Stanisław Barańczak

Stanisław Barańczak (ur. 1946) - polski poeta, krytyk literacki, tłumacz poezji; jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali; działacz KOR-u; brat Małgorzaty Musierowicz.

Publikacje

Eseje i tomy poetyckie:

• 1968 Korekta twarzy

• 1970 Jednym tchem

• 1971 Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych

• 1972 Dziennik poranny. Wiersze 1967-1971

• 1973 Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej

• 1974 Język poetycki Mirona Białoszewskiego

• 1977 Ja wiem, że to niesłuszne. Wiersze z lat 1975-1976

• 1978 Sztuczne oddychanie

• 1979 Etyka i poetyka. Szkice

• 1980 Knebel i słowo. O literaturze krajowej w latach siedemdziesiątych

• 1980 Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu

• 1981 Wiersze prawie zebrane

• 1981 Książki najgorsze

• 1981 Dziennik poranny. Poezje 1967-1981

• 1981 Bo tylko ten świat bólu...

• 1983 Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL

• 1984 Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta

• 1986 Atlantyda i inne wiersze z lat 1981-1985

• 1988 Przed i po. Szkice o poezji krajowej przełomu lat siedemdziesiątych
  i osiemdziesiątych

• 1988 Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986-1988

• 1990 Tablica z Macondo, albo osiemnaście prób wytłumaczenia sobie i innym po co i dlaczego się pisze

• 1991 Biografioły

• 1991 159 wierszy. 1968-1988

• 1994 Podróż zimowa

• 1995 Pegaz zdębiał

• 1996 Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970-1995

• 1998 Geografioły

• 1998 Chirurgiczna precyzja

Tłumaczenia

M.in. utworów Szekspira, Cummingsa, Elliota, Keatsa, Frosta.

Cechy twórczości:

• problematyka moralna, związana zwłaszcza z wiarygodnością języka - pytania dotyczące często kategorii prawdy (na ile język może zakłamywać rzeczywistość)

• szczere odkrywanie pustych struktur języka

• ukazywanie zjawiska nowomowy - specyficznej konwencji języka propagandy i tzw. mass mediów - która przenikała do mowy codziennej, zagrażając istocie procesów komunikacyjnych: przekazywania sobie prawdziwych informacji

• stylistyka np. ankiety pozwalała dostrzec zniewalający system - i polityczny,
  i językowy

• gry językowe z poetyką przemówienia politycznego

• odsłanianie totalnej próżni partyjnej nowomowy

• obserwacje:

• języka

• zwrotów frazeologicznych

• norm fonetycznych (i gra nimi)

Cytaty

• A tak niewiele brakowało: mogłem
  po prostu wraz z innymi podnieść rękę,
  po prostu wraz z innymi ją opuścić
  (A tak niewiele brakowało)

• Choć książka, trzepiąc skrzydełkami
  obwoluty, zrywa się do panicznego lotu
  z przerażonym gdakaniem, gubiąc pierze słów,
  on
  zachowuje spokój
  (chciałoby się powiedzieć: nieporuszony, bądź co bądź zdjęcie
  wykonano przy użyciu statywu)

• Źródło: fragm. Fotografii pisarza z tomu Ja wiem, że to niesłuszne

• Jeśli Cię boli:
  - dobra wiadomość: żyjesz
  - zła wiadomość: ten ból czujesz wyłącznie Ty.

• Jak to się stało, żeśmy się zaczęli
  w to bawić? W te igraszki słów? W te kalambury,
  przejęzyczenia, odwrócenia sensu,
  W tę lingwistyczną poezję?

• Źródło: N.N. zaczyna zadawać sobie pytania

• Mówić językiem, w którym słowo „bezpieczeństwo”
  budzi dreszcz grozy, słowo „prawda” jest
  tytułem gazety, słowo „wolność” i
  „demokracja” podlegają służbowo
  generałowi policji.

• Źródło: N.N. zaczyna sobie zadawać pytania

• O, mógłże sęp chlań wyjść furtką bździn

• Źródło: Pegaz zdębiał, 1965

• Opis: pangram, zdanie zawierające wszystkie litery języka polskiego, użyte tylko raz.

• Okazuje się np. nagle, że jest bardzo wielu
  (znacznie więcej, niż nam się dotąd wydawało)
  ludzi, którzy, porwani zbiorowym
  entuzjazmem, potrafią napisać
  list do redakcji

• Źródło: Zbiorowy entuzjazm

• raz jeszcze: to mnie nie dotyczy, nie czuję się dotknięty,
  gdy musze szeptać swoją spowiedź poprzez kratki
  rubryk ankiety, z ulgą wpisuję dużymi
  literami NIE DOTYCZY, gdy mnie pytają o
  przeszłe, obecne i przyszłe poglądy,
  sam siebie rozgrzeszając, daję sobie słowo,
  że w nic się nie dam wplątać, że nie powiem słowa,
  więcej niż to koniecznie, bo ostatnie słowo
  i tak mają silniejsi, mnie to nie dotyczy

• Źródło: To mnie nie dotyczy z tomu Ja wiem, że to niesłuszne

• To on zatrzymuje się na krawędzi chodnika,
  Z przerażeniem i fascynacją obserwując rytmiczną,
  Solenną młóckę pałek
  (...) i to on uśmiecha się
  po chwili do stojącego obok przechodnia (ta chuliganeria
  raz trzeba z nimi zrobić porządek),
  to jego widać na zdjęciu w gazecie
  (...) gdy stoi pod lewą
  połówką transparentu PRECZ Z KNOWANIAM PISARZE
  DO
  to on KTO JEST PRZECIW NIE WIDZĘ wkłada szybko
  obie ręce do kieszeni, aby przewodniczący zebrania
  nie miał wątpliwości;
  to on przed odświętną trybuną dźwiga w górę
  uśmiech i dziecko z chorągiewką w rączce.

• Źródło: N.N. Przyznaje się do wszystkiego z tomu Sztuczne oddychanie

• To wszystko dookoła co cię szczelnie otacza nie czując Twego bólu, jest to tak zwany świat.(...)

• Wszystko zaczęło się od pierwotnej reakcji emocjonalnej, od buntu przeciwko konformizmowi i dwójmyśleniu (...) To właśnie ten szary człowiek, który coraz częściej jest naszym bohaterem jest kimś przez kogo próbujemy dostrzec ograniczenia, jakim wszyscy podlegamy, ale równocześnie do niego kierujemy postulat samodzielnego myślenia, działania, nonkonformizmu.

• Źródło: Demokratyzacja poezji - młodzi poeci wśród publiczności, Polityka nr 19, s.9

• z nami nie zginiesz
  nie łudź się, nie zginiesz w tłumie
  (..) nie uda ci się ukryć
  (..) nie łudź się, że cię uratuje
  ironiczny uśmieszek wewnętrzny, albo powtarzane
  w myślach najprostsze zaklęcie naszej
  najprostszej religii KAZALIMIKAZALIMIKAZALI

• Źródło: Z nami nie zginiesz z tomu Ja wiem, że to niesłuszne

• Żyjemy w określonej epoce (odchrząknięcie) i z tego
  trzeba sobie, nieprawda, zdać z całą jasnością.
  Sprawę. Żyjemy w (bulgot
  z karafki) określonej, nieprawda,
  epoce, w epoce
  ciągłych wysiłków na rzecz, w
  epoce narastających i zaostrzających się i
  tak dalej (siorbnięcie), nieprawda, konfliktów.
  Żyjemy w określonej e (brzęk odstawianej
  szklanki) poce i ja bym tu podkreślił,
  nieprawda, że na tej podstawie zostaną
  określone perspektywy, wykreślane będą
  zdania, które nie podkreślają dostatecznie, oraz
  przekreślone zostaną, nieprawda, rachuby
  (odkaszlnięcie) tych, którzy. Kto ma pytania? Nie widzę.
  Skoro nie widzę, widzę, że będę wyrazicielem,
  wyrażając na zakończenie przeświadczenie, że
  żyjemy w określonej epoce, taka
  jest prawda, nieprawda,
  i innej prawdy nie ma.

• Źródło: Określona epoka