Konserwanty w 
kosmetykach

 

 

Kosmetyk to idealna pożywka dla bakterii i 
grzybów. Znajdujące się w nim aminokwasy, 
peptydy, ekstrakty roślinne i witaminy są 
bardzo nietrwałe i szybko ulegają 
rozkładowi. Kosmetyk, który nie został 
zabezpieczony konserwantem, szybko 
ulegnie zepsuciu, czego rezultatem jest 
zmiana zapachu i wyglądu preparatu. Aby 
przedłużyć trwałość kremu, mleczka czy 
balsamu, dodawane są do nich substancje 
konserwujące, czyli składniki 
przeciwdrobnoustrojowe. 

Oczywiście, im mniej konserwantów, tym 
lepiej dla naszej skóry, jednak stosowanie 
niektórych konserwantów w kosmetyce jest 
nieuniknione

 

 

Konserwanty stosowane w kosmetykach to 
najogólniej składniki kosmetyków (naturalne lub 
syntetyczne), które dodawane są do 
kosmetyków dla zabezpieczenia przed 
nadmiernym rozwojem flory bakteryjnej, 
wirusów, utlenianiem emulsji. 

Większość składników kosmetycznych to bardzo 
dobre pożywki dla wielu różnych 
drobnoustrojów obecnych w otaczającym nas 
powietrzu i na naszym ciele. Mnożenie się ich w 
emulsji zainfekowanej po otwarciu fabrycznie 
zamkniętego opakowania możliwe jest np. z 
powietrza lub z rąk użytkowników. Mnożące się 
bakterie nie tylko mogą zmienić konsystencję, 
zapach i właściwości kosmetyku. Mogą wywołać 
również zakażenie u użytkowników.

 

 

Konserwanty chronią kosmetyk 
zarówno w procesie produkcji jak 
i codziennego stosowania. 
Hamują aktywność bakterii, 
grzybów i pleśni oraz opóźniają 
proces obniżania się wartości 
wyrobu kosmetycznego. 
Szczególnie ważne są w 
kosmetykach dla dzieci, 
kosmetykach pod oczy, do higieny 
jamy ustnej i do higieny intymnej.

 

 

 

Mimo, że konserwanty są selektywnie 
bardziej toksyczne dla bakterii, drożdży i 
pleśni, niż dla ludzi, mogą powodować 
podrażnienie skóry, oczu, fotouczulenie, a 
także ciągłe wypryski, przewlekłe stany 
trądzikowe, łupież, łuszczenie się 
małżowiny usznej, wypadanie włosów, 
zaburzeia miesiączkowania, zaburzenia 
potencji, kłopoty z zajściem w ciążę, 
problemy z utrzymaniem ciąży, zaburzenia 
hormonalne.

  

 

 

Konserwanty stosowane powszechnie:

¤Parabeny

¤Formalina oraz jej uwalniacze

¤Fenoksyetanol

¤Kwas sorbowy

¤Mertiolat

¤Kathon CG

 

 

Parabeny

Należą do konserwantów pochodnych 
kwasu benzoesowego. W składzie 
kosmetyku opisane są jako: methylparaben, 
ethylparaben, propylparaben i 
butyloparaben.
Dopuszczalne stężenie w kosmetykach 
wynosi do 0,5 proc. (w UE do 0,4 proc.) Jest 
to grupa najpowszechniejszych 
konserwantów w całej kosmetyce białej. 
Parabeny maja naturalne pochodzenie i 
poza kosmetykami znajdują się także w 
pożywieniu i dostają się do naszego 
organizmu bezpośrednio z takich 
produktów jak ciasta, przyprawy, soki 
owocowe, mrożonki, dżemy, konfitury. 

 

 

Na skórze mogą wywoływać podrażnienie, 
zaczerwienienie, świąd, pokrzywkę i 
wyprysk.

Przy dłuższym stosowaniu może dojść do 
rozszerzenia naczyń krwionośnych i wysięku 
okołonaczyniowego, który sprzyja 
powstawaniu zapalenia okołoustnego. 

Jedyną drogą unikania parabenów jest 
baczne śledzenie etykiet na artykułach, które 
kupujemy.

 

 

Formalina

Formalina jest to wodny nasycony roztwór 
aldehydu mrówkowego (H2CO), inaczej 
formaldehydu lub metanalu. Z bezbarwnej 
cieczy o drażniącym ostrym zapachu i smaku 
stosunkowo łatwo uwalnia się formaldehyd, 
czyli trujący gaz o gryzącym zapachu 
podrażniający drogi oddechowe i oczy. W 
konserwowaniu kosmetyków wykorzystuje się 
30-40% roztwór. Obecnie jest rzadko stosowany 
w kosmetykach. 

Jeśli już występuje to  w: szamponach, płynach 
do kąpieli, żelach pod prysznic, lakierach do 
paznokci, środków do stylizacji włosów i w 
preparatach do higieny jamy ustnej.

W chwili obecnej formalina została 
wyeliminowana ze stosowania w produktach 
przeznaczonych dla dzieci.

 

 

Jest to stosunkowo silny alergen 
kontaktowy. Na skórze powoduje 
wyprysk, zaczerwienienie, świąd, 
pokrzywkę. Przy długotrwałym 
stosowaniu nawet niewielkie dawki 
mogą powodować przejściowe 
podrażnienia skóry lub długotrwałe 
alergie skórne. Formalina 
przyspiesza proces starzenia się 
skóry, jak również jest podejrzewana 
o działania rakotwórcze.

Formalina

 

 

Formaldehyd, formalinę lub uwalniacze 
formaldehydu znaleźć na etykietach pod 
nazwami:

    * Benzylhemiformal
    * 5-Bromo-5-nitro-1,3-dioxane = 
Bronidox
    * Diazolidinyl Urea
    * Imidazolidinyl Urea
    * Quanternium-15
    * DMDM Hydantoin
    * Methenamine
    * Glutaral
    * Hexetidine
    * Iodopropynyl Butylcarbamate

 

 

Quaternium 15 (Dowicil 200)

Dobrze rozpuszczalny środek konserwujący o 
działaniu bakteriobójczym jak i grzybobójczym. 
Spośród wszystkich wyzwalaczy formaliny 
uwalnia najwięcej formaldehydu. Jest stosowany 
w  wielu kosmetykach i preparatach 
farmaceutycznych. Można go znaleźć na 
etykietach szamponów, mydeł, kosmetyków 
kolorowych, kremów nawilżających a także 
kosmetyków do golenia. 

Jest to najczęstszy alergen kontaktowy w tzw. 
Cosmetic dermatitis umiejscowionym na twarzy 
lub na rękach. Im dłuższy czas kontaktu 
konserwantu ze skórą, tym silniejsza reakcja 
alergiczna

Rozpoznanie alergii na Quaternium 15 
umożliwiają testy płatkowe. 

 

 

Germall 115

Powszechnie stosowany konserwant, bardzo 
dobrze rozpuszczalny w wodzie.Wykazuje 
skuteczne działanie przeciwko bakteriom 
Gram-dodatnim oraz Gram-ujemnym w 
szerokim zakresie pH. Działa synergicznie z 
innymi środkami konserwującymi. Zgodnie z 
badaniami nie jest cytotoksyczny, ani 
mutagenny nawet po zastosowaniu w dawkach 
przekraczających przyjęte normy.Jednak może 
wywoływać niepożądaną reakcję zwłaszcza u 
osób  uczulonych na formaldehyd.

 

 

Germall 115

Najczęściej służy do konserwowania środków 
do pielęgnacji włosów (głównie szamponów), a 
także bywa stosowany w maściach i kremach 
leczniczych, dezodorantach i środkach do 
stylizacji włosów.

U osób źle znoszących 
Germall115 obserwuje się 
głównie alergię na sam 
konserwant, a stosunkowo 
rzadko na uwalniany aldehyd 
kwasu mrówkowego.

 

 

DMDM hydantoina

Konserwant, którego maksymalne 
dopuszczalne stężenie w kosmetyku 
wynosi 0,6%.Działa poprzez 
rozszczepianie wolnego 
formaldehydu, który konserwuje 
gotowy produkt.

Jest stosunkowo słabym alergenem. 
Jednak może wywoływać 
zaczerwienienie, świąd, zmiany 
złuszczające i pęcherzowe, często z 
towarzyszącym świądem zwłaszcza u 
osób z alergią lub nadwrażliwością na 
formaldehyd. 

Najczęściej występuje w kremach 
nawilżających, szamponach, 
odżywkach do włosów, płynach do 
kąpieli, środkach do higieny intymnej.

 

 

Bronopol

Jest stosunkowo słabym alergenem 
kontaktowym. Z pośród uwalniaczy formaliny 
alergizuje najrzadziej, ok. 0.7% przypadków. 
Jest zazwyczaj wykorzystywany w stężeniach 
poniżej 0,1%.

Jest często stosowany do konserwowania 
szamponów,pianek do włosów, rzadziej można 
go spotkać w maseczkach i kremach. Występuje 
także w preparatach farmakologicznych np. 
maściach.

Najczęściej używany w produktach szybko 
spłukiwanych ze skóry i włosów. Działa 
drażniąco na układ oddechowy i skórę, Może 
powodować poważne uszkodzenia oczu. 

 

 

Fenoksyetanol

Konserwant ten wykazuje działanie 
przeciwbakteryjne, najczęściej towarzyszy 
parabenom. Jest bardzo źle rozpuszczalny w wodzie i 
należy do jednych z najczęściej stosowanych 
konserwantów.

U osób ze skórą wrażliwą mogą wystąpić 
podrażnienia oczu lub świąd i stan zapalny z 
wypryskiem. 

Najczęściej występuje w kremach, mleczkach i 
śmietankach do demakijażu.

Bezwzględnie powinny unikać 
go kobiety w ciąży, ponieważ 
może powodować wady w  
rozwoju płodu.Kobiety 
karmiące także powinny 
unikać kosmetyków z tym 
konserwantem, ponieważ 
przenika on do mleka.

 

 

Kwas sorbowy

Wykazuje działanie grzybobójcze, 
drożdżobójcze  i słabe bakteriobójcze. 
Środek dopuszczony w kosmetykach do 
maksymalnego stężenia 0,6%. Przy 
wyższych stężeniach (ponad 0,5%) może 
wywoływać alergie.

Znajduje zastosowanie w lekach 
stosowanych zewnętrznie oraz 
kosmetykach: płyny do soczewek, 
szampony i pasty do zębów.

Powoduje powstawanie na skórze 
wyprysku, owrzodzeń goleni, może 
wywołać zapalenie spojówek, podrażniać 
skórę i wywoływać wypryski, pokrzywkę 
oraz zapalenie skóry w okolicach 
intymnych. 

 

 

Mertiolat (tiomersal)

Należy do organicznych związków rtęci. 
Wykazuje właściwości bakteriobójcze i 
przeciwgrzybicze. 

Występuje w lekach okulistycznych, 
płynach do soczewek, kosmetykach 
kolorowych do oczu, czasem w pastach 
do zębów.

Stanowi przyczynę wielu reakcji 
alergicznych o charakterze grudkowo- 
pęcherzykowym na podłożu 
rumieniowym. Może wywoływać 
zapalenie spojówek.

 

 

Kathon CG

Jest to mieszanina dwóch pochodnych 
izotiazolinowych z chlorkiem magnezu. 
Wykazuje szeroki zakres działania 
przeciwdrobnoustrojowego.

Występuje powszechnie w szamponach, 
preparatach do kąpieli (żele pod prysznic, 
płyny) i w kremach, kremach do rąk, 
maskach, nawilżonych chusteczkach 
jednorazowych.

Może powodować reakcję alergiczną na 
podłożu rumieniowym z zmianami 
grudkowo- złuszczającymi,a także 
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

 

 

Przed kupnem każdego preparatu do 
pielęgnacji i higieny skóry warto 
przeczytać jego skład chemiczny. 
Szczególnie istotne jest staranne 
dobieranie kosmetyków pielęgnacyjnych 
dla dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących. 
Większość składników preparatów 
kosmetycznych przenika do krwi i wywiera 
działanie ogólne oraz wpływa na rozwój 
zarodka oraz płodu. Niektóre ze 
składników kosmetyków przenikają także 
do mleka.
Należy pamiętać że większość z tych 
składników wcieramy codziennie w skórę i 
włosy, wdychamy    (np. używając 
aerozole), z reguły procesy te trwają to do 
końca życia.

 

 

 

 

Bibliografia: 

1. Marzec A. Chemia kosmetyków; Toruń 
2005, wyd. 2 Dom Organizatora TNOiK, 

2. Mrukot M. Kosmetologia 
RECEPTARIUSZ, Kraków 2006

3. Janicki S.,Fiebig A., Sznitowska 
M.,Achmatowicz T.: Farmacja stosowana : 
podręcznik dla studentów farmacji. 
Warszawa 2003: Wydaw. Lekarskie PZWL,