Zapraszamy...Autorzy

ZAMKI JURAJSKIE - 

ORLE GNIAZDA

Charakterystyczne ukształtowanie 

terenu Wyżyny Krakowsko-

Częstochowskiej w historii niejednokrotnie 

było doceniane ze względu na swoje 

walory obronne. 

Proces budowy systemu fortyfikacji trwał 

już w czasach wczesnego średniowiecza. 

Wówczas na szczytach niedostępnych 

skalnych ostańców powstawały liczne 

drewniane grodziska, będące namiastką 

powstałego w średniowieczu systemu 

obrony zachodniej granicy Polski.

Pierwsze kamienne założenia 

obronne powstawały tu już w XIII w., ale 

główny rozkwit budowy warowni jurajskich 

przypadł na XIV w., na co  bezpośredni lub 

pośredni wpływ miała aktywność w tej 

dziedzinie króla Kazimierza Wielkiego. 

Dzięki działalności budowlanej tego króla 

oraz rodzimego rycerstwa powstała sieć 

29 zamków wspieranych 10 strażnicami 

obronnymi. 

ZAMEK KRÓLEWSKI W RABSZTYNIE

Początki zamku giną w mroku 

przeszłości. Brak wystarczającej 

dokumentacji powoduje, że istnieje 

kilka hipotez dotyczących czasu 

budowy zamku rabsztyńskiego. Gdyby 

wykluczyć powstanie grodu w XIII w. to 

należy przypuszczać, że murowane 

budowle zamkowe powstawały w tym 

miejscu od

 1 połowy XIII w. (rozkwit budownictwa 

murowanych warowni m.in. na Śląsku 

za panowania Henryka I Brodatego) po 

XIV w. (najstarszy znaleziony relikt 

murowany na zamku w Rabsztynie 

został datowany na przełom XIII i XIV 

w.). Za wersją sięgającą początków XIII 

w. przemawia kilka zdarzeń 

historycznych, które mogą być 

związane z powstaniem zamku w 

Rabsztynie. 

Zamek Grodno

Rozbudowę  dokończył  jego  syn  Georg 
(Jerzy)  w  roku  1587,  przy  pomocy 
swojego 

brata 

Kaspra, 

biskupa 

wrocławskiego.  W  czasie  rozbudowy  od 
strony  północnej  dobudowano  drugi 
dziedziniec,  a  na  osi  wjazdowej  trzeci  z 
bramą mieszkalną. Na budynku bramnym 
zachowały  się  pochodzące  z  1570  roku 
bardzo  ciekawe  sgraffita,  oraz  zegar 
słoneczny  z  1716  roku.  W  czasie  wojny 
trzydziestoletniej  zamek  został  zdobyty 
przez  Szwedów,  którzy  mocno  go 
zniszczyli. 

W 

roku 

1680, 

kiedy 

właścicielem zamku był Jan Eben, zamek 
był 

oblegany 

przez 

zbuntowanych 

chłopów.  Do  zbrojnego  buntu  doszło  na 
tle  nadmiernych  powinności  dworskich. 
Dopiero pomoc wojska sprowadzonego ze 
Świdnicy  przerwała  oblężenie.  Bunt 
został 

krwawo 

stłumiony. 

Następni 

właściciele  nie  dbali  o stan zamku,  który 
stopniowo zaczął popadać w ruinę.

ZAMEK RYCERSKI W 

MIROWIE

Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1405 

r., kiedy naczelnikiem wojennym (burgrabią) 

zamku mirowskiego był Sasin. W 2 połowie 

XIV, XV i XVI w. zamek był stale 

rozbudowywany. 

Od 1489 r. stał się własnością rodziny 

Myszkowskich, którzy w 2 połowie XV w. lub 

na początku XVI w. do skały zamkowej od 

strony wschodniej dostawili prostokątną wieżę 

mieszkalną z kamienia o pięciu 

kondygnacjach przykrytych drewnianymi 

stropami i podwyższyli budynek zamku o dwa 

piętra. Do wieży dobudowano ścianę 

kurtynową, dzięki której uzyskano mały 

wewnętrzny dziedziniec obudowany niegdyś 

dodatkowymi pomieszczeniami. Istniejący 

układ komunikacyjny (fragmenty ganków 

straży), łącznie z resztką budynku bramnego 

jest wynikiem zmian budowlanych z końca XV 

lub początku XVI w. Od 1600 r. Myszkowscy 

tytułowali się margrabiami na Mirowie. W 

niedługim czasie przenieśli się jednak do 

Pińczowa,

 a w 1633 r. dobra tutejsze sprzedali Janowi 

Korycińskiemu. 

ZAMEK KRÓLEWSKI W OJCOWIE

Podobnie jak w przypadku pozostałych zamczysk, tak i tu początki warowni sięgają zamierzchłych czasów i bardziej są 

domysłami naukowców niż w pełni potwierdzają to dokumenty pisane. 
Do niedawna sądzono, że na wzgórzu zamkowym odkryto nieznaczne ślady wczesnośredniowiecznego grodziska. Założycielem 

pierwszego grodu, wedle legendy, był lechicki książę Wiesław, szwagier Popiela, który przybył w to miejsce z nadgoplańskich 

stron na czele uzbrojonej drużyny. 

Prawdopodobnie drewniany zamek podupadł w XIII w. zniszczony w czasie najazdu czeskiego. Sądzi się, że ok. 1300 r. książę 

Władysław Łokietek ukrywał się w zwaliskach i podziemiach tego zamku przez wojskami króla czeskiego Wacława, a następnie 

przeniósł swoją kryjówkę do jednej z pobliskich jaskiń. (wg legendy do Groty Łokietka). Obecnie badacze tematu sądzą, że 

wzmianki o zamku "Wyszogród" identyfikowanym dotychczas z zamkiem ojcowskim mówiły faktycznie o drewnianym grodzisku 

na górze Okopy, które funkcjonowało co najmniej do poł. XIII w..

Natomiast za Kazimierza Wielkiego w 1 poł. XIV w. powstaje prawdopodobnie na surowym korzeniu  zamek murowany, który 

mógł przejąć funkcję wspomnianego grodziska. Kazimierz Wielki na cześć swego ojca (Władysława Łokietka) nazwał go 

“castrum oczec” lub “Ociec u Skały” ustanawiając tu starostwo niegrodowe. Osiem okolicznych wsi utrzymywało twierdzę, zaś 

od XIV do XVI w. stale na zamku tym przebywała 100-osobowa załoga wojskowa.  W l. 70Warcisław.

-tych XIV w. pojawia się pierwsza wzmianka o zamku, w 1370 burgrabią był Zaklika. W 1380 wspomina się o castrum Ojcow, a w 

1397 wspominany był kapelan na zamku ojcowskim Na przełomie XIV i XV w. zamek stał się siedzibą starostów niegrodowych, 

który to tytuł utrzymał do końca XVIII w. Król Władysław IV nadał zamek i godność starosty Mikołajowi Korycińskiemu. Od XVI w. 

ojcowskie starostwo niegrodowe było praktycznie dziedziczone przez różne rody magnackie (m.in. Bonerów w XVI w., 

Myszkowskich pod k. XVI w., Korycińskich przez cały XVII w.). 

W 1 poł. XVI w. zamek na krótko przeszedł w ręce prywatne, po czym ponownie powrócił do dóbr królewskich. W 1615 r. zamek 

rozbudowano i wyremontowano. 

Pierwsza poł. XVII w. to okres największej świetności zamku. Zdobiły go m.in. marmury, polichromie, rzeźby, flamandzkie arrasy 

i wschodnie kobierce. Poza mostami i naturalnym ukształtowaniem terenu zamek jednak nie miał już żadnych cech obronnych, 

dlatego w 1655-57 został łatwo zdobyty i mocno zniszczony przez Szwedów, którzy zamienili go w magazyn broni i żywności. 

Około 1660 roku wzniesiono nowy dom mieszkalny połączony z wieżą bramną. A po zniszczeniach potopu szwedzkiego 

odbudowany przez starostę Stefana Korycińskiego i później przez wdowę po nim. 

W XVIII w. zamek ponownie przebudowano. Z pierwotnej fortyfikacji pozostała jedynie 8-boczna wieża, którą obniżono przy 

kolejnych przebudowach. Kolejnymi starostami zamku byli Lubieńscy i Załuscy. W XVIII wieku starosta Teofil Załuski gościł w 

ojcowskich murach Stanisława Augusta. Król najpierw zwiedził Jaskinię Ciemną, a potem w kaplicy zamkowej trzymał do chrztu 

córkę Teofila - Marię Salomeę. U podnóża zamku znajdował się wówczas folwark, a w samej twierdzy - rezydencja dla ekonoma, 

piekarnia, cztery chlewy, wozownia, browar, gorzelnia, karczma, młyn i tartak.

ZAMEK KRÓLEWSKI "WAWEL" W KRAKOWIE

Właściwym budowniczym królewskiej rezydencji był 

Zygmunt I Stary, który na pocz. XVI w. (w l. 1507-36) 

sprowadził dużą liczbę muratorów, m.in. Franciszka 

Florentczyka, Bartłomieja Berecci i wielu innych artystów 

włoskich i polskich (m.in. Benedykta zw. 

Sandomierzaninem), którzy na miejscu gotyckiego wznieśli 

imponujący zamek-pałac z ogromnym z arkadowym 

dziedzińcem. Przebudowano też m.in. najwyższą 

kondygnację wieży Duńskiej, w wyniku czego uzyskała ona 

altanę widokową. Przy katedrze powstała wspaniała kaplica 

Zygmuntowska, podwyższono też wieżę kościoła, aby 

umieścić na niej ogromny "dzwon Zygmunta", w zach. 

skrzydle zamku zbudowano kuchnie królewskie. Dwaj 

ostatni Jagiellonowie, a przede wszystkim Zygmunt 

August, stworzyli na Wawelu silny ośrodek humanizmu i 

Odrodzenia. Zamek uzyskał renesansowe wyposażenie: 

attykę nad pd. ścianą kurtynową, kolekcję arrasów i 

gobelinów flandryjskich, malowidła, obrazy, ozdoby, 

przedmioty zbytku, sprzęty użytkowe itp. Po dwóch 

pożarach pn. skrzydła w 1595, arch. Jan Ch. Trevano na 

zlecenie Zygmunta III Wazy odbudował je w nowym stylu 

zbliżonym do baroku. Powstały wtedy dwie nowe wieże: 

Zygmunta III (1601-03) i Jana III Sobieskiego (1620). 

Wnętrza ozdobił włoski malarz Tomasz Dolabella. W 1611 r. 

król Zygmunt III Waza przeniósł stolicę Polski do Warszawy, 

jednak Wawel nadal pozostał miejscem koronacji królów 

polskich, a katedra miejscem ich wiecznego spoczynku.

ZAMEK KRÓLEWSKI W OLSZTYNIE

W 1349 burgrabią twierdzy był Zdziśko 

- jest to zarazem pierwsza znana 

obecnie wzmianka o zamku Holstein 

/Olsztyn/. W tym samym roku król 

Kazimierz Wielki wystawił niejakiemu 

Wojciechowi Wojciechowi Koluszko 

sołectwo we wsi Rudniki, z której to 

rzeczony Wojciech zobowiązany był do 

przekazania jednego pieszego kmiecia, 

mającego służyć w czasie konfiktu "in 

castrum dictum Olstin". W tym czasie 

w latach 1349-59 z inicjatywy 

Kazimierza Wielkiego następuje silna 

rozbudowa kamiennej warowni, w 

jeden z najsilniejszych zamków na 

pograniczu śląsko-małopolskim. O 

znaczeniu zamku może mówić fakt, że 

w 1368 r. król Kazimierz Wielki sam 

osobiście przyjechał do Olsztyna aby 

dopilnować prowadzonych robót.

Plan zamku w Grodnie

Zamek w Kamiennej 

Górze

Nowy, renesansowy zamek 

powstał w latach 1566-69 w 

zupełnie nowym miejscu. 

Położony na łąkach w pobliżu 

rzeki Bóbr zamek 

wybudowano na planie 

czworoboku, posiadał 

wewnętrzny dziedziniec i 

wieżę o kwadratowej 

podstawie. Całość otoczono 

bastionową fortyfikacją i fosą. 

Zamek spłonął w 1964 roku. 

Pozostały fragmenty murów 

wraz z renesansowymi 

portalami 

i obramieniami okien, 

oraz wieży

Zamek w Domanicach

Na niewielkim wzgórzu nad 
rzeką Bystrzycą w XIII wieku 
powstał rycerski zamek, 
strzegący brodu na rzece. W 
XV i XVI wieku został 
przebudowany na 
renesansowy dwór, a w 
wieku XVIII na barokowy 
pałac. Całość założenia 
otoczona jest fosą. Obecnie 
jest własnością 
Stowarzyszenia Artystów 
Scen Polskich i jest 
odbudowywany.

Zamek Chojnik

Zamek jest niezwykle malowniczo 

położony na szczycie wznoszącej się 627 

m n.p.m. góry o tej samej nazwie, której 

strome zbocza tworzą urwiska 

opadające w dół pionowymi ścianami, o 

wysokości do 150 m. Położenie to 

sprawiło że zamek ten nie został nigdy 

zdobyty.

Kamienny zamek wybudował tu w latach 

1353-64 książę świdnicko-jaworski 

Bolko II Mały. Na ówczesny zamek, 

zbudowany na planie prostokąta, 

składała się okrągła wieża obronna, 

zamykająca od południowego-wschodu 

dziedziniec, domu mieszkalnego i bramy. 

Książę potrzebując pieniędzy na zakup 

Dolnych Łużyc oddał zamek w 1364 

roku w zastaw Thimo von Colitzowi. Ten 

23 kwietnia tego samego roku 

odsprzedaje nabyte prawa do zamku 

królowi czeskiemu Karolowi IV za 2500 

kop praskich groszy. 

Dziękuje Sandra Janic 

i Asia Owczarek !!!