Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Gospodarka narodowa
Przemy
sł
Rolnictw
o
Budownictw
o
Transpo
rt
Łącznoś
ć
Handel
Inne
Gospodarka
narodowa
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Gospodarka narodowa
Przemy
sł
Rolnictw
o
Budownictw
o
Transpo
rt
Łącznoś
ć
Handel
Inne
Gospodarka
narodowa
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Gospodarka narodowa
Gospodarstwo krajowe, narodowe, wielki system
społeczno-gospodarczy
wszystkie gospodarstwa indywidualne i
zespołowe w sferze produkcji, usług, podziału,
obrotu i konsumpcji na terytorium państwa
Kryterium gospodarowania – najlepszy użytek
z zasobów narodowych oraz ich wzrost w celu
zaspokajania potrzeb społeczeństwa
Miara gospodarowania – Produkt Narodowy
Brutto (PNB) – wyrażona w pieniądzu wartość
wszystkich dóbr finalnych i usług wytworzonych
w danym czasie wg wartości rynkowej, w
cenach bieżących
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Produkcja globalna
Wartość dodana – suma
nowo wytworzonej
wartości w
przedsiębiorstwie, do
której z reguły włącza się
amortyzację (brutto)
Produkcja globalna – wartość
wytworzonej produkcji dóbr i usług
w ciągu roku w przedsiębiorstwie
Wartość przeniesiona
(produkty pośrednie) –
nabyte z zewnątrz i
zużyte w produkcji
surowce, materiały,
półprodukty oraz paliwo,
energię itp.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Dochód narodowy
PRODUKT GLOBALNY GOSP. NARODOWEJ
Suma
produkcji
globalnych
przedsiębiorstw
w każdym dziale gospodarki.
PRODUKCJA FINALNA
Występuje,
gdy
zakończony
został
proces
produkcji i dane dobro nie podlega już dalszemu
przetworzeniu w kraju.
DOCHÓD NARODOWY
Łączna suma wartości dodanej we wszystkich
działach gospodarki narodowej.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
PKB & „zielona wyspa”
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Produkt Krajowy Brutto
Produkt Narodowy Brutto
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO – PKB
Miara produkcji wytworzonej przez czynniki
wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego
kraju, niezależnie od tego, kto jest właścicielem.
PRODUKT NARODOWY BRUTTO – PNB
Całkowite dochody osiągane przez obywateli
danego kraju powiększone o dochody netto z
tytułu własności za granicą.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Metody obliczania PKB
Metoda sumowania wydatków – polega na
sumowaniu wydatków na dobra finalne
wytworzone przez przedsiębiorstwa krajowe.
Metoda sumowania dochodów – polega na
dodawaniu dochodów czynników produkcji
(płac, rent, procentów i zysków), powstających
w procesie wytwarzania produktów i usług
w danym roku (bez płatności transferowych).
Metoda sumowania produktów – polega na
sumowaniu wartości produktów i usług
wytworzonych w danej gospodarce w ciągu
roku.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Metoda sumowania wydatków
1. Wydatki na konsumpcyjne dobra finalne (np. dżem,
książki, usługi fryzjerskie), których nie przetwarza
się dalej, lecz konsumuje (C);
2. Wydatki przedsiębiorstw na kapitałowe dobra
finalne (np. maszyny, urządzenia techniczne,
budowle), czyli wydatki na inwestycje oraz wydatki
na mieszkania i na inwestycje w kapitał obrotowy –
zapasy (I);
3. Dobra finalne produkowane przez państwo (patrole
policjantów, zieleń miejska, praca posłów, sędziów
itp.) – (G).
Y = C + I + G
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Metoda sumowania dochodów
PKB, czyli suma wartości dóbr finalnych
powstałych w gospodarce, równa się sumie
dochodów właścicieli czynników produkcji:
wynagrodzenia za pracę (płace i dochody z pracy
na własny rachunek),
dochody (procenty) z lokat oprocentowanych,
dochody z tytułu własności majątkowych
(czynsze, renty),
zyski korporacji, które obejmują dywidendy dla
akcjonariuszy i podatki bezpośrednie,
niedochodowe pozycje kosztów pośrednich
(amortyzacja i podatki pośrednie od
przedsiębiorstw).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Metoda sumowania produktów
Suma wartości dodanej
Wartość dodana
dzięki zebraniu
poziomek
Wartość dodana
dzięki zrobieniu
konfitury
Wartość dodana
przez
cukiernika
Wartość ciasta
poziomkoweg
o
Cukiernik, który upiekł
ciasto poziomkowe
Producent
konfitury
poziomkowej
Zbieracz
poziomek
Wartość
konfitur
y
Wartość
poziome
k
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Podsumowanie metod
obliczania PKB
PKB
Metoda produkcyjna
Metoda
wydatkowa
Metoda dochodowa
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Model ruchu okrężnego
Usługi
Usługi
czynników
czynników
produkcji
produkcji
Dochody
Dochody
czynników produkcji
czynników produkcji
Przedsiębiorst
wa
ZAŁOŻENIA:
1.
Gospodarka
zamknięta
2.
Nie ma państwa
3.
Nie ma oszczędności
gospodarstw
i przedsiębiorstw
Gospodarstwa
domowe
Wydatki na
Wydatki na
produkty i
produkty i
usługi
usługi
Produkty i
Produkty i
usługi
usługi
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Model ruchu okrężnego
Ruch okrężny strumieni pieniężnych w gospodarce:
Dopływy: inwestycje, wydatki rządowe, eksport
Odpływy: oszczędności, podatki, import
Sektor bankowy
Wydatki na
Wydatki na
produkty i
produkty i
usługi
usługi
Inwestycje
Inwestycje
Dochody
Dochody
czynników produkcji
czynników produkcji
Gospodarstwa
domowe
Przedsiębiorstw
a
Państwo
Zagranica
Inwestycje
Inwestycje
Oszczędnoś
Oszczędnoś
ci
ci
Oszczędnoś
Oszczędnoś
ci
ci
Wydatki
Wydatki
rządow
rządow
e
e
Wydatki
Wydatki
rządow
rządow
e
e
Podatki
Podatki
Podatki
Podatki
Eksport
Eksport
Eksport
Eksport
Import
Import
Import
Import
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Rachunek dochodu
narodowego
PNB w
cenach
rynkowych
Dochód netto z
tytułu własności
za granicą
Amortyzacja
Ex - Im
Podatki
pośrednie
G
PNN w
cenach
rynkowych
Dochód
narodowy
PNN w
cenach
czynników
produkcji
Dochód z tytułu czynszów
I
C
Zyski
Praca na własny rachunek
Wynagrodzenia i płace
Dochody czynników
produkcji
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wzrost gospodarczy
Wzrostem gospodarczym nazywamy
powiększanie się realnej wartości produktu
krajowego brutto lub realnej wartości produktu
krajowego brutto per capita w gospodarce.
Tempo wzrostu gospodarczego ekonomiści
opisują za pomocą stopy wzrostu
gospodarczego.
Stopa wzrostu gospodarczego informuje o
stosunku zmiany wielkości realnego PKB w
danym roku do poziomu realnego PKB
wytworzonego przez gospodarkę w poprzednim
roku [w %].
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Rozwój gospodarczy
Jest pojęciem szerszym. Jest to proces zmian w
gospodarce, których istotą są przekształcenia
jakościowo-strukturalne w procesie rozbudowy
gospodarki narodowej. Na rozwój gospodarczy
składają się:
zmiany ilościowe i jakościowe w strukturze społeczno-
ekonomicznej kraju,
zmiany jakościowe wytwarzanych dóbr i usług,
zmiany ich struktury asortymentowej.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Czy istnieją granice wzrostu
gospodarczego?
W 1798 r. Malthus ogłosił słynne prawo
ludnościowe mówiące, że liczba ludności rośnie
szybciej niż ilość środków utrzymania, zwłaszcza
zaś żywności. Prowadzi to do obniżania się
poziomu życia pracowników, którego skutkiem są
różne kataklizmy, jak wojny, głód czy choroby. W
okrutny sposób zmniejszają one liczbę ludności.
Umożliwia to wzrost ilości żywności na 1
mieszkańca i ponowne przyśpieszenie tempa
wzrostu liczby ludności.
Nic – według Malthusa – nie było w stanie
przerwać tego błędnego koła.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Tempo wzrostu gospodarczego w XX
w.
w wybranych krajach świata [realny PKB per capita
w $]
Źródło: World Development Report 2004, s. 252-253; Czarny B., Rapacki R., Podstawy Ekonomii, PWE Warszawa 2002, s. 574.
Barro R.J., X. Sala-i-Martin, Economic Growth, McGraw-Hill, New York 1995., World Bank Data & Statistics 2006
340
30120
28390
3720
3090
440
2244
842
1223
1330
650
1264
436
401
378
1290
37180
41400
6090
620
1,91%
2,29%
2,49%
1,37%
2,00%
2,48%
1,49%
1,04%
2,34%
3,04%
0
5000
10000
15000
20000
25000
30000
35000
40000
45000
U
S
A
Ja
po
n
ia
N
ie
m
cy
K
an
ad
a
P
ol
sk
a
A
rg
en
ty
na
B
ra
zy
lia
C
hi
ny
In
di
e
B
a
ng
la
d
es
z
0,00%
0,50%
1,00%
1,50%
2,00%
2,50%
3,00%
3,50%
PKB per capita w XII 1890 r. [$]
PKB per capita w XII 2004 r. [$]
Przeciętna roczna stopa wzrostu [%]
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Dlaczego Malthus nie miał
racji?
Społeczeństwa krajów rozwiniętych,
uprzemysłowionych zdołały uniknąć fatalnych
skutków prognozy Malthusa dzięki
intensywnemu postępowi technicznemu.
Pozwolił on przezwyciężyć skutki prawa
malejących przychodów z ziemi.
Dokonało się to dzięki uprzedniemu rozwojowi
przemysłu, przez co udało się zastosować
postęp techniczny w produkcji rolnej.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Udział w światowym PKB
w ostatnich 500 latach w wybranych regionach
świata
Źródło: World Development Report 2004, s. 252-253; Czarny B., Rapacki R., Podstawy Ekonomii, PWE Warszawa 2002, s. 574.
Barro R.J., X. Sala-i-Martin, Economic Growth, McGraw-Hill, New York 1995., World Bank Data & Statistics 2006
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
PKB na kilometr kwadratowy
Źródło: John Gallup, Jeffrey Sachs i Andrew Mellinger via Visualizing Economics.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
jest zjawiskiem nowym;
przez wiele tysiącleci stopa wzrostu była bliska
zera, gospodarka w zasadzie się nie rozwijała,
większość mieszkańców cierpiała
niewyobrażalną nędzę, jedynie rządzący żyli w
przepychu;
wydajność (inaczej produkcyjność) pracy
była bardzo mała (ilość dóbr wytworzonych
przez człowieka w jednostce czasu);
dopiero od końca XVIII w. (po rewolucji
przemysłowej w Wielkiej Brytanii), stopa
wzrostu podniosła się z okolic zera mniej więcej
do 0,5%.
Wzrost gospodarczy
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
40 lat PRL, a PKB:
Polska – Hiszpania – Węgry –
Austria
PKB per capita (w dolarach międzynarodowych z 1990 r.) w1950 r. i 1990 r.:
Polska i Hiszpania, Węgry i Austria.
Wartości dla roku 2008 podane są w cenach bieżących.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
PKB w Polsce
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wzrost gospodarczy
w Polsce
fazy w latach 1990-2010
Faza I
Niewielki
wzrost
PKB
groźba
utraty
dystansu
wobec
rozwiniętyc
h
państw
Europy
Faza II
Faza III
’90 ’91 ’92 ’93 ’94 ’95 ’96 ’97 ’98 ’99 ’00 ’01 ‘02 ’03 ’04 ’05
’06 ’07 ’08 ’09 ‘10
Spadek PKB
koszt zmiany
reżymu
gospodarczego
i głębokich
przemian
w gospodarkę
rynkową opartą
na popycie
i podaży
Szybki wzrost PKB
realnie o 57,5%,
zjawisko
realnej konwergencji
wobec
krajów UE (dystans
mierzony
relacją produktu per
capita
w Polsce w por. do UE
zmalał
o ok. 10 pkt.
procentowych)
Szybki
wzrost
PKB
Wejście do
UE
spowodowało
przyspieszeni
e tempa
wzrostu
gospodarczeg
o
Faza IV
Niewielk
i wzrost
PKB
Wywołany
międzynar
odowym
kryzysem
finansowy
m
Faza V
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wyniki PKB 1991-2010
Popyt krajowy (chęć
do zakupów) w 2010
roku wzrósł o 3,9
proc. przy wzroście
PKB 3,8 proc.
Spożycie ogółem w
2010 roku
przekroczyło poziom
z 2009 roku o 3,2
proc. W 2010 roku w
porównaniu z rokiem
poprzednim nakłady
brutto na inwestycje
zmniejszyły się o 2
proc.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
O ile wzrośnie PKB Polski
dzięki funduszom unijnym?
Wkład
niespełna 60 mld EURO
niespełna 60 mld EURO z
funduszy unijnych we wzrost
polskiego PKB będzie znaczący.
Według Instytutu Badań nad
Gospodarką Rynkową w latach
2007-2013
2007-2013 unijne pieniądze
pozwolą rozwinąć się polskiej
gospodarce o
4,2%,
4,2%, a do roku 2016
o 7,1%.
Największy wpływ na poziom
polskiego PKB środki z UE będą
miały w latach 2010-2016.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Jak będzie wglądał PKB per capita Polski
w tys. EURO
(w cenach z 2005 roku
) w
przyszłości wg Strategii Rozwoju Kraju
2007-2013?
Źródło: Strategia Rozwoju Kraju 2007 - 2013, czerwiec 2006 r.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Jak będzie wglądał PKB Polski?
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Jak będzie wglądał PKB
Polski?
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Polska gospodarka na tle
sąsiadów
Najwyższą oceną jest
potrójne A,
najniższą – zależnie
od agencji – C lub
D. Polska należy do
krajów z
najwyższymi
ocenami w regionie,
na wiarygodności w
ostatnich
miesiącach
najmocniej traciły
Ukraina, Węgry, a
także kraje
bałtyckie,
szczególnie Łotwa.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Tempo wzrostu PKB 2007-2011
(Eurostat)
Kraj
2007 2008 2009 2010 2011
EU- 27
2.9
0.7
- 4,2 1.0
1.7
EU-15
2.6
0.5
- 4.2 0.9
1.6
Bułgaria
6.2
6.0
- 5.0 0.0
2.7
Czechy
6.1
2.5
- 4.2 1.6
2.4
Estonia
7.2
- 3.6 - 14.10.9
3.8
Irlandia
6.0
- 3.0 - 7.5 - 0.9 3.0
Litwa
9.8
2.8
- 14.8- 0.6 3.2
Węgry
1.0
0.6
- 6.3 0.0
2.8
Polska
6.8
5.0
1.7
2.7
3.3
USA
2.1
0.4
- 2.4 2.8
2.5
Japonia
2.4
- 1.2 - 5.2 2.1
1.5
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Czynniki
wzrostu gospodarczego (1)
Czynniki osobowe –
praca ludzka, która
spełnia rolę aktywną w
procesie produkcji i jest
źródłem utrzymania
pracujących ludzi.
Czynniki rzeczowe –
tworzą materialne
warunki produkcji,
będąc jednocześnie
produktem pracy
ludzkiej.
Czynniki osobowe i rzeczowe są niezbędne w
procesie produkcji. Są względem siebie zarówno
komplementarne, jak i w pewnym stopniu
substytucyjne.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Czynniki
wzrostu gospodarczego (2)
Czynniki ekstensywne
(ilościowe) – ich
uruchomienie wymaga
nakładów (np.
zatrudnienie i inwestycje).
Oddziałują one na wzrost
gospodarczy w sposób
ilościowy, bez zmian
jakościowych w
technologii wytwarzania,
organizacji pracy,
kwalifikacji zatrudnionych.
Czynniki intensywne
(jakościowe) –
nie wymagają dla
swojego działania
nakładów, powodują one
wzrost efektywności
produkcji. Wymienia się
tu najczęściej: wydajność
pracy, postęp naukowo-
techniczny, organizację
pracy, kwalifikacje itp.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Czynniki
wzrostu gospodarczego (3)
Czynniki
bezpośrednie –
bezpośrednio
oddziałują na
przyrost dochodu
narodowego. Należą
do nich:
zatrudnienie,
wydajność pracy
oraz oszczędności w
zużyciu środków
produkcji
(przedmiotów
pracy).
Czynniki pośrednie – tworzą
warunki działania dla nowo
zatrudnionych lub możliwości
wzrostu wydajności pracy żywej
i oszczędności przedmiotów
pracy. Dzielą się na:
1.
Inwestycyjne (wysokość
nakładów inwestycyjnych i
ich efektywność).
2.
Pozainwestycyjne (postęp
techniczny i organizacyjny,
usprawnienia itp.).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Bezpośrednie czynniki wzrostu
Zatrudnienie i wydajność pracy
Ponieważ zarówno zatrudnienie, jak i wydajność
pracy
bezpośrednio
współtworzą
dochód
narodowy, możemy zapisać:
Y = Z · w
gdzie:
Y – dochód narodowy (rozumiany jako część PNB),
Z – zatrudnienie w gospodarce narodowej,
w – przeciętna wydajność pracy, mierzona wielkością
dochodu na 1 zatrudnionego.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Bezpośrednie czynniki wzrostu
Zatrudnienie i wydajność pracy
Wydajność pracy w
w =
Y
Z
Techniczne uzbrojenie pracy
m
m =
K
Z
Funkcja wydajności pracy
Techniczne uzbrojenie pracy
W
y
d
a
jn
o
ść
p
ra
cy
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Bezpośrednie czynniki wzrostu
Zatrudnienie i wydajność pracy
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Bezpośrednie czynniki wzrostu
Przyrost względny
Stopa (tempo) wzrostu dochodu narodowego
wynosi:
Bezwzględny przyrost dochodu narodowego
wynosi:
ΔY = Δw · Z + ΔZ · w
Stąd:
t
=
Y
t
-
Y
t-1
=
Y
t
- 1
=
ΔY
Y
t-1
Y
t-1
Y
t
=
ΔY
=
Δw · Z
+
ΔZ · w
=
Δw
+
ΔZ
Y
Z · w
Z · w
w
Z
α
β
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Bezpośrednie czynniki wzrostu
Stopa wzrostu wydajności i zatrudnienia
Zatem tempo wzrostu dochodu narodowego
możemy zapisać jako:
t
= α + β
Δw
= α – stopa wzrostu wydajności
pracy
w
ΔZ
= β – stopa wzrostu zatrudnienia
Z
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Pośrednie czynniki wzrostu
Inwestycje – postęp techniczny
Ponieważ inwestycje tylko pośrednio (umożliwiając
wzrost zatrudnienia i przyrost wydajności pracy) oraz z
opóźnieniem (cykl inwestycyjny) powodują przyrost
dochodu narodowego, przeto istotne jest pytanie, w
jakim stopniu poniesione nakłady inwestycyjne
przyczynią się do wzrostu dochodu narodowego.
Odpowiedź na to pytanie daje współczynnik
przyrostowy kapitałochłonności:
Określa on, ile jednostek nakładów inwestycyjnych (I)
należy wydatkować dla osiągnięcia przyrostu dochodu
narodowego o jednostkę.
k
=
I
ΔY
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
KAPITAŁOCHŁONNOŚĆ
KAPITAŁOCHŁONNOŚĆ
Pośrednie czynniki wzrostu
Inwestycje – postęp techniczny
Zatem:
Inaczej współczynnik kapitałochłonności można
zdefiniować jako stosunek kapitału do produktu
narodowego:
I wtedy:
k
=
K
Y
ΔY = I ·
1
,
gdzie
1
- efektywność
inwestycji
k
k
<
<
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Pośrednie czynniki wzrostu
Inwestycje – postęp techniczny
Poziom
wydajności
pracy
zależy
od
poziomu
kapitałochłonności.
Postęp techniczny – zmiany w sposobie produkcji,
które prowadzą do wzrostu wydajności pracy bez
zmiany poziomu kapitałochłonności. Wyróżniamy
postęp techniczny:
procesowy – polegający na pojawieniu się bardziej
efektywnych technologii (metod) produkcji;
produktowy – polegający na pojawieniu się nowych,
lepszych produktów.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Pośrednie czynniki wzrostu
Pozainwestycyjne
1. Usprawnienia
organizacyjno-techniczne
i
systemowe:
u – współczynnik przyrostu dochodu narodowego z
tytułu usprawnień, który oznacza, o ile procent
wzrośnie dochód narodowy w wyniku tych
usprawnień.
2. Parametr strat:
a – współczynnik ubytku dochodu narodowego z tytułu
zmniejszenia zdolności produkcyjnych majątku
trwałego, który wskazuje, o ile procent spadnie
dochód narodowy w wyniku wycofania zużytego
aparatu wytwórczego i zmniejszenia
zdolności dotychczas istniejących.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Model Michała Kaleckiego
A więc przyrost względny wyniesie:
Model M. Kaleckiego – model inwestycyjny –
przedstawia się następująco:
+ u · Y – a · Y
k
1
ΔY = I
·
Y
= i – stopa inwestycji
I
=
Y
k
+ u – a,
gdzie
1
·
Y
I
ΔY
=
k
+ u – a
1
·
i
t
= α +
β
1899-1970
czynniki inwestycyjne
czynniki pozainwestycyjne
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Czy wiesz, że? ...
Jednym z czynników, który zadecydował o
pojawieniu się wzrostu gospodarczego w
krajach Zachodu, był protestantyzm wraz z
doktryną predestynacji – kiedy bogactwo
indywidualne jest znakiem przychylności
Boga i zapowiedzią zbawienia, wierni chcą
się bogacić.
Odwrotnie, system kastowy w Indiach przez
wiele stuleci uniemożliwiał rozwój
gospodarczy (trudno handlować z kimś,
kogo nie wolno nawet dotknąć).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (1)
Wprowadźmy pojęcie:
makroekonomicznej funkcji produkcji
(opisującej związek ilości zużywanych czynników
produkcji z wielkością produkcji)
Y = F (N, K, A), gdzie:
Praca – ludzie gotowi do podjęcia pracy (N)
Kapitał – wyposażenie, infrastruktura i inne
urządzenia produkcyjne (K)
Technologia – wiedza o tym, jak wykorzystać pracę
oraz kapitał do wytwarzania towarów i usług (A)
ur. 1924 r.
laureat Nagrody Nobla w 1987 r.
z dziedziny ekonomii
Prof. Massachusetts Institute of Technology
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (2)
Dla wyeksponowania roli postępu
technicznego funkcję produkcji zapisuje się
w postaci
:
Y = A
x
F(K, N)
gdzie:
zmienne nakłady kapitału K i pracy N zostają połączone dla
wytworzenia określonej produkcji Y, będącej funkcją
nakładów F(K, N).
Wpływ postępu technicznego (A) ujmowany jest w każdym
punkcie czasowym.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (3)
Wykres pokazuje zależność produkcji od zatrudnienia przy
danym zasobie kapitału i danym poziomie technologii.
Krzywa produkcji staje się coraz mniej stroma w miarę
wzrostu zatrudnienia. Krańcowy punkt pracy zmniejsza się
wraz ze wzrostem zatrudnienia. Faktyczna produkcja jest
mniejsza od potencjalnej.
F (N, K, A)
Zatrudnienie (N)
P
ro
d
u
kc
ja
(
Y
)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Potencjalny PKB wyraża wielkość produkcji
uzyskanej przy pełnym zatrudnieniu, gdy stopa
bezrobocia jest równa naturalnej stopie
bezrobocia.
Potencjalny PKB, Y*, oznacza wielkość produkcji
wytworzonej w warunkach, gdy na rynku pracy
występuje pełne zatrudnienie:
Y*= F (N*, K, A)
Y* często nazywa się poziomem produkcji przy
pełnym zatrudnieniu N*.
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (4)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Założenia:
S=I; gospodarka zamknięta (brak inwestycji zagranicznych);
brak zmian technologicznych.
Proces wzrostu jest inicjowany przez przyrost siły roboczej.
n – stopa wzrostu siły roboczej,
n=ΔN/N, wobec tego ΔN= n
X
N,
INWESTYCJE NETTO = n
X
K (warunek wzrostu zrównoważonego),
s – stopa oszczędności,
OSZCZĘDNOŚCI NETTO = s
X
Y,
Jeżeli S=I, to
s
X
Y = n
X
K
(podstawowy warunek wzrostu zrównoważonego) wzrost
zrównoważony wymaga, aby stopa wzrostu kapitału równa była
stopie wzrostu siły roboczej, inaczej
K/Y=s/n
,
K/Y – współczynnik kapitałochłonności (przeciętny)
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (5)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Jeżeli s
X
Y > n
X
K (K/Y < s/n), to oznacza, że
inwestycje rzeczywiste > inwestycje wzrostu
zrównoważonego.
Kapitał rośnie szybciej niż praca i wsp. kapitałochłonności
(K/Y) wzrasta, aż do zrównania się z s/n - gospodarka
powraca na ścieżkę stabilnego wzrostu.
Jeżeli s
X
Y < n
X
K (K/Y > s/n), to oznacza, że
stopa wzrostu kapitału < stopy wzrostu siły roboczej.
Kapitał rośnie wolniej niż praca i wsp. Kapitałochłonności
(K/Y) maleje, aż do zrównania się z s/n - gospodarka
powraca na ścieżkę stabilnego wzrostu.
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (6)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
ΔY/Y = ΔA/A + 0,7ΔN/N + 0,3ΔK/K
Równanie to pokazuje w jaki sposób wzrost całkowity związany jest
ze wzrostem trzech czynników produkcji. Stopa wzrostu prod.
Równa jest sumie stopy wzrostu technologii, 0.7 stopy wzrostu
nakładów pracy oraz 0,3 stopy wzrostu nakładów kapitału.
Współczynniki 0,3 (dla kapitału) oraz 0,7 (dla pracy) są
wielkościami empirycznymi i oparte są na względnym udziale
pracy oraz kapitału w dochodzie narodowym USA.
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (7)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Teorie wzrostu
Model wzrostu Roberta
Solowa (8)
Solow oszacował makroekonomiczną funkcję produkcji dla
Stanów Zjednoczonych. Z jego obliczeń wynika:
REGUŁA 1/3: zwiększenie nakładu kapitału K o 1% powoduje
wzrost stopy wzrostu PKB Y, o 1/3 punktu procentowego.
Przykład:
jeżeli ilość kapitału na godzinę pracy rośnie w tempie 6%
rocznie, a realny PKB na godzinę pracy przyrasta o 5% na
rok, to wzrost ilości kapitału odpowiada za 2 p.p. (1/3 x 6%)
stopy wzrostu PKB, co oznacza, iż uzasadnieniem reszty
(jest to tzw. reszta Solowa), czyli 5 – 2 p.p. stopy wzrostu,
jest zmiana technologiczna.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Model wzrostu
R.M. Solowa – case Polska
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
5
6
7
92
93
94
95
96
97
98
99
'00
'01
'02
Wkład pracy we wzrost
Wkład kapitału we wzrost
TFP
Wzrost PKB
[%]
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!