Immanuel Kant

Podział sądów



A. Sady  a priori –
orzekające   o  czymś
bez udziału
doświadczenia  np.  Bóg
istnieje



C.Sądy syntetyczne –
dodające  do wiedzy o
przedmiocie coś  co nie
jest  zawarte w jego
pojęciu – np. wszystkie
ciała  są  ciężkie,  sąd
syntetyczny aposteriori.



B. Sądy aposteriori –
orzekające o czymś na
podstawie
doświadczenia - Pada
deszcz.



D. Sądy analityczne -
nie orzeka o
przedmiocie  niczego
czego już nie ma w
samym jego pojęciu –
np.  czerwień  jest
barwą  . Deszcz jest
opadem.

Sądy syntetyczne a priori



AC.   Sądy  syntetyczne a priori nie są
oparte  na doświadczeniu ale rozszerzają
wiedzę. Takie są sądy matematyki i
fizyki, jak 5+7=12 czy „ wszystkie ciała
są  rozciągłe” – to można sprawdzić,
sądy  te są  powszechne i konieczne.



Inne sądy syntetyczne a priori
metafizyczne – np. „Bóg jest miłosierny”.
Te sądy nie mają wartości poznawczej .

Jak są możliwe sądy
syntetyczne a priori?



Hume - u niego wszystkie sądy
analityczne są a priori ( definicyjne) a
syntetyczne a posteriori (empiryczne).



Kant – chodziło  mu o  sądy  syntetyczne
a priori, czyli  te, o  których empiryści
uważali że są  niemożliwe,  a dla Kanta
były  osnową  wiedzy.



Kant nie poddawał wiedzy w wątpliwość
ale uzasadniał to, jak ona istnieje.

Teoria poznania



Filozofia  ma analizować  naukę i podać
warunki jej istnienia.  Ustalić jakie sądy a
priori są  zawarte w nauce,



Kant   chciał  zachować i racjonalizm i
empiryzm  nauki.  To  są „  dwa  pnie
poznania”. Sprawują  nad sobą  wzajemna
kontrolę i to  daje  gwarancję prawdy.



Rozum wytwarza pojęcia  ogólne. Zmysły
dają  we  wrażeniach materiał  do  wyobrażeń,
w którym oprócz  wrażeń jest tez przestrzeń i
czas.  Czy  to  jest czynnik a priori?

Przestrzeń i czas



Czy przestrzeń jest wyobrażeniem a priori?
Jest jedna przestrzeń, doświadczamy jej
jednak zawsze indywidualnie.  Czasu i
przestrzeni nie odbieramy zmysłami,  ale je
dodajemy do wrażeń. Porządkujemy
wrażenia jako równoczesne (przestrzeń)
bądź jako następujące po sobie ( czas).
Materia  tych  wrażeń jest empiryczna ale
forma jest a priori. Nie ma przestrzeni i
czasu bez ich zawartości, same w sobie nie
istnieją.

Formy naoczności,
kategorie rozsądku



Przestrzeń i czas to formy subiektywne ,



Specyficzne dla ludzkiego poznania formy
naoczności, przed empiryczne.



Podmiot jest warunkiem przedmiotu,
pojęcia są warunkiem doświadczenia



Wrażenia zespalamy w przedmioty – za
pomocą pojęcia

substancji ,

darzenia

łączymy za pomocą kat. przyczynowości
,są to pojęcia rozsądku, porządkujące
materiał poznawczy.

Kategorie czystego rozsądku
czyli formy rozsądku



Ilość sądów – ogólne, szczegółowe,
jednostkowe;



Jakość – twierdzące, przeczące, nieskończone,



Stosunek – stanowcze, warunkowe, rozjemcze



Modalność – problematyczne, asertoryczne,
apodyktyczne



Jakość – realność, zaprzeczenie, ograniczenie



Modalność – możliwość , istnienie, konieczność



Stosunku- substancja, przyczyna,

wspólność

Przewrót
kopernikański/kantowski



Pojęcia są warunkiem doświadczenia a
jaźń – warunkiem przedmiotów.



Sądy a priori stosują się do
przedmiotów, które nie są od nich
niezależne, ale są przez te sądy
ukszałtowane.



Nie ma tu tradycyjnej opozycji
przedmiot – podmiot, podmiot jest
warunkiem przedmiotu.

Na ile przedmiot jest z
podmiotu?



Jak uzasadnić zgodność
doświadczenia i pojęć? Albo
doświadczenie umożliwia pojęcia, albo
odwrotnie. Otóż pojęcia umożliwiają
doświadczenie dla sądów
syntetycznych a priori. Sądy
matematyki i fizyki są możliwe.



Sądy metafizyki - religijne nie mają
uzasadnienia.

Poznanie poznania, nie
rzeczy



Pojęcia formy i materii jak z
Arystotelesa ale inaczej. Formą jest z
podmiotu, jest „ a priorycznym”
wkładem w poznanie rzeczy ( materii).
Myśl jest składnikiem doświadczenia.
Same przedmioty doświadczenia są
wynikiem kategorii rozsądku
( substancja, przyczynowość ) i form
zmysłowości ( czas przestrzeń).

Idee regulatywne rozumu



Dziedzina metafizyki – to noumeny, rzeczy
same w sobie, nie poznawalne. Poznajemy
fenomeny, nie noumeny.



Rozum wytwarza idee regulatywne - na
całość doświadczenia wewnętrznego –

dusza,

całość doświadczenia zewnętrznego

–

wszechświat

- warunek doświadczenia –

Bóg

. Te idee można uzasadnić tylko

psychologicznie, to jest wskazać na
potrzebę, której odpowiadają.

Etyka Kanta – imperatyw
kategoryczny



Ludzie są  wolni,  to jest postulat praktycznego
rozumu. Udowodnić  tego nie można, ale  można
to postulować. Podmiotem moralnym może  być
tylko n człowiek wolny.  Bez  wolności nie ma
bowiem  wyboru. Imperatyw mówi „ postępuj
zawsze tak, jak  chciałbyś żeby inni postępowali
wobec ciebie”.



Obowiązek -  nie osobisty, ale  rozumowy  jest
podstawowym   czynnikiem  etyki. Postępuj  tak,
jakbyś  chciał żeby postępowali wszyscy.
Imperatyw  kategoryczny.

Imperatyw kategoryczny



Nie można się   tu kierować  uczuciami
czy  względami praktycznymi, wygodą.
Ludzie są  równi w swoim
człowieczeństwie,  zatem  trzeba  ich
równo  traktować  skoro i ty chcesz   być
traktowany równo, jak  człowiek.



Państwo celów – jako związek istot
rozumnych i autonomicznych. Ludzki
świat nie jest już dany, on jest do
tworzenia.

Document Outline