Komenda Miejska 

Państwowej Straży Pożarnej  

w Tarnowie JRG 1

Taktyka Działań 

Gaśniczych Pożary na 

terenach wiejskich

 

 

Charakterystyka pożarowa wsi

 

Zagrożenie 

pożarowe 

wsi 

zależne 

jest 

od 

następujących czynników:
-         charakteru (warunków) zabudowy wsi,
-          odporności  ogniowej  budynków  i  budowli  na 
terenie wsi,
-         przeznaczenia budynków oraz ich zawartości,
-         punktów (miejsc) szczególnie niebezpiecznych 
pod względem pożarowym i wybuchowym.
     

 

 

Czynnikami  ułatwiającymi  walkę  z  pożarami  na 

wsi, 

a 

więc 

zmniejszającymi 

wielkość 

powstającego  w  danej  chwili  zagrożenia 
pożarowego, są:

-  dostęp do obiektów znajdujących się na wsi,
-  szybkość 

alarmowania 

jednostek 

straży 

pożarnej,

-  zaopatrzenie wsi w wodę do gaszenia pożarów,
-  drogi dojazdowe dla straży pożarnej.

 

 

Na w/w terenach znajdują się następujące obiekty:
-         ośrodki produkcyjne, fermy, gospodarstwa rolne 
/budynki  inwentarskie,  spichlerze,  stodoły,  stogi, 
otwarte składowiska/, 
-          ośrodki  przemysłowe,  betoniarnie,  młyny, 
gorzelnie, przetwórnie, warsztaty, magazyny,
-          ośrodki  mieszkaniowe  /działki  budowlane  o 
zabudowie szeregowej, bliźniaczej, luźnej/,
-          ośrodki  kulturalno-społeczne  i  użyteczności 
publicznej  /szkoły,  przedszkola,  sklepy,  ośrodki 
zdrowia itp./,
-         drogi komunikacyjne i place,

tereny wypoczynkowe /parki, boiska 

 

 

Uwagi:
Od  około  dwudziestu  lat  notuje  się  sukcesywny 
spadek  liczby  pożarów  na  terenach  wiejskich. 
Uwarunkowane  jest  to  przede  wszystkim  zmianą 
charakteru  zabudowy  wsi  i  stosowanych  materiałów 
budowlanych.  Obecnie  wszystkie  nowobudowane 
obiekty  muszą  spełniać  przepisy  ochrony  ppoż.,  co 
sprawia,  że  są  one  budowane  z  materiałów 
niepalnych  bądź  trudno  zapalnych.  Coraz  mniej  jest 
palnych  pokryć  dachowych,  zastępowanych  przez 
niepalną  blachę  lub  dachówkę,  zanika  drewniana 
zabudowa zwarta. 
Najwięcej  problemów  nadal  sprawiają  pożary 
zabytkowych  drewnianych  obiektów  sakralnych 
zlokalizowanych na wsiach. Aby zapobiec pożarowi a 
w  razie  jego  wybuchu  szybko  zadziałać  wprowadza 
się  obecnie  systemy  monitoringu  zagrożonych 
obiektów. 
 

 

 

     

Rozpoznawanie pożaru

 Rozpoznanie pośrednie:
/poprzez znajomość na podstawie analizy rejonu 
operacyjnego przygotowanej przez KP(M)PSP/
-         lokalizacji obiektu,
-         dróg dojazdowych,
-         zaopatrzenia wodnego,

 

 

 Rozpoznanie bezpośrednie:
-          rozmiarów  zdarzenia  dokonaną  przez  przybyłe 
jako pierwsze jednostki ochrony ppoż.,
-          zagrożenia  dla  życia  i  zdrowia  ludzi  oraz 
mienia,
-         warunków budowlanych i instalacyjnych,
-         warunków ewakuacji ludzi i mienia,
-         obiektów, budynków, pomieszczeń bezpośrednio 
zagrożonych skutkami zdarzenia,
      skuteczności  działania  sił  i  środków  prowadzących 
działania  ratownicze  przed  przybyciem  pierwszej 
jednostki ochrony przeciwpożarowej,
-         warunków atmosferycznych

 

 

Istnieją trzy rodzaje zabudowy wsi:
-          zwarta  /budynki  tworzą  jeden  ciąg,  często 
stykają się bezpośrednio dachami/,
-         

luźna 

/budynki 

usytuowane 

są 

w 

przepisowych 

odległościach, 

układ 

dróg 

przypominający model miejski/,
-         kolonijna /gospodarstwa oddzielone od siebie 
dużą przestrzenią/.
 Wieś można podzielić następująco:
-          teren  uprawny  /użytki  rolne,  hodowlane, 
ogrodniczo-warzywne, leśne, stawy rybne/,
-          teren  wydobycia  kopalin  naturalnych 
/kopalnie piasku, żwiru, gliny, wapienia itd./,
teren osiedla właściwego

. 

 

 

W rozpoznaniu pożaru należy ustalić:
-         miejsce pożaru i intensywność jego rozwoju,
-         kierunki i drogi rozprzestrzeniania się pożaru,
-         zagrożenie dla ludzi, zwierząt i mienia,
-          czy  nie  istnieje  możliwość  gwałtownego  rozwoju 
pożaru lub wybuchu,
-          czy  na  terenie  zagrożonym  znajdują  się  obiekty 
szczególnie  pożarowo  niebezpieczne  lub  ważne  dla 
gospodarki narodowej,
-         warunki zaopatrzenia wodnego,
-          warunki  atmosferyczne  i  ich  wpływ  na  rozwój 
pożaru 

(stopień 

wysuszenia 

obiektów, 

możliwość 

wytworzenia strefy ogni lotnych, wiatr

)

 

 

 

Rozwój pożaru

 Ogniska pożaru powstają w pomieszczeniach budynków, 
albo  na  terenach  między  budynkami.  Każde  ognisko 
pożaru  rozszerza  się  w  tych  kierunkach,  w  jakich 
znajdują się układy palne. 
 Przyczyny rozprzestrzeniania się pożaru na wsi:
-  palna  zabudowa  i  nagromadzenie  znacznej  ilości 
materiałów 

palnych, 

sprzyjające 

bezpośredniemu 

oddziaływaniu płomieni na sąsiedztwo,
-   oddziaływanie promieniowania cieplnego na otoczenie,
- przy  pożarach  zewnętrznych  wystąpienie  ogni  lotnych 
/głównie  w  miejscowościach  o  palnych  pokryciach 
dachowych 

i 

przy 

występowaniu 

budynków 

z 

niedostatecznie  zabezpieczonymi  otworami  w  ich 
konstrukcji,
- powstawanie  pomostów  pożarowych,  tworzących  się 
gdy  w  zasięgu  ogniska  pożaru  znajdują  się  materiały 
palne  rozprowadzające  ogień  z  jego  początkowego 
miejsca powstania na inne miejsca.

 

 

Cechy charakterystyczne pożarów wsi:
-         niespodziewane powstawanie,
-         szybkie tworzenie się ognisk zewnętrznych pożaru,
-          konieczność  prowadzenia  działań  w  natarciu  i  w 
obronie w wielu miejscach wsi jednocześnie,
-         teren akcji gaśniczej jest większy niż w mieście.
 
Zazwyczaj pożary na terenach wiejskich zauważane są w 
momencie,  gdy  jest  on  już  w  fazie  rozwoju  i  widać 
zewnętrzne  zjawiska  towarzyszące  pożarowi  jak  płomień 
czy  dym.  Informacja  o  pożarze  dociera  do  PSK  od 
przypadkowych  osób,  które  zauważyły  objawy  pożaru. 
Budynki  w  gospodarstwach  wiejskich  z  reguły  nie 
posiadają żadnej formy dozoru.

 

 

 

 

Działania ewakuacyjne

Przed  przybyciem  straży  możliwe  jest  podjecie 

działań  ewakuacyjnych.  Nie  powinny  się  odbywać  z 
narażeniem  własnego  życia  lub  zdrowia.  Najważniejsze 
jest  uratowanie  zagrożonych  ludzi,  w  miarę  możliwości 
ratujemy też zwierzęta i cenne mienie.

 

 

 

Ratowanie ludzi

Sposoby  ratowania  ludzi  zależą  od  sytuacji  pożarowej, 
wieku ludzi i  ich stanu psychofizycznego. Dorośli, zdrowi 
ludzie  mogą  najczęściej  znajdować  się  w  pobliżu  drzwi, 
gdyż  będą  próbowali  ratować  się  sami.  Dzieci  mogę  być 
w  różnych  zakamarkach  ,  kątach  ,  pod  łóżkami  lub 
stołami. Starają się one schować ze strachu przed ogniem 
i  dymem.  Do  tych  miejsc  należy  dotrzeć  ,  gdyż 
sparaliżowane strachem dzieci nie zareagują na wołanie. 
Ewakuację  trzeba  przeprowadzać  bardzo  szybko  i 
najlepiej pod osłoną środków gaśniczych , by rozwijający 
się pożar nie odciął dróg powrotu.

 

 

Ratowanie zwierząt

Ratowanie  zwierząt  jest  czynnością  bardzo  trudną. 

Wystraszone  przez  ogień  i  dym  zwierzęta  zachowują  się 

bardzo  niespokojnie  i  przeważnie  nie  chcą  opuszczać 

zagrożonych  budynków.  Osoby  ratujące  zwierzęta  musza 

tym  samym  wykazać    opanowanie,  a  nawet  użyć  dużej 

siły fizycznej. Konie najłatwiej wyprowadzić po założeniu 

uprzęży.  Jest  to  dla  nich  sygnał,  że  powinny 

podporządkować się woli człowieka. Krowom zarzuca się 

na głowy płachty , aby straciły pole widzenia i orientacje. 

Owce 

powinny 

zareagować 

gdy 

wyprowadzimy 

przewodnika stada.
Małe  zwierzęta  najłatwiej  ewakuować  w  workach  lub 

koszach.  Problem  może  stwarzać  ewakuowanie  świń  , 

które  nie  chcą  opuszczać  kojców  .  Najskuteczniejszą 

metoda jest przewrócenie świni i wyciągnięcie z obory za 

tylnie nogi.
Ratowanie  zwierząt  wymaga  zazwyczaj  udziału  co 

najmniej kilku osób.
 

 

 

Pożar budynku inwentarskiego 

 

 

                   Ewakuacja trzody chlewnej

 

 

Ratowanie mienia

 
Podjecie decyzji o ewakuowaniu mienia może wynikać 
z trzech powodów:
 
1.      Jest ono cenne, a zachodzi prawdopodobieństwo, 
że działania gaśnicze go nie ochronią.
2.       Uniemożliwia  lub  znacznie  utrudnia  dostęp  do 
źródeł  ognia  co  może  ograniczyć  w  dużym  stopniu 
prowadzenie działań gaśniczych.
3.      

Zagrożone 

mienie 

może 

ułatwić 

rozprzestrzenianie się pożaru.

 

 

 

 

Najczęściej  ewakuowanym  mieniem  w  gospodarstwach 
rolnych będą:
 
- pojazdy mechaniczne i maszyny rolnicze
- beczki i naczynia z substancjami łatwopalnymi , przede 
wszystkim paliwo do silników
   spalinowych
-  butle  z  gazami  technicznymi,  najczęściej  z  propanem-
butanem
-  materiały  palne  takie  jak:  ziarna  zbóż  i  pasze  dla 
zwierząt.
- meble , urządzenia elektroniczne i AGD znajdujące się w 
budynku mieszkalnym
 
Samochody  i  maszyny  samojezdne  mogą  być  wypychane 
lub  wyciągane  przy  pomocy  innych  pojazdów  za  pomocą 
liny

 

 

Gaszenie pożaru

 
  Pożary budynków
 
-          Gaszenie  odbywa  się  zazwyczaj  z  poziomu  ziemi  – 
w  pierwszej  fazie  polega  głównie  na  tłumieniu  ogniska 
pożaru, 

oraz 

organizowaniu 

skutecznej 

obrony 

sąsiedztwa.  Jeśli  istnieje  potrzeba  i  dogodne  warunki 
stanowiska  gaśnicze  powinny  być  zajęte  jako  wyższe 
/sąsiednie budynki, drabiny wolnostojące/,

Ogólne zasady gaszenia pożarów w budynkach wiejskich 

nie odbiegają zasadniczo od powszechnie przyjętych. 

Obecna zabudowa wsi jest zbliżona do zabudowy 

miejskiej, jeśli chodzi o odporność ogniową i zastosowane 

materiały budowlane. Najwięcej problemów stwarzają 

nadal obiekty o lekkiej konstrukcji palnej i palnym 

pokryciu dachowym, zazwyczaj stare i nie posiadające 

jakichkolwiek zabezpieczeń ppoż. 

 

 

 

 

W  tego  typu  obiektach  sukces  akcji  gaśniczej  zależy 
przede  wszystkim  od  czasu  zauważenia  pożaru  –  jeśli 
pożar  w  zarodku  nie  zostanie  zgaszony,  działania 
gaśnicze  ograniczą  się  jedynie  do  obrony  sąsiednich 
budynków, oraz do działań osłonowych.
-          Stosuje  się  zwarte  prądy  gaśnicze  na  palące  się 
obiekty  /w  natarciu/  oraz  rozproszone  na  obiekty 
zagrożone /w obronie/,
-          W  sytuacji  zagrożenia  ludzi  lub  zwierząt 
niezwłocznie rozpocząć akcję ratowniczą lub ewakuację,
-          W  przypadku  zwartej  zabudowy  należy  tworzyć 
przerwy ogniowe na drodze rozprzestrzeniania się pożaru 
/wyburzyć  drewniane  płoty,  parkany,  usunąć  materiały 
palne.

 

 

 

 

 
    Pożary stert zboża, lnu, słomy, stogów siana

-          Materiały  te  w  stanie  spulchnionym  palą 

się  łatwo  i  szybko,  w  stanie  sprasowanym 

znacznie  trudniej  –  w  miarę  upływu  czasu 

ognisko  staje  się  coraz  bardziej  intensywne  i 

trudne do ugaszenia,
-         Pożary szybko przyjmują duże rozmiary,
  Działanie  podstawowe:  zbicie  płomieni  w  celu 

zmniejszenia zagrożenia dla otoczenia,

Gaszenie rozproszonymi prądami dla zwiększenia 

powierzchni gaszenia i ograniczenia zużycia 

wody /należy unikać strumieni zwartych, gdyż 

może to doprowadzić do rozszerzenia ogniska 

pożaru 

 

 

 

 

  

       Dogaszanie  rozpocząć  od  rozrzucenia  sterty  przy 
pomocy  wideł,  bosaków  itp.  a  następnie  rozproszonymi 
prądami wody zlikwidować pozostałe ogniska pożaru,
-          Palące  się  zapasy  złożone  wewnątrz  budynku 
należy  tłumić  prądami  zwartymi  /nie  kierować  ich  w 
górę/,  a  po  stłumieniu  płomieni  dogaszać  prądami 
rozproszonymi schładzając wnętrze i wypierając dym,
-          W  czasie  akcji  gaśniczej  zwracać  zwiększoną 
uwagę  na  mogące  spowodować  zagrożenie  spadające 
elementy konstrukcji dachu.

 

 

 

 

 

  

Pożary płodów rolnych na pniu /pożary 

stepowe/

Pożary  płodów  rolnych  na  pniu  rozwijają  się  bardzo 
szybko, obejmując duże połacie terenu niosąc zagrożenie 
dla sąsiednich obiektów, zabudowań, lasów, upraw,
-         Pożary stepowe są szczególnie niebezpieczne przy 
zmieniającym się kierunku wiatru, który powoduje nagłe 
zmiany frontu rozprzestrzeniania się pożaru,
-          Po  rozpoznaniu  możliwości  rozprzestrzenienia  się 
pożaru  należy  na  spodziewanym  kierunku  utworzyć 
naturalne 

przeszkody 

mogące 

zatrzymać 

pożar 

/kilkumetrowy pas przeoranej ziemi, ciek wodny/,
-         Zmobilizować ludność i utworzyć z niej posterunki 
wyposażone  w  podręczny  sprzęt  gaśniczy  w  celu 
tłumienia powstających nowych ognisk pożaru,
-          Jeżeli  istnieje  możliwość  swobodnego  dojazdu  i 
manewrowania  pojazdem  /np.  utwardzona  droga/  można 
podać wodę lub pianę z działek samochodów będących w 
ruchu.

 

 

 

 

Postępowanie z sianem

 
Siano jest materiałem które może zapalić się samoistnie. 
Dlatego  ,  aby  nie  dopuścić  do  samozapalenia  należy 
przestrzegać następujących zasad:
-

Należy  je  zwozić    po  dokładnym  wysuszeniu, 

wilgotność  powinna  wynosić  około    15-16  procent  .Aby 
przekonać  się  ,  czy  siano  jest  dostatecznie  wysuszone  , 
można sprawdzić na trzy sposoby ,
a)      przy skręcaniu słychać lekki trzask
b)      nawet przy mocnym skręcaniu nie pojawia się woda
c)      skręcone powrósło powoli odkręca się
     -      Samozapaleniu towarzyszy wcześniejszy wzrost 
temperatury wewnątrz składowiska

     - Stóg należy zabezpieczyć przed działaniem wody 

opadowej 

 

 

W 

przypadku 

stwierdzenia 

wzrostu 

temperatury 

wewnątrz  składowiska  ponad  temperaturę  otoczenia  , 
siano 

powinno 

być 

przewietrzone 

i 

ponownie 

przesuszone.
  Znając  warunki  pozwalające  uniknąć  samozapalenia 
warto  też  poznać  zasady  ustawienia  stogów  by  nie 
zagrażały innym obiektom .

 

Zasady:

     -  100 m od lasów i terenów zadrzewionych
     -  30 m od torów kolejowych, dróg publicznych i linii 
energetycznych

     -  30 m   od zabudowań polnych i 20 m od niepalnych 

 

 

Postępowanie podczas omłotów

 Prowadzenie  prac  omłotowych  wymaga  szczególnej 
ostrożności  .  Silniki  elektryczne  napędzające  młockarnię 
powinny być ustawione w bezpiecznej odległości- zgodnie 
z przepisami 5 m od stert i budynków w których dokonuje 
się omłotów.
Wykorzystywane  przy  omłotach  ciągniki  powinny  być 
ustawione w odległości 10 m od miejsca omłotów
Zagrożenie  pożarowe  może  stwarzać  także  niewłaściwa 
praca  młockarni  ,  dlatego  w  trakcie  jej  pracy  należy 
sprawdzić czy:
- części cierne nie nagrzewają się nadmiernie 
-  instalacja  i  urządzenia  elektryczne  nie  ulegają 
uszkodzeniu
- koła pasowe i pasy nie ocierają się o osłony młockarni
- słoma nie utrudnia pracy wytrząsaczy
-osiadające  na  urządzeniach  pyły  nie  powodują 
zagrożenia pożarowego
-Omłoty  powinny  być  zabezpieczone  odpowiednią  ilością 
podręcznego sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych.

 

 

 

Praca kombajnu jako zagrożenie 

pożarowe    

    Zachowanie  bezpieczeństwa  podczas  pracy 

kombajnu 

zbożowego 

polega 

na 

ścisłym 

przestrzeganiu 

instrukcji 

obsługi. 

Przed 

przystąpieniem do pracy należy :
 
- 

usunąć 

z 

powierzchni 

zewnętrznych 

podzespołów ślady smarów , oleju i paliwa
- oczyścić dokładnie z pyłu i zanieczyszczeń silnik
- sprawdzić stan instalacji elektrycznej
- sprawdzić złącza i zaciski elektryczne
-  ocenić  czy  przewody  znajdujące  się  w  pobliżu 

ruchomych  części  maszyny  nie  są  narażone  na 

uszkodzenie w trakcie jej pracy.

 

 

 

 

Osoba 

obsługująca 

kombajn 

musi 

bezwzględnie 

przestrzegać zakazu palenia tytoniu.
Kierowca  powinien  też  w  czasie  jazdy  i  pracy  unikać 
bezpośredniego sąsiedztwa ognia.
W przypadku zapalenia się w kombajnie ściętego zboża , 
należy  natychmiast  wyłączyć  mechanizm  tnący  ,  aby 
przerwać dalszy dopływ zboża , po czym odjechać z łanu 
na  bezpieczna  odległość.  Następnie  poprzez  mechanizm 
omłotowy  i  wytrząsacz  trzeba  wyrzucić  palące  się  zboże 
na  zewnątrz.  Po  wykonaniu  tych  czynności  obsługujący 
kombajn  powinien  przystąpić  do  gaszenia  ognia  za 
pomocą posiadanych gaśnic.
Zabezpieczenie  kombajnu  powinny  stanowić  dwie 
odpowiedniego rodzaju i wielkości gaśnice

 

 

Uwagi
  Przy  pożarach  budynków  wiejskich  oraz  materiałów 
zapalnych luźno składowanych szczególny wysiłek należy 
położyć  na  walkę  z  ogniami  lotnymi.  Zagrażają  one 
głównie  obiektom  znajdującym  się  na  linii  wiejącego 
wiatru.  Aby  nie  dopuścić  do  powstania  pożaru 
przestrzennego  konieczne  jest  wydzielenie  sił  i  środków 
przeznaczonych  do  osłony,  zwłaszcza  gdy  położone  w 
pobliżu  obiekty  posiadają  palne  konstrukcje  dachowe  i 
znajdują się na linii wiatru,
-  Pogorzeliska  na  terenie  wsi  powinny  być  starannie 
dogaszone i przejrzane, aby nie dopuścić do wznowienia 
pożaru,
- Elementy  konstrukcyjne  wypalone  grożące  zawaleniem 
należy  rozebrać  lub  podstępować,  by  nie  powodowały  w 
późniejszym okresie zagrożenia dla ludzi,
-    Przed  odjazdem  straży  pozostawić  należy  posterunki 
pogorzeliskowe zaopatrzone w podręczny sprzęt gaśniczy 
i zapas wody.

 

 

KONIEC

 

 

Litertura

1.Piotr P. Bielicki- Taktyka Działań 

Gaśniczych.

2.Zdjęcia pobrane z www.strazacy.pl

 

 

Pytania

1.Wymień dwa czynniki ułatwiające 

walkę z pożarami na wsi?

2.Od czego zależy zagrożenie 

pożarowe na wsi?

3.Co należy ustalić w rozpoznaniu 

pożaru?

4. Jakie są główne czynniki 

rozprzestrzeniania pożarów na wsi?

5. Kiedy należy podjąć decyzje o 

ewakuacji mienia?

 

 

6. Podstawowe działanie podczas 

pożarów: stert zboża, lnu, słomy, 
stogów siana?

7.  Jakich  zasad  należy  przestrzegać  aby 

nie dopuścić do samozapłonu siana?

8.  W  jaki  sposób  należy  ewakuować 

zwierzęta podczas pożaru np. Konie ?

9.Jaki są warunki stawiania stogów siana 

tak aby nie zagrażały innym obiektom?

10.  Co  jest  najważniejszym  elementem 

podczas prowadzenia ewakuacji?