LEKARSTWO NA 

WSTRZĄS

Anna 

Borkowska
Łukasz 

Chłędzik

  Wstrząs 

    to stan kliniczny, charakteryzujący 

się niskim ciśnieniem krwi, w którym 
na skutek dysproporcji między 
zapotrzebowaniem a dowozem 
odpowiedniej ilości tlenu do komórek 
organizmu dochodzi do upośledzenia 
funkcji i niewydolności ważnych dla 
życia narządów.

Rodzaje wstrząsu

Wstrząs hipowolemiczny

Wstrząs kardiogenny

Wstrząs wazodylatacyjny

Wstrząs hipowolemiczny

Spowodowany względnym lub 
bezwzględnym obniżeniem objętości krwi 
krążącej, najczęściej masywnym 
krwawieniem (urazy) lub utratą płynu 
pozakomórkowego (oparzenia). Do tej 
grupy należą również wstrząs 
anafilaktyczny, wywoływany zależną od 
immunoglobuliny E reakcją alergiczną i 
historycznie już wyróżniane wstrząsy 
neurogenny czy urazowy

Objawy 

• zaburzenia świadomości
• hiperwentylacja
• znaczne osłabienie
• niepokój, zaburzenia świadomości 

związane z niedokrwieniem i 
niedotlenieniem mózgu

• bladość skóry
• spadek ciśnienia krwi spowodowany 

zmniejszeniem objętości krwi krążącej

• szybki i słaby puls spowodowany 

zmniejszonym przepływem krwi i 
tachykardią

• pocenie się i hipotermia - wynika ze 

skurczu naczyń skórnych i uruchomienia 
czynności gruczołów potowych

• niska produkcja moczu spowodowana 

skurczem naczyń nerkowych

• pragnienie i suchość w ustach (duże 

zapotrzebowanie na płyn)

• wymioty, biegunki, udar słoneczny

Leczenie 

• Zahamowanie krwawienia

• Podanie płynów takich jak krew i sól fizjologiczna oraz 

płynów krwiozastępczych

• Zapobieganie utracie ciepła

• Stosowanie pozycji bezpiecznej

Wstrząs kardiogenny

Spowodowany niewydolnością mięśnia sercowego, 

na przykład zawałem lub uszkodzeniem zastawki. 

Jego przyczyną mogą być także inne wady serca, 

arytmie oraz zator tętnicy płucnej

Objawy 

• Objawy podobne jak w przypadku 

wstrząsu hipowolemicznego
a ponadto:

• spłycenie oddechu
• acetonowy zapach z ust
• bełkotliwa mowa
• ból w klatce piersiowej
• zataczanie się

Leczenie 

• Podawanie leków, które poprawiają pracę 

serca

• Wymiana uszkodzonej zastawki, 

wstawianie zastawki mechanicznej lub 
świńskiej

• Wszczepianie defibrylatora
• W przypadkach poważnego uszkodzenia – 

transplantacja serca

UWAGA: w tym przypadku nie należy 

stosować pozycji przeciwwstrząsowej, aby 
uniknąć dodatkowego obciążenia serca

Wstrząs wazodylatacyjny

Może nastąpić po kilku dniach 

trwania wstrząsu kardiogennego lub 

hipowolemicznego, jednak jego 

główną przyczyną jest posocznica, 

rozwija się, gdy tętniczki nie kurczą 

się prawidłowo

Leczenie 

• Jak w przypadku pozostałych 

wstrząsów

• Podawanie steroidów

• Podawanie wazopresyny

Praca układu 

krwionośnego

W normalnych warunkach

We wstrząsie 

(wazodylatacyjnego)

Utlenowana krew płynie przez 

sieć tętnic (tętniczek i włośniczek) 

i wraca do płuc żyłami. Tętniczki 

rozszerzają się i kurczą, w 

zależności od chemicznych 

przekaźników kontrolujących ich 

pracę. Zwężone stawiają opór 

napływającej krwi, wskutek czego 

jej część płynie do innych 

obszarów organizmu. Zwężenie 

naczyń wiąże się z wysokim 

stężeniem jonów Ca

2+

 wewnątrz 

komórek mięśniowych, które 

występuje, gdy różne substancje 

naczyniokurczące, jak 

noradrenalina, otwierają kanały 

wapniowe w błonie komórkowej

Gdy rozpoczyna się wstrząs 

wazopresyna najpierw się 

uwalnia, a następnie ulega 

rozkładowi w krwiobiegu. 

Organizm produkuje więcej NO 

niż zwykle, co powoduje wzrost 

stężenie substancji cGMP i 

otwarcie niektórych kanałów 

potasowych w błonie komórkowej 

mięśni. Gdy jony K

+

wypływają z komórki, zwiększa 

się liczba ładunków dodatnich po 

zewnętrznej stronie błony i kanały 

wapniowe się zamykają. 

Noradrenalina już nie działa, 

następuje więc rozkurcz komórek 

i tętniczki się rozszerzają. Krew 

napływająca z tętnic napotyka 

mniejszy opór i płynie do 

kończyn, a nie do ważnych 

narządów.

Terapia

Wazopresyna, substancja 
naczyniokurcząca, może przeciwdziałać 
rozszerzaniu się naczyń. Prawdopodobnie 
działa na kilka sposobów: umożliwia 
noradrenalinie ponowne otwarcie 
kanałów wapniowych i skurcz komórek, 
osłabia działanie rozszerzające NO na 
tętniczki i blokuje kanały potasowe oraz 
obniża stężenie cGMP.

Praca  na podstawie artykułu „Lekarstwo na wstrząs” 
autorstwa Donalda W. Landry’ego i Juan’a A. Olivier’a 
opublikowanego  w  marcowym  numerze  „Świata 
nauki” z 2004 roku, oraz źródeł internetowych.