Środki dydaktyczne i edukacyjne 
zastosowanie mediów. 

Marzena Kajdewicz, Kinga Pająk

Plan prezentacji

1.

 Środki dydaktyczne i ich 
klasyfikacja.

2.

Funkcje środków dydaktycznych 
w procesie kształcenia.

3.

Komputer w procesie nauczania.

1. Środki dydaktyczne

     

 To wszelkiego rodzaju przedmioty 

oddziałujące na zmysły uczniów, których 
zadaniem jest ułatwienie poznawania 
rzeczywistości. Skracają i urozmaicają proces 
nauczania, wywołując wrażenia i 
spostrzeżenia, będące tworzywem 
pozwalającym w krótszym czasie przekazać 
więcej wiadomości



Mają pobudzać wyobraźnię i wszystkie 
zmysły, są pomocą dla ucznia jak i dla 
nauczyciela

1. Podział środków 
dydaktycznych

  Prostotą wyróżnia się podział dokonany 

przez Edwarda Fleminga i Jana Jacoby’ego.  
Dzielą oni środki dydaktyczne na trzy 
grupy:

1.

Środki naturalne, które bezpośrednio 
przedstawiają samą rzeczywistość.

2.

Środki techniczne - ukazują rzeczywistość w 
sposób pośredni ( wzrokowe, słuchowe, 
wzrokowo-słuchowe, manipulacyjne, modelowe, 
automatyczne)

3.

Środki symboliczne – przedstawiają 
rzeczywistość za pomocą odpowiedniej symboliki 
(znaki, rysunki, grafy ipt.)

Środki proste

Środki złożone

1.

Środki słowne: 
podręczniki, teksty.

2.

Proste środki 
wzrokowe 
(wizualne): 
przedmioty, modele, 
obrazy, wykresy, 
mapy.

1.

Mechaniczne środki 
wzrokowe: mikroskop, 
teleskop.

2.

Środki słuchowe: 
magnetofon, radio.

3.

Środki wzrokowo-słuchowe 
(audiowizualne): film, 
telewizja.

4.

Środki automatyzujące 
proces uczenia się: 
maszyny dydaktyczne, 
gabinety językowe, 
komputery.

2. Funkcje środków 
dydaktycznych

Ułatwiają i pogłębiają : 



Poznawanie rzeczywistości.



Poznawanie wiedzy o 

rzeczywistości.



Kształtowanie postaw i 

emocjonalnego stosunku do 
rzeczywistości.



Rozwijanie działalności 

przekształcającej rzeczywistość.



Poznawanie rzeczywistości : 

a)

naturalne przedmioty oraz procesy 
przebiegające niezależnie od potrzeb 
dydaktycznych szkoły, lecz mające 
znaczenie dla jej działalności (lupy, 
mikroskopy ,lunety)

b)

Poznawanie rzeczywistości w postaci 
zastępczej. Kontakt z rzeczywistością jest 
pośredni (za pomocą środków technicznych 
wizualnyvh, słuchowych, dotykowych)

c)

Poznawanie rzeczywistości w postaci 
uogólnień (mapy, globusy, diagramy)

Obecnie środki dydaktyczne efektywnie wspomagają i 
współuczestniczą w procesie kształcenia, wspomagają realizację 
wszystkich jego ogniw, pełniąc następujące funkcje:

1. wprowadzającą i motywującą – której głównym celem 

jest organizowanie sytuacji problemowych, a co za 
tym idzie – przygotowanie uczniów do aktywnej pracy 
na zajęciach szkolnych,
2. źródłową i weryfikacyjną – środki dydaktyczne 
występują tu w postaci głównego źródła wiedzy, są 
materiałem do weryfikacji początkowych hipotez,
3. syntetyzującą i utrwalającą – środki dydaktyczne są 
tu traktowane jako pomoc w tworzeniu pewnych 
uogólnień, syntez i struktur wiedzy oraz utrwaleniu 
poznanego zakresu materiału,
4. zastosowawczą i wdrożeniową – chodzi tu o 
połączenie teorii z praktyką, pokazanie wzorów 
wykonania pewnych określonych czynności,
5. kontrolną – oceniającą. 

  Środki dydaktyczne mają służyć optymalizacji 

uczenia się i nauczania. Im więcej funkcji 
pełnią środki dydaktyczne w procesie 
kształcenia, a zwłaszcza takich funkcji, jak:



pomoc w stwarzaniu sytuacji problemowych, 



w kształtowaniu życia uczuciowego, 



postaw i motywacji, w przekształcaniu 
rzeczywistości, 

   tym ważniejsza jest ich rola w formowaniu 

całego

   człowieka.

3. Komputer we wspomaganiu 
procesu nauczania



Komputer jest środkiem dydaktycznym 
wykorzystywanym w procesie dydaktyczno-
wychowawczym oraz służącym 
nauczycielowi do przygotowania się do tego 
procesu.



Komputer z łatwością może zastąpić 
wszystkie środki dydaktyczne (tekst, dźwięk, 
obraz) i odziałowuje na wszystkie zmysły

K. Berlińska określiła 4 funkcje:



Informacyjna (przekaz informacji)



Ćwiczeniowa (budowanie wiedzy)



Kontrolna (ocena stanu opanowania 
wiadomości)



organizująca

Wg J. Półturzyckiego komputer



Sprawdza poziom przygotowania i 
osiągnięcia uczących



Pokazuje treści programowe, wspiera je 
ilustracjami



Eksponuje ćwiczenia do samodzielnego 
rozwiązania



Stymuluje procesy i trudne sytuacje



Przedstawia sytuacje problemowe i ułatwia 
ich rozwiązywanie



Organizuje multimedialny przekaz treści 
programu kształcenia



Tradycyjna dydaktyka wskazała miejsce 
komputera jako uniwersalnego medium 
poznawczego działającego w sposób 
polisensoryczny



Następie wykorzystanie jako medium 
utrwalającego i kontrolującego



Zalety



Efektywne oddziaływanie na 
zmysł wzroku i słuchu 



Duża skuteczność w 
przekazywaniu informacji



Większe zainteresowanie 
uczniów



Umożliwienie pokazania 
wszystkiego



Zmniejszenie wysiłku 
nauczyciela na lekcji



Pobudzenie uczniów do 
aktywności



Ułatwienie zrozumienia 
tematu



Gry edukacyjne



Wady



Mniejsze 
skupienie 
uczniów



Wady wzroku, 
słuchu, postawy



Cena

Literatura

1)

Juszczyk S. : Edukacja na odległość. 
Katowice 2000.

2)

Okoń W. : Wprowadzenie do dydaktyki 
ogólnej. Wydawnictwo „ŻAK”. Warszawa 
2003.

   KONIEC