Rozwój myśli fizjokratycznej 

w poglądach Turgota 

i Condillac’a.

     

Fizjokratyzm jest szkołą ekonomiczną 

powstałą we Francji. Fizjokraci uważali, że 
praca i rolnictwo są jedynym źródłem 
bogactwa. Bogactwo narodowe stanowią 
zasoby rzeczy potrzebnych i użytecznych,   
          a obfitość pieniądza nie zastąpi 
obfitości dóbr potrzebnych i użytecznych 
całej ludności kraju.  Oznacza to, iż 
prawdziwym źródłem bogactwa jest ziemia 
i praca, dostarczające płodów rolnych, 
które są przetwarzane w różnych gałęziach 
wytwórczości.

•  Fizjokraci wyróżniali klasy: produkcyjna, 

jałową                          i właścicieli.

• Do klasy produkcyjnej zaliczano 

mieszkańców stale zatrudnionych przy 
pozyskiwaniu surowców. 

• Klasa jałowa to ludność żyjąca z własnej 

pracy, przetwarzająca część produktu 
czystego, ale nie pomnażająca jego wielkości.

•  Klasa właścicieli, w której znajduje się król 

oraz duchowni i świeccy posiadacze gruntów. 
Otrzymują oni dochody z produktu czystego 
bez wkładu własnej pracy.

1. Rozwój myśli fizjokratycznej           

              w poglądach Turgota.

• Na rozwój fizjokratyzmy wpłyną Anne Robert Jacques 

Turgot (1727-1781), który pragną zachować 
intelektualną niezależność od mistrza i uczniów szkoły. 
 Turgot był urzędnikiem, ministrem finansów                  
         w latach 1774-1776, handlu i robót publicznych, 
który usiłował wdrożyć postulaty fizjokratów. 

• Turgot zakwestionował ideę porządku naturalnego, 

wysuwając na pierwszy plan interes osobisty 
człowieka. Rozwijał naukę o klasach             i 
warstwach społecznych. Powtarzał tezy o znaczeniu 
rolników.             W pierwotnym podziale 
społeczeństwa wyróżniał dwie klasy: wytwórców czyli  
rolników  oraz opłacaną czyli rzemieślników, gdzie obie 
klasy były klasami pracującymi. Warto wspomnieć, że   
                      w czasach pierwotnych nie odróżniano 
właściciela ziemi od rolnika.

• Gdy  pojawiło się zjawisko obrotu ziemią, kupna, 

sprzedaży gruntów,  gdy pojawił się właściciel 
który może żyć z dochodu bez pracy ówczesne 
społeczeństwo podzielił na trzy klasy rolników,  
rzemieślników i właścicieli – na klasę wytwórczą, 
opłacana i niezależną do której wszedł także 
kapitalista pożyczający na procent.

• Turgot jest twórcą teorii kapitału, która mówi 

o tym, że można być bogatym żyjąc z dochodu 
od kapitału , albo z procentu od pożyczonych 
pieniędzy. Nakłady kapitału są potrzebne nie 
tylko w rolnictwie, lecz także w przemyśle co 
prowadzi do wniosku, iż wszystkie gałęzie 
gospodarki są produkcyjne.

Ostatecznie Turgot uważał, że zgromadzony kapitał 
     można inwestować w pięć przedsięwzięć:
1) Kupno gruntu przynoszącego dochód.
2) Wydzierżawienie gruntu dającego plon 

pozwalający pokryć cenę dzierżawy i zwrotność 
ponoszonych nakładów.

3) Umieszczenie kapitału w przedsiębiorstwach 

przemysłowych.

4) Umieszczenie kapitału w przedsiębiorstwach 

handlowych .

5) Pożyczanie na procent pieniędzy.
Rozważania Turgota dały impuls teorii procentu i 
zysku             z kapitału.

1.2 Rozwój myśli 
fizjokratycznej w poglądach 
Condillac’a.

Etienne de Condillac- filozof 
bliski materializmowi, 
sensualista,  był zwolennikiem 
 poglądu, iż człowiek może za 
pomocą zmysłów poznać 
obiektywną prawdę. Condillac 
ogłosił rozprawę „Handel          
         a państwo, ich stosunki 
wzajemne”, w której rozwinął 
interesujące poglądy 
ekonomiczne wyprowadzone  
z teorii wartości.

    

Zdaniem Condillaca, wartość powstaje nie w 

procesie produkcji, lecz wymiany, przy czym 
mamy do czynienia z wymiana 
nieekwiwalentną. Chodzi o to, że każdy z 
oferujących oddaje na rynku towar ceniony 
przez niego niżej. Otrzymuje natomiast                
  w zamian wartość ocenianą przez siebie wyżej. 
Obie strony uzyskują zadowolenie i korzyść.

    Fizjokraci nie ustalili zwartej teorii cen, doszli 

jednak do wniosku, że wolna konkurencja 
pozwalała ustalić najlepszą cenę oraz, że dla 
ogółu będzie korzystne dążenie do zaspokojenia 
przez jednostki swoich egoistycznych interesów.

Condillac rozszerza znacznie pojęcie pracy 
produkcyjnej, którą rozumie jako nadawanie 
materii nowej formy, jej przekształcanie. Stąd 
wniosek, że produkcyjne są wszystkie działy 
produkcji materialnej, a nie tylko ziemia, która 
bez pracy nie przynosi użytecznych produktów. 
Również wymiana, zdaniem Condillaca, jest 
produkcyjna. Maksimum korzyści w 
nieekwiwalentnej wymianie uzyskuje się tylko 
w warunkach wolnej konkurencji.                        
                                                        W sytuacji 
monopolu nie mamy „ceny prawdziwej”, gdyż 
jedna ze stron uzyskuje więcej korzyści, a druga 
nie otrzymuje zwrotu wyłożonych kosztów.

Podsumowanie

•     

Mimo, iż był to prąd krótkotrwały, 

wywarł on potężny wpływ na dalszy rozwój 
myśli ekonomicznej. Fizjokraci zasługują 
na uwagę ze względu na spójność 
poglądów na wszystkie ważniejsze 
kwestie, co ma swoją przyczynę w tym, że 
fizjokratyzm rozwinął się wyłącznie we 
Francji, trwał od około 1750 do 1780 roku.

• Poglądy tych dwóch przedstawicieli różnią 

się nieco od typowych wyznawanych przez 
fizjokratów, przez co zasłużyły na 
wyszczególnienie.

      

Fizjokraci uważali, że podstawową 

motywacją do działalności gospodarczej 
człowieka jest chęć osiągnięcia jak 
największych korzyści. Stwierdzili, iż istnieje 
naturalny porządek, który jest lepszy od 
wszelkich możliwych pomysłów ludzkich, 
traktowali więc gospodarkę jako mechanizm 
samoregulujący się i na tej podstawie 
odrzucali kontrolę nakładaną przez system 
merkantylistyczny. Według nich rola 
państwa sprowadzała się do polityki laissez 
fair, czyli pozostawiania spraw samym 
sobie.