SYSTEMATYKA 

GRZYBÓW

MIKOLOGIA

SYSTEMATYCZNA

Grzyby wykształcające pływki

Spizellomycetales

Chytridiales

Monoblepharidales

Neocallimastigales

Blastocladiales

Zygomycota

Ascomycota
Basidiomycota

Glomeromycota

Żyją w 

przewodzie pokarmowym roślinożernych 

ssaków

, rozkładają celulozę i rozdrabniają 

ligninę umożliwiając jej dalszy rozkład przez 
bakterie ligninolityczne

Gromada 

Neocallimastigomycota

Odkryte w latach 1970-
tych
Ok. 20 gatunków

Rozmnażanie bezpłciowe przez jedno- lub 

wielowiciowe

 zoospory

Cały cykl od encystowania zoospory do wykształcenia 
nowych zoospor trwa ok. 30 h

Neocallimastix sp.

Bezwzględne 

anaeroby

 (beztlenowce); 

brak mitochondriów (!), ich rolę pełnią 

hydrogenosomy 

(organelle otoczone podwójną błoną)

Grzyby wykształcające pływki

Spizellomycetales

Chytridiales

Monoblepharidales

Neocallimastigales

Blastocladiales

Zygomycota

Ascomycota
Basidiomycota

Glomeromycota

Czapeczka jądrowa

 – struktura zoospor 

zbudowana z masy
rybosomów, przylegająca do jądra, otoczona 
błoną będącą kontynuacją zewnętrznej błony 
jądrowej

Gromada 

Blastocladiomycota

Saprotrofy (na różnych substratach), rzadziej 
pasożyty zwierząt i roślin

(szczególnie łatwe do znalezienia na gnijących 
owocach i okorowanych pniach drzew)

Ok. 200 gatunków

Blastocladiella

Catenaria 

Allomyces spp.

Grzyby wodne, 

strzępkowe

Cykl życiwowy 

haplo-diplontyczny

 (przemiana 

pokoleń)

gametotallus

 1n – wykształca 

gametangia

hormony płciowe:  sirenina (żeński), paryzyna (męski)

        

anizogamia

zygota kiełkuje w plechę 2n

sporotallus

 2n – wykształca: 

zoosporangia 

(romnażanie bezpłciowe)

sporangia spoczynkowe

 (mejoza) – zoospory 

1n

Stadium wegetatywne najczęściej w postaci 
strzępek  (nieseptowanych lub septowanych), 
komórek (niekiedy wydłużonych i 
rozgałęzionych) lub protoplastów (niekiedy 
ameboidalnych) 

W ścianie komórkowej obecna 

chityna 

i

 

chitozan

Gromada 

Zygomycota

progametangia

gametangia

zygota

zygospora

Synapomorfia Zygomycota: 

zygospora

 – wynik rozmnażania 

płciowego, 

gametangiogamii

Zygospora – 

przetrwalnikowy zarodnik

, 

powstaje 
z przekształconej zygoty

Zygospora przechodzi okres 

spoczynku

,

prawdopodobnie podczas kiełkowania (lub 
przed) przechodzi 

mejozę

Cykl życiowy 

haplontyczny

Rozmnażanie bezpłciowe poprzez produkcję 

aplanospor

 w 

sporangiach

 (sporangiospory), 

konidiów

, 

chlamydospor, 

i innych typów 

zarodników

Saprobionty, pasożyty fakultatywne i 
biotroficzne, komensale, symbionty 
mutualistyczne

Niektóre ważne ekonomicznie (produkcja 
żywności) oraz medycznie (patogeny)

Ok. 900 gatunków

Cztery linie ewolucyjne, odległe filogenetycznie 
– prawdopodobnie zostaną w przyszłości 
podniesione do rangi gromad

Podgromady: 

Mucoromycotina
Entomophthoromycotina
Zoopagomycotina
Kicksellomycotina

Głównie 

saprobiontyczne

 (rozkład materii 

organicznej, częste w glebie, na odchodach) – 
pleśnie

Grzyby „cukrowe”

Nieliczne są 

pasożytami fakultatywnymi

90% gatunków jest 

heterotalliczna

Podgromada 

Mucoromycotina

Rząd 

Mucorales

Niewielkie różnice pomiędzy rodzajami w 
formie struktur rozmnażania płciowego – 

teleomorf

Bardzo duże różnice pomiędzy rodzajami w 
formie struktur rozmnażania bezpłciowego – 

anamorf

Sporangia: typowe 

wielozarodnikowe

Tendencja ewolucyjna – 
ograniczanie liczby zarodników

Zarodniki rozsiewane przez wiatr 
lub wodę

Spinellus fusiger – pasożyt owocników 
Mycena

Thamnidium sp. 

sporangiole – 

zarodnie z kilkoma zarodnikami

Cuningamella sp. 

jednozarodnikowe zarodnie 

(sporangiole)

Pilobolus sp. – sporangiofory i sporangia

fototropizm dodatni
2 m pionowo
4 m poziomo
szybkość 10.8 m/sec

Negatywne efekty dla gospodarki człowieka:

Pleśnie 

i

 mokre zgnilizny 

owoców, np. Rhizopus 

stolonifer

Mukormikozy – infekcje grzybicze 

ludzi i 

zwierząt spowodowane pasożytowaniem 
grzybów z rzędu Mucorales

Infekcje ludzi o silnie obniżonej odporności (np. 
chorych 
na cukrzycę, AIDS, poparzonych i po terapii 
sterydowej)

Grzybice skórne (głębsze warstwy), grzybice 
narządowe (płuca i mózg)

Rhizopus, Mucor, Rhizomucor,

 

Absidia,Cunninghamella, 
Syncephalastrum i in.

Produkcja żywności:

Rhizopus sp. produkcja napoju alkoholowego 

parakari

 z manioku (Manihot esculenta) przez 

Indian w Gujanie

Tzw. ferementacja substratów stałych:

Rhizopus oligosporus – oryginalnie w 
Indonezji, do wytwarzania 

tempeh

 

(bogaty w 

ryboflawinę, niacynę, witaminę B12) 

Actinomucor elegans, Mucor spp., Rhizopus 
spp. – 
oryginalnie w Chinach, do produkcji  

sufu

 

(sera), tofu inokulowane zarodnikami grzybów i 
fermentowane, potem moczone w zalewie

Wykorzystywane na skalę przemysłową do 
produkcji:

witamin z grupy B 

kwasu cytrynowego 

kwasu mlekowego i innych kwasów 

organicznych

amylazy

podpuszczki

kortyzonu

Entomophtora 
muscae

Patogeny zwierząt, np. owadów, płazów, 
glonów, 
lub saprobionty

Podgromada 

Entomophthoromycotina

Rząd 

Entomophthorales

Strzępki wnikają przez uszkodzenia pancerza, 
drobne otwory, wyściółkę jelita oraz aktywnie 

(mechaniczne i enzymatyczne przebicie pancerza)

Na zewnątrz pancerza wyrastają konidiofory 
wytwarzające 

konidia

Wewnątrz owada grzyb rośnie w postaci grzybni 
i/lub tzw. 

ciałek strzępkowych 

(ang. hyphal 

bodies) 

Tworzone są też zarodniki przetrwalnikowe 
oraz zygospory

Duża specyficzność, np.:
Entomophthora muscae – muchy
Erynia neoaphidis – mszyce
Massospora cicadina – cykady

W przypadku owadów powodują niekiedy 
masowe wymieranie – używane jako 

bioinsektycydy 

(biokontrola)

Atakuje przeważnie samce, przerasta odwłok, nie 
przechodzi do tułowia, pozwala na poruszanie się i 
reakcję na hormony płciowe - prawdopodobnie 
mechanizm rozprzestrzeniania

Zarodniki przetrwalnikowe po 13-17 latach infekują najpierw 
wychodzące z ziemi stadium nimfy, potem rozwijają się w dorosłych 
owadach

Massospora cicadina – pasożyt cykad o cyklu 
13- i 17-letnim

Ok. 230 gatunków

Nieseptowane

 strzępki 

Brak rozmnażania płciowego

 (rekombinacja?)

Tworzenie dużych 

zarodników

 średnicy ok. 40-

800 µm,
o wielowarstwowych ścianach 

Gromada 

Glomeromycota

Acaulospora scrobiculata

Scutellospora calospora

Pojedynczo lub w grupach (tzw. sporokarpach)

Kilkaset do kilku tysięcy 

jąder

 

(heterogeniczne?)

Często wewnątrz bakterie symbiotyczne

Obligatoryjna symbioza z roślinami:

rośliny naczyniowe – 

mikoryza 

arbuskularna

wątrobowce – 

mykoplecha

Niemożliwe do utrzymania w czystych 
kulturach bez roślin symbiotycznych (lub ich 
korzeni)

W jednym wypadku stwierdzono możliwość wzrostu i zarodnikowania 
grzyba arbuskularnego w hodowli z bakteriami z rodzaju Paenibacillus 

grzybnia 
wewnętrzkorzeniowa
arbuskule
zwoje
pęcherzyki

grzybnia zewnętrzna
apresorium

Pęcherzyki

 

(wezykule) – 
funkcja spichrzowa

Zwoje

 (peletony) – 

miejsca wymiany

Arbuskule

 – 

miejsca wymiany

Symbioza 

ubikwistyczna

Niska specyficzność

; kolonizacja jednego 

systemu korzeniowego przez wiele gatunków; 

kombinacje mniej i bardziej 

kompatybilne

; wzajemny 

wpływ: zbiorowisko roślinne                 zbiorowisko 
AMF

Pozytywny wpływa na: 

wzrost
obieranie związków mineralnych (gł. 

fosfor)

odporność na patogeny

Duże znaczenie w rolnictwie, sadownictwie, 
hodowli roślin ozdobnych

Powstały ok. 600–620 mln lat temu

Pierwsze zachowane zarodniki: Rhynia Chert, 
Szkocja, ok. 480 mln lat temu (ordowik)

Najstarsze arbuskule sprzed 400 mln lat 
(dewon)

Prawdopodobnie 

brały udział w wychodzeniu roślin na ląd

Geosiphon pyriforme – symbioza z 
prokariotycznymi 
glonami z rodzaju Nostoc

Basidiomycota

Ascomycota

Glomeromyc
ota

Chytridiomycota

Zygomycota

faza

 

dikariotyczna – 

Dikaryomycota

Regularnie septowana grzybnia

Gromada 

Ascomycota

Ponad 60 % opisanych gatunków grzybów

Większość porostów to grzyby workowe

Wszystkie znane grupy ekologiczne i troficzne

Zdolne do rozkładu bardzo zróżnicowanych i 
złożonych substratów organicznych

Synapomorfia – worek (typ zarodni)

Wewnątrz komórki macierzystej worka: 

kariogamia

, 

mejoza

, 

wykształcenie

zarodników
workowych

Rodzaje worków

Prototunikowe

Jednotunikowe

wieczkowe
bezwieczkowe

Dwutunikowe

Postacie: 

strzępkowa 

i 

komórkowa

 

(drożdżoidalna)

dymorfizm

 – 

występowanie w cyklu życiowym 

postaci 

komórkowej i 

strzępkowej

Duże znaczenie stadium niedoskonałego 
(rozmnażającego się bezpłciowo) – 

anamorfy

Cykle życiowe: 

haplontyczny, haplodiplontyczny, 
haplodikariotyczny

Taphrinomycotina

Saccharomycotina

Pezizomycotina

Taphrinomycotina i Saccharomycotina– 

formy drożdżoidalne i strzępkowe
(generalnie brak owocników)

Pezizomycotina – formy strzępkowe (wykształcają owocniki)

Podgromada 

Taphrinomycotina

Drożdżoidalne (tylko w tej grupie tzw. drożdże 
rozszczepkowe) i strzępkowe 

Zjawisko 

dymorfizmu

Prosty sposób tworzenia worków

Schizosaccharomyces pombe

Rząd 

Pneumocystidales

Pneumocystis carini, P. jirovecii

Sprawca 

oportunistycznych mikoz

 u 

ludzi/zwierząt o obniżonej odporności - 
zapalenia płuc (PCP = 

P

neumo

c

ystis 

P

neumonia), infekcje pozapłucne (gł. pacjenci 

z AIDS)

Gromadzenie eozynofilnego 
materiału w płucach (komórki 
patogena, komórki obronne, 
białka i in.)

Rożne szczepy wykazują dużą specyficzność 
względem żywicieli 
P. jirovecii – patogen człowieka

W 1909 opisany jako forma morfologiczna 
Trypanosoma cruzi

Do lat 80-tych XX w. zaliczany do 
pierwotniaków (podobna morfologia, brak 
ergosterolu, wrażliwość na leki 
przeciwpierwotniakowe, brak wzrostu w 
hodowlach)

Badania DNA dowiodły, że jest to grzyb 
workowy

Cykl życiowy słabo zbadany

Trofozoidy

 (1n) 

– podziały komórek

Koniugacja trofozoidów (syngamia) – powstanie 
zygoty, 

tzw. 

procysty

 (2n)

Mejoza i mitoza wewnątrz procysty

Produkcja 8 komórek 
wewnątrz dojrzałej 

cysty

Rozpad ściany cysty 
– uwalnianie komórek 

Kiełkowanie komórek 
– trofozoidy

Rząd 

Taphrinales

Pasożyty biotroficzne roślin 
okrytozalążkowych

Powodują deformacje organów 
(hipertrofia 
i hiperplazja)

Ok. 130 gatunków

Taphrina betulina

Taphrina deformans

Taphrina pruni

Warstwa komórek  macierzystych worka na 
powierzchni żywiciela (wewnątrz nich mejoza 
i wykształcenie zarodników workowych)

Strzępki dikariotyczne (n+n) – postać wegetatywna

Zarodniki workowe 
pączkują wykształcając komórki 
drożdżoidalne

Kopulacja komórek drożdżoidalnych 

Drożdżoidalne (drożdże pączkujące) i strzępkowe 

Brak owocników

Ok. 280 gatunków

Podgromada 

Saccharomycotina

     Rząd 

Saccharomycetales

Drożdże pączkujące

Stadium wegetatywne 1n lub 2n
(cykl haplontyczny lub haplodiplontyczny)

Saccharomyces cerevisiae cykl życiowy 
haplodiplontyczny

Cienkościenny worek; zarodniki uwalniane 
poprzez rozpad lub rozpłynięcie się ściany 
worka

Candida albicans

Komensal, na nabłonkach
W postaci drożdżoidalnej

Postać strzępkowa – inwazyjna

kandydoza - u osób o obniżonej odporności

Większość znanych workowców, ok. 3345 
rodzajów

Ciałka Woronina w pobliżu sept

Stadium wegetatywne haploidalne

Owocniki – wykształcanie związane z 
procesem płciowym

Podgromada 

Pezizomycotina

Typy owocników:
klejstotecjum
perytecjum
apotecjum
pseudotecjum (= 
askostroma)

Rozwój worka:
Strzępka workotwórcza (askogeniczna)
Komórka workotwórcza (komórka haczykowata)
Komórka macierzysta worka
Worek

Rozmnażanie bezpłciowe – anamorfa

Produkcja mitospor – głównie konidiów

Grzyby anamorficzne (= grzyby 
mitosporowe, 
 = grzyby niedoskonałe, = Deuteromycota, 
= Fungi Imperfecti) – grzyby, które 
wykształcają tylko stadium niedoskonałe