UKŁAD MOCZOWY

HOMEOSTAZA

to zdolność organizmu

człowieka do utrzymania

stałości środowiska

wewnętrznego pomimo

zmieniającego się

środowiska

zewnętrznego.

Czynność nerek

ma zasadnicze znaczenie

dla utrzymania homeostazy

organizmu w zakresie

gospodarki wodno-

elektrolitowej przez

dwie

główne

funkcje:

•

Wydalniczą,

•

Regulacyjną.

ROLA:



Wydalanie z organizmu

człowieka zbędnych produktów

przemiany materii oraz

substancji szkodliwych

(F.wydalnicza),



Utrzymanie na stałym

poziomie składu płynów

ustrojowych (

ustrojowych (F.regulacyjna).

F.regulacyjna).

Układ moczowy składa

się z:



2 nerek

(prawa i lewa)-

wytwarzające mocz,



2 moczowodów

(prawego i

lewego) –odprowadzające

mocz z nerek do pęcherza

moczowego,



pęcherza moczowego,



cewki moczowej.

Budowa nerki

(ren)

W przekroju podłużnym nerka ma

dwie warstwy:

1)zewnętrzna tzw.

1)zewnętrzna tzw. kora

kora

(

cortex renis

2 )wewnętrzna tzw

2 )wewnętrzna tzw. rdzeń

. rdzeń

(

medulla

renis

Rdzeń układa się w trójkątne pola

tzw.

tzw. PIRAMIDY NEKOWE

PIRAMIDY NEKOWE

(

pyramides

renales

), pomiędzy które wchodzi

kora tworząc tzw.

kora tworząc tzw. SŁUPY NERKOWE

SŁUPY NERKOWE

BUDOWA NERKI

cd.



WNĘKA NERKOWA

(hilus renalis)-wcięcie

brzegu przyśrodkowego przez które

wchodzą do nerki naczynia nerkowe i

moczowód.



MIEDNICZKA NERKOWA

( pelvis renalis)

znajduje się we wnętrzu nerki, bliżej wnęki,

na zewnątrz przechodzi w moczowód, a do

wnętrza nerki rozgałęzia się na 2-3

KIELICHY NERKOWE WIĘKSZE

dzielące

się na ok.10

KIELICHÓW NERKOWYCH

MNIEJSZYCH

,które obejmują zaokrąglone

końce piramid nerkowych tworzących

BRODAWKI

NERKOWE.

CZYNNOŚĆ NEREK

Zewnątrzwydzielnicza

tj.

tworzenie moczu



Nerki stanowią filtr oczyszczający

osocze krwi z pewnych substancji (

końcowe produkty przemiany

materii np.: mocznik, kwas

moczowy, kreatynina). Produkty te

są toksyczne i muszą być wydalane

stale z organizmu

CZYNNOŚĆ NEREK



Nerki wydalają

wiele substancji

obcych, które nie

uległy całkowitemu

rozkładowi np. leki

CZYNNOŚĆ NEREK



Nerki wydalają z moczem

substancje istotne dla procesów

fizjologicznych np. Na, K, Ca,

fosforany i woda. Poziom tych

substancji musi się utrzymywać

na stałym poziomie niezależnie

od dopływu z zewnątrz.

Wydalanie to jest regulowane

przez hormony np. nadnerczy.

CZYNNOŚĆ NEREK



Nerki regulują równowagę

wodno-

elektrolitową, kwasowo-

zasadową oraz utrzymują

na stałym poziomie

ciśnienie osmotyczne i pH

środowiska zewnętrznego.

CZYNNOŚĆ NEREK



Wewnątrzwydzielnicza

: nerka

wytwarza dwie ważne

substancje tj.

substancje tj. reninę

reninę

która

pośredniczy w utrzymaniu RR

tętniczego i objętości krążącej

krwi oraz

krwi oraz erytropoetynę,

erytropoetynę,

która

jest czynnikiem stymulującym

wytwarzanie krwinek

czerwonych

Jednostką czynnościową i

strukturalną nerki jest

NEFRON.



każdej nerce znajduje

się około 1 miliona

nefronów. Prawidłowa

czynność wydalnicza nerek

jest zachowana gdy nie

mniej niż 30% nefronów

(600 tysięcy) jest w pełni

sprawnych.

BUDOWA NEFRONU

Nefron składa się z:

CIAŁKA NERKOWEGO

oraz wychodzącego z

niego UKŁADU

KANALIKOWEGO.

CIAŁKO NERKOWE

zbudowane jest z pętli naczyń

włosowatych które tworzą tworzą

KŁĘBUSZEK NERKOWY

(

Malpighiego)

oraz otaczającej

ten kłębuszek

TOREBKI CIAŁKA

NERKOWEGO

(Bawmana). Od torebki odchodzi

KANALIK KRĘTY BLIŻSZY

, który

następnie przechodzi w tzw.

PĘTLE NEFRONU

(Henlego) o dwóch

ramionach – zstępującym i wstępującym.

Ciałko nerkowe

Obie tętniczki,

doprowadzająca i

odprowadzająca, znajdują

się blisko siebie i tworzą

biegun naczyniowy ciała

nerkowego.

CIAŁKO NERKOWE

Ramię wstępujące

pętli przechodzi w

KANALIK KRĘTY

DALSZY (II RZĘDU),

który uchodzi do

cewki zbiorczej.

NEFRON

Organizm człowieka

posiada ok.2,5 mln

nefronów o takiej samej

budowie i czynności.

Czynność nerek jest

zwielokrotnioną czynnością

pojedynczego nefronu.

Nerki są bardzo obficie

ukrwione!.

Przepływa przez nie

ok.25% krwi wyrzucanej

przez serce z każdym

skurczem czyli

ok.1,2 l/min.

Masa nerki wynosi ok.

0,5% masy ciała.

Produkcja moczu

Nadchodząca do nerek krew zostaje

najpierw doprowadzona przez

tętniczkę doprowadzającą do splotu

naczyniowego ciałka nerkowego

gdzie ok. jedna piąta objętości

przepływającego osocza pod

wpływem RR hydrostatycznego krwi

przesącza się do torebki ciałka

nerkowego, tworząc tzw.

mocz

pierwotny.

Produkcja moczu

Z ok. 700ml osocza, przepływającego w

ciągu minuty przez nerki ok.120ml

zostaje wyłączone z obiegu krwi

przechodząc do torebek ciałek nerkowych

a pozostała część krwi wypływa z sieci

kłębuszka naczyniowego przez tętniczkę

odprowadzającą. Tętniczka ta ponownie

rozpada się na sieć naczyń włosowatych

oplatających układ kanalików nefronu,

które ostatecznie łączą się przechodząc w

układ żylny.

Produkcja moczu cd.

Przesączony w kłębuszku mocz

pierwotny przechodzi do układu

kanalikowego, gdzie ulega dalszym

przemianom do moczu

ostatecznego.

Składają się na to dwa procesy:

*wchłanianie zwrotne tj. reabsorbcja.

*wydzielanie tj. sekrecja.

Produkcja moczu cd.

Nabłonek kanalikowy wchłania

z powrotem do krwi w ciągu

godziny ok. ¾ wody i soli

mineralnych zawartych w całym

osoczu. W kanalikach odbywa

się także wydzielanie czynne tj.

sekrecja, do moczu pierwotnego

niektórych substancji, które

podlegają wydaleniu z ustroju.

UDZIAŁ

NERKI

W PROCESACH

WYDZIELANIA

WEWNĘTRZNEG

RENINA



Jest enzymem proteolitycznym,



Zawierają ją komórki

przykłębuszkowe tętniczki

doprowadzającej,



Renina działając na angiotensynogen

odszczepia od niego mało aktywną

ANGIOTENSYNĘ I a kolejne

odszczepienie dwóch aminokwasów

przez enzym konertujący prowadzi do

powstania ANGIOTENSYNY II.

ANGIOTENSYNA



Silnie kurczy naczynia

tętnicze, co podwyższa

RR tętnicze krwi,



Pobudza warstwę

kłębuszkową kory

nadnerczy do

wytwarzania aldosteronu.

ANGIOTENSYNA

Działanie naczyniokurczące

angiotensyny prowadzące do

wzrostu całkowitego oporu

obwodowego oraz działanie

aldosteronu prowadzące do

zwiększenia zawartości sodu i

objętości płynów ustrojowych

mogą wywołać podwyższenie

RR krwi tętniczej.

ANGIOTENSYNA

Ilość krążącej

ANGIOTENSYNY II

zależy od tempa

wydzielania reniny.

Wzrost wydzielania

reniny powodują:



Obniżenie RR w tętnicy nerkowej

( RR perfuzyjnego

nerki), np. w wyniku jej

patologicznego zwężenia lub

spadku ogólnego RR tętniczego .

Bodźcem sekrecyjnym jest

mniejsze rozciągnięcie ścian

tętniczki doprowadzającej.

Wzrost wydzielania

reniny powodują:



Pobudzenie plamki gęstej

( II receptor nerkowy) przez

wzrost stężenia NaCl w

płynie kanalikowym.



Zmniejszenie objętości płynu

zewnątrzkomórkowego i

wystąpienie ujemnego

bilansu ustrojowego sodu.

RENINA

Pobudzenie nerkowych włókien

współczulnych oraz zwiększenie

stężenia amin katecholowych

we krwi zwiększa wydzielanie

reniny za pośrednictwem

receptora adrenergicznego typu

beta, natomiast wzrost stężenia

K wywiera działanie hamujące.

RENINA



Głównymi bodźcami

są jednak zmiany

hemodynamiki nerek

i bilansu ustrojowego

soli i płynów.

PROSTOGLANDYN



TO SUBSTANCJE HORMONALNE

O BUDOWIE NIENASYCONYCH

KWASÓW TŁUSZCZOWYCH,

WYKRYWANYCH W BARDZO

WIELU TKANKACH I

CHARAKTERYZUJĄCYCH SIĘ

DOŚĆ RÓŻNORODNYM

DZIAŁANIEM.

PROSTOGLANDYNY

Cd.



PGE

–

główna prostoglandyna

nerkowa jest to związek silnie

rozszerzający naczynia, jest

utożsamiana z nerkowym

czynnikiem obniżającym RR

tętnicze krwi.



Usunięcie obu nerek prowadzi do

podwyższenia RR tętniczego krwi.

ERYTROPOETYNA



Jest glikoproteiną o okresie

połowicznego rozpadu

5godzin.



Miejscem wytwarzania są

komórki śródbłonka naczyń

włosowatych otaczających

kanaliki nerkowe w korze

nerek.



ERYTROPOETYNA



Jest jednym z czynników wzrostowych

dla erytrocytów.



Pobudza erytropoezę w szpiku kostnym.



W wyniku utraty krwi lub przewlekłej

hipoksji, spowodowanej

np.przebywaniem na dużej wysokości –

zwiększa się wydzielanie erytropoetyny



Aminy katecholowe, działając poprzez

receptory beta-adrenergiczne zwiększają

wydzielanie erytropoetyny.

WODA



Jest składnikiem ustrojowym,



Stanowi ponad połowę masy

ciała,



U kobiet stanowi ok. 52%

masy ciała,



U mężczyzn stanowi ok.63%

masy ciała,

WODA

Zawartość wody w ustroju

zależy od stopnia rozwoju

tkanki tłuszczowej.

U ludzi otyłych % masy

ciała przypadający na

wodę jest mniejszy !

WODA

ZAWARTOŚĆ WODY

W POSZCZEGÓLNYCH

TKANKACH USTROJU

•

TKANKI MIĘKKIE: 68% -

82%,

•

TKANKA KOSTNA: ok. 22%,

•

TKANKA TŁUSZCZOWA

ok. 10%

Całkowita woda ustroju

(TBW)

total body water

Występuje w trzech

zasadniczych przestrzeniach

wypełnionych:



Płynem wewnątrzkomórkowym

(ICF),



Płynem zewnątrzkomórkowym

(ECF),



Płynem transkomórkowym (TCF)

PŁYN

WEWNĄTRZKOMÓRKOW

STANOWI PONAD

50% WODY

USTROJOWEJ tj;

30% - 40% MASY

CIAŁA.

PŁYN

ZEWNĄTRZKOMÓRKOW

TO:

OSOCZE KRWI,

PŁYN TKANKOWY,

CHŁONKA.

PŁYN

TRANSKOMÓRKOWY:



Płyn mózgowo rdzeniowy,



Płyn w komorach oka,



Płyn w jamach ciała ( opłucnej,

osierdziu, otrzewnej),



Płyn w torebkach stawowych,



Soki trawienne w przewodzie

pokarmowym np.ślina, sok

żołądkowy, trzustkowy, jelitowy, żółć.

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH

Stosunek objętości płynów w

przestrzeni

wewnątrzkomórkowej do

zewnątrzkomórkowej podlega

zmianom w zależności od ilości

wypijanej wody i od ilości soli

mineralnych wprowadzanych

do organizmu z pokarmem oraz

od utraty wody przez organizm.

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH

Ze względów praktycznych

płyn zewnątrzkomórkowy i

płyn transkomórkowy

określa się wspólnie jako

PŁYN

ZEWNĄTRZKOMÓRKOWY

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH

Po wypiciu

PŁYNU

HIPOTONICZNEGO

zwiększa się objętość płynu

zewnątrzkomórkowego i

wewnątrzkomórkowego.

Obniża się RR osmotyczne

obu tych płynów.

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH

Wypicie

Wypicie płynu hipertonicznego

płynu hipertonicznego

lub jego dożylna infuzja

zwiększa objętość płynu

zewnątrzkomórkowego,

zmniejszając objętość płynu

wewnątrzkomórkowego.

Wzrasta RR osmotyczne obu

płynów!

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH



Wypicie lub podanie

dożylne

dożylne płynu

płynu

izotonicznego

np. krew

konserwowana lub 0,9%

NaCl zwiększa objętość

płynu

zewnątrzkomórkowego.

OBJĘTOŚCI PŁYNÓW

USTROJOWYCH

Utrata jonów nieorganicznych

( długotrwałe wymioty,

biegunka) zmniejsza objętość

płynu zewnątrzkomórkowego i

zwiększa objętość płynu

wewnątrzkomórkowego.

RR osmotyczne obu

płynów obniża się!

Ciśnienie

osmotyczne



Osmoralność płynu określa

ciśnienie osmotyczne panujące

w 1 litrze roztworu tj. mówi

o liczbie swobodnie

poruszających się cząsteczek i

wywieranym przez nie ciśnieniu

na błony półprzepuszczalne, do

których należą również błony

komórkowe.

ELEKTROLITY



SÓD

:( ok.60 mmol/kg masy ciała); ponad

50% w płynie zewnątrzkomórkowym.

Sód w płynach ustrojowych

wewnątrzkomórkowym,

zewnątrzkomórkowym i częściowo w

kościach to tzw.

kościach to tzw. SÓD WYMIENNY!

SÓD WYMIENNY!

(ok.42 mmol/kg masy ciała).

SÓD NIEWYMIENNY

w tkance

kostnej stanowi pozostałe 18 mmol/kg

masy ciała

ELEKTROLITY



POTAS

występuje głównie w płynie

wewnątrzkomórkowym ( 42mmol/kg m.c.).



Prawie w całości K występuje w postaci

WYMIENNEJ!



W osoczu znajduje się on w ilości ok. 4

mmol/kg masy ciała,



Podwojenie się stężenia K w osoczu może

być przyczyną śmierci!



Zwiększenie się poziomu K w płynie

zewnątrzkomórkowym powoduje utratę

pobudliwości kom. mięśniowych (m.

sercowego, kom. nerwowych

)

ELEKTROLITY



WAPŃ

(ok.400 mmol/kg m.c.),



W 99% to Ca zmagazynowany w

tkance kostnej,



1% to Ca w płynie

zewnątrzkomórkowym i w

komórkach,



2,5 mmol/L to zawartość Ca,

wolnego i związanego z białkami

osocza,

ELEKTROLITY

Prawidłowe stężenie Ca

zjonizowanego w osoczu ma

istotne znaczenie dla

czynności wszystkich

komórek a szczególnie dla

komórek tkanek pobudliwych

i komórek gruczołowych.

ELEKTROLITY

Ca w tkance kostnej dzieli się



Pulę Ca łatwo wymienialnego ( w

ilości ok. 500 mmol wymienia się w

ciągu doby między tkanką kostną a

płynem zewnątrzkomórkowym),



Pulę Ca niewymienialnego ( ulega

wymianie ale wolniej ok. 3-5 lat).

ELEKTROLITY



MAGNEZ

( w ustroju

znajduje się ok.1 mol),w

tym 50% w tkance kostnej

i 50% w płynach

ustrojowych.



W osoczu Mg występuje w

ilości ok. 0,8-1,3 mmol/L.

ELEKTROLITY



CHLOR

w ustroju występuje w

ilości

ok. 33 mmol/kg masy

ciała,



70% Cl znajduje się w osoczu i w

płynie tkankowy,



30% Cl występuje w tkance łącznej

we włóknach kolagenowych i

w komórkach ( erytrocyty).

ORGANIZM CZŁOWIEKA

TRACI WODĘ:



z moczem wydalanym przez nerki

1,5l,



z potem wydzielanym przez

gruczoły potowe i



z powierzchni skóry w wyniku

parowania razem ok. 500ml,



wraz z kałem przez przewód

pokarmowy 100-200ml,



z powietrzem przez płuca 300ml.

Document Outline