REWIZJA FINANSOWA

Literatura podstawowa:
M.

Frendzel,

"Rachunkowość

instrumentów

finansowych  w  świetle  regulacji  krajowych  i
międzynarodowych",  Stowarzyszenie  Księgowych  w
Polsce, Warszawa 2010
Literatura uzupełniająca
A.  Hellin,  K.  Drabikowska,  H.  Sztuczyńska,
"Rachunkowość  instrumentów  finansowych",  BDO
ODDK, Gdańsk 2005
P.

Woźniak,

Seredyński,

"Rachunkowość

zabezpieczeń", Wydawnictwo ODDK, Gdańsk 2010

Forma zaliczenia przedmiotu:
Egzamin testowy z treści wykładów oraz zadania z
ćwiczeń

W Polsce zagadnienie instrumentów finansowych
uregulowane

zostało

w następujących

aktach

prawnych:
• Ustawie z dnia 29 września 1994 roku o

rachunkowości

• Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12

grudnia  2001  w  sprawie  szczegółowych  zasad
uznawania,  metod  wyceny,  zakresu  ujawniania  i
sposobu  prezentacji  instrumentów  finansowych
(Dz.U. nr 149 poz. 1674 ze zm.)

Regulacje dotyczące instrumentów finansowych
zawarte są także w Międzynarodowych Standardach
Sprawozdawczości

Finansowej,

które

należy

stosować zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy w
sprawach nieuregulowanych w polskich przepisach:
• MSSF 7 Instrumenty finansowe: ujawnianie

informacji,

• MSSF 9 Instrumenty finansowe
• MSR 32 Instrumenty finansowe: prezentacja,
• MSR 39 Instrumenty finansowe: ujmowanie i

wycena.

Zgodnie  z  regulacjami  art.  3  ust.  1  pkt  23  ustawy
przez  instrument  finansowy  rozumie  się  kontrakt,
który  powoduje  powstanie  aktywów  finansowych  u
jednej  ze  stron  i zobowiązania  finansowego  albo
instrumentu  kapitałowego  u  drugiej  ze  stron  pod
warunkiem,  że  z  kontraktu  zawartego  między
dwiema lub więcej stronami jednoznacznie wynikają
skutki  gospodarcze,  bez  względu  na  to,  czy
wykonanie  praw  lub  zobowiązań  wynikających  z
kontraktu  ma  charakter  bezwarunkowy  albo
warunkowy.  Z  definicji  tej  ustawowo  wyłączone
zostały:
• rezerwy  i  aktywa  z  tytułu  odroczonego  podatku

dochodowego,

• umowy o gwarancje finansowe, które ustalają

wykonanie obowiązków z tytułu udzielonej
gwarancji,

formie

zapłacenia

kwot

odpowiadających stratom poniesionym przez
beneficjenta

skutek

niespłacenia

wierzytelności przez dłużnika w wymaganym
terminie,

• umowy o przeniesienie praw z papierów

wartościowych w okresie pomiędzy terminem
zawarcia i rozliczenia transakcji, gdy wykonanie
tych

umów

wymaga

wydania

papierów

wartościowych w określonym terminie, również
wtedy, gdy przeniesienie tych praw następuje w
formie

zapisu

rachunku

papierów

wartościowych, prowadzonym przez podmiot
upoważniony na podstawie odrębnych przepisów,

• aktywa i zobowiązania z tytułu programów, z

których  wynikają  udziały  pracowników  oraz
innych  osób  związanych  z  jednostką  w  jej
kapitałach,  lub  w kapitałach  innej  jednostki
z grupy kapitałowej, do której należy jednostka,

• umowy połączenia spółek, z których wynikają

obowiązki określone w art. 44b ust. 9.

Aktywa finansowe to:
• aktywa pieniężne, czyli aktywa w formie

krajowych środków płatniczych, walut obcych
i dewiz; do aktywów pieniężnych zalicza się
również

inne

aktywa

finansowe,

tym

w szczególności naliczone odsetki od aktywów
finansowych,

• instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne

jednostki,

• wynikające z kontraktu prawo do otrzymania

aktywów pieniężnych lub prawo do wymiany
instrumentów finansowych z inną jednostką na
korzystnych warunkach.

Aktywa

pieniężne

zdefiniować

można

podstawie Prawa dewizowego jako:
• krajowe środki płatnicze tj. znaki pieniężne

(banknoty i monety) będące w kraju prawnym
środkiem płatniczym, a także wycofane z obiegu,
lecz

podlegające

wymianie

oraz

papiery

wartościowe i inne dokumenty, pełniące funkcję
środka

płatniczego,

wystawione

w walucie

polskiej,

• waluty obce czyli znaki pieniężne (banknoty i

monety)  będące  poza  krajem  prawnym  środkiem
płatniczym,  a  także  wycofane  z  obiegu,  lecz
podlegające  wymianie;  na  równi  z walutami
obcymi  traktuje  się  wymienialne  rozrachunkowe
jednostki  pieniężne  stosowane  w  rozliczeniach
międzynarodowych,  w  szczególności  jednostkę
rozrachunkową

Międzynarodowego

Funduszu

Walutowego (SDR),

• dewizy czyli papiery wartościowe i inne

dokumenty pełniące funkcję środka płatniczego,
wystawione w walutach obcych.

Inne aktywa finansowe obejmują:
• bony skarbowe emitowane przez Skarb Państwa,
• bony pieniężne Narodowego Banku Polskiego,
• bony lokacyjne emitowane poza systemem

bankowym przez jednostki.

Do instrumentów kapitałowych zaliczać należy:
• udziały

spółkach

ograniczoną

odpowiedzialnością,

• akcje w spółkach akcyjnych lub komandytowo-

akcyjnych,

• prawa do akcji, czyli papier wartościowy, z

którego  wynika  uprawnienie  do  otrzymania,  nie
mających  formy  dokumentu,  akcji  nowej  emisji
spółki  publicznej,  powstające  z  chwilą  dokonania
przydziału  tych  akcji  i  wygasające  z  chwilą
zarejestrowania  akcji  w  depozycie  papierów
wartościowych albo z dniem uprawomocnienia się
postanowienia sądu rejestrowego odmawiającego
wpisu  podwyższenia  kapitału  zakładowego  do
rejestru przedsiębiorców,

• warranty subskrypcyjne lub emisyjne na akcje –

to  szczególne  prawo  poboru  czyli  dokument
emitowany  przez  spółkę  akcyjną,  w  którym
zobowiązuje  się  ona  do  sprzedaży  określonej
ilości

akcji

własnych

przyszłej

emisji

określonym terminie i po z góry ustalonej cenie,

• kwity depozytowe czyli papiery wartościowe

wystawione  przez  instytucję  finansową  z siedzibą
na terytorium państwa członkowskiego lub innego
państwa  należącego  do  OECD  poza  terytorium
Rzeczypospolitej  Polskiej  w  związku  z  papierami
wartościowymi  dopuszczonymi  do  obrotu  na
rynku

regulowanym

terytorium

Rzeczypospolitej

Polskiej

albo

papierami

wartościowymi

wyemitowanymi

poza

tym

terytorium,  albo  na  terytorium  Rzeczypospolitej
Polskiej  w  związku  z  papierami  wartościowymi
wyemitowanymi  poza  tym  terytorium,  będącymi
przedmiotem  obrotu  na  zagranicznym  rynku
regulowanym  w państwie  członkowskim  lub  w
państwie  należącym  do  OECD  –  w  którym
inkorporowane  jest  prawo  do  zamiany  tego
papieru  wartościowego  na  określone  papiery
wartościowe  we  wskazanej  w  warunkach  emisji
proporcji,  przejście  na  właściciela  tego  papieru
wartościowego praw majątkowych

stanowiących pożytki z papierów wartościowych lub
ich równowartości oraz, w przypadku akcji –
możliwość wydania przez właściciela tego papieru
wartościowego jego emitentowi wiążącej dyspozycji
co

sposobu

głosowania

walnym

zgromadzeniu.
Prawa do otrzymania aktywów pieniężnych
lub

prawa

wymiany

instrumentów

finansowych z inną jednostką na korzystnych
warunkach obejmują:
• instrumenty finansowe dłużne, do których należą

m.in. obligacje będące papierami wartościowym
emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza,
że

jest

dłużnikiem

właściciela

obligacji

(obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do
spełnienia określonego świadczenia,

• instrumenty

związane

funduszami

inwestycyjnymi

postaci

jednostek

inwestycyjnych

i certyfikaty

inwestycyjne

reprezentujące prawa majątkowe uczestników
funduszu inwestycyjnego,

• instrumenty

pochodne,

które

zgodnie

rozporządzeniem

zdefiniować

można

jako

instrumenty finansowe, których wartość jest
zależna

zmiany

wartości

instrumentu

bazowego,  to  jest  określonej  stopy  procentowej,
ceny  papieru  wartościowego  lub  towaru,  kursu
wymiany  walut,  indeksu  cen  lub  stóp,  oceny
wiarygodności

kredytowej

lub

indeksu

kredytowego  albo  innej  podobnej  wielkości,
których  nabycie  nie  powoduje  poniesienia
żadnych  wydatków  początkowych  albo  wartość
netto  tych  wydatków  jest  niska  w porównaniu  do
wartości  innych  rodzajów  kontraktów,  których
cena  podobnie  zależy  od  zmiany  warunków
rynkowych, zaś rozliczenie nastąpi w przyszłości,

• instrumenty złożone to kontrakty składające się z

instrumentu kapitałowego oraz zobowiązania
finansowego

lub

zobowiązania

innym

charakterze.

Do instrumentów pochodnych zaliczyć należy w
szczególności:
• kontrakt forward, czyli umowę nakładająca na

jedną stronę obowiązek dostarczenia, a na drugą
- odbioru aktywów o określonej ilości, w
określonym terminie w przyszłości i po określonej
cenie,

ustalonej

momencie

zawierania

kontraktu,

• kontrakt futures, czyli umowę o określonej

standardowej

charakterystyce,

będąca

przedmiotem obrotu w obrocie regulowanym,
nakładająca

jedną

stronę

obowiązek

dostarczenia, a na drugą - odbioru aktywów o
określonej

ilości,

określonym

terminie

w przyszłości i po określonej cenie, ustalonej w
momencie zawierania kontraktu,

• opcja czyli kontrakt, w wyniku którego jednostka

nabywa  prawo  kupna  -  opcja  kupna  (call)  lub
sprzedaży  -  opcja  sprzedaży  (put)  aktywów
podstawowych  po  określonej  z  góry  cenie  i  w
określonym  czasie,  aktywami  podstawowymi
mogą  być:  towary,  waluty,  akcje,  stopy
procentowe,

• kontrakt swap, czyli umowa zamiany przyszłych

płatności na warunkach z góry określonych przez
strony, podstawowe rodzaje swapów to: swap
odsetkowy, swap walutowy, swap walutowo-
odsetkowy, swap towarowy, swap indeksowy.

Przykładami instrumentów złożonych mogą być:
• obligacja zamienna na akcje,
• umowy, z których należne kwoty są indeksowane

(np. do kursu wymiany waluty obcej, wskaźnika
inflacji),

• wbudowane instrumenty pochodne, czyli

wynikające z zawartej umowy warunki
powodujące, że część lub całość przepływów
pieniężnych uzyskiwanych z umowy zmienia się w
sposób podobny do tego, jaki powodowałby
samodzielnie instrument pochodny.

Przy  definiowaniu  wbudowanych  instrumentów
finansowych  należy  posługiwać  się  zapisami
rozporządzenia,  zgodnie  z  którym  obowiązek
odrębnego  wykazania  w  księgach  rachunkowych
wbudowanego  instrumentu  pochodnego  powstaje,
gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
• zawarta

umowa

będąca

instrumentem

finansowym nie jest zaliczana do aktywów
finansowych

lub

zobowiązań

finansowych

przeznaczonych

obrotu

lub

aktywów

finansowych dostępnych do sprzedaży, których
skutki

przeszacowania

są

odnoszone

przychodów lub kosztów finansowych okresu
sprawozdawczego,

• charakter wbudowanego instrumentu oraz ryzyka

z nim związane nie są ściśle powiązane z
charakterem umowy zasadniczej i ryzykami z niej
wynikającymi,

Instrument kapitałowy to kontrakt, z którego
wynika prawo do majątku jednostki, pozostałego po
zaspokojeniu

lub

zabezpieczeniu

wszystkich

wierzycieli, a także zobowiązanie się jednostki do
wyemitowania

lub

dostarczenia

własnych

instrumentów kapitałowych, a w szczególności
udziały, opcje na akcje własne lub warranty.
Zobowiązanie

finansowe

zobowiązanie

jednostki do wydania aktywów finansowych albo do
wymiany

instrumentu

finansowego

inną

jednostką, na niekorzystnych warunkach. Typowe
zobowiązania finansowe to: wyemitowane dłużne
papiery

wartościowe

(obligacje),

zaciągnięte

pożyczki  lub  kredyty,  odsetki  naliczone  do
zapłacenia,  zobowiązania  z  tytułu  kontraktów,
których  przedmiotem  są  towary,  gdy  następuje
wyłącznie  rozliczenie  pieniężne  bez  fizycznej
dostawy towarów.

Przykłady instrumentów finansowych:
Zdecyduj czy dany składnik będzie zaliczony do
instrumentów finansowych firmy ABC:
• Umowa gwarancji na naprawę produktów
• Zakup akcji firmy X
• Zamówienie na dostawę towarów z firmy Z
• Zakup obligacji wyemitowanych przez Skarb

Państwa

• Wyemitowanie obligacji przez jednostkę ABC
• Kontrakt forward na zakup materiałów który

jednostka zamierza rozliczyć pieniężnie

• Kontrakt forward na zakup materiałów który

zakłada ich fizyczną dostawę

Ustawa o rachunkowości dla celów sporządzania
bilansu wymaga podziału posiadanych aktywów
finansowych

długo

(powyżej

roku)

krótkoterminowe (do roku), dotyczące jednostek
powiązanych lub pozostałych oraz dodatkowo na:
• udziały i akcje,
• inne papiery wartościowe,
• udzielone pożyczki,
• inne aktywa finansowe.

Zupełnie

odmiennie

klasyfikuje

instrumenty

finansowe  na  dzień  ich  wprowadzenia  do  ksiąg
rachunkowych  Rozporządzenie.  Zgodnie  z  jego
zapisami dla aktywów mogą to być:
• aktywa  finansowe  przeznaczone  do  obrotu

do  których  zalicza  się  aktywa  nabyte  w  celu
osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających
z  krótkoterminowych  zmian  cen  oraz  wahań
innych czynników rynkowych albo krótkiego czasu
trwania  nabytego  instrumentu,  a  także  inne
aktywa  finansowe,  bez  względu  na  zamiary,
jakimi  kierowano  się  przy  zawieraniu  kontraktu,
jeżeli  stanowią  one  składnik  portfela  podobnych
aktywów  finansowych,  co  do  którego  jest  duże
prawdopodobieństwo realizacji w krótkim terminie
zakładanych

korzyści

ekonomicznych;

aktywów  finansowych  przeznaczonych  do  obrotu
zalicza  się  pochodne  instrumenty  finansowe,  z
wyjątkiem  przypadku,  gdy  jednostka  uznaje
zawarte

kontrakty

instrumenty

zabezpieczające;

• pożyczki udzielone i należności własne do

których zalicza się niezależnie od terminu ich
wymagalności

(zapłaty),

aktywa

finansowe

powstałe na skutek wydania bezpośrednio drugiej
stronie kontraktu środków pieniężnych, pod
warunkiem

że

zawarty

kontrakt

spełnia

wymagania instrumentu finansowego określone w
ustawie;  do  pożyczek  udzielonych  i  należności
własnych zalicza się także obligacje i inne dłużne
instrumenty  finansowe  nabyte  w  zamian  za
wydane  bezpośrednio  drugiej  stronie  kontraktu
środki  pieniężne,  jeżeli  z  zawartego  kontraktu
jednoznacznie  wynika,  że  zbywający  nie  utracił
kontroli

nad

wydanymi

instrumentami

finansowymi;  do  pozycji  tej  nie  należy  zaliczać
nabytych  pożyczek  ani  należności,  a  także  wpłat
dokonanych  przez  jednostkę  celem  nabycia
instrumentów

kapitałowych

nowych

emisji,

również wtedy, gdy nabycie następuje w
pierwszej ofercie publicznej lub w obrocie
pierwotnym, a w przypadku praw do akcji - także
w obrocie wtórnym,

• aktywa finansowe utrzymywane do terminu

wymagalności  obejmujące  niezakwalifikowane
do  pożyczek  udzielonych  i  należności  własnych
aktywa  finansowe,  dla  których  zawarte  kontrakty
ustalają  termin  wymagalności  spłaty  wartości
nominalnej oraz określają prawo do otrzymania w
ustalonych terminach korzyści ekonomicznych, na
przykład oprocentowania, w stałej lub możliwej do
ustalenia  kwocie,  pod  warunkiem  że  jednostka
zamierza  i  może  utrzymać  te  aktywa  do  czasu,
gdy  staną  się  one  wymagalne;  do  aktywów
utrzymywanych do terminu wymagalności można
zaliczyć  także  nabyte  dłużne  instrumenty
finansowe  z  opcją  sprzedaży  (put)  lub  opcją
kupna  (call),  które  odpowiednio  dają  stronom
kontraktu  prawo  wykupu  instrumentu  przed
upływem  terminu  wymagalności,  pod  warunkiem
że jednostka - pomimo posiadania opcji sprzedaży
- zamierza i może

utrzymać instrument do terminu wymagalności, a
w

przypadku

opcji

kupna

związanej

instrumentem kwoty otrzymane od emitenta we
wcześniejszym terminie nie będą istotnie
odbiegały

wartości

tego

instrumentu

wynikającej z ksiąg rachunkowych;

• aktywa finansowe dostępne do sprzedaży to

pozostałe aktywa finansowe, nie spełniające
warunków zaliczenia do wyżej wymienionych
kategorii.

Zobowiązania finansowe zgodnie z rozporządzeniem
zakwalifikować

można

do:

zobowiązań

przeznaczonych  do  obrotu  –  obejmujących
pochodne  instrumenty  finansowe  o  ujemnej
wartości godziwej lub zobowiązania do dostarczenia
pożyczonych  papierów  wartościowych  oraz  innych
instrumentów  finansowych,  w  przypadku  zawarcia
przez  jednostkę  umowy  krótkiej,  oraz  innych
zobowiązań finansowych – czyli takich, które nie
klasyfikują  się  do  wyżej  wymienionych,  jako
przykład wskazać można gwarancję.
Jak

zatem

wykazano

zasady

kwalifikacji

instrumentów

finansowych

według

ustawy

i rozporządzenia

są

odmienne.

Szczegółowa

ewidencja jednostki gospodarczej powinna pozwolić
na

prawidłowe

sklasyfikowanie

posiadanych

instrumentów finansowych zarówno na potrzeby
sporządzenia bilansu (w układzie wymaganym przez
ustawę) jak i informacji dodatkowej (w układzie
wymaganym w rozporządzeniu).

Dokonaj klasyfikacji następujących instrumentów
finansowych zgodnie z Rozporządzeniem:
• Akcja którą zamierzamy utrzymywać 1,5 roku,
• Obligacja wyemitowana przez naszą jednostkę,
• Obligacja nabyta bezpośrednio od Skarbu

Państwa przeznaczona do sprzedaży do 3
miesięcy,

• Obligacja nabyta na GPW którą zamierzamy

utrzymywać do terminu wymagalności,

• Kontrakt forward zabezpieczający kurs EUR,
• Kontrakt forward na kurs EUR nabyty w celu

osiągnięcia korzyści ekonomicznych,

• Nabyta opcja na akcje do sprzedaży za 3

miesiące,

• Udzielona pożyczka z terminem spłaty 1 rok,

środki przekazano bezpośrednio zaciągającemu.

Zasady wyceny instrumentów finansowych na
dzień wprowadzenia do ksiąg rachunkowych
Zasady wyceny instrumentów finansowych na dzień
ich

wprowadzenia

ksiąg

rachunkowych

wynikające  z  ustawy  zawarto  w  art.  35  ust.  1,
zgodnie  z  którym  nabyte  lub  powstałe  aktywa
finansowe  oraz  inne  inwestycje  ujmuje  się  w
księgach  rachunkowych  na  dzień  ich  nabycia  albo
powstania, według ceny nabycia albo ceny zakupu,
jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji
nie są istotne. Należy zwrócić uwagę, że ustawa nie
precyzuje,  co  uważa  się  za  koszty  istotne,  stąd
należałoby  posiłkować  się  tutaj  Założeniami
Koncepcyjnymi  do  Międzynarodowych  Standardów
Rachunkowości.

Zapisy  rozporządzenia  określają  zasady  wyceny
aktywów  finansowych  wprowadzanych  do  ksiąg
rachunkowych  na  dzień  zawarcia  kontraktu  jako
cenę nabycia, to jest wartość godziwą poniesionych
wydatków  lub  przekazanych  w  zamian  innych
składników

majątkowych,

zaś

zobowiązania

finansowe  jako  wartość  godziwą  uzyskanej  kwoty
lub  wartości  otrzymanych  innych  składników
majątkowych.  Przy  ustalaniu  wartości  godziwej  na
ten dzień uwzględnia się poniesione przez jednostkę
koszty  transakcji.  Koszty  transakcji  to  koszty
poniesione

bezpośrednio

związku

przeniesieniem,  nabyciem  lub  zbyciem  aktywów
finansowych  oraz  zobowiązań  finansowych.  Zalicza
się  do  nich  w  szczególności  prowizje  maklerskie,  w
tym  za  pośrednictwo  w  nabywaniu  lub  zbywaniu
instrumentów  finansowych,  opłaty  giełdowe  i  inne
nałożone  przez  uprawnione  instytucje  w  związku
z zawarciem  transakcji,  prowizje  za  doradztwo,
podatki  i  opłaty  wynikające  z  obowiązujących
przepisów.

Momentem  wprowadzenia  do  ksiąg  aktywów
finansowych  jest  w  zasadzie  data  zawarcia
kontraktu,  jednak  zgodnie  z  §  4  ust.  3
rozporządzenia  aktywa  finansowe  nabyte  w wyniku
transakcji  dokonanych  w  obrocie  regulowanym
wprowadza się do ksiąg rachunkowych, w zależności
od  przyjętej  przez  jednostkę  metody,  pod  datą
zawarcia  transakcji  albo  na  dzień  rozliczenia
transakcji.  Wybrana  przez  jednostkę  metoda  ma
zastosowanie  również  w  przypadku  sprzedaży
aktywów finansowych w obrocie regulowanym.

Jak  zatem  wykazano  powyżej  zasady  wyceny
instrumentów  finansowych  na  dzień  wprowadzenia
do  ksiąg  rachunkowych  zawarte  w  ustawie  i
rozporządzeniu są zbieżne.

Zasady

wyceny

bilansowej

dotyczące

instrumentów

finansowych

wynikające

ustawy określono w art. 28 ust. 1 pkt 3 i 5, zgodnie
z którymi wycenia się:
• udziały, akcje oraz inne inwestycje (poza

nieruchomościami  inwestycyjnymi  i wartościami
niematerialnymi  i  prawnymi)  zaliczone  do
aktywów  trwałych  -  według  ceny  nabycia,
pomniejszonej  o  odpisy  z  tytułu  trwałej  utraty
wartości  lub  według  wartości  godziwej  albo
skorygowanej  ceny  nabycia,  jeżeli  dla  danego
składnika  aktywów  został  określony  termin
wymagalności;  wartość  w  cenie  nabycia  można
przeszacować  do  wartości  w  cenie  rynkowej,
a różnicę  z  przeszacowania  rozliczyć  na  kapitał  z
aktualizacji wyceny; przy czym ustawa dopuszcza
jedynie

tworzenie

dodatniego

kapitału

aktualizacji wyceny w przeciwieństwie do zapisów
MSR

Rozporządzenia

dopuszczających

ujmowanie w tym kapitale zarówno zysków jak i
strat,

• inwestycje krótkoterminowe - według ceny

(wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub
ceny (wartości) rynkowej, zależnie od tego, która
z nich jest niższa, albo według skorygowanej ceny
nabycia - jeżeli dla danego składnika aktywów
został

określony

termin

wymagalności,

a krótkoterminowe inwestycje, dla których nie
istnieje aktywny rynek w inny sposób określonej
wartości godziwej.

Zasady

wyceny

bilansowej

dotyczące

instrumentów

finansowych

wynikające

z rozporządzenia określono w § 14-16:
• aktywa finansowe, w tym zaliczone do aktywów

instrumenty  pochodne,  wycenia  się  nie  później
niż  na  koniec  okresu  sprawozdawczego,  w
wiarygodnie  ustalonej  wartości  godziwej  bez  jej
pomniejszania o koszty transakcji, jakie jednostka
poniosłaby, zbywając te aktywa lub wyłączając je
z  ksiąg  rachunkowych  z  innych  przyczyn,  chyba
że wysokość tych kosztów byłaby znacząca.

Zasady określone powyżej nie dotyczą jednak:
• pożyczek udzielonych i należności własnych,

których jednostka nie przeznacza do sprzedaży,

• aktywów finansowych utrzymywanych do terminu

wymagalności,

• składników aktywów finansowych, dla których nie

istnieje  cena  rynkowa  ustalona  w  aktywnym
obrocie  regulowanym  albo  których  wartość
godziwa  nie  może  być  ustalona  w  inny
wiarygodny sposób,

• składników

aktywów

finansowych

objętych

zabezpieczeniem (pozycji zabezpieczanych).

Wartość  godziwa  zgodnie  z  postanowieniami
ustawy  to  kwota,  za  jaką  dany  składnik  aktywów
mógłby  zostać  wymieniony,  a  zobowiązanie
uregulowane  na  warunkach  transakcji  rynkowej,
pomiędzy

zainteresowanymi

dobrze

poinformowanymi,

niepowiązanymi

sobą

stronami.

Wartość

godziwą

instrumentów

finansowych znajdujących się w obrocie na
aktywnym

rynku

stanowi

cena

rynkowa

pomniejszona

koszty

związane

z przeprowadzeniem transakcji, gdyby ich wysokość
była znacząca. Cenę rynkową aktywów finansowych
posiadanych  przez  jednostkę  oraz  zobowiązań
finansowych,  które  jednostka  zamierza  zaciągnąć,
stanowi  zgłoszona  na  rynku  bieżąca  oferta  kupna,
natomiast  cenę  rynkową  aktywów  finansowych,
które jednostka zamierza nabyć, oraz zaciągniętych
zobowiązań  finansowych  stanowi  zgłoszona  na
rynek bieżąca oferta sprzedaży. Rozporządzenie nie
precyzuje pojęcia wartości godziwej.

Zgodnie  z  postanowieniami  §  15  rozporządzenia  za
wiarygodną  uznaje  się  wartość  godziwą  ustaloną
w szczególności drogą:
• wyceny  instrumentu  finansowego  po  cenie

ustalonej w aktywnym obrocie regulowanym, jeśli
informacje o tej cenie są ogólnie dostępne,

• oszacowania dłużnych instrumentów finansowych

przez  wyspecjalizowaną,  niezależną  jednostkę
świadczącą  tego  rodzaju  usługi,  przy  czym
możliwe  jest  rzetelne  oszacowanie  przepływów
pieniężnych związanych z tymi instrumentami,

• zastosowania

właściwego

modelu

wyceny

instrumentu finansowego, a wprowadzone do
tego modelu dane wejściowe pochodzą z
aktywnego obrotu regulowanego,

• oszacowania ceny instrumentu finansowego, dla

którego nie istnieje aktywny obrót regulowany, na
podstawie  publicznie  ogłoszonej,  notowanej  w
aktywnym  obrocie  regulowanym  ceny  nie
różniącego  się  istotnie,  podobnego  instrumentu
finansowego,  albo  cen  składników  złożonego
instrumentu finansowego,

• oszacowania ceny instrumentu finansowego za

pomocą metod estymacji powszechnie uznanych
za poprawne.

Skorygowana cena nabycia (zamortyzowany
koszt)

aktywów

finansowych

i zobowiązań

finansowych  to  cena  nabycia,  w  jakiej  składnik
aktywów  finansowych  lub  zobowiązań  finansowych
został  po  raz  pierwszy  wprowadzony  do  ksiąg
rachunkowych  (wartość  początkowa),  pomniejszona
o

spłaty

wartości

nominalnej

(kapitału

podstawowego),

odpowiednio

skorygowana

skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy między
wartością początkową składnika i jego wartością w
terminie wymagalności, wyliczona za pomocą
efektywnej

stopy

procentowej,

także

pomniejszona  o  odpisy  aktualizujące  wartość.
Efektywna  stopa  procentowa  to  stopa,  za  pomocą
której  następuje  zdyskontowanie  do  bieżącej
wartości  związanych  z  instrumentem  finansowym
przyszłych przepływów pieniężnych oczekiwanych w
okresie  do  terminu  wymagalności,  a  w  przypadku
instrumentów  o  zmiennej  stopie  procentowej  -  do
terminu  następnego  oszacowania  przez  rynek
poziomu odniesienia.

Efektywna

stopa

procentowa

stanowi

wewnętrzną  stopę  zwrotu  składnika  aktywów  lub
zobowiązania  finansowego  za  dany  okres.  Przy
wyliczeniu  skumulowanej  kwoty  dyskonta  aktywów
finansowych  i  zobowiązań  finansowych  za  pomocą
efektywnej  stopy  procentowej  uwzględnia  się
wszelkie  opłaty  płacone  lub  otrzymywane  przez
strony  kontraktu.  Efektywna  stopa  procentowa
może

być

obecnie

ustalana

bardzo

łatwo

z zastosowaniem

arkusza

kalkulacyjnego

(np.

formuła IRR w Excelu), co znacznie ułatwia jej
wykorzystanie do ustalenia skorygowanej ceny
nabycia aktywów lub zobowiązań finansowych.

Przykład Wycena pożyczki
Jednostka  udzieliła  31  grudnia  2011  r.  swojemu
dostawcy pożyczkę w wysokości 600.000 zł na okres
3  lat.  Oprocentowanie  pożyczki  jest  stałe  i  wynosi
10% w skali roku, a spłaty rat następują corocznie w
wysokości  200.000  zł.  W  momencie  udzielenia
pożyczki  pobrana  została  prowizja  w  wysokości
1,5%.  Należy  wskazać  zasady  wyceny  na  koniec
poszczególnych  okresów  sprawozdawczych.  IRR
wynosi 10,88839077%
Przykład Wycena pożyczki
Jednostka  udzieliła  31  grudnia  2011  r.  swojemu
dostawcy pożyczkę w wysokości 600.000 zł na okres
5  lat.  Oprocentowanie  pożyczki  jest  stałe  i  wynosi
10% w skali roku, a spłaty rat następują corocznie w
wysokości  120.000  zł.  W  momencie  udzielenia
pożyczki  pobrana  została  prowizja  w  wysokości
1,5%.  Należy  wskazać  zasady  wyceny  na  koniec
poszczególnych  okresów  sprawozdawczych.  IRR
wynosi 10,62800630%

Przykład Wycena kredytu
Jednostka zaciągnęła kredyt 31 grudnia 2011 r. w
wysokości

900.000

zł

okres

lat.

Oprocentowanie  jest  stałe  i  wynosi  15%  w  skali
roku,  a  spłaty  rat  następują  corocznie  w  wysokości
300.000  zł.  W  momencie  udzielenia  kredytu
pobrana została prowizja w wysokości 2,0%.
Należy  wskazać  zasady  wyceny  na  koniec
poszczególnych  okresów  sprawozdawczych.  IRR
wynosi 16,27786459%

Przykład Wycena obligacji
Jednostka  nabyła  1  stycznia  2012  r.  od  emitenta
trzyletnią  obligację  o  nominale  1.000.000 zł  płacąc
za  nią  950.000  zł.  Od  obligacji  tej  płatne  są
corocznie  odsetki  w  wysokości  5%.  Nominał,  czyli
1.000.000 zł płatny jest po okresie trzech lat. Należy
wskazać  zasady  wyceny  na  koniec  poszczególnych
okresów

sprawozdawczych.

IRR

wynosi

6,90184245%

Przykład Wycena obligacji zerokuponowej
Jednostka nabyła 1 stycznia 2012 r. od emitenta
pięcioletnią

obligację

zerokuponową

(bez

odsetkową) o nominale 5.000.000 zł płacąc za nią
4.000.000 zł. Nominał, czyli 5.000.000 zł płatny jest
po okresie pięciu lat. Należy wskazać zasady
wyceny

koniec

poszczególnych

okresów

sprawozdawczych. IRR wynosi 4,56395526%

Przykład

Wycena

ewidencja

obligacji

zaliczonej  do  kategorii  pożyczek  udzielonych
i należności własnych
Jednostka  zakupiła  31  grudnia  2011  na  rynku
pierwotnym  4-letnią  obligację  po  98,25  zł.  Wartość
nominalna  obligacji  wynosi  100  zł,  a  odsetki
wypłacane  są  co  roku  w  stałej  wysokości  5%.
Jednostka zamierza zakupioną obligację przedstawić
do wykupu.
IRR wynosi 5,5%.

Skutki okresowej wyceny dokonane zgodnie z
rozporządzeniem zalicza się odpowiednio do:
• przychodów i kosztów finansowych okresu w

którym  nastąpiło  przeszacowanie  –  dla  aktywów
finansowych,  w  tym  instrumentów  pochodnych,
oraz  zobowiązań  finansowych  zakwalifikowanych
do  kategorii  przeznaczonych  do  obrotu,  a  także
aktywów  i zobowiązań  finansowych  wycenianych
w wysokości skorygowanej ceny nabycia (zarówno
odpisy  dyskonta  lub  premii  a  także  pozostałe
różnice w wycenie),

• kapitału z aktualizacji wyceny lub przychodów i

kosztów

okresu

którym

nastąpiło

przeszacowanie  zgodnie  z  wyborem  dokonanym
przez  jednostkę  –  dla  aktywów  finansowych
zakwalifikowanych  do  kategorii  dostępnych  do
sprzedaży  i  wycenianych  w wartości  godziwej
(będących  zatem  składnikiem  aktywów  trwałych
jednostki).

Wyrażone  w  walutach  obcych  aktywa  finansowe  i
zobowiązania  finansowe  wycenia  się  w  sposób
określony  w  art.  30  ust.  1-  3  ustawy,  a  więc  po
obowiązującym  na  ten  dzień  średnim  kursie  NBP
ustalonym  dla  danej  waluty.  Różnice  kursowe
powstałe  na  dzień  wyceny  aktywów  i  zobowiązań
finansowych  ujmuje  się  w  księgach  rachunkowych
według następujących zasad:
• w  kapitale  z  aktualizacji  wyceny  –  dla  aktywów

finansowych

dostępnych

sprzedaży

z wyłączeniem

aktywów

pieniężnych,

jeżeli

jednostka przyjęła taką zasadę dla potrzeb
wyceny okresowej; pamiętać należy iż ustawa nie
przewiduje

możliwości

tworzenia

ujemnego

kapitału z aktualizacji wyceny, której skutki
odnosić należy wtedy do kosztów finansowych,

• w przychodach i kosztach finansowych – dla

pozostałych

aktywów

lub

zobowiązań

finansowych, wraz z aktywami pieniężnymi.

Na  dzień,  w  którym  jednostka  utraciła  kontrolę  nad
składnikiem  aktywów  finansowych,  jego  wartość
wyłącza  się  w  części  lub  całości  z  ksiąg
rachunkowych. Utrata kontroli następuje wtedy, gdy
wynikające  z  zawartego  kontraktu  prawa  do
korzyści  ekonomicznych  zostały  zrealizowane,
wygasły  albo  jednostka  zrzekła  się  tych  praw.  Nie
stanowi utraty kontroli przez jednostkę wydanie lub
sprzedaż aktywów finansowych, jeżeli jednostka:
1)  ma  prawo  do  odkupu  takich  aktywów  lub  jako
pierwsza może odmówić odkupu, a cena różni się od
wartości  godziwej  aktywów  na  dzień  odkupu,  albo
aktywa takie nie są łatwo dostępne na rynku,
2)  ma  prawo  i  jest  zobowiązana  do  odkupu  lub
umorzenia  wydanych  aktywów,  na  warunkach
zapewniających  innej  jednostce  (przyjmującej
aktywa)  zwrot  w  wysokości,  jaką  jednostka  ta
mogłaby

uzyskać,

udzielając

pożyczki

zabezpieczonej przyjętymi aktywami,

3) zawarła kontrakt swap, w wyniku którego ponosi
zasadnicze ryzyko kredytowe i zachowuje prawo do
zasadniczej

części

korzyści

ekonomicznych

związanych  z  wydanymi  aktywami,  jakby  była  ich
posiadaczem,  w  zamian  za  zobowiązanie  się  do
zapłaty  na  rzecz  jednostki  przyjmującej  aktywa
kwoty  określonej  w  kontrakcie;  jeżeli  przedmiotem
takiego  kontraktu  są  aktywa  łatwo  dostępne  na
rynku, to uznaje się, że nastąpiła utrata kontroli,
4)  ponosi  zasadnicze  ryzyko  związane  z  wydanymi
aktywami,  jakby  była  ich  posiadaczem,  w  wyniku
wystawienia  bezwarunkowej  opcji  sprzedaży  (put)
tych aktywów, a aktywa takie nie są łatwo dostępne
na rynku.

Zobowiązanie  finansowe  wyłącza  się  z  ksiąg
rachunkowych  w  całości  lub  części  na  dzień,  w
którym  jednostka  spełniła  w  całości  lub  części
wynikające  z  zawartego  kontraktu  świadczenie,
została  ze  świadczenia  zgodnie  z  obowiązującym
prawem  zwolniona  albo  zobowiązanie  uległo
przedawnieniu.
Nie  stanowi  spełnienia  w  całości  lub  części
zobowiązania  ani  zwolnienia  z  zobowiązania
finansowego  zawarcie  umowy  z  osobą  trzecią
zobowiązującą  się  do  spełnienia  całości  lub  części
świadczenia

wobec

wierzyciela

środków

przekazywanych  przez  jednostkę,  z  zastrzeżeniem
ust. 3.
Jednostkę  uznaje  się  za  zwolnioną  z  zobowiązania
finansowego w całości lub części, jeżeli zawarła - za
zgodą wierzyciela - ważną prawnie umowę  z  osobą
trzecią,  w  której  osoba  trzecia  zobowiązała  się  do
przejęcia długu odpowiednio w całości lub części.

Decydując o wycenie instrumentów finansowych
trudno nie wspomnieć o utracie wartości. Trwała
utrata wartości zachodzi wtedy, gdy istnieje duże
prawdopodobieństwo,

że

kontrolowany

przez

jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w
przyszłości w znaczącej części lub w całości
przewidywanych

korzyści

ekonomicznych,

uzasadnia

dokonanie

odpisu

aktualizującego

doprowadzającego  wartość  składnika  aktywów
wynikającą  z  ksiąg  rachunkowych  do  ceny
sprzedaży  netto,  a  w  przypadku  jej  braku  -  do
ustalonej  w  inny  sposób  wartości  godziwej.  Odpisy
aktualizujące

wartość

składnika

aktywów

finansowych  lub  portfela  podobnych  składników
aktywów  finansowych  ustala  się  w  przypadku
wyceny aktywów finansowych:
• w  skorygowanej  cenie  nabycia  –  jako  różnicę

między  wartością  tych  aktywów  wynikającą  z
ksiąg  rachunkowych  na  dzień  wyceny  i  możliwą
do  odzyskania  kwotą;  kwotę  możliwą  do
odzyskania  stanowi  bieżąca  wartość  przyszłych
przepływów pieniężnych oczekiwanych przez

jednostkę, zdyskontowana za pomocą efektywnej
stopy procentowej, którą jednostka stosowała
dotychczas,

wyceniając

przeszacowywany

składnik aktywów finansowych lub portfel
podobnych składników aktywów finansowych,

• w wartości godziwej – jako różnicę między ceną

nabycia  składnika  aktywów  i  jego  wartością
godziwą  ustaloną  na  dzień  wyceny,  z  tym  że
przez  wartość  godziwą  dłużnych  instrumentów
finansowych na dzień wyceny rozumie się bieżącą
wartość  przyszłych  przepływów  pieniężnych
oczekiwanych  przez  jednostkę  zdyskontowaną  za
pomocą  bieżącej  rynkowej  stopy  procentowej
stosowanej

podobnych

instrumentów

finansowych.  Stratę  skumulowaną  do  tego  dnia
ujętą  w kapitale  (funduszu)  z aktualizacji wyceny
zalicza  się  do  kosztów  finansowych  w  kwocie  nie
mniejszej niż wynosi odpis, pomniejszony o część
bezpośrednio zaliczoną do kosztów finansowych,

• w cenie nabycia lub kwocie wymaganej zapłaty –

jako różnicę między wartością składnika aktywów
wynikającą  z  ksiąg  rachunkowych  i  bieżącą
wartością  przyszłych  przepływów  pieniężnych
oczekiwanych przez jednostkę, zdyskontowaną za
pomocą  bieżącej  rynkowej  stopy  procentowej
stosowanej

podobnych

instrumentów

finansowych.

Zasady prezentacji w sprawozdaniu

finansowym

Jednostka  sporządzająca  sprawozdanie  finansowe
prezentuje  w  bilansie  instrumenty  finansowe  w
podziale na długoterminowe i krótkoterminowe.
Wartości  aktywów  finansowych  i  zobowiązań
finansowych  w  bilansie  kompensuje  się  ze  sobą  i
wykazuje  w  wartości  (kwocie)  netto,  jeżeli
jednostka:
1)  posiada  ważny  prawnie  tytuł  do  kompensaty
określonych  aktywów  i  zobowiązań  finansowych
oraz
2)  zamierza  rozliczyć  transakcję  w  wartości  netto
poddanych  kompensacie  składników  aktywów  i
zobowiązań  finansowych  lub  jednocześnie  takie
składniki  aktywów  wyłączyć  z  ksiąg  rachunkowych,
a zobowiązanie finansowe rozliczyć.

W bilansie wykazuje się:
1)  skutki  przeszacowania  aktywów  finansowych,
odpisy  aktualizujące  ich  wartość,  jak  również
związane  z  tymi  aktywami  nabyte  kupony
odsetkowe i przychody odsetkowe, o których mowa
w  §  25  ust.  1  -  w  pozycjach,  do  których
zakwalifikowano aktywa finansowe,
2)  skutki  przeszacowania  zobowiązań  finansowych,
odpisy  amortyzacyjne  oraz  koszty  odsetkowe
związane  z  tymi  zobowiązaniami  -  w  pozycjach,  do
których zakwalifikowano zobowiązania finansowe.

W rachunku zysków i strat wykazuje się:
1)  skutki  przeszacowania  aktywów  finansowych,
odpisy  aktualizujące  ich  wartość  oraz  przychody
odsetkowe,  o  których  mowa  w  §  25  ust.  1,  które
zalicza się do przychodów lub kosztów finansowych:
a)

przypadku

aktywów

wycenianych

skorygowanej  cenie  nabycia  -  jako  przychody  lub
koszty z tytułu odsetek,
b) w przypadku aktywów finansowych wycenianych
w  wartości  godziwej  lub  cenie  nabycia  -  jako
przychody  lub  koszty  z  tytułu  aktualizacji  wartości
inwestycji,
2)  skutki  przeszacowania  zobowiązań  finansowych
zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu,
w  tym  koszty  odsetkowe  oraz  wynik  z  operacji,  o
którym  mowa  w  §  18  ust.  4  -  jako  przychody  lub
koszty  z  tytułu  aktualizacji  wartości  inwestycji;  w
pozostałych  przypadkach  wykazuje  się  je  jako
przychody lub koszty z tytułu odsetek.

Wyniki ze sprzedaży oraz inne zyski i straty, w tym
także odniesione na kapitał (fundusz) z aktualizacji
wyceny, ustalone na dzień wyłączenia z ksiąg
rachunkowych

aktywów

finansowych

zaliczonych do kategorii dostępnych do
sprzedaży, wykazuje się w rachunku zysków i strat
odpowiednio jako zysk lub stratę ze zbycia
inwestycji.

Wyniki  ze  sprzedaży  oraz  inne  zyski  i  straty
ustalone na dzień wyłączenia z ksiąg rachunkowych
aktywów finansowych zaliczonych do kategorii
przeznaczonych  do  obrotu  wykazuje  się  w
rachunku  zysków  i  strat  odpowiednio  jako  zysk  lub
stratę ze zbycia inwestycji.

Zapisy dotyczące zasad wyceny instrumentów
finansowych zawarte w ustawie i rozporządzaniu nie
są niestety jednolite. Różnice wynikają z:
• różnych kryteriów kwalifikacji, które w ustawie

podzielone są na długo- i krótkoterminowe, zaś w
rozporządzeniu podział przebiega według celu
inwestowania,

• zapisów ustawy które pozostawiają jednostce

wybór czy wyceniać instrumenty finansowe w
cenie nabycia (kwocie wymaganej zapłaty) nie
wyższej

ceny

rynkowej,

więc

z uwzględnieniem skutków utraty wartości, ale
bez możliwości ujmowania przyrostu tej wartości,
lub też według wartości godziwej (jedynie dla
instrumentów zaliczonych do aktywów trwałych) z
możliwością ujęcia zarówno przyrostu jak i utraty
wartości;

zapisy  rozporządzenia  nie  dają  jednostce  prawa
wyboru  metody  wyceny  (poza  wyjątkiem  –
aktywami  dostępnymi  do  sprzedaży),  zgodnie  z
zapisami  rozporządzenia  wyceny  dokonać  należy
w

wartości

godziwej,

zaś

przypadku

niemożności jej ustalenia w skorygowanej cenie
nabycia,

• możliwości tworzenia ujemnego kapitału z

aktualizacji wyceny zgodnie z rozporządzeniem,
co jest niedopuszczalne w ustawie,

• zapisów ustawy w których nie przewidziano

obowiązku

dyskontowania

należności

i zobowiązań,  zaś  rozporządzenie  zawiera  taką
dyspozycję  w  odniesieniu  do  nie  wycenianych  w
wartości  godziwej  instrumentów  finansowych
innych niż instrumenty kapitałowe.

Nasuwa  się  więc  pytanie  –  które  zasady  wyceny
powinny  stosować  jednostki  gospodarcze.  W
odpowiedzi  pomocne  są  zapisy  §  2  ust.  2
rozporządzenia,  zgodnie  z  którym  przepisów  tego
aktu,  mogą  nie  stosować  jednostki,  których
sprawozdania

finansowe

nie

podlegają

obowiązkowemu  badaniu  zgodnie  z  art.  64  ust.  1
ustawy,  jeżeli  nie  wywiera  to  istotnie  ujemnego
wpływu  na  sytuację  majątkową  i  finansową  oraz
wynik  finansowy  jednostki.  Wszystkie  pozostałe
podmioty  powinny  w  kwestiach  spornych  stosować
zapisy  rozporządzenia,  co  wynika  z  zasady
uchylania

zasad

ogólnych

przez

zasady

szczegółowe (lex specialis derogat legi generali).

Przykład Wycena i ewidencja akcji
W  listopadzie  2008  jednostka  zakupiła  1.000  sztuk
akcji  spółki  giełdowej  "A".  Cena  nabycia  1  akcji
wyniosła  20  zł.  Jednostka  zamierza  sprzedać  akcje
po  upływie  trzech  lat.  Na  dzień  bilansowy
31.12.2008 cena rynkowa akcji wzrosła do 22 zł/szt.
Na  dzień  bilansowy  31.12.2009  cena  rynkowa  akcji
spadła  do  19,50  zł/szt.  Na  dzień  bilansowy
31.12.2010 cena rynkowa akcji spadła do 19 zł/szt.
Cena  na  dzień  sprzedaży  01.11.2011  wyniosła
18,50  zł/szt.  Należy  wskazać  zasady  wyceny  oraz
ewidencję  operacji  gospodarczych  przy  założeniu,
iż:
• akcje  stanowią  składnik  Aktywów  dostępnych  do

sprzedaży, a jednostka gospodarcza skutki
wyceny akcji odnosi na wynik finansowy,

• akcje stanowią składnik Aktywów dostępnych do

sprzedaży, a jednostka gospodarcza skutki
wyceny akcji odnosi na kapitał z aktualizacji
wyceny.

Przykład

Wycena

ewidencja

obligacji

zaliczonej  do  kategorii  aktywów  finansowych
dostępnych  do  sprzedaży,  skutki  wyceny
odnoszone są na kapitał z aktualizacji wyceny
Jednostka  zakupiła  31  grudnia  2009  na  rynku
wtórnym  4-letnią  obligację  po  98,25  zł.  Wartość
nominalna  obligacji  wynosi  100  zł,  a  odsetki
wypłacane  są  co  roku  w  stałej  wysokości  5%.
Jednostka zamierza zakupioną obligację sprzedać po
upływie dwóch i pół roku. Na dzień 31 grudnia 2010
cena obligacji wynosiła 98,55 zł, zaś na 31 grudnia
2011 – 99,20 zł.
Cena sprzedaży obligacji wyniosła 99,45 zł.

Przykład

Obligacja

stanowiąca

składnik

aktywów finansowych przeznaczonych do
obrotu
W dniu 15 listopada 2010 jednostka nabywa od
zagranicznego

emitenta

5-letnią

obligację

o wartości  nominalnej  100  EUR  za  kwotę  103,20
EUR.  Odsetki  wynoszą  4%  rocznie.  Kurs  sprzedaży
banku,  z  usług  którego  korzysta  jednostka  wynosi
4,50  zł/EUR.  Cena  nabycia  obligacji  wynosi  464,40
zł.

Jednostka

zamierza

sprzedać

obligację

31.01.2011.
Na  dzień  bilansowy  cena  rynkowa  obligacji  wynosi
103,70  EUR,  kurs  średni  NBP  4,30  zł/EUR.  Wartość
godziwa  obligacji  w  walucie  polskiej  wynosi  445,91
zł.  Jednostka  sprzedaje  obligację,  otrzymując  w
rozliczeniu  walutę  polską.  Cena  rynkowa  obligacji
wynosi  103,90  EUR,  kurs  kupna  banku  4,40  zł/EUR.
Przychód ze sprzedaży obligacji wynosi 457,16 zł.

Przykład Obligacja stanowiąca składnik
kategorii - pożyczki udzielone i należności
własne
W

dniu

31.12.2009

jednostka

nabywa

zagranicznego emitenta 5-letnią obligację za kwotę
103,20  EUR.   Odsetki  wypłacane  są  raz  w  roku
(ostatniego  dnia)  i  wynoszą  4%  od  wartości
nominalnej  100  EUR.   Cena  nabycia  obligacji  po
przeliczeniu  na  walutę  polską  wynosi  464,40  zł
(4,50

zł/EUR).

Jednostka

zamierza

sprzedać

obligację  przed  terminem  wykupu  po  2 latach.
Obligacja  zostaje  zakwalifikowana  do  kategorii
pożyczek  udzielonych  i  należności  własnych
(inwestycje

długoterminowe).

Skutki

przeszacowania wartości wynikające z zastosowania
skorygowanej  ceny  nabycia  (w  walucie   obcej)
odnoszone  są   na  wynik  finansowy,  a  powstałe
różnice  kursowe  odnoszone  są  na  kapitał  z
aktualizacji wyceny.

Efektywna

stopa

procentowa

obliczona

dla

przepływów  wyrażonych  w  walucie  obcej   wynosi
3,30%.
Na  dzień  bilansowy  31.12.2010  kurs  średni  NBP
wynosi 4,30 zł/EUR, kurs kupna banku  4,25 zł/EUR.
Na  dzień  bilansowy  31.12.2011  kurs  średni  NBP
4,40  zł/EUR,  kurs  kupna  banku  4,35  zł/EUR.
Jednostka

sprzedaje

obligację

31.01.2012

otrzymując w rozliczeniu walutę polską. Cena
rynkowa obligacji wynosi 102,10 EUR, kurs kupna
banku 4,50 zł/EUR.

Zgodnie  z  §  29  Rozporządzenia  Instrumentem
zabezpieczającym  może  być  każdy  instrument
pochodny,  jeżeli  jego  wartość  godziwą  można
wiarygodnie

ustalić.

Nie

mogą

stanowić

instrumentów zabezpieczających wystawione przez
jednostkę

opcje,

wyjątkiem

tych,

które

wystawiono  w  celu  zamknięcia  pozycji  nabytych
opcji,  w  tym  wbudowanych  w  inny  instrument
finansowy.
Aktywa  finansowe  lub  zobowiązania  finansowe,
niebędące  instrumentami  pochodnymi,  mogą  być
instrumentem  zabezpieczającym  wyłącznie  wtedy,
gdy  służą  zabezpieczeniu  ryzyka  zmiany  kursu
walut,  zaś  ich  wartość  godziwą  można  wiarygodnie
ustalić.  Jeżeli  ustalenie  wartości  godziwej  takich
aktywów  lub  zobowiązań  finansowych  nie  jest
możliwe,  lecz  są  one  wyrażone  w  walucie  obcej,  to
można  uznać  je  za  instrumenty  zabezpieczające
ryzyko  zmiany  kursu  walut,  jeżeli  ich  składnik
walutowy można wiarygodnie wycenić.

Za instrument zabezpieczający ryzyko zmiany kursu
walut można uznać aktywa finansowe zaliczone do
kategorii utrzymywanych do terminu wymagalności,
wyceniane

skorygowanej

cenie

nabycia.

Pojedynczy  instrument  zabezpieczający  można
uznać za zabezpieczenie przed więcej niż jednym z
rodzajów  ryzyka  związanego  z  tą  samą  pozycją
zabezpieczaną,  jeżeli  każdy  z  tych  rodzajów  ryzyka
może  być  zidentyfikowany,  możliwy  do  ustalenia
jest

związek

między

instrumentem

zabezpieczającym

każdym

rodzajów

zabezpieczanego

ryzyka,

efektywność

zabezpieczenia każdego rodzaju ryzyka można
wiarygodnie

zmierzyć.

instrument

zabezpieczający można uznać określoną przez
jednostkę

część

wybranych

aktywów

lub

zobowiązań,  albo  określoną  część  wybranego
składnika  aktywów  lub  zobowiązań,  spełniających
wymagania  określone  w  niniejszym  rozdziale.  Nie
mogą  stanowić  instrumentu  zabezpieczającego
aktywa  lub  zobowiązania,  jeżeli  miałyby one  służyć
zabezpieczeniu  przejściowo  tylko  przez  pewien
okres ich posiadania.

Przed  rozpoczęciem  zabezpieczenia  jednostka
sporządza dokumentację, obejmującą co najmniej:
1) określenie celu i strategii zarządzania ryzykiem,
2)  identyfikację  instrumentu  zabezpieczającego
oraz  zabezpieczanych  przez  ten  instrument:
składników

aktywów

lub

pasywów,

uprawdopodobnionego przyszłego zobowiązania
albo planowanej transakcji,
3)

charakterystykę

ryzyka

związanego

zabezpieczaną

pozycją,

uprawdopodobnionym

przyszłym

zobowiązaniem

lub

planowaną

transakcją,
4) okres zabezpieczania,
5)  opis  wybranej  metody  pomiaru  efektywności
zabezpieczenia  zmian  wartości  godziwej  lub
przepływów  pieniężnych  pozycji  zabezpieczanej
związanych z określonym rodzajem ryzyka.

Poziom  efektywności  zabezpieczenia  ustala  się  z
uwzględnieniem  wartości  pieniądza  w  czasie.
Poziom  efektywności  uznaje  się  za  wysoki  wtedy,
gdy  w  myśl  przyjętych  założeń  przez  cały  okres
zabezpieczenia  niemal  cała  kwota  zmian  wartości
godziwej  zabezpieczanej  pozycji  lub  związanych  z
nią

przepływów

pieniężnych

zostaje

skompensowana zmianami wartości godziwej lub
przepływów

pieniężnych

instrumentu

zabezpieczającego,

rzeczywiście

osiągnięty

poziom efektywności zabezpieczenia mieści się w
przedziale od 80% do 125%.

Jednym  z  ryzyk  związanych  z  finansowaniem
działalności  gospodarczej  są  niekorzystne  zmiany
kursu  walutowego  w  przypadku  spłaty  zobowiązań
wyrażonych  w  walucie  obcej.  Możliwe  jest  tu
wykorzystanie

nowego

typu

instrumentów

finansowych

nazywanych

instrumentami

pochodnymi,

dzięki

którym

firma

może

zagwarantować sobie poziom kursu walutowego, po
jakim  spłacać  będzie  kredyt  lub  pożyczkę
denominowaną  w  walucie  obcej.  Instrument
pochodny stosowany w takim przypadku nazywa się
kontraktem  forward  i  pozwala  na  ustalenie  w
dniu  zaciągania  pożyczki  lub  w  innym  dla  nas
dogodnym  momencie  kursu  walutowego  na  dzień
spłaty.  Zaleta  takiego  kontraktu  polega  na  tym,  że
już w momencie zaciągania kredytu można określić
w  walucie  polskiej  wydatek,  jaki  poniesiemy  w
przyszłości.

Dokonując zabezpieczenia wykorzystujemy kontrakt
forward  w  celach  ochronnych.  Możliwe  jest  jednak
także  spekulowanie  na  zmianach  kursu  waluty.
Każda  bowiem  transakcja  na  instrumentach
pochodnych  (w  tym  forward)  ma  dwie  strony
kontraktu:  podmiot  zabezpieczający  się  oraz
podmiot, który podejmuje ryzyko licząc na korzystne
dla  siebie  zmiany  kursu  walut.  Zawierając  kontrakt
forward  należy  mieć  na  uwadze,  że  możemy
uzyskać  zysk,  jak  i  ponieść  stratę  w  zależności  od
poziomu kursu waluty w przyszłości. Kurs walutowy
może  bowiem  ukształtować  się  odmiennie  od
przewidywań

zabezpieczającego

się.

W takim przypadku

ponosi

stratę.

Jeżeli

natomiast przewidywania co do poziomu kursu
w przyszłości sprawdzą się, zapłacimy np. za walutę
znacznie mniej niż wynosić będzie cena rynkowa
(zapłacimy cenę ustaloną w kontrakcie).

Dokumentacja

kontraktu

forward

przedsiębiorstwie (zabezpieczający się):
1.  Cel  i  strategia  zarządzania  ryzykiem  -
zabezpieczenie się przed niekorzystną zmianą kursu
walutowego  polegającą  na  obniżeniu  wartości
złotego  w  stosunku  do euro,  w której  wyrażona  jest
kwota

pożyczki.

Pożyczka

walutowa

wynosi

1.000.000  EUR,  termin  spłaty  zobowiązania  1  maja
2011  r.  Strategia  zarządzania  ryzykiem  polega  na
zawarciu  walutowej  transakcji  terminowej  typu
forward  z  bankiem  "B"  na  kwotę  1.000.000  EUR  z
terminem sprzedaży waluty 1 maja 2011 r.
2.

Instrument

zabezpieczający

walutowa

transakcja  terminowa  typu  forward  zawarta
z bankiem  "B"   na  zakup  1.000.000  EUR   z
terminem  dostawy  1  maja  2011  r.  według  kursu
terminowego 4,580 zł/EUR.

3.  Pozycja  zabezpieczana  -  to  pożyczka  walutowa
otrzymana od banku "A" w kwocie 1.000.000 EUR z
terminem spłaty 1 maja 2011 r. (umowa pożyczki z
dnia  1 sierpnia 2010 r.).
4.  Charakterystyka  ryzyka  -  ryzyko  walutowe
(spadek  wartości  złotego  w  stosunku  do euro  na
moment spłaty pożyczki).
5.  Okres  zabezpieczenia  -  8  miesięcy,  tj.  od  1
września 2010 r. do 1 maja 2011 r.
6.  Metoda  pomiaru  efektywności  zabezpieczenia  -
zmiana wartości godziwej kontraktu forward.

Document Outline