Antyk opracowanie


Antyk - termin używany na określenie epoki kultury starożytnej, trwającej
od III tysiąclecia p.n.e. do V w. n.e.

Pojęcie antyku stosuje się głównie w odniesieniu do kultury oraz sztuki starożytnej Grecji i Rzymu.

LITERATURA ANTYCZNA

WZÓR PIĘKNA

Sztukę antyczną uznano za wzór doskonały - klasyczny.

Klasycyzm - zespół cech charakterystycznych dla literatury i sztuki starożytnej Grecji i Rzymu, które określały kanony piękna i poprawności dzieła. Za klasyczne uznać można wszystkie epoki, które programowo nawiązywały do reguł sztuki antycznej, a więc zarówno renesans, jak i oświecenie.

Właściwy klasycyzm rozwinął się w XII w. we Francji, w nawiązaniu do wzorów antycznych i filozofii Kartezjusza - racjonalizmu.

Klasyka - dzieła uznane w tradycji (w tradycji danego kręgu kulturowego).

Kultura - całokształt dorobku ludzkości wytworzonego w ogólnym rozwoju historii
lub w jego określonej epoce.

Literatura - całokształt twórczości piśmienniczej ludzkości, epoki, narodu, państwa.

ŚWIT CZY KRES?

Genialne dzieła jak Iliada czy Odyseja stanowią szczytowe osiągnięcie wśród najstarszych dzieł świata.

Dwa wielki ośrodki kultury:

Epopeje Homera:

Przed Homerem - formy liryczne (pieśni), ale przekazywane w tradycji ustnej (nie zachowały się do naszych czasów).

POPRZEDNICY I SĄSIEDZI

0x08 graphic
Ludy Mezopotamii

Babilończycy i Asyryjczycy przejęli od Sumerów język i kulturę.

Sumerowskie hymny, bajki, przysłowia, opowiadania mityczne o bóstwach
i królach
:

nie są tak rozwinięte jak epopeje Homera.

Biblia - starsza od dzieł Homera

CZY TYLKO ATENY?

Ateny - V i IV w. p.n.e. - „złoty wiek” ludzkości

Grecja nigdy nie stanowiła jednolitego organizmu państwowego

Dorobek literatury greckiej obejmuje poetów z całej Hellady - od wybrzeża Azji Mniejszej do południowej Italii.

SZTUKA I ŻYCIE

Sztuka - pełna harmonii, piękna, spokoju, słońca.

Życie:

Życie bywało też zaprawione goryczą:

PANOWANIE GATUNKU

Chronologia:

Mity greckie zapisane w eposach Homera były dla Greków najważniejszym punktem odniesienia.

Eposy ceniono nie tylko za wzór doskonałej poezji, ale też jako normę etyczną i źródło faktów historycznych.

WKŁAD RZYMIAN

INSPIRACJE, NAWIĄZANIA

LITERATURA GRECKA

MITOLOGIA

ISTOTA I GENEZA MITU

Mitologia - opowieść o stałej warstwie fabularnej wyrażającej wierzenia danej społeczności. Wyraża emocje - najczęściej zbiorowe (lęk, niepokój, podniecenie, radość).

Mity istnieją do dziś w literaturze i sztuce, a nawet w języku.

Mity powstały z poszukiwań przez ludzi odpowiedzi na dręczące ich pytania dotyczące powstania świata ludzi, celów życia.

Dzięki mitycznym formom myślenia to, co niejasne, zostało wyjaśnione
i przybliżone.

FUNKCJE MITÓW

PODZIAŁ MITÓW

FORMA MITÓW

MIT A LITERATURA

Mit powstał jako opowieść ustna o stałej osnowie fabularnej, która (przekazywana ustnie) ulegała różnym zmianom.

Mit nie jest gatunkiem literackim, ale spowodował powstanie gatunków
w literaturze (epos, tragedia).

W formie zapisanej mit tracił związki z religią i szybko się konwencjonalizował.

WĄTKI MITYCZNE

Motywy wędrowne (w mitach i baśniach)

Z mitów i baśni przenikały do arcydzieł literatury.

ARCHETYPY

W mitach zostały utrwalone pierwsze wzory ludzkich postaw:

Archetypy - pojęcie wprowadzone przez Carla Gustava Junga. Oznacza pradawne, niezmienne wyobrażenia, które tkwią w świadomości zbiorowej każdej społeczności.

TOPIKA

Z mitów wywodzą się stałe obrazy i motywy literackie, tzw. miejsca wspólne.

Topos, l. mn. topika - powtarzający się motyw lub obraz.

Wspólne motywy można znaleźć w różnych mitologiach starożytnych.

MITOLOGIA GRECKA

Narodziny świata - topos genezyjski.

Świat Greków (i Rzymian też) jest politeistyczny.

Grecy odznaczali się niezwykłą wyobraźnią mitotwórczą, oplatali swoje bóstwa licznymi opowieściami pełnymi poezji i niezwykłości.

MITOLOGIA RZYMSKA

Wyobraźnia Rzymian wyczerpywała się w personifikacji rzeczywistości
i wynajdywaniu coraz liczniejszych bóstw opiekuńczych.

Oryginalne mity rzymskie są nieliczne:

Ich źródłem była często także poezja grecka.

ZNACZENIE MITÓW

Bogowie różnili się od ludzi tylko nieśmiertelnością, nie przewyższali ich poziomem etycznym mieli wszystkie ludzie przywary. Rządzili światem, ale poddani byli przeznaczeni.

ZNACZENIE I RODOWODY WYRAŻEŃ

Pięta Achillesa `słaba strona człowieka, dziedzina, w której źle się czuje lub której nie zna'.

Pochodzi z mitu o Achillesie, którego jedynym słabym punktem ciała była pięta,
gdyż jego matka Tetyda, kąpiąc go w źródle „uodparniającym” na wszelkie strzały
i skaleczenia, trzymała go właśnie za piętę. Przez tę słabość Achilles zginął, Parys
ze swego łuku trafił go bowiem właśnie w to miejsce.

Puszka Pandory `źródło wszelkich nieszczęść i kłopotów'.

W mitologii greckiej Pandora - pierwsza kobieta - od każdego z bogów otrzymała
w prezencie jakiś sposób na unieszczęśliwianie ludzi. Od Dzeusa dostała tajemniczą puszkę, którą miała ofiarować swojemu mężowi. Poślubił ją brat Prometeusza.
Gdy otworzył puszkę Pandory, wyfrunęły z niej wszystkie smutki, które odtąd trapią ludzkość.

Koń trojański `podstępny, niebezpieczny dar, który w rzeczywistości przynosi zgubę'.

Był to wymysł Odyseusza, wodza greckiego, który po długotrwałym oblężeniu Troi upozorował, że Grecy są zwyciężeni i odstępują od miasta, a w darze zwycięzcom pozostawiają olbrzymiego, drewnianego końca. Wewnątrz konia siedzieli ukryci wojownicy. Gdy Trojanie wprowadzili „dar” do miasta, nocą żołnierze wyszli z konia, napadli miasto i zwyciężyli.

Nić Ariadny `sposób na wyjście z trudnej sytuacji, pomoc w wybrnięciu z zawiłych tarapatów'.

Gdy ukochany Ariadny, Tezeusz, musiał wejść do Labiryntu, by zabić ukrytego tam potwora, Ariadna wręczyła mu kłębek nici, dzięki któremu mógł wrócić do wyjścia, gdyż zaczepił nić, wchodząc do gmachu.

Stajnie Augiasza `miejsca szczególnie zabrudzone i trudne do przywrócenia porządku'.

Augiasz, król Elidy, miał niezliczone stada bydła, trzymał je w nigdy nieczyszczonych stajniach. Powiedzenie wywodzi się z mitu o Heraklesie. Wśród 12 niebezpiecznych zadań miał oczyścić stajnie Augiasza. Dokonał tego, przepuszczając przez nie nurty rzek.

Paniczny strach (panika) `przerażenie, m.in. ludzi zerwanych ze snu'.

Wyrażenie pochodzi od imienia greckiego bóstwa - Pana - opiekuna pasterzy
i płodności trzód. Pan budził strach przez swoje przeraźliwe krzyki, które budziły ludzi śpiących w czas południowej sjesty.

Rozciąć węzeł gordyjski `rozwiązać trudny i bardzo zagmatwany problem w sposób gwałtowny, prosty i bezkompromisowy'.

Był to węzeł kunsztowny i skomplikowany, złożony w darze świątyni Dzeusa
w Gordion z przepowiednią, że kto go rozsupła, będzie panem świata. Aleksander Wielki, gdy zdobył Gordion, próbował go rozwiązać. Nie potrafił, więc rozciął go mieczem.

HOMER (IX/VIII W. P.N.E.)

AUTOR I DZIEŁA

Iliada - epopeja powstała na przełomie IX/VIII w. p.n.e. Tekst został zredagowany
w dzisiejszej formie pod koniec VI w. p.n.e. w Atenach, za panowania Pizystrata. Dotyczy wydarzeń związanych z wojną trojańską (tematy wojenne i bohaterskie).

Główne wydarzenia:

Odyseja - powstała w 1 poł. VIII w. p.n.e. Tekst został zredagowany pod koniec
VI w. p.n.e., za panowania Pizystrata. Składa się z 24 ksiąg o tułaczce Odyseusza spod Troi do ojczyzny - Itaki.

GENEZA EPOSÓW

FABUŁA

Iliada

Odyseja

Treść

Gniew Achillesa, którego obraził wódz Greków, Agamemnon, zabierając mu brankę Bryzeidę. Wycofanie się Achillesa z wojny powoduje przewagę Trojan
i śmierć jego przyjaciela Patroklosa. Potem bohater wraca na pole bitwy i w pojedynku
z Hektorem (synem króla Troi) dokonuje zemsty

Baśniowe przygody Odyseusza, wracającego spod Troi na rodzinną wyspę Itakę. Jego 10-letnią tułaczkę po morzu spowodowali nieprzychylni mu bogowie, mszcząc się za zagładę ulubionego miasta (koń trojański).

Tematyka

bohaterska, batalistyczna

baśniowa

LUDZIE I BOGOWIE

Iliada

Odyseja

Ton i klimat

podniosły, heroiczny

epopeja tragiczna

bohaterowie wyidealizowani - herosi

bogowie - pomniejszeni

nad bogami panuje Mojra - Przeznaczenie - która działa za ich pośrednictwem i jest wyrazem niezmiennego porządku świata

nie ma wyraźnej granicy między ludźmi i bogami

mniej heroiczny

epopeja nietragiczna

bohater inaczej kreowany

Mojra nie występuje tu jako samodzielna siła, a bogo-wie odgrywają rolę stróżów moralności: opieka bogów jest karą dla występnych, nagrodą dla cnotliwych

(wyjątek - Posejdon - mści się na Feakach)

Pojęcia moralne

w obu jest pełno prymitywnego okrucieństwa

Bogowie jak ludzie, ludzie jak bogowie

CUDOWNOŚĆ I REALIZM

EPICKA ROZLEWNOŚĆ

WIERSZ „BOHATERSKI”

GATUNEK

Epos (epopeja) - główny gatunek epicki wykształcony w starożytności, który później zastąpiła powieść.

Jest rozbudowanym utworem wierszowanym przedstawiającym dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej.

INSPIRACJE I NAWIĄZANIA

LIRYKA

TYRTAJOS (VII W. P.N.E.)

Nuże, młodzieńcy, walczcie (...).

Tych zaś, którym już już wiek poruszania się lekkość odebrał,

Nie zostawiajcie, uchodząc z bitwy, starców czcigodnych (...).

SAFONA (VII/VI W. P.N.E.)

ANAKREONT (VI W. P.N.E.)

SYMONIDES (VI/V W. P.N.E.)

Przechodniu, powiedz Sparcie: tu leżym, jej, syny,

Prawom jej do ostatniej posłuszni godziny.

POEZJA GRECKA

lirykę zaliczał do muzyki

Kryterium

Monodia

Pieśń chóralna

elementy

słowa + muzyka

słowa + muzyka + taniec

rola poety

autor

kompozytor

wykonawca

autor

kompozytor

dyrygent

reżyser

wykonanie

solowe

zbiorowe, chóralne

geneza

przeżycia jednostkowe

brak rozbudowanego życia społecznego (Eolowie, Jonowie)

uroczystości religijne

rozbudowane życie społeczne (Dorowie, Sparta)

gatunki

erotyki

pieśni biesiadne

pieśni weselne

inne pieśni

kultowy charakter gatunków

przedstawiciele

Alkajos

Safona

Anakreont

Symonides

Pindar

Bakchylides

TRAGEDIA

SOFOKLES (496-406 P.N.E.)

ANTYGONA

Antygona - musi ona dokonać wyboru: czy podporządkować się prawu boskiemu
i obowiązkom wobec brata i pochować go należycie, czy być wierną prawu ludzkiemu - Kreon zabronił pod karą śmierci pochować Polinejkesa, uznając go za zdrajcę; Antygona przeciwstawia się Kreonowi; Kreon musi wybierać między sumieniem
a utrzymaniem autorytetu władcy; wybiera dobro społeczne, okazuje się silnym władcą, ale lekceważy prawo religijne, boski nakaz; tragedia uniwersalna - aktualny problem: prawo boskie a ludzkie itp.

TRAGEDIA

EPIGRAMAT

ANTOLOGIA PALATYŃSKA

UTWORY

EPIGRAMAT

LITERATURA RZYMSKA

WERGILIUSZ (70-19 P.N.E.)

AUTOR I DZIEŁA

ENEIDA

EPOS WERGILIUSZA

HORACY (QUINTUS HORATIUS FLACCUS, 65-8 P.N.E.)

AUTOR

UTWORY

Nie wszystek umrę, wiele ze mnie tu zostanie

Poza grobem. Potomną sławą zawsze młody.

TWÓRCZOŚĆ HORACEGO

OWIDIUSZ (PUBLIUS OVIDIUS NASO, 48 P.N.E. - 18 N.E.)

AUTOR

PRZEMIANY

KONTYNUACJE I NAWIĄZANIA

Przykłady utworów nawiązujących do literatury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu:

Poeci odwołują się do:

KONTEKSTY INTERPRETACYJNE

FILOZOFIA

Filozofia - dosł. `miłość mądrości'; pierwotnie rozumiana jako mądrość w ogóle, wiedza, wykształcenie; nauka o tym, co dla ludzkości najważniejsze i najcenniejsze.

PLATON, OBRONA SOKRATESA

Sokrates nie pozostawił żadnych pism. Naukę jego znamy z dialogów filozoficznych Platona i wspomnień Ksenofonta.

W 70 roku życia Sokrates, który naraził się wielu osobistościom w Atenach, został oskarżony o ateizm, herezję i psucie młodzieży.

Wyrok śmierci na siebie sprowokował sam mową obrończą, w której nie przyznał się do winy, pouczał oskarżycieli i drwił z sądu.

ARYSTOTELES (384-322 P.N.E.)

FILOZOF

POETYKA

Poetyka - ma charakter normatywny, bo zawiera zestaw norm, reguł dotyczących teorii tworzenia poezji.

Główne tezy o dziele literackim:

LUCJUSZ ANNEUSZ SENEKA (I W. P.N.E.)

MAREK AURELIUSZ (121-180)

FILOZOF

FILOZOFIA STOICKA

TEATR I DRAMAT

OBRZĘD I MIT

DYTYRAMB, CHÓR, AKTORZY

AUTORZY

UKŁAD I FORMA DRAMATU

komos (pieśń dionizyjskich „dożynek”) → komedia

O TEATRZE GRECKIM

BIBLIA

BIBLIA W KULTURZE

NAZWA

PODZIAŁ

CZAS POWSTANIA

XIII w. p.n.e. - 96 r. n.e.

RÓŻNE POSTACIE MATERIALNE

TRZY JĘZYKI

WIELU AUTORÓW

m.in.:

PRZEKŁADY

WKŁAD TŁUMACZY

LITERACKOŚĆ BIBLII (JĘZYK I KONTEKST)

GATUNKI

gatunek jest pojęciem historycznym, ulega ewolucji w czasie

KŁOPOTY Z KLASYFIKACJĄ

ARCYDZIEŁO

Biblia jest arcydziełem literatury powszechnej

STARY TESTAMENT

KSIĘGA RODZAJU

KSIĘGA HIOBA

PSALMY

Księga Psalmów obejmuje 150 utworów.

Dawid i inni

Gatunek

Werset

Podział psalmów

Psalmy w kulturze

KSIĘGA KOHELETA

KSIĘGA IZAJASZA

NOWY TESTAMENT

PRZYPOWIEŚCI

APOKALIPSA

KONTYNUACJA I NAWIĄZANIA

KONTEKSTY INTERPRETACYJNE

STAROŻYTNOŚĆ - CHARAKTERYSTYCZNE POJĘCIA

ANTYK

BIBLIA

PRZYKŁADOWE ZAGADNIENIA

  1. Biblia i antyk jako dwa źródła kultury późniejszych epok.

  2. Pojęcie tragizmu - przykłady starożytnych bohaterów antycznych.

  3. Gatunki starożytnej Grecji i gatunki biblijne.

  4. Uniwersalne wartości prezentowane w Biblii i w mitologii greckiej.

  5. Jakie treści zawierają wypowiedzi apokaliptyczne? Wskaż ich pierwowzory oraz kontynuacje w literaturze polskiej.

  6. Wyjaśnij istotę konfliktu tragicznego w Antygonie Sofoklesa. Czy konflikt ten można traktować jako uniwersalny i ponadczasowy?

  7. Na przykładzie Antygony wyjaśnij istotę stosowania reguł konstruowania fabuły w dramaturgii klasycznej (zasadę trzech jedności).

  8. W jakim sensie Biblię i kulturę antyczną uważa się za źródła kultury europejskiej?

  9. Na przykładzie przypowieści O siewcy podaj cechy gatunkowe przypowieści biblijnej. Wymień późniejsze utwory literackie, które mają charakter paraboliczny lub w swojej budowie przypowieści zawierają?

  10. Przedstaw genezę dramatu. Omów rolę teatru w kulturze antycznej.

  11. Dlaczego powstały mity i jakie funkcje spełniały w starożytnych społecznościach pierwotnych? (Podaj przykłady konkretnych mitów).

  12. Wyjaśnij różnicę pomiędzy monoteistycznym i politeistycznym światopoglądem religijnym. Podaj literackie świadectw wyrazu powyższych światopoglądów.

  13. Epos - czy jest to gatunek tylko starożytny?

  14. Jakie znasz postawy i uczucia ludzkie opisywane w antyku, a wciąż aktualne?

  15. Jaką rolę kulturotwórczą spełniał i spełnia nadal dorobek antyku?

  16. Porównaj kosmologię biblijną i mitologiczną.

  17. Jakie znasz przekłady Biblii?

  18. Udowodnij, że Biblia jest dziełem wielogatunkowym.

  19. Dlaczego człowiek współczesny powinien znać Biblię nie tylko ze względów religijnych?

  20. Wskaż konkretne kontynuacje i nawiązania do Biblii.

  21. Wymień i zdefiniuj poznane gatunki poezji antycznej.

  22. Omów cechy epopei na przykładzie eposów Homera.

  23. Wyjaśnij sens i znaczenie wyrażenia: „Nie wszystek umrę...”, które umieszczone w Pieśni 30 Horacego stało się wyrazem szczególnych poglądów na sens ludzkiego życia i działalności.

Cytat: „Każdy z nas jest Odysem, co wraca do swej Itaki”.

Żył w kraju Hus.

Adam Mickiewicz, Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego; Franz Kafka, Proces; Albert Camus, Dżuma.



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
ANTYK OPRACOWANIE
Biblia i antyk opracowanie id 84952
Antyk, Opracowania j. polski
Skrócone opracowania epok, Antyk- opracowanie skrótowe epoki, ANTYK
ANTYK OPRACOWANIE
Antyk opracowanie epoki
1- ANTYK, Lektury Szkolne Opracowania, Lektury Szkolne - opracowania
opracowanie spr antyk
Aequam memento- opracowanie, Humanistyczne, Antyk
ANTYK, Polski, Opracowania
Antyk - charakterystyka epoki, OPRACOWANIA LEKTUR , STRESZCZENIA
1- ANTYK, Lektury Szkolne Opracowania, Lektury Szkolne - opracowania
Opracowanka, warunkowanie

więcej podobnych podstron