Instytut Pielęgniarstwa PWSZ w Sanoku

Zaburzenia gospodarki       

wodno-elektrolitowej w 

chirurgii.

Mgr Elżbieta Cipora

 

 

Fizjologia gospodarki wodnej 

ustroju

• Rozmieszczenie wody
• Fizjologiczne źródła wody
• Fizjologiczna utrata wody

 

 

Rozmieszczenie wody w 

ustroju

• Pozakomórkowa przestrzeń wodna

 stanowi około 20% masy ciała

   - woda śródmiąższowa 13%
   - woda śródnaczyniowa (osocze) 5%
   - chłonka 2%

• Śródkomórkowa przestrzeń wodna

 stanowi około 40% masy ciała

• Trzecia przestrzeń wodna

 w warunkach fizjologicznych jest bardzo 

mała. Składa się na nią zawartość jelit i nieznaczne ilości wody w 

jamach surowiczych (opłucna, osierdzie, jamy stawowe). W stanach 

chorobowych przestrzeń ta znacznie wzrasta. Jest to woda 

gromadząca się w obrzękach, wysiękach do jam otrzewnej lub 

opłucnej lub woda wydzielona do przewodu pokarmowego w 

niedrożności jelit. Woda ta jest chwilowo utracona z przemian 

fizjologicznych, lecz może zostać odzyskana przez wchłonięcie, gdy 

podstawowe schorzenie zostanie wyleczone

 

 

Fizjologiczne źródła wody

• Doustne 

płyny.....................................1500 ml

• Woda zawarta w pokarmach 

stałych ....500 ml

• Woda z przemian 

metabolicznych........500 ml

                                              na 

dobę.....2500 ml

 

 

Fizjologiczna utrata wody

• Przez skórę i 

płuca ............................900 ml

• Z kałem..............................................100 

ml

• Mocz................................................1500 

ml

                                         na dobę       

2500 ml                                 

 

 

Fizjologiczna utrata wody

                         Prespiratio insensibilis

 
                                    oddechy
                                         +
                                  pocenie się

• Temperatura 1

0

C powyżej 37

0

C – dodatkowa 

utrata wody o około 250 ml / dobę

• Oddechy powyżej 30 / minutę – dodatkowa utrata 

wody o około 500 ml / dobę

 

 

Problemy kliniczne 

gospodarki wodnej

• Kryteria oceny utraty wody 

ustrojowej

• Przetaczanie płynów u chorych 

chirurgicznych

 

 

Kryteria oceny utraty 

wody ustrojowej

1.

Objawy kliniczne:

 uczucie pragnienie
 suchość i napięcie skóry
 napięcie gałek ocznych
 wypełnienie żył szyjnych
 wielkość diurezy
 ciśnienie tętnicze krwi
 częstość tętna
 wysokość ośrodkowego ciśnienia żylnego 

(OCŻ)

 

 

Kryteria oceny utraty 

wody ustrojowej

2. Wyniki badań biochemicznych:

 hematokryt
 podwyższony poziom sodu w 

surowicy krwi

 

 

Przetaczanie płynów

• Planowa operacja – 1 doba bez płynu 

(2500 ml)

• Ostre zachorowanie od 2 dni – operacja 

(5000 ml)

• Zapis ilości płynów podawanych i 

traconych

• Kontrola ilości moczu
• Bilans wodny

 

 

Gospodarka elektrolitowa

• Elektrolity to substancje dysocjujące w wodzie na składniki,   z 

których jeden niesie ładunek dodatni (kation) a drugi ładunek 

ujemny (anion). Elektrolity znajdują się w płynie 

zewnątrzkomórkowym i wewnątrzkomórkowo

• Śródkomórkowo przeważają: potas, magnez.
• Pozakomórkowo przeważają: sód, chlorki, wodorowęglany
• W stanie zdrowia utrzymanie stężeń sodu i potasu oraz ilości 

wody w granicach normy zależy od czynności nerek. Nerki 

wydzielają stężony lub rozcieńczony mocz zależnie od 

potrzeby, co pozwala zapewnić stałość środowiska 

wewnętrznego, czyli homeostazę

• Podstawą zapobiegania i leczenia zaburzeń elektrolitowych 

jest prowadzenie karty bilansu wodno – elektrolitowego oraz 

laboratoryjne oznaczanie stężeń elektrolitów w surowicy krwi

 

 

Normy stężeń elektrolitów

w surowicy krwi

• sód (Na) – 135 - 145 mmol / l
• potas (K) – 3,5 - 5,0 mmol / l
       Sód zapewnia ciśnienie osmotyczne i osmolarność osocza, 

współdziała w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej    

i wodnej ustroju, odgrywa rolę w przewodnictwie 

nerwowym, czynności mięśni i wydzielaniu gruczołów. Sód 

spożyty doustnie wchłania się w jelicie cienkim.

       Potas jest niezbędny do metabolizmu komórki, a 

szczególnie do czynności mięśni szkieletowych, gładkich i 

mięśnia sercowego

       Sód i potas dostarczane są organizmowi w postaci 

chlorków, potas w ilości około 3-6 g / dobę, sód około 10 g / 

dobę.

 

 

Zaburzenia gospodarki 

sodowej ustroju

Hiponatremia 

– zmniejszenie ilości sodu w surowicy krwi 

poniżej    135 mmol / l wskazuje na nadmiar wolnej 

wody w ustroju

przyczyny:
• zbyt duża podaż płynów bezsodowych np. 5% glukozy
• utrata sodu z wymiotami, biegunką, na skutek odsysania 

treści żołądkowej

• zapalenie otrzewnej, trzustki, niedrożność jelit, 

wodobrzusze, oparzenia

• nadmiar środków moczopędnych
zapobieganie i leczenie:
• podawanie płynów z zawartością sodu np. 0,9% NaCl

 

 

Zaburzenia gospodarki 

sodowej ustroju

Hipernatremia

 – nadmiar sodu w surowicy 

krwi powyżej 145 mmol / l

przyczyny:
• zwiększona utrata wody
• przedawkowanie leków moczopędnych
• niedostateczna podaż płynów w stosunku 

do zapotrzebowania

zapobieganie i leczenie:
• podawanie izotonicznego roztworu glukozy

 

 

Zaburzenia gospodarki 

potasowej ustroju

Hipokaliemia

 – niedobór potasu

przyczyny:
• nadmierna utrata jonów przez nerki lub przewód 

pokarmowy po ciężkich operacjach, urazach, chorobach 

przewodu pokarmowego, przetokach, oparzeniach, 

zakażeniach

objawy:
• osłabienie mięśniowe
• senność
• duszność
• osłabienie tętna i tonów serca, zaburzenie rytmu serca
zapobieganie i leczenie:
• podawanie preparatów potasu

 

 

Zaburzenia gospodarki 

potasowej ustroju

Hiperkaliemia

 – podwyższenie stężenia potasu w surowicy krwi

przyczyny:
• uszkodzenie komórek  wskutek urazów miażdżących, hemolizy, 

oparzenia

• przedawkowanie potasu
• niewydolność nerek
objawy:
• porażenie mięśni
• zaburzenia rytmu serca
zapobieganie i leczenie:
• podawanie preparatów zmniejszajacych ilość potasu we krwi np. 

glukonian wapnia w ilości 20 – 100 ml 10% roztworu (dożylnie, powoli), 

500 ml 20% glukozy + 30 do 40 j. Insuliny krystalicznej dożylnie powoli

• hemodializa