Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
1
/
14
Z A R Z Ą D Z A N I E
R Y Z Y K I E M Z A G R O Ż E Ń
na
S T A N O W I S K A C H P R A C Y
OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO
Relacje przyczynowo-skutkowe
źródła zagrożeń – zagrożenia – zdarzenia niepożądane
Materiały pomocnicze do wykładu
Podstawowymi elementami uczestniczącymi w procesie szacowania ryzyka zagrożeń są:
– czynniki
stanowiące źródła zagrożeń,
– zagrożenia,
– zdarzenia
niepożądane.
Wymienione tu elementy są w relacjach przyczynowo-skutkowych
źródła zagrożeń – zagrożenia – zdarzenia niepożądane
(dalej zwanych krócej łańcuchem
ŹZ–Z–ZN
). W ramach łańcucha ŹZ–Z–ZN zachodzą m.in. procesy rozpoznawania
zagrożeń i aktywizacji zagrożeń (rys. 1).
Zdarzenie
niepożądane
Źródła
zagrożenia
Zagrożenie
Rys. 1.
Schemat ideowy łańcucha źródła zagrożenia – zagrożenie – zdarzenie niepożądane
Rozpoznawanie
zagrożenia
Aktywizacja
zagrożenia
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
2
/
14
Rozpoznawanie
zagrożenia
Tabela 1
Zestawienie pytań listy kontrolnej do rozpoznawania źródeł zagrożeń
na przykładowym stanowisku pracy
Odpowiedź
*)
Lp.
Pytania kontrolne
Tak
Nie
-1-
-2-
-3-
-4-
Personel
1.
Czy pracownicy posiadają odpowiednie do wykonywanej pracy kwalifikacje zawodowe
i uprawnienia?
x
2.
Czy pracownicy zatrudnieni na stanowisku posiadają aktualne profilaktyczne badania lekarskie
stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na stanowisku?
x
3.
Czy pracownicy zatrudnieni na stanowisku przeszli przed dopuszczeniem do pracy instruktaż
ogólny?
x
4.
Czy pracownicy zatrudnieni na stanowisku przeszli przed dopuszczeniem do pracy instruktaż
stanowiskowy?
x
5.
Czy pracownicy posiadają aktualne okresowe przeszkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny
pracy?
x
6.
Czy pracownicy odbyli aktualne szkolenia z zakresu ppoż. i zostali zaznajomieni z obsługą
podręcznego sprzętu ppoż.?
x
7.
Czy pracownicy zostali przeszkoleni z zakresu udzielania
pierwszej pomocy?
x
Zagrożenie
Źródła
zagrożenia
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
3
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca biurowa
8.
Czy stanowisko pracy znajduje się w pomieszczeniu pracy o odpowiedniej wysokości lub czy
została wydana przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zgoda na obniżenie wysokości
pomieszczenia oraz czy zostały spełnione warunki obniżenia wysokości pomieszczenia ?
x
9.
Czy na stanowisku pracy biurowej pracownik posiada co najmniej 2 m
2
wolnej powierzchni
podłogi?
x
10.
Czy na stanowisku pracy biurowej pracownik posiada co najmniej 13 m
3
wolnej objętości
pomieszczenia?
x
11.
Czy stanowisko pracy znajduje się powyżej poziomu otaczającego terenu lub czy została wydana
przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zgoda na obniżenie poziomu podłogi?
x
12.
Czy stanowisko pracy posiada oświetlenie dzienne lub czy została wydana przez Wojewódzkiego
Inspektora Sanitarnego zgoda na zastosowanie wyłącznie oświetlenia sztucznego?
x
13. Czy stanowisko posiada oświetlenie sztuczne?
x
14.
Czy oświetlenie stanowiska pracy jest wystarczające do sprawnego i dokładnego wykonywania na
nim zadań pracy?
x
15. Czy
zostały wykonane pomiary natężenia oświetlenia na stanowisku pracy biurowej?
x
16. Czy poziom oświetlenia jest zgodny z PN i nie powoduje olśnienia. x
17.
Czy okna są wyposażone w zasłony, rolety, które ograniczają odbicia światła od błyszczących
elementów wyposażenia pomieszczenia (okna, drzwi, meble) na ekranie monitora?
x
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
4
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca biurowa
cd.
18.
Czy na stanowisku pracy zapewniono odpowiednią temperaturę – dostosowaną do rodzaju
wykonywanej pracy i odzieży pracownika?
x
19. Czy w pomieszczeniach pracy zapewniono skuteczną wentylację? x
20. Czy pomieszczenie pracy biurowej utrzymane jest we właściwym stanie technicznym i czystości? x
21. Czy
użytkowane urządzenia są w odpowiednim stanie technicznym?
x
22. Czy do urządzeń biurowych prowadzą przejścia i dojścia o odpowiedniej szerokości i wysokości?
x
23.
Czy urządzenia posiadają oznakowanie znakami i barwami zgodnie z wymaganiami określonymi w
Polskich Normach?
x
24. Czy dla urządzeń została opracowana dokumentacja techniczno-ruchowa?
x
25.
Czy poziom hałasu jest dostatecznie mały w pomieszczeniu pracy biurowej, żeby była możliwość
skupienia się i porozumienia?
x
26. Czy
urządzenia i instalacje energetyczne są właściwie eksploatowane?
x
27. Czy pracownicy mają styczność z gorącymi cieczami i/lub wyposażeniem?
X
28.
Czy przewody są w dobrym stanie technicznym (bez uszkodzeń, supłów lub nie izolowanych
przewodów)?
x
29.
Czy przewody i kable umieszczane są w taki sposób na stanowisku pracy biurowej, aby nie
krępowały swobody ruchu pracowników i nie powodowały potykania się?
x
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
5
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca biurowa
cd.
30.
Czy obudowy sprzętu elektrycznego nie posiadają uszkodzeń i są zabezpieczone przed
nieuprawnionym dostępem?
x
31.
Czy urządzenia elektryczne posiadają znak IEC-60417-5036
(trójkąt z czarną błyskawicą na żółtym tle)?
x
32. Czy wtyczki i gniazdka nie posiadają widocznych uszkodzeń? x
33. Czy w pobliżu stanowiska pracy znajduje się sprzęt ppoż.? x
34.
Czy w pobliżu stanowiska pracy dostępna jest apteczka ze środkami i instrukcją udzielania
pierwszej pomocy?
x
35. Czy w razie wypadku zapewniona jest fachowa pierwsza pomoc?
x
36. Czy pracownicy mają zapewnione na stanowisku pracy właściwe pole widzenia?
x
37. Czy
usytuowanie
środków i przedmiotów pracy odpowiada zaleceniom ergonomii?
x
38. Czy pracownik wykonuje pracę w pozycji siedzącej lub posiada możliwość odciążenia nóg?
x
39. Czy pozycja ciała pracowników nie jest wymuszona?
X
40. Czy
wysokość biurka zapewnia możliwość zmiany pozycji nóg?
X
41. Czy rzeczywisty czas pracy przy monitorze wynosi mniej niż 6 godzin dziennie?
x
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
6
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca biurowa
cd.
42.
Czy w przypadku pracy ciągłej, jest możliwość przerwania jej krótkimi (5 minutowymi) przerwami
lub zmiana czynności pracy?
x
43.
Czy krzesło posiada dostateczną stabilność, przez wyposażenie go w podstawę co najmniej
pięciopodporową z kółkami jezdnymi?
x
44. Czy siedziska są stabilne oraz zapewniają swobodę ruchów?
x
45. Czy
wysokość siedziska można łatwo dostosować?
x
46. Czy
wysokość oparcia siedziska jest regulowana?
x
47.
Czy istnieje możliwość wyprofilowania płyty siedziska i oparcia do naturalnego wygięcia
kręgosłupa i odcinka udowego kończyn dolnych?
X
48. Czy podparcie ramion jest zapewnione?
X
49. Czy podparcie stóp (podnóżek) jest zapewnione?
X
50.
Jeżeli pracownicy narzekają na dolegliwości mięśniowo-szkieletowe (szyi, pleców, ramion, nóg)
czy przeprowadzana jest ergonomiczna ocena stanowiska pracy?
X
51. Czy obraz na monitorze ekranowym jest wyraźny i łatwo czytelny?
x
52. Czy obraz na monitorze jest wolny od drgań (bez tętnienia i niezmazany)?
x
53. Czy
jasność obrazu oraz kontrast między znakami i tłem na monitorze są łatwe do ustawienia?
x
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
7
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca biurowa
cd.
54.
Czy monitor może być ustawiany i ustabilizowany zgodnie z wymaganiami użytkownika
(obracany, odchylany)?
x
55.
Czy ogólne i miejscowe oświetlenie zapewnia dobre światło oraz odpowiedni kontrast między
ekranem a tłem monitora?
x
56.
Czy odległość miedzy oczami pracownika a ekranem
wynosi 40-75 cm?
x
57. Czy powierzchnia klawiatury jest matowa co zapobiega odbiciom światła? X
58. Czy usytuowanie klawiatury pozwala na wygodną pozycję tułowia, ramion i dłoni?
X
59. Czy programy dostosowane są do zadań pracy?
X
60. Czy forma informacji zawartych w programach jest przystępna dla użytkowników? X
61. Czy pracownicy mają zapewnioną pomoc w przypadkach kłopotów z oprogramowaniem?
X
62. Czy pracownicy wykonują różnorodne zadania?
X
63. Czy praca przebiega pod presją czasu, terminów, które trzeba dotrzymać?
X
64.
Czy drogi, przejścia komunikacyjne w miejscu wykonywania pracy biurowej utrzymywane są we
właściwym stanie technicznym?
X
65.
Czy pracownicy posiadają możliwość swobodnego korzystania z pomieszczeń higieniczno-
sanitarnych?
X
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
8
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca w terenie
66. Czy wykonywana praca stawia duże wymagania emocjonalne?
X
67. Czy pracownicy mogą decydować o sposobie wykonywania swojej pracy?
X
68.
Czy została opracowana instrukcja bezpiecznej pracy i czy zawiera ona wszystkie niezbędne
informacje?
X
69.
Czy instrukcja bezpiecznej pracy jest dostępna dla pracowników zatrudnionych na danym
stanowisku?
X
70.
Czy pracownicy w kontrolowanych obiektach znajdują się w bezpośrednim narażeniu czynników
biologicznych?
X
71. Czy pracownicy wykonują czynności z powstaniem bioaerozoli?
X
72.
Czy pracownicy w kontrolowanych obiektach znajdują się w bezpośrednim narażeniu czynników
chemicznych?
X
73.
Czy na stanowisku pracy w nadzorowanych obiektach zostały przeprowadzone i są aktualne
pomiary czynników szkodliwych?
X
74.
Czy w kontrolowanych obiektach są stosowane takie chemikalia, które są traktowane jako
niebezpieczne (np. środki odkażające, środki konserwujące, rozpuszczalniki i inne)?
X
75.
Czy poziom hałasu jest dostatecznie mały w obiektach nadzorowanych, żeby była możliwość
skupienia się i porozumienia?
X
76.
Czy pracownicy są informowani o poziomie zagrożenia czynnikami szkodliwymi w
kontrolowanych obiektach?
X
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
9
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca w terenie
cd.
77.
Czy pracownicy są informowani o sposobie zapobiegania narażeniu na czynniki szkodliwe w
kontrolowanych obiektach?
X
78. Czy pracownicy mają styczność z gorącymi materiałami i/lub wyposażeniem?
X
79.
Czy pracownicy zostali wyposażeni w odzież i obuwie robocze zgodnie z tabelą norm przydziału
odzieży lub czy został wypłacony im ekwiwalent pieniężny?
X
80. Czy pracownicy zostali wyposażeni w niezbędne środki ochrony indywidualnej?
X
81.
Czy urządzenia i dostarczone środki ochrony indywidualnej posiadają certyfikat na znak
bezpieczeństwa „B” lub posiadają deklarację zgodności i zostały oznaczone tymi znakami?
X
82.
Czy pracownicy podczas wykonywanej pracy stosują środki ochrony indywidualnej oraz odzież
i obuwie robocze zgodnie z przeznaczeniem?
X
83.
Czy drogi, przejścia komunikacyjne w miejscach wykonywania pracy terenowej utrzymywane są
we właściwym stanie technicznym?
X
84.
Czy oświetlenie w strefach komunikacyjnych, na korytarzach, schodach, itp. jest odpowiednie dla
bezpiecznego przemieszczania się i dostrzeżenia wszelkich przeszkód (jak np.: przedmioty leżące
na podłodze, stopnie, śliskie powierzchnie lub rozlane płyny, krawędź podestu, itp.)?
X
85.
Czy na podłogach i drogach komunikacyjnych nadzorowanych obiektów nie występują
nierówności, dziury, progi lub inne zmiany poziomów?
X
86.
Czy powierzchnia podłogi na stanowisku pracy w obiektach nadzorowanych nie jest śliska np.
kiedy jest ona mokra wskutek rozlania cieczy (np. wody) lub wskutek czyszczenia?
X
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
10
/
14
Tabela 1 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
Praca w terenie
cd.
87. Czy pracownicy podczas wykonywanej pracy są narażeni na upadek do zbiorników wodnych?
X
88.
Czy przewody i kable umieszczane są w taki sposób na stanowisku pracy/w obiektach
nadzorowanych, aby nie krępowały swobody ruchu pracowników i nie powodowały potykania się?
X
89.
Czy pojazd, którym porusza się pracownik jest poddawany systematycznym przeglądom
technicznym?
X
90.
Czy przed wyjazdem w trasę pracownik kierujący pojazdem sprawdza działanie podstawowych
układów decydujących o bezpieczeństwie jazdy?
X
91.
Czy na wyposażeniu samochodu znajduje się prawidłowo wyposażona apteczka pierwszej pomocy
i sprawna gaśnica?
X
*)
Wpisanie znaku
„
X
”
w pomarańczowym polu jako odpowiedzi na zadane pytanie kontrolne, jest wskazaniem źródła zagrożenia,
które jest przedmiotem pytania.
Źródło: opracowanie na podstawie Trzeciak-Skiba M., Ocena ryzyka zawodowego dla wybranego stanowiska pracy znajdującego się w strukturze
organizacyjnej Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Praca dyplomowa w ramach studiów podyplomowych Menedżer Bezpieczeństwa i Higieny Pracy,
MBP 13, promotor A. Kadziński, Wyższa Szkoła Logistyki, Poznań, 2009.
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
11
/
14
Zdarzenie
niepożądane
Źródła
zagrożenia
Zagrożenie
Rozpoznawanie
zagrożenia
Aktywizacja
zagrożenia
Tabela 2
Zestawienie charakterystyk łańcucha ŹZ–Z–ZN zidentyfikowanych dla wybranego stanowiska pracy
Lp.
Źródła zagrożenia
Zagrożenie (opis skrócony)
Zdarzenie niepożądane
-1-
-2-
-3-
-4-
1.
podejmowanie decyzji w zakresie
bezpieczeństwa zdrowotnego ludności
zła organizacja pracy
zły przepływ informacji
zły obieg dokumentów
agresja ze strony klientów i przedstawicieli
obiektów kontrolowanych
zagrożenie pracą
w stresie
bóle głowy
nerwice
zaburzenia snu
choroby serca
choroby układu pokarmowego
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
12
/
14
Tabela 2 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
2.
utrzymywanie niewłaściwej pozycji ciała
podczas pracy
wymuszona pozycja
długa praca przy komputerze
wysokość stołu nie dostosowana do wzrostu
pracownika, brak możliwości regulacji
nieprawidłowo wyprofilowana krawędź
siedziska
siedzisko bez podłokietników
brak podnóżka
klawiatura ułożona na tym samym poziomie co
monitor
brak podparcia nadgarstków
możliwość niepożądanych zmian
w układzie mięśniowo-szkieletowym
stany zwyrodnieniowe kręgosłupa
bóle barków
bóle nadgarstków
3.
rozgrzane powierzchnie urządzeń kuchennych
(czajnik)
gorąca woda i para wodna
zła organizacja miejsca pracy - spożywanie
gorących napojów na stanowisku pracy
pośpiech podczas przygotowywania napojów
niezachowanie przez pracownika szczególnej
ostrożności w trakcie korzystania z gorącej
wody
możliwość poparzenia gorącą wodą poparzenia termiczne części ciała
(szczególnie dłoni)
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
13
/
14
Tabela 2 cd.
-1-
-2-
-3-
-4-
4.
przewrócenie się regału
spadające segregatory, akta, książki
niestabilne ułożenie dokumentów (w stosie)
bałagan na stanowisku pracy
nadmierne przeciążenie mebli biurowych
nierównomierne obciążenie mebli biurowych i
zmian ich środka ciężkości
zagrożenie spadającymi
przedmiotami
stłuczenia od uderzeń
skaleczenia
przygniecenia
urazy kończyn i głowy
5.
śliskie i nierówne powierzchnie podłóg
wewnątrz obiektów kontrolowanych lub
powierzchnie na zewnątrz obiektów
drogi komunikacyjne z progami pomiędzy
pomieszczeniami
przeszkody na drogach komunikacyjnych
(nie zakryte otwory, uszkodzone wykładziny,
nie zachowanie szerokości przejść, itp.)
źle oświetlone drogi komunikacyjne
ułożenie przewodów elektrycznych,
telefonicznych na podłodze i w ciągach
komunikacyjnych
zagrożenie upadkiem
na tym samym poziomie
stłuczenia kończyn, głowy, innych
części ciała
zwichnięcia kończyn
złamania kończyn
wstrząśnienie mózgu
. . .
Plik:
ZRZ_ŹZ_Z_ZN_s_p_[v1].doc
14
/
14