plik

;< a o ea u B a a cu ftO co o o O u a so o o ca o o n o o ;

■ it

-¿ s

’ 5 0FI3 KLASZTORU

i i

i cudownego obrazu

M A T K I B O S K I E J

n a •! :i.sn< >f£Órze.

2 *

»<•

* • ■

fii ■■

liii*"

ifc

! « r ;

®l£

■i -fi

: £

t-jiń

*l£

*i>a

<*a

2 8

«»«i

n|g'j

CZĘSTOCHOWA.

Niibłnilfin Stanisława SłocUmklego.

C ie ic 1. Część llisto iy c/.u a.

„

II. Przewodnik u* Jasnngćiff.

„ 111. Pielgrzymki,

Odpusty i Nu

Imieństwo.

I i:

mi-

|*l*‘

»fi-

^,Ł>

«*

4kU

•N*

i i :

a - .

‘ a «niao^ou a a<raMiaoa«$oofi

0 4

«u a us>r

W łlT iT tirn -. Tv r-. r'. .'WiTTW.'.

OPIS KLASZTORU

i cudownego obrazu

T K

I B

S K

l f i l J

na Jasnogórze.

==*>

Ze zbiorów

. p. ROMUALDA OCZYKflWSKIEGO _

historyka m. Łowicza

zm. w Łowiczu 20-XI-1920 r.

l f

" \ l $

3389

APPROBATUit.

W ladislaviae die 23 Novembris 1899 an.

Epiacopua Wladislaviensia

seu Caliaaienfliß

f A l e k s a n d e r

Regens Concellariaa

Can. Col. Cal.

C. P n acz.

OflOBPEHO.

r. B-ionjaucrt, HoíjÓpa

(

)

jï

1899

Cy^LH CypporiiTB

Upe

jato

. XoflbiHhnHiH.

CeKpeTapb

Ec. fpp. Ulupeąiitu.

CZĘŚĆ HISTORYCZNA.

ROZDZIAŁ I .

Początkowe dzieje świętego Obrazu-

W ie lk i P a n n a S y o n ie ...

k ł a

n ia jc ie się p o d n ó ż k o w i n ó g J e
go- P s a lm 98.

Drogie są nam pamiątki, upominki od mi

łych, ukochanych osób.

Pan JezuB dał nam najkosztowniejszy upo

minek,  swą  Boaką  Osobę,  swoje Ciało i Krew,
zostawił  nam  utajone w  Najświętszym  Sakra
mencie.  W każdym  Kościele  Katolickim,  co
dziennie  się  odnawia  pamiątka  męki  i śmier

ci  Jezusowój,  przechowuje  nieustannie  zada
tek,  rękojmia  naszego  zbawienia, zmartwych
wstania,  przyszłój  chwały  naszój  na  Niebio
sach.  Zdumieni tym  niepojętym  darem,  w po-
dziwieuiu  wznosząc  nasz  głos  do  Pana,  wo
łamy:  Panie!  cół jest  człowiek,  że  mu  zosta
wiasz  Serce  Twoje  (Hiob  VII).

Matka Boża takiego ja k Jezus daru dać

nam  nie  mogła:  przecież  nas  kocha;  wstawia
się  za  nami  do  Boga,  przedstawia  mu  swe
serce,  swe  łono,  swe  ręce,  które  Jezusa  no
siły:  przedstawia  swe  piersi  któremi  Go  kar
miła,  jedna  nam  miłosierdzie,  rozbraja gniew
Jego,  staje  się  naszą  Matką,  Królową,  obro
ną,  pośredniczką,  naszą  ucieczką,  wspomo
żeniem,  ratunkiem.  Wszędzie  do  Nidj,  jako
do  Matki  uciekać  się  możemy,  wszędzie  Jój
uszy  są  nakłonione  na  głos wołania  naszego:

przecież  są  niektóre  miejsca  na  ziemi,  gdzie
modły  nasze  skuteczniej  są  wysłuchiwane,
gdzie  pomoc,  ratunek  jest  widoczniejsza,

sza, gdzie łaski Niebios obficiej na

nas spływają.

Miejscem szczególniej uprzywilejowanym,

wybrandm  przez Maryę, jest  przedewszystkidm
ów  święty  domek,  w  którym  Mary a  niepoka
lanie  poczęta  została,  w  którym  się  narodzi

ła, wychowała, przez anioła powitaną była,

gdzie  Słowo  odwieczne  poczęła,  gdzie  wraz
z  Zbawcą  i  Józefem  Świętym  lat  blizko  30
zamieszkiwała.  Ten  święty  domek  znajdował
się  naprzód  w  mieście  kwiecia,  w  Nazaret, a
dziś  od  blizko  sześć  wieków,  bo  od  roku

1294, znajduje się w Loreto, we Włoszech,

nad wybrzeżem Adryatyekióm, 18 wiorst od

Ankony.

Zwiedzaliśmy osobiście to miejsca święte,

naocznie się przekonaliśmy (1) o tycb ła- .

skach, jakie tam Bóg za przyczyną Maryi na

wiernych wylewa, jak ono jest przedmiotem

osobliwszój ozci i uwielbienia wiernych.

Po Lorecie zaś, czyli po świętym dom ku

Matki  Bożej,  najpierwsze  miejsce trzyma  bez
wątpienia  świątnica,  a  w  niśj  obraz  Jaskami
słynny  Najświętszej  Panny  na  Jasnogórze.

Chociaż w krótkich wyrazach skreślimy tu

początek i dzieje tak drogiego nam upomin

ku od Maryi

Kiedy wedle słów Ewangelii, Józef Święty

na  rozkaz  anioła,  z  Egiptu  wrócił  wraz
z Dzieciątkiem  Jezus  i  Maryą  w strony  Gali
lejskie,  do  miasta  Nazaret  i  tam  zamieszkał
(Mat.  I I 3),  a  Dziecię  około  lat  siedmiu  wie
ku  liczyło,  wtenczas  Rodzina Święta, nie mia
ła  prawie  żadnego  sprzętu  w  owym  ubożu

chnym domku Nazaretskim. Józef będąc cie- 1

(1) W

1862 w ydaliśm y

d zie łk o pod nazwą

m e k   D z i e w i c y   w  N a z a r e t   i  L o r e t o ,   a  w  nim  o-
p iaaliśm y   szczegółow o  d zieje,  p rzen iesien ie,  cześć,  c u
da,  ho]dy,  dary,  p ielg rz y m k i  i  s ta n   dzisiejszy  św iętego
dom ku.

ślą, z drzewa cyprysowego wyrobił maluczki
stolik, a w tćj pracy pomagała mu Dziecina
Jezus.

Przy tym stoliku zasiadała, skromny posi

łek brała, Święta Rodzina: Jezus, Marya i Jó
zef, posiłek który Marya własny przygotowy

wała troską. Przy tym stoliku wszystko tro

je  klęcząc,  wspólnie  do  Ojca  na  Niebiosach
zanosili  modły;  tu  nieraz  rzewne  łzy  wyle
wali,  które  rzęsisto  na  ten  stolik  spływały:

a  to  nieraz  tylko  ale  po  wielekroó,  aż  do
trzydziestego  roku  życia  Jezusa.  Jak   w  O-
grójcu  modląc  się,  skrapiając  krwawym  po
tem  ziemię,  gotował  się  długie  lata  do  wiel
kiego  dzieła,  ogłaszania  światu  Ewangelii,
odkupienia  rodu  ludzkiego.

Jak przeto krzyż Zbawcy, najdroższą Krwią

Jego, ziemia w OgTÓjcu krwawym potem,
żłobek betleemski złożeniem w nim Dzieci

ny  Jezus,  grób  złożeniem  Ciała  Chrystuso
wego;  tak  ten  stolik,  a  zwłaszcza  jego  zwie
rzchnia cyprysów a tablica, powierzchnia, pracą,
modłami,  łzami  Zbawcy,  Jego  Matki  i mnie
manego  Ojca,  Ś-go  Józefa uświęconą  została,
i  dla  tego  wierni ów  blat  stolikowy,  do  naj
droższych  zaliczyli  pamiątek  i  z  Nazaret

przenieśli do Jeruzalem (l) gdzie w ust ronin,
za miastem w domu Zabedeusza Ojca S-go

Jana Apostola Dziewicy,

któremu

Jezus

z krzyża swą Matkę Dziewicę polecił, prze
chowywany został.

Między pierwszćmi nawróconymi do wiary

Hwiętój uczniami Jezusa, był S-ty Łukasz

(1 ) W dom ku

n az are tsk im

z cy p ry su w yrobiono

stó ł,  k tó ry   albo  za ż y c ia  Ś. Jó zefa  znim   P a n   Jezua  w y
ciosał,  albo  sam  po  Jo g u   sko n ie.  Ś w ięta  ta  tablica  c u
dam i  sły nąca,  b y ła

i użyciem Nfajiwiętszój P an ien k i

p ośw ięco na i J é j Izam i skropio n a; p ra y nim N iep o k a

lan a D ziew ica

siadyw ała,

s iły k rz ep iła, pism o Hoże

ro zw ażała, tu m odły i ro zm y ślan ia odbyw ała. W y c h o

dząc z N azaretu

tan sto lik ja k o kosztow ny

klejnot

do Jeru zale m z Sobą w zięła i w dom u Z ebedeusza z ło
żyła.

E x C upresso in sa c ra

domo N a zareth an a

e rat ex

tra c ta m ensa,

ad quam

D eipara in

s o lita ria quiete

freq n entius consedebat,

vires reficiebat,

divinas scri-

p tu ra s revolvebat,

in im mansum

o ratio ni e t contem

plation! o p erara dabsŁ

B eata haee ta b u la

v irtu tib u s

mirAndis co ruscans, q u ae p ec u lia ri usu

B. V. M arine

est co nsecrata et pi is E j US lac b ry m is

delibuta. P rae-

fatam   inensam   san ctissim a  P are n s  com raigran s  ex   N a
za reth   cum  alia  te m u   su pellectili  tanq u am   insig ne Cle-
nodium   d ep o rta v it  Soły mam.

{ L an c k o ro n sk i sub S i

gism undo A ugusto leg atio u e C onatantipolim fun ctus)

mąż pełen nauki i światła (1) biegły w sztu
kach wyzwolonych, zwłaszcza w medycynie

i  malarstwie,  rodem z Antyochii stolicy  Syryi,
towarzysz  prac  apostolskich  S-go Pawła.  Łu
kasz  S-ty  szczególniejszym  był  czcicielem,
miłośnikiem  Niepokalanej Dziewicy.  Sam bez-
żenny  dziewica,  najwięcej  i  najpiękniejsze  o

Maryi w swój Ewangelii zostawił nam opi-

(1) L ú ea , lum inoso, znaczy m ęża św iatłego, Ś. Ł u

k asz p isał Ew ang elię i a k ta apostolskie.

W R zym ie

podziem iach s ts ro iy tn é j św iętym pod n azw ę S an ta

M aria in v ia la ta (p rz y drodze szerokiej)

naznaczają

m iejsce gdzie SS. P io tr,

P aw eł i Ł uk n az przebywali,

gdzie

ś-

P aw e ł lis t do żydów,

a Ł u k a s z

pisał a k ta

apostolskie.  W   tóm  podziem iu  j e s t   żrodlo,  k tó re  m iało
w y try sn ą ć  w  czasie  p ob y tu   tych  św iętych  mężów,  dla
d o pełnien ia  C h rztu  św iętego,

nad tómi,

k tó rzy p izy -

ję w s z y w iarę św iftę tu p rzy b y w ali do apostołów : E tra-

dizione,

che in questo luogo soggiornassero

sancti

apostoli  P ię tro   e t  P ao lo  e g li ev ang elisti  G iovanni  e L u
ca,  dopo  J'apellazione  interp osta  innnnzi  a  C asare...  si
ra co n ta,  che  S.  P ao lo  q u i  scrivesse  le  sue  epistole  a

gli eb rei e dasse bateasim o a m olti v en u ti

alia fede,

facendo  a   tal  uopo  sg o rg a r  d a   te rr a   u n a   fontana d 'ac-
q u a  perenne;  e  8.  L u c a   q u i  seriase  gli  atli  de gli  a p o
stoli  R om a  desc rita  da  À nt.  Nib by.  T u   także  m iał  Ś.
Ł u k a s z   m alowaó  obraz  M atki  Bożó^  lecz  n ie  ten ,  k t ó

ry je s t n a

Jasn o -g ó rze ,

bo te n m alow ał w J ero zn li.

mię.

sy  (1)  jako  to:  Posłannictwo  Archanioła  Ga
bryela,  jego  rozmowę  z  Niepokalaną*  Dzie
wicą,  Zwiastowanie  Maryi  i  Wcielenie  Syna
Bożego  za  sprawą  Ducha  Ś-go.  On  opisuje
nawiedzenie  przez  M.iryę  S-tśj  Elżbiety  i nie
biański  hymn,  jaki  Matka  Boża  zanuciła,  ja
ki  my  codzień  powtarzamy:  Wielbij duszo mo
ja  Pana  i  rozradował  się  duch,  serce

moje

w  Bogu  Zbawcy  moim (Łuk.  1).  Dalej  przed
stawia  podróż  Maryi  i  Józefa  z  Nazaret  do
Betleeci,  wydanie  na  świat  Pana.

Powiada:

Marya porodziła swego jedynego Syna, obwinę
ła w pieluszki, złożyła w żłobie. Opisuje jak 1

(1) K iedy N ajśw iętsza D ziew ica,

przez swego Syna

Zbaw cę  św iata,  z  krzyża  oaj milszemu  uczniowi Janow i
za  M atkę  pow ierzoną  b y ła  w  Jeru zalem   w dom u  Zehe-
deusza  pod  g órą  Syon  zam ieszkiw ała;  z  zrządzenia  B o
żego,  p rz y b y ł  tam   Ś.  Ł u k a s z   E w an g elista,  w   to w arzy
stw ie  Ś.  P aw ia  A postoła.  Dwa  lata tam   zostając,  n a k re
ś lił  swą  E w angelię  p ełn ą  w zniosłych  tajem nic,

o k tó

ry c h   z  poufnój  z  M ittką  Bożą  rozmow y  powziął  wiado-
m oá¿  Cum  S anctissim a  Virgo  in  C ruce a  F ilio   R cdem -
p to re  m undi  in

M atrem com m endata

Jo an n i D ilecto

D iscípulo, Jerosoly m is in Zehedaei aedihus ad m ontem

Sion  positia  h ab itaret;  ex  sup erna  dispositione  venerat
illuo   S.  L u cas  E v an g e lista ,  A postolo  P au lo   associatus;
bien n ioq ue  ibidem   d em orando,  scrip sit  E vangelium ,  s a
tis  sublim ibus,

ex fam iliari in stru ctiou e D ciparaa re-

fertum m yateriis. (Id io ta lib. contcm pt. c 3}

pastuszkowie na glos anioła pobiegłszy do
groty, znaleźli w rtićj: Maryę, Józefa i Dzie

ciątko:  ja k   Marya  wszystkie  słowa  zachowy
wała w sercu: jak Marya  poraź  pierwszy  wnio
sła, ofiarowała Dziecię Jezus  w  świątyni  Jero
zolimskiej.  Do  Łukasza  S-go  przeto  zwrócili
się  wszyscy  wierni,  a jak   niektórzy historycy

twierdzą święte dziewice, w czystości pod

strażą i kierunkiem Matki Bożój i ś-go J a

na  Apostoła  żyjące,  nakłoniły  S-go  Łukasza,
iż  na  pomienionym  blacie  cyprysowym,  po
stać  Matki  Bożój,  czyli  raczej Jój  święte Obli
cze,  popierś  i  serce  odmalował:  podług  tego,

jak na to najświętsze Oblicze sam miał szczę

ście  spoglądać,  jak   Marya  wedle  słów  pisma
Bożego  sama  o  sobie  do  nas  przemawia:
Czarna jestem,  ahm  kształtna...  opaliło  mnie
słońce  (Pienia  nad  pięniami  I.  4,  5).  Albo  ra-
czój  jak  sam  Duch  Święty,  w  tejże  księdze
pieśni,  Maryę  maluje.'  „ Najpiękniejsza  między
niewiastami..,  calaś  śliczna,  a  żadnej  zmazy
niemasz  w  Tobie...  Oblubienico  moja,  ukorono
wana...niepokalana,  wdzięczna  i  ozdobna  jako
Jeruzalem...  jedyna,  doskonała,  gołąbka...  jak

zorza wschodząca, śliczna ja k księżyc, wybrana

jak słońce, jak brog pszenicy osadzon liljami,
jak wieża Libanu, jak kwiecista góra Karmelu

(Tamże  VII).  Tę  pracę  aercu  miłą  i  drogą
dokonał  (1)  Łukasz  S.  w  Jeruzalem,  w  -wie
czerniku, tam  gdzie  Pan  Jezus  ustanowił  Naj
świętszy* Sakrament, gdzie Duch  św.  w  ogni
stych  językach  zstąpił na apostołów,  wspólnie

wraz z Niepokalaną Dziewicą się modlących.

Drogocenny ten upominek Matki Bożój, tak

samo,  ja k   Jćj  święty domek,  przetrwał  wszy
stkie  wieki,  wszystkie  przemiany  czasu,  nOBi
na  sobie  cechę  znamion  Boskości, nienaruszo-

O ) N icefon Słow a Odw iecznego M atk i W iz erun e k ,

sam   Ł u k a s z   E w a n g elista  swą  rę k ą   odm alował.  Ona  za
życia  jeszc ze  tę   tablice  widząc,  w dzięk jć j  i pow ab w ła
snej  p o staci  dodała.

N icephorua lib. I,s

Y e rb i M atris

Iroaginem L ucas

E v an g e lista ipae su is m anibus depin zit.

Ilia ad h n c v i-

▼ente e t ta b ułam ipsam v id ente, g ra tia m ą u a adeo snae
form ae im m ittente.

„N iech n am n ik t nie zarzuca, że odm alow anie O bliczu

M aryi n aru szało Jćj pokorę,

K tóż howiem b y ł p o k o r

niejszy nad sam ego

Zbaw cę? a je d u a k wedle podania

i w E g ip cie n a m arm urze, i w N a zaret n a pochyłości
góry , p o s tió Swą N ajśw iętszą u w y d a tn ił. Oblicze swe

na o sło nie ok ryw ającej głow ę świętój niew iasty, W e ro

n ik ą zw anej, ja k o okaz swój m iłości w y raził.

W resz

cie A bagar, k ró l E d essy , d w orzan ina swego i m alarza
biegłego do J e z u s a posłał; a g dy te n ObliczA

Bosko-

seią  jaśn iejąceg o  odm alow ać  nie  m ógł; P a n   sam  T w arz
■wą  B oską  do  p łaszc za  dotkn ąw szy ,  n a   tak ow ym   wi-
■tarimek  swój  w y raził.

P odobnież i M ary a bez n a r u-

nośei. Święte dziewice (1) i inne pobożno o-

aohy, a nadewezystko Opatrzność Boża opie
kuńczo nad nim czuwa, ochrania przed ogól-

ném  rzeczy  ziemskich  zniszczeniem.  Trzy
wieki  blizko  był  drogą  pamiątką wśród wier
nych  na  wschodzie,  a  zwłaszcza  w  Jerozo
limie.

szen ia swój

p ok ory,

O blicze sw e odm alow ać ilozwo-

liła.

C om m estor e t B u rch a rd u s p 1, c. 6, § 8, m arrat:

D um   infant ul us  ad   Ni li  fluvium   a   S acra tissim a  M atro
m arm ori  supeTuositua  esset,  C orp o ris  p ro p rii  in scu lpsit
figuram ,  qu ae  a   p ereg iin an tib u a  h u cu sq u e  cernitur.

In N azareth p ro p ter m alevolos,

con» ite n tes ipsum

e  snpercilio  M ontis  p raecip ïtn ra  in  exiguo  an g u lo   ah-
sconditus  effigiatum   se  re li q u i t   C a rth a g e n a   t.  3,  1.  18.
hom .  5.  V eron ica  ca p itis  sui  poplum   d ed it  C hristo,  quo
faciem   te rg e re t,

coi D om inus F a c ie i

su ae im aginem

p e rfe c ts im p ressit eiqu e in am oris sui p ig nu s reddidit.
A dricom ina p a rte 2, descriptio n is Jero s. n . 44).

Cum A b a g aru s E d essa e R ex P ic to rem mississet, ut

D om ini  ImAginem  ex prim eret,  neque  id  ob  splendorem
ex  v u ltu   ipsius  p ro m an a n tem   consequi  potuisset;  Do-
m inum   ipsum   D iv in ae  su ae  a <3  vivificae  faciei  pallium

adm oviaso Im aginem auam ei im pressisae. D am ascenus
lib. IV , cap. 14).

(1) W hom ilii n a uroczystość Najàwigtazéj P a n n y

S kap lerz n éj  w yraźn ie  czytam y,  że  od  chw ili,  ja k   D uch
św ięty  zstąpił  na  apo stoly,  w ielu  mężów,  idqc  w  ślady
E liasza  i E lizeusza,  ora z  św.  J a n a   C hrzciciela,  przeko-

Niektórzy historycy zastanawiali się, jakim

sposobem  obraz  ten,  mógł  być  przechowany
w  czasie  oblężenia  i  zburzenia  Jerozolimy,
za  Waspazyana i Tytusa  w roku  66—72.  Do
myślali  się  że  to  mogło tylko nastąpić cudem.

nan i o p raw dzie E w angelii, zaczęli wieść żyw ot bog o
bojny .

N a górze K arm elu, ta m gdzie niegdyś E liasz

w idział cudow ny,  figurę M aryi będący obłoczek n a k s z ta łt
sto p y   człowieczej,  w ystęp u jący   z  m o rza  (3 k ró l  X V IIÍ.
44),  m odły  do  p rz y czy n y   M atki  Bożćj,  z  k tó rą   n ieraz
m ieli  szczęście  rozm aw iać,  J ć j  niebiańskie  słow a  s ły

szeć,  poczęli  zanosić;  a  n aw et  k u   J ć j  czci  tam że  p ie r
w szy  w znieśli  p rz y b y te k ,  i   d ali  początek   b ra ctw a  M a
ry i  z  G ó ry  K arm elu.  U w ażam y  przeto   tak ż e

zgodne

z  praw dę  i  to  jeszc ze  podnnie,  że  za  życia Najśw igtszćj
P an n y ,  wiele  dziew ic  z a   w onnością  J ć j  cn ó t  pobiegły,
um iłow ały  M aryę,  ja k   to  samo  pism o  Boże  się  w yraża:
O lejek  w y lan y   Im ię  Tw oje,  p an ie n k i  u m iłow ały  Cię,
za  To b ą  do  w onności  olejków   T w y ch   (cnót)  b ieg n ie

m y (P ie n ia L 8). One w u s tro n iu zebrane, pod okiem
dziew ic K rólow ej, pod k ieru n k ie m

ap o sto ła dziew icy

S.  J a n a ,  an ie lsk i  żyw ot  w io d ły.  T y c h   dziew ic  120  u-
b łag a ły ,  iż  M atk a  B oża  i  Tajem n icę  Zw iastow ania  S.
Ł u k asz o w i,  t a k   j a k   ją  o p isał  w   E w an g elii  opow iedzia
ła,  i  Oblicze  sw e  dozw oliła  w  tym   w ize ru n k u   u p a
m iętnić.

In p ra efa ta Zebednea dom o centum v ig in ti V irgínea

Bub regim ine e t d iscip lin a A dinirabilis Mafcria in ezer-
citationibua lau d a b ilia o b ib an t m in isteria.

Is ta e non

ig n a ra s S. L u ca m ae q u e calam o ac penicello celebrem,
pre cib u a ad ig e b an t, u t p e r jpaum S u p rem ae D u ctricis

Przyznajemy,  że  to  obraz  cudowny  i  dotąd
cudownie  się  zachowuje;  lecz  w  czasie  zbu
rzenia  Jerozolimy,  chociaż  wedle  przepowie
dni  Chrystusa,  najzupełniej  nawet  kamień  na
kamieniu  nie  pozostał,  nie  było  potrzeba  cu-

Huae,

aliqu and o coelia redden dae Effigie p o tiren tur. S u-

acepit v ir g lo rio su i

m erito riam

m enu s

faeileque ad

armiasim D e ip a ram expresait oolorifaua, quam in virtu-
tihuB sedulo stu d u it im ita ri, C arth , 1. V , c. 29,

W tym że dom u Z ehedensza 120 dziew ic pod k ie ru n

kiem   1  sterem   M atki  przedziw nej,  w  ćw iczeniach  cnót,
chw alebny  żyw ot  wiodły.  T e  widząc,  że  Ł u k asz  z a ró
wno  p ió ietn   ja k   pędzlem   biegle  w łada,  z  błagałnem i
don  zw ra c a ją   się  prośbam i,  aby  im  w  w ize ru n k u   ich
Najwyżazój  M is trz y n i  postać,  zanim   w  niebo  wziętą
będzie,  zo staw ił.  P r z y j ą ł   mąż  św ięty  to  z a izcz y tn e  za
dan ie  i   d o k ład n ie  o ddał  k o lo ram i  M atkę  Bożą,

którdj

cnót pilnym b y ł naślad o w n ik iem ,

S y k s t S eneński w swojóm d zie le B ibliotheca S an cta

T om I . po w iad a n ad to , źe Ś. Ł u k a a z i Z baw iciela i M a
tk i B o żlj w izerunk i k o lo re m i farb ą odm alow ał i ta k o

we ko ściołow i w A ntiochii zostaw ił: D ic itu r etiam L u
cas p o st scrip ta m a se S ervatoria r ita m ,

etiam

ima-

ginen i Ipaius, ac M atrie ejusdcm penicello et co^oribus
pinxisae et u triu aq u e icones

A n tio chen ae

E cc lesiae

reliquiase. — L ec z to tak że je s t m owa o in n y ch ob r a

zach,  albow iem   o pró cz  naszego  n a   J a sn o -g ó rze  M atki
Bożej  o b razu,  jes z c z e   wiele  in n y ch   p rzy zn aw an e  aą  Ś.
Ł u k asz o w i.  J u s ty n   M iechow ita  13  ich  w ym ienia,

znajdu jem y w zm iankę o n astęp n y c h : w R zym ie, jedeu

du  dla  ocalenia obrazu.  Chrześcijanie Lowiem
w  Jeruzalem,  nie  należeli  wcale  do  buntują
cych  się  Żydów,  owszem  słuchając  wyraźne
go  upomnienia  Pana,  zapowiadającego  zbu
rzenia  tego  miasta:  a  gdy  ujrzycie  JezuraTcm
wojskiem otoczone uciekajcie w góry (Lut.  X X I20)

u Najaw: P a n n y większój, d ru g i w kościele M adonny na
K apitolium A raezeli zw anym ,

J e d e n u M aronltów n a

L ibanie.

Je d e n w N eapolitaiiskiém w M ontevergine.

Jed e n w A leksandry! w kośeiele K optów K atolików ,
Jed e n w W enecji w p a ła c u T icjan a ,

U n a e ín R om a,

u n a in V en ezia n e l P allazz o d i T ízian o . U n a n clla
chiesa di San M arco di A lessandria, di E g itto , dove

il P a tric a , d ’C opti, fa la s u a residenza. U n a in Sardos

B ergo della m ontngna del L íb an o , No solam ente i chri-

stia n i m a ezjaudio

i T u rc h i

e g li a ltri in fedeli de!

co n to rn o   han n o  u n   g ra n   risp etto   e  una  g ra n   venern-
zio ne  a  q u esta  im agine.  (A quila  t.  11 ),  C h iesa  di  S.
M aria  in   A racoeli.

L 'n lta r m agg lore... su d i esso s i

v en e ra  una  im m agine  di  M aría,  c rcd u ta  di  S.  L o ca,  la
quale  ai  tem pi  di  S.  G rigorio  M agno  venue  re cata ,  a
processione  p er  R om a  ed  o tten ere  Ja  lib erazio ne  dalla
peste.  N ibby  R o m a  M odera  P a rte  I.  T en   octatni Obraz
M atk i  Boźój  n a   A raczeli  będący,  po  R zy m ie  b y ł obno
szon y   w  processji,  w czasie  s trasz n eg o   m oru  z a   G rze
g o rz a  W .  i   za raz a  u s ta ła .  W   s k u tk u  czego  u stanow io
n a  je s t   po  calóm   chrzesciaństw ie  processja  w  dzień  S.
M arka,  a  w  R zym ie  jeszc ze  n a   tę  pam iątkę  wznieaion
zam ek  anioła,  że  n a  tóm   m iejscu  w idziano  an io ła  cho
wającego  miecz  do  p ochw y  i  za raza  ustala.

du dla ocalenia obrazu. Chrześcijanie bowiem
w Jeruzalem, nie należeli wcale do buntuj ii-

go  upomnienia  Pana,  zapowiadającego  zbu
rzenie  tego  miasta:  a  gdy  ujrzycie  Jezuralem
wojskiem otoczone uciekajcie w góry (Lut.  X X I20)

u Najáw: P a n n y wiçkszéj, d ru g i w kościele M adonny na
K apitolium A raczeli zw anym ,

J e d e n u M aronitńw na

L ibanie.

Jed e n w N eapo litan skiém w M ontevergine.

J e d e n w A leksandry! w k ościele K optów K atolików ,
J e d e n w W enecji w p a ła c u T icjan a .

U n a e in Kom a,

u n a

V enezia nel P allazz o di T izian o.

U n a n ella

chieaa di S an M arco di A lessandria, di

Egitto,

dove

il  P a tric a ,  d'C op ti,  fa  la  s u a   regidenza-  U n a  in   S ardos
B ergo  della  m o n tag n a  del L íbano,  No  solara Jn te  i  chri-
stia n i  m a  eziaudio

i T u rc b i

e g li ni tri infcdeli del

co n to rn o   hnnno  n n   g ra n   rispetto  e  u n a  g ra n   venera-
zione  a   q u esta  im agine.  (A quila  t.  I l ) ,   C hiesa  di  S.
M aria  in   A racoeli.

L 'a l t a r n iaggiore... su d i easo si

v en e ra  u n a  im m agine  di  M aria,  c rcd u ta  di  S.  L a c a , la
quale  ai  tem pi  di  S.  G rigorio  M agno  v enue  re c a ta ,  a
processione  p er  R om a  ed  o tten ere  la  lib era zio ne  d alla
peste.  N ibby  R o m a  M o dem   P a rte  I.  T e n   o ctatni O braz
M atk i  Boźńj  n a   A raczeli  będący,  po  R zy m ie  b y ł obno
szony  w  processji,  w  czasie  strasz n eg o   m o ra  za  G rze
g o rz a  W .  i  z a ra z a   u s ta la .  W   s k u tk u  czego  ustanow io
n a   j e s t   po  całdm   chrześciaństw io  p rocessja  w  dzień  3.

M arka,  a  w  R zym ie  jeszc ze  n a   tę  p am iątkę  w zniesion
zam ek   an io ła,  że  na  tóm   m iejscu  w idziano  a n io ła  cho
w ającego  m iecz  do  p ochw y  i  zaraza  ustala.

słuchając wyraźne-

ROZDZIAŁ n .

Obraz Matki Boź6j przeniesiony do

Konstantynopola—do Bełzu.

Trzy wieki Chrześcijanizm przedzierać się

rrmsiał przez ciężkie krwi morze; jego pamią

tki,  najdroższe  upominki,  zostawały  w  ukry
ciu,  w  podziemiach,  w  katakumbach.  W  r.
312  Konstantyn  Wielki  walcząc  pod  murami

świętego grodu Romy, przeciw dwakroć wię
kszej sile swego przeciwnika Makaencjusza,

już prawie był zwątpił o wygranój, poleca się
jednak Bogu Chrześcijańskiemu, i oto wśród

południa,  przed  oczyma  całej armii  i zdumio
nego  włndcy,  na  błękicie  nieba  nknzuje  się
krzyż  więcój  jaśniejący  niż  słońce,  pod  nim
wyrazy:  w  tym  znaku  zwyciężysz,  m  Koc  si-

gno iinces: Konstanty podług widzianego wzo

ru  na  niebie,  każe  uczynić  Labarum,  chorą
giew  z  krzyżem.  Pod  tym  krzyża  sztanda
rem  naciera na Maksenejusza,  którego  wojsko
pierzcha,  Maksencjusz  zaś  ginie  w  nurtach
Tybru  27  Października  312  roku,  a  Kon-
s tan ty,  jako  zwycięzca  wchodzi  do  Rzymu.

Po  raz  to  pierwszy armia cesarska  pod  szlim-
darem  krzyża,  tryumfalny  pochod  odbywa.
Odtąd  znak  Zbawcy,  publicznie  zajaśniał  na

murach LateraneńsMój Bazyliki,  odtąd  krzyż
stal  się  ozdobą  świątyń,  koron  cesarskich,
piersi  znakumitych  mężów.  Wypadało jednak
po  tryumfie  Zbawcy,  aby  tryumf  odniosła  i
Jego  Matka  Niepokalana.  Kiedy  Konstanty

już został chrześcianinem, tóm bardziój jego
matka Helena S. przejęta została uczuciami

wiary.  Mimo  sędziwego,  ośmdziesiąt  lat  wie
ku,  udaje  się  na  Wschód,  zwiedza  Jeruza
lem,  Betleem,  Nazaret,  miejsca  uświęcone po

bytem,  krwią  Zbawcy;  zajmuje  się  najgorli-
wiój  odgrzebaniem  z  gruzów  ziemi,  wszel
kich  pamiątek  odnoszących  się  do  Zbawcy,
do  Jego  Niepokalanśj  Matki.  Wznosi  tam
świątynie,  zgromadza  święte  dziewice, własną

ręką wkłada na nie welony; sama im do sto
łu służy (1).

(1 ) W naszy m opisie n ic w łasnego n ie zam ieszcza

my,  ale  g ru n tu jem y   się  na  a u to ra c h   w iarogodnych  ja k
B osuet,  o n   pisze:  C ette  sainte  Im p ératrice  do nna  un
repas  aux  vierges  qui  y   av a ien t  consacrés  d  D ieu;  et
elle  les  serv it  elle-m êm e,  H ist.  U n ir.  T o ż  samo  mówi
N icefor.  „ D ic itu r  Jero so ly m ïs  sacris  V irgin ib u s ad  epu-
las  vocatls  fam ulae  p re stitisse  officium  (H elena).

Ma-

f Helena Święta odszukała drzewo Krzyża

tam  umieszcza  w  wspaniałćj  Bazylice,  pod
nazwą  Świętego Krzyża Jerozolimskiego  San
ta  Croce  in  Oerusahmme.

Gdzie ta Święta relikwia (1) wraz z tabli

cą  napisową,  gwoździem  i  dwoma  cierniami
korony,  którą  Pana  głowę  zraniono,  dotąd
się  znajduje.  W  czasie naszego pobytu  w  Rzy

mie mieliśmy szczęście oglądać te drogie ser
cu szczęty.

Kiedy Helena Śta. Wschód już opuszczała,

wierni i święte dziewice wywdzięczając się *

nibua  enim  snia  escás  illia  ftpponebiit,  m alluvium   e t a -
quam   p raebu it;  aliaq u e  m in isteria  obiv it  qu ae  concivia
inv itatis  exhibere

moría est.

(N icepb. lib. 8, Theod.

Ruff, H e len a w J e ru s a le m św iętym dziewicom w c z a
sie uczty u sług iw ała.

(1) Q ueste in sig n i re liq u ie cio& i tre g ra n p ezz i della

C roce,  il C hiodo,  d u e  sp ine  ed  il  T ito lo   si  conservano
in  quest»  b asilica  in  u n a  capella  p a rtic o la re   in   fondo
alia  nave  d estra .  R om a  da  Ń ibby.  W łó c zn ia  L o n g in a,
C h n sta  świętej  W e ro n ik i  i  n a   niáj  św ięte  P a n a   O bli
cze  znajduje  się  na  W a ty k an ie.

2 1

t Helena Święta odszukała drzewo Krzyża

Świętego,  z  którego  jedną  część  zostawiła
w  Jeruzalem,  w  nowo  wzniesionym  kościele
grobu  Zbawiciela;  drugą  posyła  Konstanty
nowi  do  Carogrodu;  a  trzecią  przez  tegoż
Konstantyna  przeznacza  dla  Rzymu,  który ją
tam  umieszcza  w  wspaniałej  Bazylice,  pod
nazwą  Świętego Krzyża Jerozolimskiego  San
ta  Croce,  in  Gerusalemme.

Gdzie ta Święta relikwia (1) wraz z tahli-

cą  napisową,  gwoździem  i  dwoma  cierniami
korony,  którą  Pana  głowę  zraniono,  dotąd
się  znajduje.  W czasie naszego pobytu  w  Rzy
mie  mieliśmy  szczęście  oglądać  te  drogie Ber-
cu  szczęty.

Kiedy Helena Śta. Wschód już opuszczała,

wierni i święte dziewice wywdzięczając się *

nib u s  enira  snis  escaa  illis  ap po n eb at,  m alluvium   e t a -
quam   p ra eb uit;  aliaq u e  m iniateria  obivit  quae  concivia
invitatia  exhibere  moria  eat.

(N icepb. lib. 8, Theod.

Ruff, H e len a w Jeruralera. świętym dziewicom w cza
sie u cz ty u słu giw ała.

(1) Queate insign i re liq u ie cio& i tre g ra n p e z z i della

C roce, il Chiodo, due sp in e ed il T ito lo ai conaervano
in quest» b asilica in a n a capella p artic o la re in fondo

a lia   nave  d ea tra.  R om a  d a  N ibby.  W łó c zn ia  L o n g in a,
C h n ata  świętej  W e ro n ik i  i  n a   niój  święte  P a n a   O bli
cze  zn ajduje  się  n a   W aty k an ie.

pobożnój ceaarzowćj Matce, skarb najdroższy

jaki miały, obraz Matki Bożćj na cyprysowój

tablicy Jćj ofiarowały- Helena powiozła tako
wy do Konstantynopola i złożyła w pałacowej

kaplicy. Nastąpiło to wtenczas, kiedy jak

świadezy  Nieefor  iKanizjasz.  Konstantyn  po
zamieszkaniu  w  Carogrodzie,  zamierzał temu
miastu  wybrać  Świętych  Patronów;  w  sku
tku  zaś  przywiezienia  przez  Helenę  tego  cu
downego  Obrazu,  Marya  za  Patronkę  obrana
została-  Nadto  tenże,  po  odbytym  pierwszym
Soborze  powszechnym,  w  Nicei  roku  325
zaprasza  do  Konstantynopola  biskupów  i  n-
roczystość  poświęcenia  miasta  Boga  Rodzicy

Dziewicy  dopełnia,  tak  iż  odtąd  ten gród za
czął  się  także  Grodem  Dziewicy Partenia  al
bo  Partenopol  nazywać.  (1)  Odtąd ten  Obrai 1

(1)

Ś w iadczę o tt'm; N iceph,

I. 8. 3. „CnnstantinuE

ex N icaena S ^n od o in v ita v it epiacopoa Constanfinopo-
lim, eam que M arianne d ica v it tetela e.

EpiscopL quod

p e tic ra t fecerunt.

E n eoenia e t C onseerationia

featurn

ce lebra n t, in cru e n to Bacrificie o po rantu r,

precibus vo-

tiaqufi urbem ¿blind é p ro a equ u ntn r et film an t, eandem

G enitrici Dei dedieant.

U rbem ïllam univeraam Dei e t Dom ini n o s tri M atri

M ariae  aub  A lexandro  E piacopo  dedicavit,  n n d e   etiam
C onstan tino po lis  C ivitas  V irginia,  P arth en o p o lis  appel-
latu r,  |C an iaiu a  lib.  6.  de  M orin  cap.  221.

stał  się  ozdobą,  obroną,  puklerzem,  dla Kon
stantynopola.  Kiedy  gromy  gniewu  Bożego,
kiedy  pożoga,  głód  lub  mordy  groziły  temu
grodowi,  wynoszono  cudowny  Wizerunek  na
mury  miasta,  lub  w processyi  obnoszono, wo
łając:  Święta  Boża  Rodzicielko  broniłaś  nas
po razy tyle  i teraz  ratuj: (1) i klęska  ustawała.

Cesarzoweprzekazywały sobie ten Obraz

jak perłę najdroższą, skarb najkosztowniej

szy. Eudoksya przekazała go Pulcherii (2)
Pulcheria następnój cesarzowej.

W Konstantynopolu zostawał ten wizerunek

najmniój  pięć  wieków,  przechodził  różne  ko
leje, zwłaszcza wtenczas, kiedy  sekta Ikonokla-
stów  hurzyć poczęła  wszystkie  obrazy,  wize
runki  Jezusa,  Maryi  i  świętych  Pańskich

wszystkie  statuy,  krzyże posągi. Sroga  i  krwa
wa  ta  burza  powstała za  Leona  Izauryka  ce
sarza,  i  przez  niego  rozpoczęta  około  roku
723, trwała  jeszcze  pod  panowaniem  jego  sy
na  Konstantyna  Kopronima,  jego  wnuka  Le
ona  VI.  Ustała  wprawdzie  pod  panowaniem

Ireny i jćj małoletniego syna Konstantyna VI.

( 1 ) 8ozom enn9 — G crm anua Ep.

( 2 J Eudoxiam ad Pu leheriam miaiaae im aginem Ma-

trlfl D om ini, quam Łncaa depinxerat. T h eed H iat, E c .

lih. L

Sobór  nawet  powszechny  w  Nicei  787  r.  by i
zwołany, potępiający  obrazoborców;  przecież
■wznowiła  się za Nicefora,  Michała  Kuropala-
ty, Leona V.  Teofila,  aż  do  Michała  II,  w któ
rego małoletności  rządząc  pobożna matka  Te
odora,  położyła koniec arogości  obrazobórców.

Wczasie  tój  burzy  Obraz Maryi cudownie tyl
ko  ocalał,  przechowywały  go  pobożne  eesa-
rzdw  małżonki,  i  córy.  lub  gorliwi  pasterze
Konstantynopola, jak  Ś.  German.  Ś.  Nicefor,
narażając  się  niekiedy  na  niebezpieczeństwo
nawet życia.  Czytamy  bowiem,  iż  kiedy  Leon

IV  dwa inne obrazy znalazł  ukryte pod  podu
szkami  małżonki swój Ireny,  gwałtownym za
palił  się  gniewem,  zerwał  z  nią  stosunki  (1)
a nawet  dwóch dworzan, na  których  padło po
dejrzenie,  że  takowe  obrazy  ucesarzowśj  za
taili,  śmiercią  ukarał.

Z Konstantynopola cudowny Obraz bardzo

łatwo  mógł  się  dostać  na  Ruś,  do  Halicza
i  Zamku  Bełskiego:  z  tego  bowiem  Niepoka
lanej  Dziewicy  i  Konstantyna  grodu,  światło
wiary  przeszło  do  Bul gary i,  Morawii,  Czecb, (I)

( I ) D a e r einm al u n te r fein er G em ahlin

B ettkissen

r.wei B ild e r v e rs te c k t fand, hob e r allen U m gan g

m it

ih r a n f (A n n eg arn ’s W eltg e sch ich te B. 4).

na Ruś i w ogólności do Słowian. Apostołowio

wiary, jak Metody i Cyryl łatwo go tu przy

nieść mogli. Albo co pewniejsza,

cesarze

Wschodu  wydając  swe  córy  lub  siostry  za
książąt  wspomnionych  krain  i  ten  podarek
■w  posagu  przekazać  mogli.  Tak  też  twier
dzi  Zimorowicz  w  historyi  Miasta  Lwowa:
„Anna  Bazylego  i  Konstantyna  cesarzów sio

s tr a , wydana za Włodzimierza (1) księciaKi-

„jowskiegó,  niosąc  na  Ruś  przez  związek  mał
„żeński  światło  wiary  chrześcijańskiej,  i  ten
„także  Obraz  cudotwórny,  z  posagiem  zawio-
„zła,  gdzie przy  swym  mężu, wprzód  pogani-
„nie  a pózniój  prawowiernym,  że  szczególniej
„ten  jedyny  znak  obrony chrześcijaństwaczci-
„ła,  nie  masz  wątpliwości  (2).”  Tak  samo
wzmiankuje  i  Kromer  w  księdze  3.  ati\  47. *

. ( U W łodzim ierz R ochniadg p o g an k ę i m nóstw o n a
łożn ic oddalił i w r. 988, w C heraonezie ch rzest p rz y ją ł.

( 2 ) N iektó rzy tw ierdzą w sw ysh o p isach Jasn o -g ó ry ,

że  r.  803  N ieefor eesarz,  obraz  ten   z  innem i  re lik w ia
m i  d aro w ał  K arólow i  W ielkiem u,  a  K aról  znow u  dał
go  L eo no w i  Księciu R usk ie m u .

Nie u jm u jem y nikom u

w iarogodności, te n je d n a k f a k t n ie je s t zgo d ny z hi-

s to ry ą i chronologią. N icefor n ie m ógł daro w ać obrazu

i  re lik w ii  K arólow i  W ielkiem u,  poniew aż  i  sam   p o w sta
w a ł przeciw   obrazom   i   h y ł   niec h ętn y   K arólow i.  K aról
bowiem   m iał  za m ia r  p ojąć  cesarzowg  W schodu  Irenę

Op. KL a

na Ruś i w ogólności do Słowian. Apostołowie

wiary, ja k Metody i Cyryl łatwo go tu przy

nieść mogli. Albo co pewniejsza,

cesarze

Wschodu  wydając  swe  córy  lub  siostry  za
książąt  wspomnionych  krain  i  ten  podarek
w  posagu  przekazać  mogli.  Tak  tez  twier

dzi  Zimorowicz  w  historyi  Miasta  Lwowa:
„Anna  Bazylego  i  Konstantyna  cesarzów sio
s t r a ,  wydana za Włodzimierza  (1)  księciaKi-
„jowskiegd,  niosąc  na  Ruś  przez  związek  mał
ż e ń sk i  światło  wiary  chrześcijańskiej,  i  ten
„także  Obraz  cudotwórny,  z  posagiem  zawio
d ł a ,  gdzie  przy  swym  mężu, wprzód  pogani
anie  a późniój  prawowiernym,  że  szczególniej
„ten  jedyny  znak  obrony chrześcijaństwa czci
ł a ,   nie  masz  wątpliwości  (2).,J  Tak  samo
wzmiankuje  i  Kromer  w  księdze  3.  str.  47. 1

( 1 ) W łodzim ierz R o ch n iad ę pogan lig i m nóstw o n a

łożnic od dalił i w r. 988, w C hersonezie ch rzest p rz y ją ł.

( 2 ) N iek tó rzy tw ierdzą w sw ysh o pisach Jasn o -g ó ry ,

i e r. 803 N ieefor cesarz, obraz te n z innem i re lik w ia

m i daro w ał K arólow i W ie lk ie m u , a K aró l znow u dał

go Leo n o w i K sięciu R uskiem u.

Nie u jm ujem y nikom u

w iarogodności, te n je d n a k fa k t n ie je s t zgodny z bi-

sto ry ą i chronologią. N ieefor n ie m ógł darow ać obrazu

i relikw ii  K arólow i  W ielkiem u,  poniew aż  i  sam   p o w sta
w a ł  przeciw  obrazom   i   b y ł   n iech ętny   K arólow i.  K aról
bow iem   m ia ł  za m ia r  pojąć  cesarzow g  W sch o du  Ire n ę

Op. KL a

„Około r. 911. Włodzimierz księże po in

nych  które  miał  zonach,  zaręczył  sobie,  Annę
oesawzównę  Carogrodzką,  siostrę  cesarzów
Greckich  Bazylego  i Konstantyna,  z  tą umową
że  miał  Chrzest  ś.  przyjąć,  a  potem  ¿lub

wzląś . Wyprawiając w tę podróż bracia

Annę,  prócz  innych  skarbów  dali  jój  ten  0-
braz  Najświętszćj  Maryi  Panny, jako  najdroż
szy  klejnot."

Książęta zaś Ruscy wielolicznómi związki

skojarzeni byli z władcami Polskiój krainy.

za  żonę  i tym   sposobem   p olęczyć W schód  z  Zachodem ,
czóm  o burzen i  dw orzanie  n a   Irenę,  K anclerza  Nicefo-
r a   r .  802  cesarzem   obrali.

N icefor zaś w y g n a ł Iren ę

n a w yspę Lesbos, gdzie r. 803 w n ęd zy u m arła .

w u rde  h ekannt,  das  Iren a  dem  m äcbiigcn  H e rrs c h e r im
D ecident  K a rl  dem   G rossen   sieb  znm   B räu tig am  w ä h l
te,  das  erw eck te  u n ter  den  G rossen eine B erschw örung.
D er  G ro sschatzm eister  Nicephorus  w urde  802 zum   K a i
ser  au sg e ru fe n   u n d  dieser werw ios  d ie  Ire n e   nac h  L e s
bos.  wo  sie  arm   u nd   verg o ssen

starb .

fA n n eg arn 's

W e ltg e sch   )  Nie  m ógł  także  K a ro l  d arow ać  L eonow i
k sięciu  K u sk iem u  teg o  O brazu;  g d y i  K a ro l  panow ał
od  ro k u   768  do  814,  i w ty m   ro k u   u m a rł  28  S ty c zn ia
a  o  L eo n ie  czyli  L w ie  I   n a   K usi,  j e s t   w z m ia n ka  d o
piero   około  r.  1246,  k tó ry   zało żył  m iasto  w  r.  1260,
od  sw ojego  im ienia  Lw ów   n az w ał  i  tu   «  H a lic za  swg
p rz en ió sł  stolicę,  ż y ją c   p rz eto   p rz eszło   o  l a t  420

pó

¿niój, j a k i e m ógł m ieć sto su n k i

Knr41em i od mego

O braz otrzym ać?

Marja  Dobrogniewa  córka  Jarosława  była
małżonki)  Kazimierza  1;  Wisława  Księżna Ru
ska  była  żoną  Bolesława  II  śmiałym  zwa
nego.  Bolesław  III.  Krzywousty  miałZbisła-
wę;—Bolesław  IV  Kędzieżawy  naprzód  Ana
stazję,  potem  Helenę;  Mieczysław  III,  Eudo-
ksję;  Leszek  Biały  Grzyinisławę;  Leszek

Czarny Gryfinę. Wszystko to były księżni

czki Ruskie.

Książęta zaś Opolscy byli także spokre

wnieni  i  z  królami  Polskimi  i różnymi  ksią
żętami.  Władysław  Książe  Opolski  zajmował
najpierwsze  urzęda  w  kraju,  a  nawet  za  Lu
dwika  Króla  Węgierskiego  i  zarazem  Króla
Polskiego,  kiedy  tenże  w  ciągu  swego  dwu
nasto  letniego  nad  Polską  panowania,  od  r.

1370 do 1382 ciągle prawie przemieszkiwał
w Węgrzech, Władysław Książe Opolski za

stępował tu króla w Polsce, był Kamiestni-
kiem albo Wielko-rządcą.

W skutek takich stosunków rodzinnych

i  związków  Rusi  z  Konstantynopolem,  i  Pol
ską  krainą,  a  Księcia  na  Opolu  z  Królami
Polskimi,  ten  Obraz  cudowny  dostał  się  do

własności  Księcia  Opolskiego,  do Zamku  Bełz-
kiego.  Tu  w  czasie  napadu  Tatarów,  strzała
z  luku  Tntarzyna,  oknem  do  kaplicy  zninko-

*28

wój  wpadłszy,  utkwiła  w  szyję  Obrazu świę
tego  i uczyniła  bliznę,  do  dziś widoczny,  któ
ra  dotąd  żadnćm  malowidłem  zatrzeć  aie  nie
dała.

Ksiądz Walenty Plebankiewicz Z.

w swćm dziełku pod nazwą: „Obraz Maryi
Boga-rodzicy na Jasnój górze”, przytacza

z  bistoryi  miasta  Lwowa  przez  Zimorowicza,
następujący  ustęp:  „Jak  niegdyś po  Wniebo
wzięciu  Najświętszej  Bogarodzicy,  świat  cały
zasmucił  się  chrześcijański,  tak  to  tym  roku

prawie (1382) ^ iywy wizerunek Onejie z R usi

uwieziony, I

sprawiedliwie opłakiwał "

I ztąd  wnosi,  iż cudowny  ten  upominek  znaj
dował  się  także  i  we  Lwowie;  tak  bowiem
wyraźnie  na  stronnicy  15  mówi:  obraz  ten
„uszczęśliwił  także i L

miasto, Stolicę R u

si, a właśnie chwila

którśj Liuaiu pożegnał

jest rok 1382. Nie spieramy się, czy Lwów

miał  szczęście  posiadać  ten  drogi  Obraz  lub
nie;  czynimy  jednak  wzmiankę,  że  Pleban
kiewicz  z  przytoczonego  przez  siebie,  a  tu

dosłownie  zamieszczonego  ustępu  z  Zimoro-
wicza,  za  nadto  odległe  i  stanowcze  wypro
wadza wnioski. Zimorowicz, jak  każdy  dobrze
tekst  odczytawszy  uwidzieć  może,  nie  twier
dzi  bynajmniój,  że  obraz był  we  Lwowie,  ale

ROZD ZIAŁ I I I .

Jasno-góra—Cudowny aa nićj Obraz
Matki Bożej -Jego koleje za Jadwigi,

Jagiełły, aż do napadu Hussytów.

Jezus naprzód ząpowiedzian był światu

przez  proroków.  Wszystkie okoliczności  Jego
urodzenia,  życia,  śmierci,  samo  nawet  miej
sce,  gdzie  się  miał  narodzić,  umrzeć,  dokła
dnie  było  wskazano,  np.  Betleem  (dom  Chle
ba),  tak, iż  zapytani  przełożeni  żydowscy  od
Heroda,  gdzie  się  miał  Mcssyasz  narodzić?
zaraz  odpowiedzieli:  w  Betleem  Juda-

Również co do Matki Bożćj, dokładnie Ją

wskazuje Pismo Boże od samego początku.

Już  Adam  widzi  Niepokalaną  Dziewicę  w  o-
wćj  niewieście,  która  kruszy  głowę  węza  Ks.
Rod  III.  15).  Noe  widzi  Ją   w  swój  zbaw-

czój arce, w tęczy na niebie (Rozd. IX. 13).

Mojżesz w krzaku gorejącym. (Ka. wyjścia III.

2).  Izraelici  w  cudownym,  jasnym  slupie,
wiodącym  ich  do  ziemi  obiecanej,  w  skrzyni
przymierza.  Eliasz  w  wychodzącym  z  morza
obłoczku  na  kształt  stopy  człowieczej  (3  Król.
XVIII.  44.  Widzi  Salomon,  gdy  Ją   bez  ia-

dnéj zmazy,  niepokalaną  opiewa. Izaijaaz,  gdy
Ją   dziewic  Dziewicą  (halmah,  vierge  par
excellence)  nazywa  (Iz.  VII.  14). Samo  miej
sce  narodzenia  Maryi,  w  nazwie  Nazaret,  co
znaczy  miasto  kwiecia,  było  wskazane,  tam

miała zakwitnąć i rzeczywiście zakwitła R d
za duchowa!

Podobnież i w nowym prawie miejsca Ma

ryi poświecone, naprzód

święci mężowie

wskazali.  Śty  Franciszek  z  Assyżu  zwracał
się ku  Loreto  i  modlił się  tam,  gdzie  wkrótce
potóm  domek  Matki  Bożój  aniołowie,  przez

znaczne  przestrzenie  morza  przeniósłszy,  po
stawili.  Święty,  krainy  naazéj,  Apostó!  Woj
ciech,  ułożył  wszystkim  znaną pieśń  na cześć
Maryi:  Boya  Rodzico  Dziewico,  na  więcój niż
trzy  wieki  naprzód,  wskazywał  wzgórze,  na

którém  dziś  wznosi  się  Świątynia  i  Klasztor
0 0 .  Paulinów,  jako  miejsce,  co  osobliwszemi
łaskami  i  cudami  zajaśnieie;  ztąd  tćż  i  nazwa
Jasnogóry  (mona  claras)  powstała.

Władysław Książę Opolski, Wieluński, Do-

brzyński  i  "Wielko-Rządea  Krainy  Polskiej,
nie  widząc  dość  bezpieczeństwa  dla  Cudo
wnego  Obrazu  na  Rusi,  z  powodu  częstych
napadów  tatarskich,  zamierza  Go  przenieść
do  księztwa  swego  na  Szlązku  i  umieścić
W mieście  Opolu (1)  mającem  zamek-obronny.
Już  wszystkie  przygotowania  gotowe,  lecz
Obrazu  z  miejsca  ruszyć  nie  podobno.  Ksią

żę  pada  przed  obrazem  na  kolana,  blaga  Pa
na  zastępów  przoz  przyczynę  Maryi,  o wska
zanie  woli  niebios.  Modła  wysłuchaną  zosta
ła.  Książę  po  dwakroć  we  śnie.  ma  sobie
wskaząną  Jasnogórę  pod  Częstochową,  mil
dwie  od  zamku  Olsztyńskiego  leżącą,  jako

miejsce gdzie Obraz ma być złożony.

Poddany woli Bożćj, zabiora Władysław

skarb  drogocenny,  puszcza  się  w  podróż
i  dzień  9  Sierpnia  1382  r.  jest  ową  pamię
tną  rocznicą  (2),  kiedy  przybywszy  do  Czę- 1

( 1 ) O pole (O p peln) n a S zlązkn m iasto dziś okręgow a

m a 9000 m ieszkańców i s ta ro ż y tn y

zam ek.

O ppela

H a u p ts ta d t des E eg ie ru n g s-B ez irk s an d er O der, m it ei

nem S chlosse n n d 9000 E in w o h n ern . C an abich'a Geo
g ra p h ie .

(2 ) Z apisujem y tą datę, ja k o p o d an ą przez w sz y stk ich

opisujących Jasnog ó rę. N am się je d n a k zdaje, że sp ro
w adzenie O hrazn n a J a sn o g ó rę, m usiało mień m iejsce

atocbowy,  w uroczyatdj  prooeaayi  do  kościoła
podówczas  drewnianego,  parafialnego,  pod ty
tułem:  „Wniebowzięcia  Matki  Bożćj,”  Jćj cu
downy  wizerunek  na  Jasnogórę  wprowadza.
Budowę  nowego  kościółka  na  pomieszczenie
Obrazu  i  klasztoru  dla  zakonników  rozpo
czyna  i  sprowadza  na  służbę  Maryi  i ku  po
słudze  wiernym,  takie  zgromadzenie, któreby
z  swego  powołania,  wyrażało  na  sobie  cnoty
Maryi:  niepobalaność,  wyższość  nad  rzeczy
ziemskie,  pokorę.  Takimi  właśnie  są  Ojco
wie  reguły  Sgo  Pawła  pierwszego pustelnika,
z  Węgier,  z  klasztoru  Sgo  Wawrzyńca  pod

ua k ilk a la t w cześniej. P od tg bowiem d atą 9 S ierpnia

13R2 r. je s t ere k e y a k o ścio ła i k laszto ru n a Jasnogórze,

W   nićj ju ż   je s t w zm ianka  o  ojcach  re g a ły   Sgo  P aw ia,
sprow ad zo n ych   z  W ęgrzech.  P rzeniesien ie  O brazu  na
Jasn o g ó rę,  m usiało  m ieć  m iejsce,  m iędzy  ra k ie m   1375

a 1382,

N apad bowiem n a B ełzki zam ek m iał zapo-

wne  m iejsce  1375  r.,  bo  pod  tym   rokiem   je s t   w zm ian
k a  o  w pndnienin  T ata ró w   n a   R nś.  P otćm  w k ró tc e  prze
niesienie  n astąpić  m usiało,  a   9  S ie rp n ia  1382  r.  je s t
zapew ne  datą,  k iedy  o bra z do  nowego,  p rz ez  W ła d y sła
wa  wzm iesionego  m ałego  k ościółka,  albo  raczój  k ap licz
k i  w niesiony  został.  B yło  to  w tenczas,  k ied y  W ładysław
Książę  O polski,  po  z a ta rg a c h   z  Dobiesław em   Biskupem

P ło c k im ,  od  k lątw y   uw olniony,  n a  zjeździe  w  zam kn
Z łeto ry jsk im   i  uposażeniem   Ja sn o g ó ry   swe,  z  kościo
łem   pojed nan ie  up am iętn ić  pra g n ął.

Bodą tu sprowadzeni. Pustelnicza i oh reguła
ma wyrażać iyoie nadziemskie, jakoby istot

już nienależnych do tego padołu płaczu; ioh

szata biała, ma przypominać niepokalaność
Maryi, jój czystość.

Wypada nam tu choć kilka jeszcze dodać

wyrazów, o początku Paulinów.

Zakon Paulinów uważa za swego zakono-

dawcę  Śgo  Pawła,  urodzonego  w  Tekach,
w  Afryoe,  który  247  r.  opuściwszy  dom  ro
dzinny,  udał  się  na  pustynię,  tam  przepędził

w  samotni lat 90.  Kruk go  żywił  przynoszoną
codzień  w  dziubie  połową  bułki  chleba.
Wprzedzień  śmierci,  nawiedził  go  S.  Antoni,
także  pustelnik  i  pogrzebł,  a  szatę  Pawia,

uplecioną  z  liści  palmy,  jako  drogą pamiątkę
wziął  z  sobą,  używając jój  odtąd  w  dni  Wiel
kanocy  i  Zesłania  Ducha  śgo.  Zakon ten  dłu

go kwitnął na pustyniach Tebaidy.

W wieku X III w Węgrzech za Andrze

ja Ulgo Króla, Biskup dyecezyi pięeioko-

scielskiej (Fiinfkirchen), wznowił ten zakon

1225,  rozproszonych  po  lasach  i  samotniach
pustelników  razem  zgromadziwszy,  kościół
i  klasztor  im  zbudował  w  Patach  Komitacie
Baranieckim  i  regułę  podług  Śgo  Pawła Igo

pustelnika im nadał i tegoż śgo za osobli-

wflzego  Patrona  iin  naznaczył.  Około  zaa
roku  1246  Euzebi  Kanonik  z  Gran  przyjąw-
ezy  sukienkę  zakonną,  i  wybrany  na  prze
łożonego,  udał  się  do  Rzymu,  nawiedził  Śgo
Tomasza  doktora

anielskiego z Akwinu;

z  tym  mężom  świętym  udał  się  do  Ojca  Śgo
Urbana  IV  i  w  roku  1262  pozyskał  potwier
dzenie  swego  pierwszowiekowego  zgromadze
nia  i  reguły  wedle  Ś.  Augustyna  (l).  Nastę
pni  papieże  Klemens  V.  r.  1209  i  Jan  X X II
r.  1328  zakon  ton  surowością  żywota  i  do

brem i uczynkami znamienity, wraz

regułą

potwierdził  (2).  Zakon rozszerzył  się  po  W ę
grzech  i  między  innćmi  miał  swój  klasztor
pod  miastem  Rudą,  na  górze  pod  nazwą  Śgo
Wawrzyńca.  Tu  w  r.  1381  zwłoki  S.  Pawła

Igo pustelnika sprowadzono z Wenecyi, a
w roku następnym 1382. Władysław Książę O-

polski, z tegóż pod Rudą klasztoru, sprowa-

< 1 ) Z tego to względu S. Tom as*

A n ielsk i

i Ś. A ugu

styn , uw ażają eię za osobliw szych

patronów zgro m a

dzenia P aulinów ,

{'2) Aug. T h eineri V etora m onum enta h istó rica H un-

g ariam sacram illu slian tia. fiom ae 1859. Tom. 1, png
222. Nr. 808,

dził na Ja^uogórę zakonników i ioh straży
Obraz Cudowny powierzył (1),

Władysław Jagiełło przyjąwszy chrzest aty,

w  dniu  17  Lutego  1386 r.  przez  Bodzantę  Bi
skupa,  na króla  ukoronowany, dowiedziawszy
się  o  Cudownym  na  Jasnagórze  Obrazie, nie-

tylko zapisy i nadania przez księcia Opol
skiego poczyniono zatwierdził, ale nAdto przy

wilejem pod d. 21 Września 1393 r. w Kra

kowie wydanym, nowe uposażenie zgroma
dzeniu na Jasnogórze nadał, tak, iż słusznie

drugim tego miejsca założycielem się uważa.

Jednocześnie tegóż Władysława Jagiełły

bogobojna  małżonka,  Królowa  Jadwiga  dla
niebios  Królowej,  w  Obrazie  Jasnogórskim
cudownćj, własną  ręką  drogocennymi  perłami,
kosztowny  wyszyła  ornat,  który  do  dziś  piel
grzymi  ną  Jasnogórze  z  uszanowaniem  oglą
dają  (2).

1) Vlydixlana Dux O polietm s, a c c e rs itń , ex H uugaria

roonasterio  Budensi  fiutribna,  quibua,  jac tis  pro  caeno-
bio  prim nevo  fu n d a in o itis  in  C laro  m onto  Częatocho-
vienai,  sa c ra  ti aa i mam  T h an m n tu rg a e  D e íp a rae  im agi
nen!,  acu  p ro to ty p o n   m ann  8.  L u c a e   depictum   ad  cnsto

dioindum trad id it. (B iuvia N o titia ordinia 8 . P a u li 1. ar.J.

(2 ) Z obacz d ary .

ROZDZIAŁ IV .

Napad H usaytów -Sław a Maryi.

Na początku piętnastego stulecia, powstał

w Czechach sekta od swego mistrza Jana
Huss, albo Gęś zwanego, Husaytów, powstają

ca przeciw zwierzchności, burząca kościoły
i klasztory. Hussyoi wypowiedziawszy swemu

władzcy CesarzowiZygmuntowi posłuszeństwo,
ofinrowali nawet koronę Czeską Jagielle, lub

jego bratu Witoldowi. Jagiełło odrzucił tę

wiarolomstwa ofiarę. Ci kacerze, pod naczel
nictwem Mikołaja Trooznowa i jednookiego

Zyszki,  zrabowawszy  Pragę  i prawie  całąCze-
ską  krainę,  a  w  niój  550  kościołów  i  do  115
klasztorów,  wtargnęli  także  przoz^  Szlązk  az
na  Jasnogórę,  do  świeżo  wzniesionego  kln-
sztoru  Paulinów.  Pięciu  zakonników  zamor
dowali,  innych  rozproszyli,  wpadli  do  samój
Świątnicy,  nietylko  wszelkie  kosztowności
i  ozdoby;  bogatą  ryzę  czyli  ornat  obrzędu
wschodniego,  gęstemi  i drogiemi  perłami  wy-

ROZDZIAŁ IV.

Napad Hussy tó w—Sława Maryi.

Na początku piętnastego stulecia, powstał

w  Czechach  sekta  od  swego  mistrza  Jana
Huss,  albo  Gęś  zwanego,  Hussytów,  powstają
ca  przeciw  zwierzchności,  burząca  kościoły
i  klasztory.  Hussyoi wypowiedziawszy  swemu

władzcy Cesarzowi Zygmuntowi posłuszeństwo,
ofiarowali nawet koronę Czeską Jagielle, lub

jego bratu Witoldowi. Jagiełło odrzucił tę

wiarolomstwa  ofiarę.  Ci  kacerze,  pod  naczel
nictwem  Mikołaja  Trooznowa  i  jednookiego
Zyszki,  zrabowawszy  Pragę  i prawie  całą Cze
ską  krainę,  a w  niój  550  kościołów  i  do  115
klasztorów,  wtargnęli  także  przez  Szlązk  aż
na  Jaanogórę,  do  świeżo  wzniesionego  kla
sztoru  Paulinów.  Pięciu  zakonników  zamor
dowali,  innych  rozproszyli,  wpadli  do  samój

Świątnicy,  nietylko  wszelkie  kosztowności
i  ozdoby;  bogatą  ryzę  czyli  ornat  obrzędu
wschodniego,  gęstemi  i drogiemi  perłami  wy-

szytą  (i),  wiaiogodny  autentyk  pochodzenie
obrazu  wykazujący,  zabrali,  ale  nawet  skarb
najkosztowniejszy,  Obraz  Matki  Bożćj  z ołta
rza  swiętokradzko  zerwali,  na  wóz  włożyli,
i  z  takowym  już  ujeżdżać  poczęli.  Nikt  tu

w okolicy małoludućj i przed taką srogą dzi

czą,  pomocy  dać  nie  mógł.  Sama  niebios
Królowa Maryn, w  obronie swój  stanęła. Skorn
bowiem przywieziono  Obraz na miejsce,  gdzie
dziś  stoi  kościół  swiętój  Barbary,  daló)  ko
mo  mimo krzyków  i bicia,  ruszyć nie chciały.
W  wściekłym  gniowie,  jeden  z  bezbożnych
złorzecząc przeciw Obrazowi, rzuca Go z gwał
townoscią  o  ziemię,  rozbija  na  trzy  części,

lecz  w  taki  sposób,  iz  na  środkowej,  twarze
Matki  Bożej  i Dzieciątka Jezus  zostały  w  ca
łości; nadbiega  drugi  bluźnierca,  szablą  w  po

liczek prawy Maryl uderza, i czyni na niui
do dzia widzialne dwie szramy (2).

Na miojsou, gdzie Obraz stanął nioporu-

szony, wytrysło źródło czystej wody, które

O ) Z o b a c z d a r y .. .. t a r y z a d o tą d s ię z n a jd u je
l J ) N ie k tó rz y 4 ciplnujący c h to z d a r z e n ie , d o d f tj|, U

b e z U ó m k , c o u d e r z y ł p o d w a itro ć w O b r a z , pikin ió * )

s z c z e s w ą

rę k ę,

a b y u d e rz y ć p o r a z trz e c i, loc* w z n ie

s io n k i r ę k i

ju ż

z g ią ć n ie m ó g ł: p n d ł n a lia in ię 1 w yzło

n « ł d u c h a .

dziś dnia przy kościółku świętój Barbary
istnieje, z którego do dziś pątnicy z wiarą

wodę czerpią, napawając się sami, zabierają

takową  z  sobą  do  domu.  Tu  na  pamiątkę
naprzód  krzyż  drewniany,  potóm  statuę  ka
mienną,  a  wreszcie  w  roku  1646  wzniesiono
kościół  świętćj  Barbary  z  nowieyatem,  dla
mających  chęć poświęcić  się  na  służbę  Maryi,
w  zgromadzeniu  ojców  Pąulinów.

Niektórzy datę napadu Hussytów na Jasno-

górę  naznaczają  około  roku  1430-  Nam  się
zdaje,  że  to  nastąpić  musiało  przed  r.  1424.
Albowiem  w  voluminie  legum  (1)  czytamy
uchwałę  w  Wieluniu  w  roku  1424  przez  Ja
giełłę  wydaną,  surowe  kary  przeciw  Hussy-
tom  stanowiącą,  a  nadto  wyraźny  zakaz bro
ni  i  żywności  do  Czech;  która  to  uchwała
widocznie  wywołaną  była  smutnóm  zdarze
niem  uwiezienia  Obrazu  i  rabunku  Jasno-

g ó r y .

Po takićj zniewadze wyrządzonej Obrazowi,

zebrali się rozproszeni i przy życiu pozosta
li ojcowie i Obraz zbezczeszczony, królowi

i stanom przedstawili. Jagiełło oddał go pod 1

(1) VoIanmia legum tom I. foL 85 tit. VlatJiahius

Jagiełło contra haeretico*.

dozór  biskupa  i  senatu  krakowskiego,  a  na
stępnie  wezwał  najbieglejszych  mistrzów  ma
larstwa  i  rzeźby,  i  krajowców  i  Greckich,

zwłaszcza ze szkoły Biżantyńskiój, do czasu

bowiem  zdobycia  Konstantynopola przez Tur
ków  (1)  kwitnęły  tam  szczególniej sztuki.  Ci
z  łatwością  spoili  rozbite  części,  ale  znaków
od  uderzeń  szablą,  na  obliczu  Matki  Bożći,,

mimo  całój  usilności  i  biegłości  zaprawić nie
zdołali.  Widoczny  w  tóm  ujrzeli  palec  Boży,
i  król  i  stany  poznali,  źe  Pau  chce,  aby  to
zdarzenie  na  wieczne  czasy  pozostało  na  O-
brazie,  jako  upomnienie  i  groźba  dla  bezbo
żnych  znieważycieli  Maryi i Jój  pamiątek,  ja
ko  bodziec  do  czci  i uwielbienia Jój  Najświę
tszego  Imienia.  Cięższa jest  bowiem  rana dla
Maryi,  kiedy  kto  bluźni  Jój  niepokalauość,

nad rąbanie w sztuki Jój wizerunku.

Król i atany, ozdobiwszy ile można było

najlepiój Obraz, postarali się takowy w pro-
ccBsyi, wśród śpiewów odprowadzić napowrót,

jakby  do  swój  stolicy,  na  Jaano-górę.  Prze
śliczny  to  musiał  być  po  pięknych,  malowni
czych  krakowskich  wzgórzach i błoniach, przez 1

( 1 )

T u r c y

u ło b y fc

K o n stan tyn op ol

d n ia

2 9 M aja

1463 ro k u.

Kaplica Matki Bożej

początku

aż

do ro

ku 1644 była bardzo maluozka, rozciągała
się jedynie po dzisiejszą kratę. W dniu

9 kwietnia 1641 założono kamień węgielny

pod  tę  część  kaplicy,  którą  dziś  kraty  czyli
przezbiterium  aż  do  drzwi  wielkich,  wraź
z  dwoma  chórami  bocznemi  i  tym,  na  którym

są  organy  wprost  wielkiego  oltnrzn,  widzimy.
Budowa  tćj  kaplicy  dokonaną  została  fundu
szem  Łubieńskich,  a  mianowicie  Stanisława
Łubieńskiego,  Biskupa  Płockiego  i  Macieja
Łubieńskiego,  Biskupa  Włocławskiego  i  Po
morskiego,  a  potćrn  Prymasa  Arcybiskupa
Gnieźnieńskiego,  który  tę  kaplicę  w  dniu
Zwiastowania  Najświętszój  Panny  1644  roku
pokonsekrował,  i  Cudowny  Obraz  z  wielkie
go  kościoła,  gdzie  przez  czas  budowy  zosta

wał napowrót do kaplicy w uroczystćj wniósł

procesayi.

Jednocześnie zewnątrz nad kaplicą Matki

Bożdj, od strony i w tdm położeniu jak wi-

k n io ljff odnosi. M iesiąc P aździern ik je s t głów nie n a

CBeió aniołów w yb ran y ,

d i a

tego te i i U rb an V łII pod

dniem 8. P aźd z iern ik a ową Bullę w ydał.

zerunek Maryi, wzniesiona została galeria
na nićj ołUiz, a uud ohaiscm kopja Ubtazu
Cudownego.

Rozrzewniający to widok, który się coro

cznie powtarza, kiedy na tój galerji wysoko,
kapłani od brzasku jutrzenki, do piei waziij

z południa godziny, bez przerwy Najświętsza
sprawuje Ofiary, Przypada to w dzień 8 Wrze

smo. Narodzenia Maryi. Lud wtenczas w tak

wiełkiój  zbiera  się Jiozbie,  iż  i  kaplica  i  ob
szerny  kościół,  objąć  wszystkich  nio  może.
Wtenczas  niesięgło  okiem  niebios  sklepienia,
zamieniają  się  na  wielką  Świątynię—fud  o-
tacza  wzgórze,  kieruje  swe  oko  tom  wysoko,

w górę ku ołtarzowi, a serce podnosi aż do

nieba, aż do tronu swej Matki Maryi. Jaki

widok, kiedy na tój górnej galerii kapłan

podnosi  Najświętszą  Hoatję,  kiedy lud  w  kor
nóm  nachyleniu  Bogu  hołd  składa.  Co  za
widok,  kiedy  kapłan  z  tój  świętój  wyżypy
podnosi  ręce  i  lud  błogosławi;  wtenczas  zda*

je się, że niebiosa się otwierają, ¿a auui Bóg

dziatki  Bwe  błogosławieństwem  darzy!  Tu
także  rok  cały  dniem  i  nocą  goreją  lamna,
i  swóm  migocącóm  światłem,  zdaleka  w«k&
żuje  pobożnym  przychodniom  miejsce  święte,

pamięć  Świętego  Kazimierza,  wzniósł  do  dziś
istniejący  hebanowy  (1).  Ozdobny  tylko,
a  zwłaszcza  kapitela,  gzemsy,  sześć  posągów

przedstawiających aniołów,  herb  Ossolińskich
i  wspaniałe  antepedium  dał  ze  srebra.  Dwa
lata  ciągnęła  się  robota  ołtarza.  Obraz  zaś
przez  ten  czas znajdował  się  w kościele  wiel
kim.  W  dniu  Narodzenia  Maryi  1650  roku.
w  obeu  niezliczonego  ludu,  różnych  dostoj
nych  osób,  a  między  tómi  pięciu  biskupów,
ołtarz  przez  Prymasa  Macieja  Łubieńskiego

iokonsekrowany, i Obraz z wielkiego kościo
a tu przeniesiony i w nowo wzniesionym

ołtarzu został umieszczony.

tym samym czasie 1650 roku, wznie

aiona  i urządzoną  została,  wspaniała,  do  dziś
istniejąca  zakrystja.  Zdobią  ją   obrazy  przed
stawiające  życie  świętych,  wśród  pustyni,  tu
dzież  dwie  znakomitości  życia  pustelniczego
S-go  Antoniego,  S-go  Romualda,  dwóch  pu
stelnic Ś-tój  Sofronii  i  Dympny,  Udona  i wre
szcie  czterech

ewangelistów. Zakrystja ta

między kaplicą i kościołem, na przeciw wscho- 0

0 1 T e n bowiem o łtarz w yrobiony je s t pddlng o łta

rz y k a hebanow ego, do dziś n a Jasn o górze znajdujące
go a if, k tó ry wprzód n ależał do śgo Kazim ierza.

dów wiodących na chór wzniesiona odpowia

da  nnjiepiój  swemu  przeznaczeniu.  W  dniu
27  Września  każdego  roku,  przybiera  ona
postać  świątyni.  W  tym  dniu bowiem kościół
obchodzi  pierwszego  Słowian  męczennika,
S-go  Wacława,  tu się znajduje  wspaniały Jego
ołtarz  i relikwje;  tu się  odprawia  Najświętsza
mszy  Ofiara  ku  czci  świętego.

ROZDZIAŁ V II.

Szwedzi pod Jasno-gdrą.

Lata 1654 (1) i 1655 bardzu były smutne

dla Jasnogóry. W roku 1654 wieża dre
wniana stała się pastwą płomieni, a zaledwie

( 1 ) W dzie łk u pad nazw ę: W iadom ość hist. o o b ra

zie M atki Bożćj z ro k u 1856, czytam y: „ D n ia 9. C zer
wca 1624 r, w czasie zachodzącego słońca,

widziano

n a słońcu, k rz y i, a z praw ej stro n y jeg o , mieczem prze
szy te serce; z lewej zaś uzbrojoną

rękę,

trzym ającą

jabłk o,  zm ieniającą się w cz tery   inno  m niejsze,  a  n a s tę
pnie  w  m iotłę  n ad  słońcem   zaw ieszoną...  W id ziany  k o
m eta,  całą  okolicę  n a p e łn ił  trw ogą,  pew ne  d la   m iejsca
tego  rokow ano  nieszczęście1’  stro n ,  42

49«

pożarem zrządzone, naprawiono szkody i wie
żę odbudowano, nowe nieszczęście spadło na
Jasnogórę.

Karol Gustaw Król Szwedzki, z swym woj

skiem,  zawładnął już  prawie  całą krainę:  nie
bezpieczeństwo  groziło  Jasnogórze, która pod
owcza*  stanowiła  obronną  twierdzę.  Prowin
cjał  zakonu  Teofil  Brzozowski  lękając

n a

paści, w dniu 8 Listopada 1655 roku, wśród

jęków i łkania wszystkich obecnych, uwozi

Cudowny  Obraz  do  Głogowa,  obronę  zaś J a
sno góry  zostawia  miejscowemu  przeorowi
księdzu  Augustynowi  Kordeckiemu.

Nie będziemy obszernie opisywali tego zda

rzenia, jest ono dostatecznie wiadome każde

mu.  W  ostatnich  czasach  opiewano  je  i  pro-  ,
zą  i  wierszami,  a pomnik w  roku  1859, z  wo
li  Najjaśniejszego,  w  Bogu  spoczywającego
Aloksaudra  II.  Monarchy,  na  Jasno-górae
wzniesiony, fakt ten dla potomności  uwiecznił
Dość,  nieprzyjaciel  po  wielu  nadaremnych
attakacli  z  hnnbą  uchodzić  musiał  (1).

( t ) N‘iak;«‘>ra>

l ," " ; ł f

fi»wnd«l widzeniem cud o

w nej  N ie w ia s t/,  pn  w a tach   tw ie rd z y   chodzaei-j,  d niała
przeciw   mm   w ym ierzającej, p rzelęk nieni,  od  oblęłen in
odstąpił.  W indom ,  biat.  str.  50.

Odtąd Maryn na Jasnogórzo, miano 2

wy-

cięzki/j  zyskała.  Cudowny  zaś  Obraz  chwilo
wo  do  Głogowa  uwieziony,  w  sam  dzień
Zmartwychwstania  Pańskiego  1656  r.  wśród
wielkiego  zebrania  pobożnych, wśród  muzyki
i  śpiewów,  przy  odgłosie  dzwonów  i  grzmią
cych  salwach  działowych,  wśród powszechnej
radości  i  wesela,  w  największym  tryumfie,
napo wrót  do  kaplicy  został  wprowadzony,
a  dnia  3  Marca  1658  r.  sam  Król  Jan  Ka

zimierz,  przybył  tu  z  licznym  orszakiem,
składając  Bogu  i  Maryi  najgłębsze  dzięki,
żo  już  Szwedzi  opuścili  nnszą  krainę.

Na uwieńczenie tój opieki Maryi nad Ja-

snogórą, wdzięczne zgromadzenie Ojców Pau
linów, sprawiło kosztowną, dyamentami wy

sadzaną monstrancję. Wyrobił ją po mistrzo

wsku  Jubiler  Grotkau  z  Warszawy.  Prócz
214  drogich  pereł,  błyszczy  w  nićj  2366 dya-
mentów,  a  między  niemi,  wielkidj  ceny, przez
Zygmunta  Przerębskiego  Wojewodę  Sieradz

kiego, ofiarowany brylant (1). *

(1) Poniżaj szczegółowo

opisujem y tę m onstrancję,

i w y ry ty nn niój napis dosłownie, podajemy. Dutkiew icz
w

18G6

od fu tog rafo w ał, m ylnie ty lk o d al jój nazwę

d a r

Warszawy*

O p, KI. 3

ROZDZIAŁ V III.

Ślub Michała Korybuta — Trzechsetna
rocznica Obrazu na Jasnogórze—Odsiecz

Wiednia.

Rok 1680 pamiętnym jest dla Jasno-góry,

z  powodu  ślubu  Michała  Korybuta  Wiśnio-
wieckiego,  z Eleonorą  córką  Ferdynanda  III.
Cesarza,  tu  odbytego.  Cały  prawie  miesiąc
Luty  tegóż  r.  Król tu bawił;  przybył  bowiem

1. Lutego, dla poczynienia przygotowań do

ślubu, w dniu

Lutego odbył się uroczysty

wjazd na Jasnogórę i narzeczonśj Eleonory

Austryackidj  i  jój  matki  Cesarzowćj  Siostry
i  innych  Panów,  z  cesarstwa  korony  i  Li
twy  przj byłych.  Między  znakomitórni  cudzo
ziemcami  był  naczelny  wódz

wojsk cesar

skich  Montecuculi.  W  dniu  27  Lutego  ńun-
cyusz  apostolski,  Galeato,  Mareschotti,  oto-
czon  orszakiem  licznych  dostojników  Kościo
ła,  w czasie  pontyfikalnie,  przez  siebie  odpra-

wionÓj Najświętszej Ofiary, królewskie sta

dło, Sakramentalnym węzłem małżeństwa ze
spolił. Uczta godowa odbyła się w jadalni

zgromadzenia; a po uroczystości wesela, no

wożeńcy złożyli w miejscowym skarbcu, bo
gate upominki. (1)

W roku 1682 Jasnogóra obchodziła Jubi

leusz trzechsetnój rocznicy sprowadzenia Cu
downego Obrazu. Innocenty X I, Papież na

zaniesiony prośbę zgromadzenia, dnia 1 Lip
ca 1682 r. wydal Bullę, mocy ktćrćj, wszy

scy  wierni  od  wigilii uroczystości  Narodzenia
Najświętszej  Panny  Maryi,  i  przez  wszystkie
dni  oktawy,  nawiedzający  tę  Świątynię,  spo
wiedź  i  Sw.  Komunję przyjmujący,  zyskiwali
odpust  zupełny,  jubileuszowy.

Do pomnożenia radości przyczyniło się to

jeszcze, iż sprowadzono tu święte relikwie,

a  mianowicie  głowy  śś.  męczenników:  Hono
rata  i  Kandydy.  Aleksander Denhof Opat Cy
stersów  z  Jędrzejowa,  pozyskał  te  święte
szczęty  w Rzymie  i one  w  kosztownych  reli
kwiarzach,  Jasnogórze  przekazał.

W wigilią Narodzenia Matki Boźój, w świe

tnym tryumfalnym pochodzie, z parafialnego 1

(1) Zobacz dary,

na  Starój  Częstochowie  kościoła,  w  orszaku
przeszło  700  tak  świeckich  jak  i  zakonnych
kapłanów,  tudzież  przy  wielkióm,  z  najodle

glejszych okolic zebraniu pobożnych pątników

do 140,000 i więcój wynoszącćm, wśród śpie

wów,  muzyki  i salw  działowych,  wprowadzo
no  święte  szczęty  królujących już  na  niebio
sach  męczenników  i  złożono  je  na  przygoto
wanych  ołtarzach.

Następnego zaś dnia od zarania, przy wszyst

kich ołtarzach wielkiój Świątyni i kaplicy»
bezkrwawe mszy świętej odprawiali kapłani

Uiiary.  Lecz  brakło  czasu,  ołtarzy;  wielu ka
płanów  do  innych  świątyń  na  Częstochowie,
ze  mszą  świętą  udać  się  musiało.

Rok 1683 tćm jest pamiętny, że Sobieski,

spiesząc  na  odsiecz  Wiedniowi,  przybywa  na
Jasnogórę,  d.  24  Lipca 1683  r.  wraz  z  swą
małżonką  i  synami,  Jakóbem,  Aleksandrem
i  Konstantym.  Tu  spowiadają  się,  przyjmują

Najświętszą  Komunję,  król  bierze  błogosła
wieństwo  na  wyprawę.  W  czasie  błogosła
wieństwa  zgromadzenie  tutejsze,  przez swego
Prowincyata  Czechowicza,  składa  królowi
miedziany wyzłacany napierśnik, niby puklerz,

i tarcz serca z wizerunkiem na nim Matki

Bozój Jasnogórskiej, tudzież szablę, w oprą-

ure kosztownemi zdobnćj kamieniami. Jan

z wiarą i nabożeństwem ku Maryi przyjmu
je} i tuli do serca napierśnik z Obrazem Nio-

bios Królowej- Od szabli zaś oddziela i przyj
muje tylko żelazne ostrzej kosztowną zaś po-

chwę  i  rękojeść  (1)  zoatawia,  oświadczając:
i, W  starciu  z wrogiem,  żelazo jedynie potrzebne;
srebro  zaś,  złoto,  djamenty,  niech  zostaną  dla

Maryi. '  Małżonka  zaś  pobożnego  króla,  Ma
ry a  Kazimiera  czyni zapis, na  utrzymanie sze
ściu  sług  kościelnych,  którzy by  w czasie  wo-
tyw  konwenckieh,  zwłaszcza  w  dnie  Maryi,
co  sobota  assystowali.  Godło  ich  ubrania,  na
piersiach wizerunek Maryi Jasnogórskiej,  a  na

lewem ramieniu herb korony.

Król udał się ztąd wprost przez Kraków

pod Wiedeń; dnia 12 Września 1683 r. w Nie

dzielę  po  uroczystości  Najświętszej  Panny
Narodzenia  (2)  odniósł  głośne  na  cały  świat
zwycięztwo,  zdobył  nawet  namiot  wielkiego

Wezyra, z wszelkiemi kosztownościami. W dniu

i l ) D o dziś w sk arb cu się znajduje ta pochw a z rę

kojeścią. D utkiew icz fo to g raf w r. 1866 m iędzy innóm i
nrzed miotami Jasn o g ó ry j ą odfotografował.

(2 )

O zw ycięstw ie pod W iedniem , król doniósł I n

nocentem u X I Papieżowi, w k ró tk ich C ezara w y razach
lecz nie aobie j a k C ezar, ale Bogn p rz y znając zwycig*-

następnym 13 Września odbył  uroczysty  wjazd
do Wiednia, a na Jasnogórze  odbyło się dzięk
czynne,  dnia  10  Października  1683 nabożeń
stwo.  Ńa  pamiątkę,  żo  Maryi głównie  winien
powodzenie  swemu  orężowi,  król,  zdobyto  na

Turkach  chorągwie  posyła,  jednę  do  Rzymu,
do  kościoła  Matki  Bożej  Zwycięzkiój  Santa
Maria  della  Vittoria  (L);  drugą do  S.  Domku
Matki  Bożej  w  Loretto;  tu  zaś  na  Jasnogó
rze  składa,  do  dziś  w  Skarbcu  się  znajdują
ce:  sztandar o  dwóch buńczukach;  pięć  buław,

dwio misiór, trzy sajdaki ze strzałami i łu-

two: V eni, vidi, D e u s v icit. Inn o centy r a i dla uw ijcsnie
m a tego aw ycięztw a i d nia w którym nastąpiło, ustano

wił n a ca łe C hrześcijanttw o, w Niedzielą pierw szą po

urootynloaci N a ro d ze n ia Najśw iętszej  P anny,  nowe  świę
to   pod  nazwą:  Im ien ia  M aryi.  T a k   w yraźnie w  brew ia
rz u   R zym skim ,  n a   tp  uroczystość  czytam y:  Innocen tius

X I  R om anus  P ontifex,  ob  m signom   aubcjusdem   V irgi
nia  M ariae  praesidio  victoriam   V ienoae  in  A u stria Dar
tarn,  Dom im ca  in fra  octavam   N a tivitatis  M ariae,  vem*
ra lile   nom en  E jus  celebrari  praecepit.

(1) W tym kośeiele do dziś odpraw ia sip corocznie

d zięk czy nn a p am iątk a zwycipztwa: S i vi celebra, la fe

ativ itta della M adonna n ella Dom enica fr a l ’uttnva d ella
N ativita di lei, in m em oria della liberazione di Vienna

lo q u ita nel Pontificate d'tnnoconzo Y I. il 12 Septom bio
1083. — R o m a d a Nibby.

kiom,  eegar  brązowy  wyzłacany  (2)  puliar  i
dwie  dużo,  piękne  tace  srebrne,  z  namiotu  m
mego  Wezyra,  Kara  Mustafy  zabrane.

ROZDZIAŁ IX .

Poiar i odbudowanie—Klęski na począ

tku XVIII stulecia - Syn Piotra Wiel

kiego na Jasnogórze,

Bóg dopuszcza niekiedy przeciwność i nie

szczęście,  aby  się  lepiej  uwydatniła  cnota;
w  przeciwności  dopiero,  rozpłomienia  się  ser
ce  prawe  i  mężno,  miłością  uzacnia  dusza.

Świątynia na Jasnogórze obok chwil bło

gich,  wspomnień  radosnych,  miała  tćż  dni
smutku  i  boleści.  W  dniu  16 Lipca  1690  r.
w  dzień  Matki  Bożój  Skaplerznej  przy  rozpo

częciu nabożeństwa, z niewiadomej przyczyny
wybuchł pożar; płomienie silnym wiclirem

(2J Dutkiew icz w r. 1866 wszystko to odfotografowal.

północy  podniecane,  ogarnęły  gmach  cały.
Jak  smutny,  bolesny  widok,  wspaniałe,  por
tretami  królów  ozdobione  pokoje  królewskie,
stają  się  pastwą  płomieni;  wysoka  wieżyca
drewniana,  z  zegarem,  dzwonami  runęła,  pa
da  na  dach  kościoła,  zatrzęsła  się  świątynia,

przebiły  sklepienia  kościelne.  Przebitym  o-
tworem,  płomienie  dostają  się  do  wnętrza
świątyni.  Wspaniały organ,  misternie rzeźbio
ne  stallą,  prześliczne  obrazy,  przedstawiające
żywot  Sgo  Pawła  Pustelnika  i  inno  malowi

dła,  wyrażające  cuda  i  łaski  za  przyczyną
Maryi  doznane;  cały  złocony,  śliczny  ołtarz
wielki  i  boczne  ołtarze,  wszystko,  co  długie
lata  z  nakładem  i  trudem  wzniosły  w  wiel
kim  kościele,  trawią  w  jcdnój  prawie  chwili
ognia  płomienie.

Kapłani w boleści lękają się, aby w nisz

czącym  żywiole niezgorzał  i  Obraz Cudowny.
Wśród  łez  i jęków  unoszą  go  do  kościoła  g.
Barbary.  Lecz  i  tam  iskry  ognia  i  rozpalone
głownie  wiatr  niesie,  już  i  tam  w  trzeci)
miejscach  płomienie  buchnęły. Silny  tylko  ra

tunek  wiernych,  albo  raczój  potężna  obrona
samójże  Maryi,  którój  tu  Obraz  przeniesio
no,  pożar  powstrzymuje.

Wśród samego nieszczęścia do cudów zali

czaj ą:

1. że ocalał kościół Sój Barbary z Cudo

wnym Wizerunkiem.

2. że w czaaie

pożaTu,

z ratujących nikt

nie  doznał  szwanku,  chociaż  niektórzy,  żaru
rozpalonój  miedzi znieść  nie mogąc,  z  dachów
z  wysokości  30  łokci  zeskakiwali.

3. że kaplicy Maryi pożar uie tknął w cało

(1), chociaż cały nad nią dach zgorzał. Nie

sie  wreszcie  podanie,  że  Obraz  Maryi  przy
bierał  różne  postacie}  przy  uprowadzeniu
z  kościoła,  Oblicze  Matki  Bożej  smutne,  bq^
leśne,  łzy  widzom  wyciskało;  a  przy  sprowa
dzaniu  na po wrót,  toż  Oblicze  przybrało  po
stać  wesołą,  pociechy.

Jakkolwiek klęska, nieszczęście było wiel

kie,  lecz  wielka  też  zaraz  okazała  się  wiara,
współczucie  wiernych,  gorliwość  w  uwielbie
niu  Maryi,  zewsząd  liczne zaczęto  składać  o-
fiary  tak  dalece,  że  wkrótce  zgromadzenie 1

(1 ) Z powodu togo o calenia O b razu W espazjan Ko-

chowaki  napisał  w  r.  1693  rodzaj  poem atu  pod  nazwą:
K obus  ineombufitus,  V irgo  D eip ara  i te rum   in   m onte
claro.  Dziew ica  B ogarodzica  n a   Ja sn o g ó rz c ,  to   drugi
k rz ak   M ojżesza

płom ieniach nietknięty.

było w możności, poczęści zrządzona szkody
naprawić, zniszczone budowle odbudować.

Wzniesiono naprzód i miedzianą pokryto

blachą, dach nad kaplicą Matki Bożej, i te-

góż  jeszcze  samego  roku  1690,  w  uroczystość
Wszystkich  Świętych,  Obraz  Niebian  Królo
wej,  wśród  licznie  zebranego  ludu,  napowrót

na  swe  miejsce,  wśród  muzyki  i  śpiewów,
uroczyście  wniesiono.  Sam  Biskup  Krakowski
Jan  Małachowski,  chciał  mieć  to  szczęście,

nieść Obraz Cudowny. Na dzień wniesienia

Obrazu i całą oktawę, Legat Papiezki An-

jjrzćj de Santa Croce, dla zwiedzających J a

snogórską świątynię odpowiedni nadał od
pust.

W pięć lat po pożarze, niby feniks, po

wstała prześliczna z popiołów świątynia. Od

nowiono naprzód kaplicę i kościół zewnątrz
i wewnątrz. Następnie sklepienie

kaplicy

przyozdobiono  piękną  sztukaterją.  W wielkim
kościele  odmalowano  w  prezbiterjum  historję
Znalezienia  Ś-  Krzyża,  w  nawie  historję  ży
cia Matki Bożój.  Zewnątrz  wybudowano  wspa
niałą  wieżycę,  wewnątrz  w  kościelnóm  pre-
zbiterjum  dwa  naprzeciw  siebie  chóry,  z  Któ
rych  na  jednym,  od  strony  epistoły,  piękny

o dwunastu głosach wystawiono organ. Wy-

murowano  także wielki,  ołtarz, który  w  dzień
28 Lipca 1696  r.  pokonsekrował  Biskup  Kra
kowski  Małachowski,  umieściwszy  w  nim

święte szczęty męczenników: Maroellego, A-

uiceta Honorata i Adryana.

Na początku ośmnastego stulecia, znowu

smutne dla Jasnogóry nastąpiły wypadki,
które jednak jak wszystkie poprzednie, szczę

śliwie się zakończyły.

Karol X II Król Szwedzki, zaozepiony przez

Augusta  II  o  Inflanty,  z  niezmierną  szybko
ścią  pokonawszy  Duńczyków,  zajął  Warsza
wę,  a  następnie  pod  Klisowem  pobiwszy  Au
gusta,  zagarnął  i  Kraków, i  Stanisława  Lesz

czyńskiego królem obrać nakazał. Wojska

Karola przebiegając bez oporu kraj, podcią

gnęły i pod Jasnogórę. Jenerał szwedzki
Goldenstiern przybywszy tu dnia 12 Sierpnia

1702 r. z 8000 Szwedów, trzymał dni dzie

więć  Jasnogórę  w  oblężeniu.  Żadnego jednak
nie  przypuszczał  attaku,  splondrował  tylko
majętność  do  klasztoru  należącą;  po  zrządze
niu  w  nićj  szkód  wielkich  i  otrzymanym  o~
kupie,  za  jednego  z  uwięzionych  zakonników,
odstąpił  od  twierdzy.

Dnia 5 Styeznia 1704 roku, w twierdzy

tutejazćj, gdy się sposobiono w amunicję i za-

murowano  także wielki,  ołtarz, który  w  dzień
28 Lipca 1696  r.  pokonsekrował  Biskup  Kra
kowski  Małachowski,  umieściwszy  w  nim

święte szczęty męczenników: Mareellego, A-

uiceta Honorata i Adryana.

Na początku ośmnastego stulecia, znowu

smutne  dla  Jasnogóry  nastąpiły  wypadki,
które jednak jak   wszystkie  poprzednie,  szczę
śliwie  się  zakończyły.

Karol X II Król Szwedzki, zaozepiony przez

Augusta  II  o  Inflanty,  z  niezmierną  szybko
ścią  pokonawszy  Duńczyków,  zajął  Warsza
wę,  a  następnie  pod Klisowem pobiwszy  Au
gusta,  zagarnął  i  Kraków, i  Stanisława  Lesz
czyńskiego  królem  obrać  nakazał.  Wojska
Karola  przebiegając  bez  oporu  kraj,  podcią
gnęły  i  pod  Jasnogórę.  Jenerał  szwedzki
Goldenstiern  przybywszy tu  dnia  12 Sierpnia

1702 r. z 8000 Szwedów, trzymał dni dzie

więć Jasnogórę w oblężeniu. Żadnego jednak

nie przypuszczał attaku, splondrował tylko

majętność do klasztoru należącą; po zrządze
niu w niój szkód wielkich i otrzymanym

kupie, za jednego z uwięzionych zakonników,
odstąpił od twierdzy.

Dnia 5 Stycznia 1704 roku, w twierdzy

tutejszój, gdy się sposobiono w amunicję i za-

pasy;  gdyż  Szwedzi  aż  do  stanowczej,  pod
rułtawą  zadanój  im  przez  Rossjan  porażki,
po całym  kraju  plondrowali;  zapalił się proch,
zaczęły  z  hukiem  pękać  granaty,  dwie  go
dziny przeszło,  o  kilka  mil  straszny  huk  sły
szano:  zdawało  się,  że  klasztor  i  świątynia
wyleci  w  powietrze.  Opieka  jednak  cudowna
Maryi  i  tą  rażą  ocaliła  to  miejsce,  mniejszy
tylko  zgorzał  skład  prochu,  większy  zaś,  od

którego  głównie  lękano  się  niebezpieczeństwa
i  zniszczenia,  został  nietknięty,  lubo  od  pier
wszego  niezbyt  był  odległy.

Jenerał szwedzki Rheinschild posłyszawszy

wybuchu prochowni, z wielotysięcznym

wojskiem,  szybko  nadbiega  pod  mury  twier
dzy,  żąda  takowej  poddania,  z  zagrożeniem
szturmu  i  zniszczenia,  jeśli  najdalej  za  dni
dwanaście  nie  podda  się  załoga.  Dwa  tygo
dnie  ubiegło,  ksiądz  Izydor  Krassuski  Pro
wincjał,  wstępując  w  ślady  Kordeckiego, pod ■

dania  odmawia.  Reinschild  obrażony,  z  całą
siłą  uderza  na  klasztor.  Widziano  jak  Szwe
dzi  gotują  się  do  szturmu,  jedni  sposobią
drabiny,  inni  topory,  oskardy,  narzędzia  do
łamania  murów;  załodze  zaś  nie  pozostało
tylko  modła  i  opieka  Maryi.  Prawdziwa  to

jednak wieżyca Dawidowa, potężna. Z za-

dziwieniem  bowiem  spostrzegli  oblężeni,  że
Szwedzi  niewiadomo  z  jakiego  powodu,  za
niechali  attaku;  zostawiwszy  nie  wielką  za

łogę w Częstochowie, reszta odeszła. Wpra

wdzie,  w  niewiele  dni  potem  5  Lutego  1704
roku  jeszcze  wrócił  Reinschild  z  wojskiem,
dni  dziesięć  trzymał  twierdzę  w  oblężeniu,
i  znowu  do  stanowczego  gotował  się  attaku;
lecz  jak  poprzednio  od  takowego  odstąpił,
i cofnął  się  z  wojskiem  w  stronę Krakowa.

Po takich szczęśliwie wytrzymanych naci

skach  na  twierdzę,  dnia  6 Listopada  1704  r.
przybył tu Król  August  II.  polecając  się  Ma
ryi  wraz  z  nuncjuszem  papiezkim  Filipem
Spado  biskupem  Luki.

Szwedzi jednak nie opuścili jeszoze kraju,

nie  poprzestali  niepokoić  ustronia  Maryi.
W  roku  1705  inny  Jenerał  szwedzki  Strom
berg,  z  znacznym  wojakiem  podciągnął  pod
Jasnogórę,  zażądał  wielkiego  okupu.  Próżno
wypraszał  się  klasztor,  iż uiścić  go  nie  może.
Stromberg  każe  palić  wsie  pod  klasztorem
Lgotę,  Lisieniec,  a  wreszcie  i  Częstocbówkę,
sądząc,  że  pożar  gnany  wichrem  zniszczy
i  Jasnogórę.  Rzeczywiście,  niebezpieczeństwo
było  wielkie,  nietylko  same  iskry,  ale  gore
jące  głownie,  niesione  wichrem,  padały  na

dziwieniem bowiem spostrzegli oblężeni, że
Szwedzi niewiadomo z jakiego powodu, za

niechali attaku; zostawiwszy nie wielką za

łogę  w  Częstochowie,  reszta  odeszła.  Wpra
wdzie,  w  niewiele  dni  potem  5  Lutego  1704
roku  jeszcze  wrócił  Reinscliild  z  wojskiem,
dni  dziesięć  trzymał  twierdzę  w  oblężeniu,
i  znowu  do  stanowczego  gotował  się  attaku;
lecz  jak  poprzednio  od  takowego  odstąpił,
¡cofnął  się  z  wojskiem  w  stronę Krakowa.

Po takich szczęśliwie wytrzymanych naci

skach  na  twierdzę,  dnia  G Listopada  1704  r.
przybyłtuKról  August  II.  polecając  się  Ma
ryi  wraz  z  nuncjuszem  papiezkim  Filipem
Spado  biskupem Luki.

Szwedzi jednak nie opuścili jeszoze kraju,

nie  poprzestali  niepokoić  ustronia  Maryi.
W  roku  1705  inny  Jenerał  szwedzki  Strom-
berg,  z  znacznym  wojakiem  podciągnął  pod
Jasnogórę,  zażądał  wielkiego  okupu.  Próżno
wypraszał  się  klasztor,  iż uiścić  go  nie  może.
Stromberg  każe  palić  wsie  pod  klasztorem
Lgotę,  Lisieniec,  a  wreszcie  i  Częstocbówkę,
sądząc,  że  pożar  gnany  wichrem  zniszczy
i  Jasnogórę.  Rzeczywiście,  niebezpieczeństwo

było wielkie, nietylko same iskry, ale gore
jące głownie, niesione wichrem, padały na

kościół i klasztor. Lecz znowu opieka Maryi,

ukazała się widoczna, pożar nie zrządził ża-

dtiój  klasztorowi, ani świątyni szkody, a Strotn-
berg  widząc,  że  spalenie  się  nie  powiodło,
zaniechał  zamiaru  i  orężem  zdobycia  twier
dzy.

Kok 1709 pamiętnym jest, ja k Szwedzi pod

Pułtawą (1) na głowę przez Rossjan pod do
wództwem księcia Aleksandra Menszykowa

pobici  zostali.  Jenerał  szwedzki  Krassau  ze
znaczncm  wojskiem,  bo  przeszło  18000  wy
noszącym,  cofając się już z kraju, dnia 7  Wrze
śnia  1709 roku, podstąpił pod  Jasnogórę,  złu-
pić  i  znieść  ją  postanowił.  Poprzestał  jednak
na  złupieniu  dóbr  klasztornych  i w dalszą  ku
Szwecyi ‘udał  się  drogę.

Po ustąpieniu Szwedów z kraju, Jasnogó-

ra dnia 8 Listopada 1709 r. ujrzała w swych

rnurach  znakomitego  gościa.  Zwiedził  Ją  syn
Cesarza  Rossy i  Piotra Wielkiego,  wielki  ksią
żę  Alexy  i  małżonka  zwycięzcy  z  pod  Puł-
tawy,  księżna  Menszyków. 1

(1 )

Ilo a T a n a

r y ó e p u c i s i ń ropoąTi npocJW mJieHHufl

n o fłiflo ro ITcTpa 1 -r o a a f l i K a p jio s rb X J I 2 7 J

)

i i

1709 r . B b uaaiH j b cefl n o G k flw , 3jv6ei> B oafliiiirB yT i,

woHj^MeHTi.

, 1808 ro jiy I l e i p y B eau H o aiy .

Roku 1710 znowu zaraza w okolicy srożyć

się  poczęła,  jeden  wprawdzie  ze  służących  ra
żony  powietrzem,  zaraził  i  innych,  lecz  i  tą
rażą  mór  wkrótce  ustał,  a  z  zakonników  ża

den powietrzem rażony nie został.

Tegoż samego 1710 roku nowa wprawdzie

Jasnogórę  przeraziła trwoga.  Dnia 9  Paździer
nika  gwałtowny  w  klasztorze wybuchł ogień,
podniecany  wichrem, groził zniszczeniem  kla
sztoru  i  świątyni:  po  kilkogodzinnem  groże
niu  się  płomieni,  wszelki  ratunek  zdawał  się

już niepodobnym, kiedy jednak obecni uciekli

się do modłów, do opieki Maryi, wicher u-

stai i ogień wkrótce potłumiony został. Głó

wnie zgorzała biblioteka. Lecz ksiądz Mo
szyński Prowincjał, niedługo

potóm nową,

wspaniałą  odbudował.  Jeden  z  ojców  zgro
madzenia,  ksiądz  Anastazy Kiedrzyński ozdo
bnie  sufit  i  ściany,  farbami  al  fresco  pomalo
wał;  a brat zakonny  Grzegorz  Woźniakowski,
szafy  dziś  jeszcze  podziwianemi  fornirami
prześlicznie  upiększył.

ltOZDZlAŁ X.

Koronacya ś-go Obrazu — wypadki

do r. 1782.

Po prawdziwym, siedmiu boleści, obosie-

eznym  mieczu  dla  Maryi  na  Jasnogórze,  po
dwukrotnym  morze,  d%vtikrotnym  pożarze,  po
napadach  przez trzech  Jenerałów  szwedzkich
na  twierdzę,  zajaśniała  chwila  tryumfu,  ra
dości,  ukoronowania  Matki  Bożój.

Myśl koronowania obrazów jest bardzo da

wną,  już  Grzegorz  III.  w  r.  725.  Grzegorz
IV  w  r.  848  koronami  wieńczyli  obrazy Ma
tki  Bożej;  r.  1496  ukoronowano  statuę  Ma
tki  Bożój  w  domku  Loretańskim:  (1)  Ale

ksander zaś

Sforza, dziekan kapituły śgo 1

(1) O tśj koronueyi Turselini in historia L au retan a

i. 70, tn k mówi: Ełicineti g ra asabatur lue«

ig itu r ad

Piotra na Watykanie 1630 r. obszerny swój

majątek zapisuje i przeznnoza na to, aby z je

go  dochodów robiono  złote korony,  niemi zdo
biono  wizerunki  Chrystusa  i  Maryi  w  Pań
stwie  Kościelndm.  Z  tego  funduszu  ukorono
wano  naprzód  obraz  Madonny od febry, a po
tem  Dzieciątka  Jezus,  w tymże  samym  obra
zie,  w  kaplicy  przy  Bazylice  śgo  Piotra  na
Watykanie.  (1)

Świadomy o takowym zapisie

kardynał 1

L a u r e ta n a m   A ed em   fit  B upp lieatio .  N e c   a p e s  p re c e s q u e
ín   i ir itu m   cec id u re .  E x te m p lo   v o tiv a   s u p p lic a tio n «   ve-
lu ti  d iv in a   tn a n u   p e r tile n tia   a b s te n ía :

c iv ita s p e ríc n lo

e x e m p ta .  E r g o   l í e  cin e  te n  sea  v o ti  re í, m a g n n m   p e c u n ia e
v im ,  i n   v o tiv a m   c o n f é r a n t  m a n a s .  D e c re tA   q u e   au p p li-
c a tio n e ,  c o ro n a m   a u re a m ,  g e m in is   d is tin c ta m   c la ris s i-
inía,  L a u r e ta n a e ,   V ir g in i  d o n u m   f e r u n t,  n n n o   1 4 9 6 .  C o
ro n a   B .  V irg in i  im p o sita ,  e t  s im n l  a   C a rd in a le

R o b u -

reo im p e tr n ta m e s t, u t ea n n n q u a m re m o v e re tu r; C a r-
d in a lis q u e b e n eficiu m J u l i i I I e t a lio r u m d e in d e

P o n -

tificam a u th o r ita te firm a tu m .

M y ln e j e s t z a tá m tw ie r

d z e n ie   ty c h ,  co  d o p ie ro   w   w ie k u   17  p o c z ą te k   k o r o n a -
c y i  o b ra z ó w  M a ry i  n a z n a c z a ją ,  lu b   p o w ta r z a ją c   z a   in -
n em i  tw ie rd z ą ,  że  p o c z ą te k   te n   m ia ł  m ie jsc e   1685.

( 1 ) N ie w iem zkąd w y ję li n ie k tó r z y o p is u ją c y J a s n o -

g ó rę   r.  168B,  j a k o b y   w te n c z a s   k a r d y n a ł  S fo rz a   m ia ł
u e z y n ió   z a p is   n a   k o r o n y   o b ra z ó w ,  k ie d y   o b ra z   M a d o n
n y   w   k a p lic y   n a   W a ty k a n ie , % j e g o   f u n d u s  z n   j a ż   n a  l a t
Q0  p rz e s z ło ,  p ie rw ó j  b y ł  k o ro n o w a n y .  O to  s ą   d o sło w n a

Benedykt  Odeschalchi  i  zarazem  znając  cu
downość laskami słynnego, od  lat przeszło  330
obrazu  Matki  Bożój  na  Jasnogórze,  w  cza
sie  swego trzechtygodniowego tu  pobytu, w  ro
ku  1713  zapewnił  zgromadzenie,  iż  się  po
stara  i o przywilój ukoronowania  Obrazu  i  stó-
sowne  do  tego, z  Rzymu  nadesłane  będą dwie
korony.  Jakoż  Odeschalchi  przybywszy  do
Rzymu,  uzyskał  u  kapituły  Śgo  Piotra  na

Watykanie i u jój dziekana kardynała Al

bano,  dwie  złote  korony  dla  wizerunku  Ma
ryi  na  Jasnogórze,  a  nadto  podwójną  Bullę
Klemensa  X I  Papieża,  obejmującą  i  przywi
lej  koronacyi  Obrazu  i  pozwolenie  wywie

zienia koron po za granicę Państwa Kościel

w yrazy  P a n a   N iby  opisującego  B azylikę  śgo P io tra   na
W a tyk anie;  Kościół  śgo  P io tra  n a  W a ty k a n ie ....  Ka
plica  mu  obraz  M aryi  zw anéj  od  febry,  ukoronow anej
w  r.  1631  27  S ierpnia,

przez k a rd y n a ła A leksandra

Sforza,  ja k  o tóż  w  r.  1637  14  S ierpnia  uwieńczoną  zo
stała  koroną,  głow a  Boskiego D zieciątka Jezna.— S .  P ię
tro  in  V aticano...  L a   ca p ella  cortiene  l'im ag ine  di  M a
rin  d etta  délia  febre,  eo rou ata  nel  1631  il  27  Augusto
del  C ard inale  A lessandro  Sforza,  aiccome  dal  pari  nel

1637 il 14 Augusto ebbe la sua corona anche il cnpo
dal divin figliunlo Gesu. (P arte 1 foglîo 145 J — W r. 1867

przypada także setnica k o ronacyi obrazu M atki Boi¿j
w M iedniewicach pod Łowiczem.

nego;  gdyż  wedle  zapisu  kardynała  Sforza,
korony  przeznaczane  przedewszyatkióm  były
w  Państwie Kośeielnóm.  Nadto  upoważnił Pa

pież  Nuncjusza  swego  przy  Rzeczypospolitej,
do  dopełnienia  koronacji.  Nuncjusz  Grimaleli
nie mogąc  osobiście  tego  dopełnić,  zlecił  ten

zaszczyt  biskupowi  chełmskiemu  Krzyszto
fowi  Szembekowi.  Biskup  okólnikiem  z  dnia
4  Lipca  1717  roku,  całą  krainę  naszą,  o  tak
ważnój  powiadamiając  uroczystości, naznaczył
takową  na  dzień  8  Września  1817  r.  dzień
Narodzenia  Maryi.

Wieść o koronacyi dotąd u nas nie słycha-

na, ściągnęła na Jasnogórę, zastępy pobożnych
pielgrzymów, ze wszelkich stron kraju, li

czono  ich  na  wiele kroć  sto tysięcy,  tak  dale
ce,  iż  z  nich  w  samój  świątyni  na  Jasnogó
rze,  w  tę  uroczystość  i jój  oktawę  blizko
15U,0Q0  do  Najświętszej  Kommunii  przystę

powało*, nie licząc tych, którzy z powodu

wielkiego natłoku i ścisku, w innych kościo
łach Częstochowy kommunikowali się.

Oprócz Biskupa Koronatora, zjechało wiele

innych  biskupów  i dostojników  kościoła,  wie
lu wojewodów  i  innych  dygnitarzy  z  korony,
Litwy  i  zagranicy.  Samych  kapłanów  świec

nego;  gdyż  wedle  zapisu  kardynała  Sforza,
korony  przeznaczane  przedewszystkióm  były
w  Państwie Kościelnym.  Nadto upoważnił Pa

pież  Nuncjusza  swego  przy  Rzeczypospolitej,
do  dopełnienia koronacji.  Nuncjusz  Grimaldi
nie mogąc  osobiście  tego  dopełnić,  zlecił  ten
zaszczyt  biskupowi  chełmskiemu  Krzyszto
fowi  Szembekowi.  Biskup  okólnikiem  z  dnia
4  Lipca  1717  roku,  całą  krainę  naszą,  o  tak
wnżnćj  powiadamiając  uroczystości, naznaczy!

takową na dzień 8 Września 1817 r. dzień

Narodzenia Maryi.

Wieść o koronacyi dotąd u nas nie słycha-

na,  ściągnęła na Jasnogórę,  zastępy pobożnych
pielgrzymów,  ze  wszelkich  stron  kraju,  li
czono  ich  na  wiele kroć  sto tysięcy,  tak  dale

ce, iż z nich w samój świątyni na Jasnagó-
rze, w tę uroczystość i jój oktawę blizko

150,000 do Najświętszej Kommunii przystę

powało',  nie  licząc  tych,  którzy  z  powodu
wielkiego  natłoku  i  ścisku,  w  innych  kościo
łach  Częstochowy  kommunikowali się.

Oprócz Biskupa Koronatora, zjechało wiele

innych  biskupów  i dostojników  kościoła,  wie
lu wojewodów  i innych  dygnitarzy  z korony,
Litwy  i  zagranicy.  Samych  kapłanów świec

kich z górą pięćset, a łącznie z zakonnumi
do ośmiuset blisko liczono.

W wigilję dnia koronacyi, nadesłane z Rzy

mu  korony,  na bogatych  wezgłowiach,  w  po-
azóatnej,  w  kształcie  tronu  urządzonój  kare
cie,  wiez'1 i  dwaj  dostojnicy  kościoła,  za  nie
mi  w  podobnej że  karecie,  jechał  Biskup  Ko-
ronntor,  i przyjęty  u podwoi  świątyni,  odpro

wadził korony do kaplicy Oblubieńca Nie
pokalanej Dziewicy S. Józefa.

O brzasku jutrzenki, w dniu 8 Września

huk dział wałowych, zwiastował ludowi dzień

wielki,  dzień  uwieńczenia  niebios  i  ziemi
Królowój  "Wizerunku.  Obraz  Matki  Bożój  na
tronie,  pod  baldachimem,  w  processyi  z  ka
plicy  przyniesiono  do wialkiój świątyni,  umie
szczono  go  w  wielkim  ołtarzu,  najwspania-
łój  przybranym.  Biskup  Koronator zasiadł  na
swym  tronie,  otoczon  wysokićmi  dygnitarza
mi  duchownómi,  panami  senatorami  i  wten
czas  całe  zgromadzenie  Ojców  Paulinów,  ja
ko  sług  Maryi,  którym  skarb  drogocenny  do

strzeżenia  powierzony,  na  czele  swego  Jene
rała  zbliżywszy  się  processyonalnie  do  Koro
natom,  zaniosło  swe  błaganie  o  uwieńczenie
koronami,  łaskami słynącego  Wizernoku.  Ko

ronator zalecił, ogłoszenie upoważniających

do koronacyi dokumentów. Odczytano publi
cznie wszystkim obecnym:

Bullę papiezką, z przywilejem uwień

czenia Wizerunku Maryi.

b )

Dekret Kapituły Św. Piotra na Wuty-

kanie.

c) Upoważnienie Nuncjusza Apostolskiego,

d o d o p e ł n i e n i a t e g o A k t u .

Następnie udano się processyonalnie po ko

rony, do kaplicy Ś. Józefa, i przy uroczy
stym śpiewie, jaki sama Matka Boża zanuci
ła:

Wielbi} duszo moja Pana, przed ołtarz

przyniesiono.  Tu  Biskup  Koronator  przy stó-
Hownycb  modłach  i  poświęceniu koron,  głowy
Wizerunku,  Dzieciątka  Jezus  i  Niepokalanej
Dziewicy  uwieńczył.

W chwili kiedy to dopełnił, dwieście (liiał

na  wałach  twierdzy  rozstawionych,  odgłos
wszystkich  dzwonów,  zwiastował  tę  nowinę
wiernym,  których  nietylko  obszerne  mury
świątyni,  ale  nawet  i  całe  w  około  wzgórze

objąć nie mogło, którzy wtenczas korząc się,
hołdy czci, uwielbienia, radości i wesela,

wdzięczności i podzięk Bogu i Maryi nieśli.

Przed uwieńczonym Obrazem w ołtarzu

wielkiego kościoła, zaraz Biskup koronujący,

odprawił pontyfikalnie, wassystencyi najpier-

Wszych dygnitarzy Summę; kazanie  miał  przy*
byty  z  Warszawy,  królewski  kaznodzieja
ksiądz  Andrzój  Karsznicki  S.  J.  Nieszpory
także  celebrował  Biskup  Koronator,  kazanie
zaś  głosił  o  czci  i  uwielbieniu  Maryi,  przy
były  z  Krakowa  kaznodzieja  ksiądz  Srebrni-
cki  S.  J.

Po nieszporach, sam Koronator zdjął z ołta

rza  Obraz  Cudowny,  dwiema koronami  ozdo
biony,  umieścił  na  wspaniałym,  przenośnym
tronie i takowy pod  baldachimem,  w processyi,
przy  śpiewie dziękczynnego hymnu  Te Denm,

sześciu dostojników w mitrach, poniosło do
kaplicy, gdzie go umieszczono na swóm wła

ściwym nad ołtarzem  miejscu,  udzielono wresz
cie  ludowi wewnątrz i zewnątrz  świątyni  apo
stolskie  błogosławieństwo.

Uroczystość takowa, ciągnęła się całą o-

ktawę  z  wystawieniem  Najświętszego  Sakra
mentu,  z  processyami,  z  błogosławieństwy,
przy  odgłosie  i  salwach  z  dział.  Dni  dzie
więć  koronacyi,  to  jest  wigilia  uroczystości
Narodzenia  i  cała  oktawa,  była  prawdziwie
jakby  obrazem  wieczności,  stanowiła  jakby
dzień  jeden;  bo  przez  cało  te  dni  dziewięć,
nieustawały  modły,  śpiewy,  muzyka;  gdy cie
nie  nocy  nie  dozwalały  czcić  Maryi  w  świą-

tyni, takowa zewnątrz była oświecona, a lud

pobożny pod niebem, nn wzgórzu, nie prze

stawał  śpiewać  i  czcić  Maryi.  Pogoda  też
sprzyjała,  na  błękicie  nieba  tysiące  gwiazd
prześlicznie  błyszczało,  jakby  współzawodni
czyło  uroczystości  ziemian.

W sam dzień koronaeyi w kaplicy i koście

le, począwszy przed brzaskiem jutrzenki, aż
do godzin popołudniowych, przed wszystkie

ołtarzami, Najświętsze sprawowano Ofiary.

Lecz  i  czasu  i  ołtarzy  brakło,  a  240  kapła
nów,  musiało  w innycli  kościołach  odprawiać
Msze  święte.  Wiernych  zaś,  jak  już  wspo
mnieliśmy  blisko do  150,000  zasilało  się  nie

biańskim pokarmem, Ciała i Krwi Pańskiej,
na samój Jasno górze.

Przemilczeć także nie możemy, iż na tę u-

roczystość  koronaeyi,  z  drogich  kamieni  skła
danych przez wieki  w skarbcu  na  Jasnogórze,
które  jedynie  dotąd  przypinano  do  obrazu,
brat  zakonny,  Makary  Szypowski,  biegły

w sztuce jubilerskiej i złotniczej, z całóm
Znawstwem sztuki, wyhaftował trzy sukienki

1. Na aksamicie granatowym, wyszyta dya

men tam i.

2. Na aksamicie zielonym, haftowana per

łami

innemi kamieniami.

3. Na aksamicie błękitnym jaśniejąca rubi

nami. Sukienki te przeszyte w roku 1843 na

a  trzecia  na  tło  zielone.  Na tój  ostatni ćj lśnią
prócz  innych  trzy  rzadkiój  ceny  i  wielkości
perły,  z  których  jedna  wyraża  twarz,  druga
eeree,  trzecia  jaje.  Są  one  do  dziś  podziwem
dla  zwiedzających,  świadectwem  wiary  i  u-
wielbienia  Maryi,  przez  naszych  praojców,

przez nasze matki; tak, iż o niejednój, z tych

świętych niewiast powtórzyćby można, co wy

rzekł Andrzój Załuski biskup krakowski,

o swój siostrze Ogióskiój, wojewodzinie troć-
k^j.

W sz y stk ie sw oje klejn oty , co ich ty lk o miuł&,
N a o łtarz M atki Boźćj zawiesić kazałn.

Dodajemy także, iż złote korony z Rzymu

nadesłane, prześlicznie jeszcze brylantami, ze
skarbcu jasnogórskiego przyozdobione zo-
Btały.

Po dopełnionej koronacyi Obrazu, wdzię

czne  zgromadzenie  Ojców  Paulinów,  wysłało
z  grona swego  dwóch  kapłanów,  księdza  Ko-
zbiałowieża  i  Karsznickiego  do  Rzymu,  dla
złożenia  tak  Ojcu  świętemu,  jako  tćż  kapitu
le  Bazyliki  Watykańskiej  podzięk  za  łaskę

i przywileje koronacyi, jako t¿i za nadesUL
ne złote korony.

Przybyli oni do świętego Grodu chrześci

jaństwa,  na  uroczystość  Zmartwychwstania
Pańskiego  1718  roku.  Klemens  X I  Papież
nietylko  najprzychylniej  przyjął  deputację,

ale jeszcze przybytek Maryi na Jasnogórze

nowemi łaskami duchawemi udarowa!: a mia
nowicie. Bullą swą z dnia 4 Kwietnia 1718
roku.

Dwaj delegaci po powrocie z Rzymu Bullę

papiezką,  wedle przepisów  kononicznyeh,  zło
żyli  na  ręce  właściwego  biskupa  dyecezyi.
Kazimiery  Łubieński,  Książę  na  Siewierzu,
Biskup  Krakowski,  odebrawszy  pomiecioną
Bullę,  listem pasterskim  z  dnia  27  Lipca  1718
roku  po  obszernój  dyecezyi  z  ambon  odazy-
tnł.

Od r. 1718, aż do czwartćj setnicy istnienia

tu świętego Obrazu, czyli do r. 1782, kroni

ki klasztoru, następujące jeszcze podają nam
zdarzenia o tejże świątnicy.

W roku 1721 przez orgammstrza Kosmow

skiego z Warszawy, kosztem ks. Moszyń-

OP. KI.

skiego zbudowano organ w kaplicy Matki
Boźój (1).

W roku od 1722 do 1734 wzniesiono w głó

wnym kościele ołtarz wielki fonduazem wo

jewody Chomentowskiego.

W roku 1723 stanęła brama wstępna, z ka

mienia ciosowego, kosztem książąt Lubomir
skich.

W roku 1724 kosztem Szembeków, Organ-

mistrz Kosmowski z Warszawy, zbudował o
24 głosach, organ wielki w głównój świątyni.

W roku 1740 wymurowana została kapli

ca  Pana Jezusa  Naznrertskiego,  inaczej  kapli
cą  Jabłonowskich  zwana,  gdyż  to  nastąpiło
tychże  książąt  funduszem.

W roku 1760 staraniem księdza Rotter

Przeora, z darów pobożnych osób, najbieglej-

( l j O r g a n te n w r . 1 8 5 1 d o n o w a p rz e r o b io n y , ad n b i

g o ■ f r o n tu rz e ź b io n a

d rz e w a ,

w y z ło ć n a s t a t u a S

C e c y lii, g ra ją c e j n a a rfie .

f t

ROZDZIAŁ XL

Czwarta  Setnica  istnienia  ¿w.  Obrazu  na
Jasnogórze — Prussacy  i Król  Wilclielm  II
Cesarz  Alexander I.  dawca  pokoju  Europie
Stulecie  koronacyi—grom y— pobyt  dwu
krotny  Alexandra  I.  - boleść  po jego skonie.

Roku 1782 przypadała czterechsetna rocz

nica  sprowadzenia słynnego  laskami  wizerun
ku  Matki  Bożćj  na  Jasnogurę.  Zgromadzenia
wyjednało  u  Piusa  V I  Papieża  Bullę nadają
cą  odpust  zupełny wszystkim,  w dniu  8 Wrze
śnia  tegóż  1782,  i  przez  całą oktawę uroczy
stości  Narodzenia  Maryi  świątynię  jasnogór
ską  nawiedzającym,  i warunków przepisanych
dopełniającym,  tudzież błogosławieństwo  apo

stolskie.

Trzech biskupów zjechało na tę uroczy

stość. Łucki ksiądz Turski—Chełmski Garnisz

i Sufragan Kozierowski. Pierwszy z nich roz
poczynał nabożeństwo i celebrował w sani

dzień Narodzenia  Maryi;  ostatni  zad  kończył
takowe  i  udzielał  obecnym  błogosławieństwo
apostolskiej  przy modłach dziękczynnych i sal
wie dział.  Pobożnych pątników, od  najdalszych
krańców  kraju  było  wiele,  świątynia  wpra
wdzie  nie  mogła  objąć  ludu,  tysiące przystę
powało  do  świętych  Sakramentów;  to  wszy
stko jednak, nie  dorównało  w świetności  i  licz
bie,  owym  zebraniom,  jakie  nam  w  wiekach
poprzednich  historya  w  opisie  zostawiła.

Do roku 1783 Przełożony Jasnogóry, miał

zarazem pod swym kierunkiem i twierdzę
miejscową. Król Stanisław Poniatowski wdniu

Września 1783 r. przysłał dowódzcę woj

skowego, a Starostwa Brzeźnickie i Kłobuc
kie, stanowiące uposażenie załogi, wcielone

zostały do dóbr narodowych.

W dziesięć lat potem 28 Lutego 1793 roku,

Prussacy  pod wodzą pułkownika Wartenberg,
obiegli  Jasnogórę.  Dowódzca twierdzy Wierz
bowski  w  dniu  6  Marca  tegoż  1793  r.  podpi
sał  warunki  kapitulacyi  i  opuścił  twierdzę,
którą w dniu  zaraz  następnym  prussacy  zaję
li.  Świątyni  znś  i  klasztorowi,  było zapewnio
ne  należne  bezpieczeństwo  i  nietykalność-
Jakóż  Król  Pruski  Wilehelm  II,  z  licznym
orszakiem  28  Października  1793 roku,  przy-

by i  na  Jasnogórę.  Powitany  przez  Prowin
cjała  w  języku  włoskim,  w  takowym  dał
krótką  zadowolnienia  odpowiedź;  zażądał
odprawienia  uroczy stój  Wotywy:  przez  trzy
dni  był  obecny  wszystkim  nabożeństwom,
zwiedził  kaplicę  w  szczegółach,  potem  ko
ściół,  skarbiec;  złożył  medal  złoty  i  trzy

sztuki  pięknój  mataryi  na  ozdobę  Obrazu;
starszym  ojcom  zakonu  rozdał  medale  złote,
a  innym  srebrne,  ze  swojóm  popiersiem
i  dnia  31-go  Października  udał  się  do  Ber
lina.

Prusacy zostawali tu do r. 1806. W dniu

19 Listopada 1806 r. Francuzi łącznie z Po

lakami  takową  obsadzili.  Nagtępnie  ogłoszono
Księstwo  Warszawskie,  a  Fryderyk  August
Król  Saski  otrzymał  tytuł  księcia  Warszaw

skiego i sam tu w r. 1810 osobiście przy*

był. Znajdował się obecnym na nabożeństwie,

a chociaż zażądał wydania do mennicy war
szawskiej oHar w srebrze i złocie w skarbcu

będących,  dla  zasilenia  wycieńczonego  skar
bu,  przecież  zarazem  swym  dekretem,  naj-
uroczyściej  zapewnił  procent,  na  utrzymanie
świątyni  i  klasztoru.

8 0

Jasnogóra jako twierdza, przy każdem za

burzeniu  prawie  niepokojoną  była, jakoż  w  r.
1809  oblegali  ją   Austryacy,  lecz  ich  odparł
komendant  twierdzy  Kajetan  Sztuart.  Obraz
na  korytarzu  pierwszego  piętra  w  klasztorze

będący, przedstawia attak i zarazem odpór
Austryakom dany.

Zbliżała się stuletnia rocznica Ukorono

wania Obrazu Matki Bożój. Opatrzność u
przedzając tę ważną

pamiątkę, uspokoiła

wzburzoną  Europę.  Aleksander  1-szy  Cesarz
Wszech  Rossy i,  był  owym  mężem  wybranym
przez  Opatrzność,  niosącym  pokój  Europie,

Pod berłem tego Monarchy przypadła se

tna rocznica uwieńczenia koronami Obrazu
Maryi na Jasnogórze. Pius V II. Papież po

długich Jatach smutnego tułactwa, wróciwszy

do  Rzymu,  z  wielką  pociechą  serca,  na  tę
Uroczystość  udzielił  wiernym  i  odpust  zupeł
ny  jubileuszowy  i  swe  ojcowskie,  apostolskie
błogosławieństwo.

Od wszystkich stron, niosąo godła Zbawcy

i Maryi, ciągnęły w processyach długie zastę

py  pobożnych  pątników.  Na  dwa  dni  przed
uroczystością  przybył  i  Pasterz  Dyecezyi, Bi
skup  Krakowski  Woronicz,  oraz  wielu  innych
biskupów i  dostojników  kościoła, tudzież  sena
torów, i panów świeckich. Biskup Jan Woronicz

rozpoczynał uroczystość w dniu 7 Września

1817 r. od pierwszych nieszporów, wśród wy

borowej muzyki i śpiewów, przy odgłosie
dzwonów, snlwe z moździerzy.

Jeszcze żyją niektórzy starcy, co byłi świad

kami  tćj  uroczystości,  opowiadają  jak   zmrok
nawet i  noc  sama,  nie przerywała  nabożeństwa
i  uwielbienia  Maryi,  Niebiosa jakbv  zawodni-

czyły  z  ziemianami,  prześliczna  przez  całą
oktawę  trwała  pogoda,  tysiące  gwiazd  złoci
ły  błękit  nieba,  a  na  ziemi jaśniała  światłem

lamp  wieżyca,  kaplica,  kościół  i  bramy.
W  przezroczach  na  facjatach  widziano  Obraz
i  Imię:  „MaryoH'  z  napisem:  „Błogosławioną

mnie zwać będą wszystkie narody" tudzież por

tret  i  nazwę  Ojca S-go  Piusa  VII.  Na zewnę
trznej  zaś  bramie,  także  w  przezroczu,  w  ko
lorowych  ogniach,  portret  Cesarza  Alexandra
uwieńczonego  wawrzynami i napisem:  „Dawca

pokoju Europie, wskrzesiciel królestwa” Kla-

sztór również był oświecony, ognie sztuczne
i salwy dział, ciszę nocy w dzień zamieniały.

«1

p y

pobożnych pątników. Na dwa dni przed

uroczystością przybył i Pasterz Dyecezyi, Bi

skup Krakowski Woronicz, oraz wielu innych
biskupów i dostojników kościoła, tudzież sena
torów, i panów świeckich. Biskup Jan Woronicz

rozpoczynał uroczystość w dniu 7 Września

1817 r. od pierwszych nieszporów, wśród wy

borowej muzyki i śpiewów, przy odgłosie
dzwonów, salwę z moździerzy.

Jeszcze żyją niektórzy starcy, co byli świad

kami  tćj  uroczystości,  opowiadają  jak   zmrok
nawet  i noc  sama,  nie przerywała  nabożeństwa
i  uwielbienia  Maryi.  Niebiosa jakby  zawodni-
czyły  z  ziemianami,  prześliczna  przez  całą
oktawę  trwała  pogoda,  tysiące  gwiazd  złoci
ły  błękit  nieba,  a na  ziemi jaśniała światłem
lamp  wieżyca,  kaplica,  kościół  i  bramy.
W  przezroczach  na  facjatach  widziano  Obraz
i  Imię:  „MarycC'  z  napisem:  „Błogosławioną
mnie zwać będą wszystkie  narody”  tudzież  por
tret  i  nazwę  Ojca  S-go  Piusa  VII.  Na zewnę
trznej  zaś  bramie,  także  w  przezroczu,  w  ko
lorowych  ogniach,  portret  Cesarza  Alexandra

uwieńczonego wawrzynami i napisem: „ Dawca

pokoju Europie, wskrzesiciel królestwa” Kla-

sztór również był oświecony, ognie sztuczne
i salwy dział, ciszę nocy w dzień zamieniały.

8 2

W uroczystość Narodzenia Maryi, już przed

świtem  rozpoczęte  Wotywy,  przy  odgłosie
dzwonów  i  sal wio  armatniej,  zapowiadały
dzień  wielki! Summę  także celebrował Biskup
Woronicz,  kazanie  pobożność  praojców  ku

Maryi  wykazujące,  wypowiedział  Prałat  Ka
tedry  Krakowskićj  Dubiecki  (1).  Po  summie
na  podziękę  Bogu  za  czterowieezne  przeby
cie  Obrazu na Jasnogórze,  zaintonowano hymn
dziękczynny,  a pó  nim  modły błagalne za Ce

sarza  Wszech Rossyi,  za całą cesarską  rodzi
nę,  za  którego w pokoju  panowania przypadł,
ten  wiekowy  Jubileusz.

Po południu Biskup Woronicz i trzój inni

Biskupi,  dopełniali Sakramentu Bierzmowania
do  późnój  nocy,  bo  tysiące  było  przyjmują
cych  ten  Sakrament.  Nieszpory  celebrował
biskup  Zembrzycki,  słowo  Boże  i cześć Maryi,
głosił  z  mównicy  Ossowski  kanonik  sando
mierski.  Wieczór  zajaśniało  znowu niebo  po-
goduie  gwiazdami  i  ślicznym  figurą  Maryi (i)

( i ) W k ap licy M atki

Bożej,

po stronie ep isto ły wisi

n a ścianie p rzy ław k a ch w ra m k ach złoconych, o p ra
wne, na białym jed w a b ią d ru kow ane, w w ierszach ła
em skich,

całkow ito

poświęcenie się tegoż kanonika

Dubieckiego M aryi.

będącym księżycom; a świątynia Jasnogórska

* całym gmachem, światłem

przezroczem

i sztucznemi ogniami zabłysła. Z wysocza wie
życy, odzywała się wyborowa muzyka, z wa

łów  grzmiały Balwy armatnie, a całe jak okiem
sięgnąć  można wzgórze  ludu  pełne,  rozlegało
się  cieniami  w  różnych  narzeczach,  na ezość
Matki  Bożćj.  Tak  trwało  dni  dziewięć  przez
wigilię  i  całą  oktawę  uroczystości  Najświęt-
szój  Panny;  był  to  jakby  diień  jeden, figura
wieczności.  Dziewiątego  dnia,  chociaż  zaraz
po  nieszporach,  zaintonował Biskup Woronicz
hymn  dziękczynny,  kończący uroczystość,  do
północy  jednak  ognie  i  huk  dział  głosił  do
kończenie  wiekowej  uroczystości!—

Prócz wielu tysięcy kommunikującycb po

kościołach Starój Częstochowy i u ś-tój Bar
bary, w samój li tylko świątyni na Jasnogó-

rzo, przyjęło Najświętszą Kommunję przeszło

123400 pobożnych.

Jak pełen pociechy tryumfu był rok 1817,

tak  następny  1818  był  pełen  groźby,  upomi
nania  dla  Jasnogóry;  zagrażał  klęską  podobną
do  tdj, jaka  miała miejsce  w  r.  1690.  Dnia  1*
Marca 1818  roku, o  godzinie  8  wieczorem,  po
wstała  gwałtowna  barza,  w  wieżycę  uderzył
ognisty  piorun,  przebiegł  po  murach,  aż  do

kaplicy, i tu stopił srebrno kwiaty na zasło

nie pokrywającej tabernaoulum wyszyte. Na

stępnego zaś  dnia,  o  godzinie  5 tój  z  południa,
wśród  ciągłćj  burzy,  cztery  na  raz  uderzają
w  wieżycę  piorunów  gromy, z tycb jeden  wpa
da  na  kaplicę  ś-go  Pawła  pierwszego  Pustel

nika,  dach  na  takowej  zapala.  Ogień  był
gwałtowny,  opieka  jednak  Maryi nad  gromy
silniejsza,  oddala  niebezpieczeństwo;  miedź
pokrywająca  kaplicę,  ani  się  stopiła,  ani  prze
puściła  dalćj,  pod  nią  palącego  się  ognia,
drzewo  zatem  tylko  zgorzało,  bez żadnej  dal

szej szkody.

Rok zaś 1820 znowu szczęśliwym był dla

Jasnogdry.  Uwielbiany  Monarcha  Alexander
I.  w  towarzystwie księcia Wołkońakiego  i licz-
nój  świty,  dnia  18  Października  o samćj  pół
nocy  przybywa.  Następnego  dnia  Wizytator
Jeneralny  zgromadzenia,  otoczony  licznym
gronem  swych  braci,  sług  Maryi,  ze  zwykłą
solennością wprowadzają Najjaśniejszego  Goś-
oia  do  kaplicy  przed Obraz  Cudowny.  Po na
bożeństwie zwiedził monarcha,  kościół,  skar
biec,  i  ztąd  udał  się  do  Opawy.

W dwa lata poźniój Jasnogóra uszczęśli

wiona była, powtórną obeonością ukochanego
władcy, który tu przybył dnia 2 Września

1822  r.,  został  wprowadzony  do  świątnicy,
przez  Biskupa  Dzięcielskiego,  gdzie  tenże  bi
skup  za  pomyślność  monarchy,  w  jego  obe
cności,  uroczyste  odprawił  nabożeństwo.  Naj
jaśniejszy  Pan  Przeora  Skibińskiego  ozdobił
pierścieniem  i  w  dalszą  drogę  udał  się  do
Głogowa.

Na tym jednak łoz padole wszystko jest

zmienne. Szczęśliwa Jasnogóra w latach 1820
i 1822 z oglądania Bwego władcy, w kilka lat

potóm, okryła się łzami grubćj żałoby.

Dzień 1 Grudnia 1825 r. był zwiastunem

boleści, w nim zakończył życie wiekopomny
monarchal W dniu 4 Kwietnia 1826

świą

tynia  główna  na Jasnogórze,  żałosny, łzy wy
ciskający  przybrała  widok.  Kataial,  na  nim
ośmiu pięknćjrzeźby  aniołów wznoszą trumnę:
smutne  pienia  kapłanów  rozrzewniały  obe
cnych,  było  to  nabożeństwo  z  powodu  skoml
zgasłego  monarchy!

W dziesięć lat późniój, dnia 13 Paździer

nika  1836,  odbywało  się  osobliwsze  żałobne
nabożeństwo:  pochowanie  kości  dobroozyń-
ców,  fundatorów,  ojców  zakonu  tu  pogrze
banych.  Po  modłach,  pieniach  żałobnych,  po
odprawionyoh  Najświętszych  Ofiarach,  i  ca
strum  doloria,  złożono  te  kości  w  nowym,

1822  r.,  został  wprowadzony  do  świątniey,
przez  Biskupa  Dzięcielskiego,  gdzie tenże  bi
skup  za  pomyślność  monarchy,  w  jego  obe-

cności,  uroczyste  odprawił  nabożeństwo.  Naj
jaśniejszy  Pan  Przeora  Skibińskiego  ozdobił
pierścieniem  i  w  dalszą  drogę  udał  się  do
Głogowa.

Na tym jednak łoz padole wszystko jest

zmienne. Szczęśliwa Jasnogóra w latach 1820

i 1822 z oglądania swego władcy, w kilka lat
potśm, okryła się łzami grubćj żałoby.

Dzień 1 Grudnia 1825 r. był zwiastunem

boleści, w nim zakończył życie wiekopomny
monarchal W dniu 4 Kwietnia 1826

świą

tynia  główna  na Jasnogórze,  żałosny, łzy  wy
ciskający  przybrała  widok.  Katalal,  na  nim
ośmiu pięknćj rzeźby  aniołów  wznoszą  trumnę:

smutne  pienia  kapłanów  rozrzewniały  obe
cnych,  było  to  nabożeństwo  z  powodu  skonu
zgasłego  monarchy!

W dziesięć lat późniój, dnia 13 Paździer

nika  1836,  odbywało  się  osobliwsze  żałobne
nabożeństwo:  pochowanie  kości  dobroczyń
ców,  fundatorów,  ojców  zakonu  tu  pogrze
banych.  Po  modłach,  pieniach  żałobnych,  po
odprawionych  Najświętszych  Ofiarach,  i  ca-
sirum  doloris,  złożono  te  kości  w  nowym,

w skale, u podwoi kaplicy Matki Bożej wy*

kutym grobie.

KOZDZIAŁ X II.

Ostatnie wspomnienia z dziejów Jasno-

góry po rok 1782.

W roku 1813, Jasnogóra przestała byd

twierdzi)  Zniesione  wały,  rozrzucone  mury,
gruzami  zasypane  przekopy  z  dniem  każdym
coraz  smutniejszy  ruin  przybierały  widok.

Najjaśniejszy Mikołaj I. Cesarz, zapobiega

zniszczeniu,  przeznacza  fundusz,  a namiestnik
cesarski  książę  warszawski,  plan  zrobić  za
leca,  wedle  którego  w  latach  1843  i  1844,

do stanu, jak się dziś znajduje Jasnagóra,
przywiedzioną została.

Rok 1846 także pamiętnym na zawsze zo

stanie. Jasnogóra w tym roku zbliżyła się,
podała ręoe, uścisnęła swe aiostrzyce, odlegle

wsie  i miasta  i w nich  zamieszkałe  swe  dziat
ki,  połączyła  się  z  pobożną  Warszawą.
Wprzód  potrzeba  było  dni  wiele,  dziś  godzin
kilka  wystarcza  na  przebycie  tój przestrzeni,
kolój  Warszawsko-Wiedeńska  zespoliła  Ja-
snogórę  z  Warszawą,  i  Krakowem.

Dnia 17 Listopada 1846 r. poraź pierwszy,

iskry  sypiący  pociąg,  przywiózł tu  dostojnych
gości.  Namiestnik  książę  warszawski  Hr.
Paszkiewicz  Erywański,  przybywa  tu  z  do
stojną  rodziną  i  licznym  gronem  dygnita
rzy.  Biskup  Kujawsko-Kaliaki  Walenty  Boń-
cza Tomaszewski,  wprowadza  wysokiego  goś
cia  i cały  z  nim  przybyły  orszak,  do  kapli
cy  przed  obraz  Matki  Bożdj,  odprawia nabo

żeństwo.  Po modłach,  oglądano  kościół,  skar
biec,  bibliotekę  i  tegóż  jeszcze  samego  dnia,
dostojni  goście  wracają  do  Warszawy.

W niewiele potóm miesięcy, nowego gościa

oglądała Jasnogóra.  Syn  wtóry  Najjaśniejsze
go  Monarchy,  wielki  książę  Konstanty  Miko
łaj ewicz,  dnia  18  Kwietnia  1847  r.  z  liczną
tu  przybywa  świtą.

Na początku r. 1855, Częstochowa grubą

okryła  się  żałobą,  z powodu  skonu Najjaśniej
szego  Mikołaja  I-go  Cesarza  Wszech  Bossyi:
którego  imię  na  zawsze  w  pamięci  Jasuogóry

pozostaniu.  Jemu to  bowiem  klasztor  zawdzię
cza  awo  wy restaurowanie,  a  Jasnogóra  przez
kolej  Żelazn)  swe  poleczenie z  wielką  Słowian
rodziną.

Roku 1855 w jesieni, oglądała świątynia

Jasnogórska,  nuncjusza  papiezkiago,  Mónsi-
gnore  Chigi,  który  składając  od  Ojca  S-go
życzenia,  z  powodu koronacyi  w  lBogu  spoczy

wającego  Monarchy  Aleksandra  II,  tu  takie
i  monarchę  i  siebie  i  kraj  cały,  opiece  Maryi
przed  Jej  cudownym  Obrazem  poleca  (1).

Rok 1859 godny jest także osobliwszego

wspomnienia.  Co  praojcowie  w  ciągu  dwóch
wieków  uwiekopomoić  zaniedbali,  to  za  pa
nowania  i  z  woli  naj wyższój  Najjaśniej

szego  Monarchy  Aleksandra  II.  dokonane
zostało.  Najjaśniejszy  Pan  najmiłościwiśj  za
twierdzić  raczył  plan  i  rysunek  rzeźbiarza

Henryka  Statler  i  pocUug  niego,  rozkazać
raczył  wznieść  na  tarasie  klasztornym  na
Jasnogórze,  pomnik  bronzowy  księdzu  Augu
stynowi  Kordeckiemu,  wsławionemu  obroną
tego  miejsca,  przeciw  napaści  Szwedów.  Wo
la  monarchy  w  r.  1859  spełnioną  została; 1

(1 ) Poniżaj zam ieszczam y dosłow nie, jak sitf w księ

d z a

m iejscowej p odpisał JSuncjnsz P oplozki.

poniżaj podajemy szczegółowe opisania po
mnika.

W roku 1862 dnia 8 Lutego Arcybiskup

Metropolita  Warszawski,  ze  Stolicy  Imperyi
przybywając  do  objęcia  swój  Metropolii,  tu
wprzód  poleca  się  opiece  niebios Królowój.

Tylko niektóre zdarzenia z dziejów Jasno-

góry w krótkości podajemy (1). Kroniki

zaś  calój  podać  jest  niepodobna.  Każdy
dzień  naznaczony  jest  nowemi  laskami,  któ
rych  my  wcale  nawet  nie  spostrzegamy.
Sadzawka  Siloe  tylko  w  niektóre  chwile była
cudowną  i tylko  jeden  z  wyczekujących,  któ
ry  pierwszy  po  poruszeniu  wody  przez  anio

ła w nią wstępował, bywał uleczony. Ta

skarbnica  łask  Maryi,  dla wiernych  jój  dzia
tek,  zawsze  i  dla  wszystkich  bez  żadnego
wyjątku  jest  otwarta.  To  tóż  nie  masz  dnia
w  roku,  w  którymby  Jasnogóra  nie  miała

w  swych  murach,  jakiego pobożnego  pątnika,
czciciela  miłośnika  Maryi.  Lud  wierny  o kil
kadziesiąt  i  więcćj  mil,  niekiedy  pieszo,  je
dnak  z  radością’,  częstokroć  w  niedostatku

zawsze przecież z weselem w duchu, tę piel- 2

(2 )

W iz y ty d o s to jn y c h

osób

je s z c z e

porządkiem dat,

poniżaj, w w łaściw ym rozdziale p ow tarzam y.

9 0

grzymkę  odbywa;  szczęśliwy,  ucieszony,  źe
tu  przybył,  ogłada)  Obraz  Cudowny,  że  tu
do  swój  Królowój,  Matki  na  niebiosach,  swe
korne  zaniósł  modły.

Ta nieustanna, nimi umieją zająca się, ale co

raz bardziej zwiększająca cześć wiernych dla
Maryi w Jasnogórskim Obrazie, najlepszym

jest dowodem cudowności tego wizerunku,

potężnej  przyczyny  i  wstawiennictwa  za  na
mi  Maryi.  Wszędzie,  co prawda,  Bóg obecny,
wszędzie  i  do  Maryi  modły  zanosić  można,

ale tóź któż zaprzeczy, że Bóg wybrał sobio

pewne miejsca, w których pragnie, aby Boga-
Rodzica szczególniej uwielbianą była, gdzie

szczególniej  na  modlących  się,  wylewa  łaski
swój  dobroci  i  miłosierdzia i do  takowych na
leży  głównie  Jasnogóra.

Ma Włoska :.iomia swe Loreto, a w nim

Święty  Domek  Matki  Bożój.  Ma  Hiszpania
swą  Kompostellę—Monscrato:  Posiada  Fran-
cya,  W  Marsylii  Notre  Damę  de  la  Gardę,
w  Lyonie  Notre  Daine de Fourviferes;  ma Pa
ryż  koronę  ciernia  Zbawcy.  Mają  Niemcy
swój  Trewir,  w  nim  sukienkę nieazytą  Zbaw
cy  i  drugą  Matki  Bożój;  swą  Kolonję, w niój

głowy Trzech Króli, zwłoki Ś-tój Urszuu
i jój towarzyszek, swoją Mariazell. Ma Szwaj-

ROZDZIAŁ X I I I .

W i z y t y .

Opisawszy w części historycznej znakomit

sze zdarzenia na Jasnogórze, tu po krótoe na
pomkniemy porządkiem lat wizyty:

1382. Sprowadzenie Wizerunku Matki Bo-

żój na Jasnogórę.

1430. Uroczysty pochód wprowadzenia o

brazu z Krakowa na Jasnogórę.

1447, Kazimierz IV Jagielończyk, syn

Władysława  Jagiełły;  a  ojciec  Sgo  Kazimie
rza,  w  rok  po  objęciu  zarządu  krajem,  przy
bywa  tu  z  matką  swą  Zofią  wdową,  dla  u
proszenia  błogosławieństwa  od  Boga  przez
przyczynę  Maryi  w  panowaniu.

1472. W Sierpniu tenże Kazimierz IV po

24-letnióm  panowaniu,  przybywa  po  raz  dru
gi  wraz  ze  swoją  rodziną,  z  małżonką  swą
Elżbietą  córką  Alberta  króla  Austryi,  króla

Rzymskiego, Czeskiego i Węgierskiego, z sy

nami:  Władysławem  królem  Czeskim,  Kazi
mierzem,  którego  Leon  X  r.  1521  w  poczet
świętych  policzył,

Janem Albertem"!

........................... ....

Aleksandrem

I ci

P4™4! tl,leJn0 b5'1' p°

„

I ojcu

kró la m i.

Zygmuntem

Fryderykiem późniój kardynałem

Stój Łucyi,

córkami:  Jadwigą,  żoną  Jerzego  księcia  Ba
warskiego,  Zofią  żoną  Fryderyka  margrabi
Brandeburskiego.  Elżbietą  księżną Lingnicką.

I tu w księgę konfraterni wpisani zostali, na
co taż konfraternia zwykły dyplom udzieliła,

przypuszczając dostojnych gości do uczestni
ctwa łask duchownych.

1510 i 1542. Zygmunt I.

1548—1571. Zygmunt August.

1574 Henryk Walezy.
1581 Stefan Batory.

162fi Zygmunt III. król wraz z całą swą

rodziną,  żoną  i  dziećmi  i  ci  wszyscy  w księ
dze  arcybractwa  Aniołów  Stróżów  własnorę
cznie  się  wpisali,

1633. Władysław IV zaraz po koronacyi

w  tymże  roku  26 lutego  1633  odbytój  w  Kra
kowie,  przybył  tu  dnia  6  kwietnia  1633  r.
wraz  e  swą  siostrą  Anną  Katarzyną — i  brać-

niimi:  Władysławem  królem  Czeskim,  Kazi
mierzem,  którego  Leon  X  r.  1521  w  poczet
święty cli  policzył.

Janem Alberteml

Aleksandrem

I Ci *” 3

koleJno *y1i P°

oicu k ró la m i.

Zygmuntem

Fryderykiem późniój kardynałem Stój Łucyi.

córkami:  Jadwigą,  żoną  Jerzego  księcia  Ba
warskiego,  Zofią  żoną  Fryderyka  margrabi
Brandeburakiego.  Elżbietą  księżną Lingnicką.
I  tu  w  księgę  konfraterni  wpisani zostali,  na
co  taż  konfraternia  zwykły dyplom  udzieliła,
przypuszczając  dostojnych  gości  do  uczestni
ctwa  łask  duchownych.

1510 i 1542. Zygmunt I.

1548—1571. Zygmunt August.

1574 Henryk Walezy.
1581 Stefan Batory.

162fi Zygmunt III. król wraz z całą swą

rodziną,  żoną  i  dzieómi  I  ci  wszyscy  w księ
dze  arcybractwa  Aniołów  Stróżów  własnorę
cznie  się  wpisali,

1633. Władysław IV zaraz po koronacyi

w  tymże  roku  26  lutego  1633  odbytój  w  Kra
kowie,  przybył  tu  dnia  6  kwietnia  1633  r.
wraz  e  swą  siostrą  Anną  Katarzyną— i  brać

\)4

mi Janem Kazimierzem —Karolem Ferdynan
dem—i Aleksandrem Karolem.

1638. Tenże Władysław IV poślubiwszy

Cecylję  Renatę,  córkę  Ferdynanda  II  cesarza
w  r.  1637,  następnego  roku  1638  dnia  13
Sierpnia,  przybył  tu  wraz  z  tqż  małżonki}
i  złożył  znakomite  dary.

1642. 7 Lipca Władysław IV po raz trze

ci z  żoną,  siostrą  Anną  i  jój  małżonkiem  pa-
latynem  Renu,  księciem  Neuburg  Filipem
Wilcbelmem  i  braćmi.  Przez  trzy  dni  król
jednoczył  swe  modły  ze  śpiewami  i modłami
zakonników.

1646. Dnia 3 Lipca Władysław IV poraź

czwarty  wraz  ze  swą  w  r.  1645  poślubioną
powtórną  żoną  Ludwiką  Maryą  de  Nevera
księżniczką  Mantui,  którą  poślubił  po  śmier
ci  pierwszéj  żony.

1649. Dnia 7 Stycznia Jan Kazimierz

w trzecim zaraz miesiącu, po swćm na tron

wyniesieniu, przybył na Jasnogórę, udając

się  na  swą  koronacyę do  Krakowa,  która  się
odbyła  w  dwa  tygodnie  potóm,  to  jest  dnia
24  Stycznia  1649  roku.  Tenże  król  zwiedzał

jeszcze Jasnogórę po cztery kroć.

1649. Dnia 19 Października przybył wraz

ze swą małżonką, i wdową po bracie Wlady-

sławie, Maryą Ludwiką, po odnieaionóm zwy
cięstwie nad Tatarami pod Zborowem.

1658. Dnia 3 Marca przybył także z żoną

Maryą Ludwiką, dla podziękowania Bogu, że
Szwedzi opuścili naszą krainę.

IGG1. Dnia 29 Stycznia po oddaniu we

Lwowie  awego  państwa  opiece  Maryi,  przy
był  tu  i  złożył  nnławę.  Tegoż  roku  13  Sier
pnia  tu  przybywszy, święte  sakramenta  z  po

bożnością przyjmował.

1609. Klemens X Papież (1) podówczas

nuncjusz, w Polsce przed Obrazem Najświęt
szej Panny odprawił primicję, i w tymże roku

1669 obrany został papieżem.

1670. Duia 4 Lutego przybył tu MichałKo-

rybut,w  celu  odbycia  pod  opiekąMaryi związ
ków  małżeńskich,  a  po  stósownych  do  ślubu
przygotowaniach,  w  dniu  26 Lutego  odbył  się
uroczysty  wjazd  na  Jaanogórę  narzeczonćj

Eleonory z jój matką—W dniu zaś 27 Lutego,
nuncyusz papiezki Galoato Marescoti otoczo

ny orszakiem dostojników, błogosławił mał

żeńatwo.

1674. Michał Korybut w dniu 19 Listopada 1

(1) PlebankiavcJcB W ipomioa o tóm, w daielkii pod

Ijtn lem ! „O bra« M aryi” atr. 112.

1673 roku zakończył życie, pozostała po nim

wdowa Eleonora w dniu 16 Czerwca 1674 r.
przybyła na Jasnogórę, szukać w żałobie uko

jenia przed obrazem Maiki Bożój. — Zamie
szkała nawet na miesiąc w Kruszynie, trzy

mile od Jasnogóry, zkąd co sobota na nabo

żeństwo przybywała.

1677. Dnia 7 maja Jan Sobieski wraz ze

swą małżonką  Maryą Kazimierą Ludwiką  cór
ką  margrabiego  d’Arquien  i synem Jakóbem,
zwiedzili  kaplicę—tu  spowiedź  i  Najświętszą
Kommnnję  przyjmowali.

1683. Tenże Sobieski udając się na odsiecz

Wiedniowi.

1697. Dnia 26 Czerwca Jakób Sobieski

najstarszy syn Jana III, tu całe dwa miesią

ce zamieszkiwał, przystępując często do świę

tych sakramentów, zostawiając bogate dary.

1704. Dnia 9 Listopada August II. król,

przybył tu w assystencji nuncjusza papiez-
kiego Filipa Spado.

1709. Dnia 8 Listopada zwiedził Jaanogó-

rę wielki książę Aleksy syn Piotra Wielkiego
cesarza Rosayi i księżna Menszyków.

1713. Dnia 16 Listopada wracając do Rzy

mu nuncjusz apostolski, kardynał Benedykt
Odeschalehi Arcybiskup Mediolański, przy-

był  na  Jasnogórę  i  tu  trzy  tygodnie  zamie
szkał,  a i  do przybycia  swego  następcy.  Przy
był  wreszcie dnia  7  Grudnia  i nowy  nuncjusz
Geronimo  Grimaldi,  który  tu  przez  dni  5  po
lecając  się

MaTyi

odbył rekołekcye.

1716. Zwiedził to miejsce Daniel Delphino

Cavaliere di San Marco Rzeczypospolitej We

neckiej poseł nadzwyczajny i przywiózł re
likwie S-go Pawła Pustelnika.

1717. Dla złożenia czci Maryi, przybył tu

Franciszek  Ludwik  książę  Neiiburg,  palaty-
nat  Renu,  elektor  Trewirski,  wielki  mistrz
Teutoński,  biskup  Wrocławski.

1722. Stanisław Chomentowski wojewoda

mazowiecki,  z małżonką  swą. zwiedzając  świą
tynię,  złożył  fundusz  na  wzniesienie  ołtarza
wielkiego,  wniebowzięcia,  dotychczas istnieją
cego  Matki  Bożój,  ofiarę  małżonki  zamieści
my  w  rozdziale  o  darach.

1734. Andrzój Załuski tu pierwszą Mszę

odprawił, tu

6i dnia 13 Lutego chciał być na

biskupa  konsekrowany,  n  konsekracyi  dopeł
nił  książę  Feliks  Szaniawski  biskup  Krako
wski  w  assystencji  Szaniawskiego  b.  Chełm
skiego  i  Kraszkowskiego  suffragana  Gnieź
nieńskiego.

1734. August I II koronowany królem Pol-

O p . K l. ö

skini  w Krakowie  dnia  17  Stycznia  1734  ro
ku,  w oktawę swój  koronaoyi 25  Stycznia  t.  r.
przybył  tu  polecić  się  opiece  Maryi  i  cztery
dni  bawił,  spowiedź  świętą  odbył  i  S.  Kom-
munję  przyjmował.

1747. Dnia 23 Maja Augusta III córy: Ma

ry a  Zofia,  Marya  Józefa,  Karolina  tu  przy
były  i przez trzy  dni bawiąc, spowiedź iKom-
murtję  świętą  przyjmowały.

Zaledwie te opuściły Jasnogórę, dnia 27

Maja sam król August, wraz ze swą mnłźon-
ką Maryą Józefą, córką Józefą I- cesarza

Austryi w dzień uroczystości S-tój Trójcy

spowiedź odbyli i Najświętszą Kommunję
przyjmowali i złożyli znakomite dary.

1793. Dnia 28 Października król Pruski

Wilhelm II w licznój przybył assystencyi
i swe złożył dary.

1810 Fryderyk August król Saski książę

Warszawski.

1820. Dnia 18. Października Najjaśniejszy

Cesarz Wszech Rossyi, wskrzesiciel Królestwa
Polskiego Aleksander 1.

1822. Dnia 2. Września, tenże ukochany

60 milionów Władca po raz drugi.

1846. 17 Listopada po raz pierwszy po

ciągiem kolei żelaznój Warszawsko-Wiedeń-

skiéj JO. Namiestnik Cesarski, książę W ar
szawski i inni dostojni gośoie.

1847. Dnia 18 Kwietnia Jego Cesarska

Wysokości, Wielki Książę Konstanty Mikoła-

jewicz.

1862. Metropolita, Arcybiskup Warszawski.

Książka zaś pamiątkowa w roku 1850 za

prowadzona, obejmuje własnoręczne podpisy
dostojnych zwiedzających Jasnogórę osób:

którój podpisy, tak jak własnoręcznie są

zapisane, nawet zgodnie z ortografią zamie
szczamy.

Mn mumii 22 ^capajii! 5 Mapra 1852 ro^«.
Musami i, 22

(l>e

npnan 5 MapTa 1852 roan.

Flavius Cbigi Archiepiscopns Myrensia ad

Imperialem Majestatem Alexandri II. Orator

Extraordinarius ex Sancta Sede Apostoliea.

Carl  Alexander  1856.
August  Freiherr  von  Eglcffstein.
Gasparus  Borowski  Eppus  Luceorien-Żyto-

miriensis 16 Julii 1862.

Dr. Joannes Załka Abbas de Szeplak M. C.

Canonicus Suae Sanetjtatis Camerarius Se
cret ua 1862 an. 8 Augusti.

Generał Major Rożnów Gubernator Cywil

ny Warszawski 13/25 Paźdz. 1864 r.

100

ROZDZIAŁ X IV .

C u d a .

Unikaliśmy w całym opisie wszelkich rze

czy  cudownych,  nadzwyczajnych.  Nie  dla te
go,  ażebyśmy  usuwali  cuda,  ale  że  wiara  na
sza  głównie  opiera  się  na  miłości.  Wspo
mnienie  cudu  wywołuje  uśmiech  szyderski
bezbożnych,  n jednak  cóż  jest  w  świecie coby
nie  było  cudem?  Cud  to,  że  Bóg pozwala żyć
bluźnicrcom,  bezcześcić  swe  Imię  trzykroć
święte.  Są  cuda  w  religii,  w  przyrodzie,  my
sami  sobie  cudem  jesteśmy.  Cudowny  skład
ciała  naszego,  cudowna  każda  w nióm  cząstka
np.  oko,  ucho-  Ktoby  sądził,  że  np.  mały
palec  ręki,  jest  miarą  budowy  ciała  naśzego
i  wzięty  czterykroć  stanowi  długość  stopy—
dwa  razy  stopa  jest  miarą  obejmu  głowy,
a  potrójny  głowy  objem,  daje  wysokość  na
szą:  albo  24  razy  wzięty  palec  mały,  oto
wzrost  nasz.  Cudowna  każda  trawka,  zia
renko,  jak  ono  dwa  kiełki  puszcza,  jak  je-

101

den  idzie  w  górę,  drugi  zapuszcza  korzonki
w  ziemię.  Tajemnice  naszój  religii,  wciele
nie,  odkupienie,  Mszy  ofiara,

Eucharystja,

i  inne  sakramenta,  to  cuda  laski  Bożój.
Istnienie  kościoła,  papieztwa,  mimo  wszel
kich,  ciągłych  trudności,  nie  jestże  dotykal
nym,  nieustannym  cudem?  Te  nieustanne
cuda  przed  oczyma  naszemi  powszednieją,

nie  zwracamy  uwagi;  Bóg  przeto,  Pan  przy
rody,  zawiesza  niekiedy  jéj  prawa,  czyni cu
da,  nie  dla  tego,  aby  w  zwykłym  porządku
przestał  byd  cudownym,  ale  aby  twarde  ser
ce  wstrząsnął,  o  potędze  swój  Boskiej  silniój
przekonał.

Któż zliczy wszystkie cuda dokonane na

Jasnogórze,  łatwiój  podobno  zliczyć  kamienie,
cegiełki  co  składają  tę  świątynię,  niż  otrzy
mane  tu  przez  wiernych  łaski.  Wielu  auto
rów  obszerne  dziełu  temu  wyłącznie  poświę
cają  przedmiotowi,  jak  np.  Nieszporkiewicz
awą  księgę,  pod  nazwą:  Odrobiny  atolu  Pań

skiego z r. 1757, prawie całą zapełnia cuda

mi.  Anastazy  Kiedrzyński  Paulin,  w  łaciń
ski óm  dziele:  Mensa  Nazaraea  seu  Historia
imaginis  THvae  Claromontanae  w  roku  1763,
in  quarto  wydanóm,  od  sir.  66  do  383  opi
suje  jedynie cuda,  za przyczyną  Maryi Jasno-

102

górskiej  dokonano  i  takowych  szczegółowo,
z  wskazaniem  dat  i  osób,  więoój  niż  półtora
tysiąca  wymienia.  Z  tego  łask  oceanu  choć
kilka  tu  wymienimy  cudów.

1. Jakub Wężyk nadworny malarz W ła

dysława  Jagiełły,  wzrok  zupełnie utraciwszy,
lat  wiele  w  ciężkióm  kalectwie  pędzi.  Na
reszcie  poleca  się  Matce  Bożój  na  Jasnogó-
rze,  tuzW ilua,  ciemny,  podróż  odbywa  i  po

modlitwie, wzrok cudownie odzyskuje. Na

pamiątkę  cudownego  uzdrowienia,  jak  się
zobowiązał  ślubem,  podobny obraz Matki  Bo
żój  w  Sokalu  złożył,  który  również  cudami
zasłynął.

Cud ten sprawdzony urzędownie przez re

ktora  Wszechnicy  Krakowskićj  D.  O.  P.  Ja-
Jakóba  Jnnidłowiczn,  tudzież  przez  biskupa
dycoczyi Krakowskićj  Szyszkowskicgo, ma  za
sobą  wszelką  cechę  winrogodności. 2

2. Z pomiędzy ojców zakonu, szczególniej

się  odznaczył  wielką  nauką  i  świątobliwością
żywota, Stanisław Oporowski,  krewny po  bra
cie  Władysława  Oporowskiego  A.  B.  Gnie
źnieńskiego.  Ukończywszy  najchlubniój  nau
ki,  wyniesiony  na  godność  doktora  i  profe»-

1U3

sora  Wszechnicy  Krakowskiej,  u  stóp  Maryi,
zrzeka  się  wszelkich urzędów,  godności, a cał
kowioie  poświęca  się  na  służbę  tój  Niepoka
lanej  Panienki  na  Jasnogórze  (1),  nieograni
czony  w  Jej  opiece  i  przyczynie  ufność  po
kładając.  Otóż  za  życia  jego  w  roku  1540
zaszło  następne  zdarzenie.

Marcin rzeźnik z miasta Lubieńca, 5 mil

od Jasnogóry na Szląaku leżącego, wyszedł

szy z domu z żoną i czeladzią, zostawili w do

mu dwóch synków, dwuletnie dziecię w ko
lebce śpiące i czteroletniego przy nim chłop

czyka. Ten bierze długi nóż rzeźniczy, za

rzyna  śpiącego  brata:  lecz  ujrzawszy  krew,
z  bojaźui  kary,  ukrywa  się  w  piec,  za  ułożo
ne  do  pieczywa  ohleba  drzewo.  Matka spiesz

nie przybywa, zapala w piecu, i wkrótce sły
szy jęk duszącego się dziecka. Wydobywa je,

{1 ) O tym świętym , za życia ju ż cudami wiiławionym

mężu,  a  naszym  ziom ku,  tóm  chętniej  czynim y  wzm ian
kę,  iż dotąd  z  opisujących  Jasno górg,  prawie  n ik t  o  nim
nie  wspomina.  W   ak tach   zakouu,  o  jeg o   skonie,  k r ó t
ką,  lecz  znaczącą  uczyniono  w zm iankę:

H. Stanisław

• Oporowski, z Professo ra prześwietnej

A kadem ii K r a

kow skiej,  zostawszy  Paulinem ,  n ajczystszą  Bogu  r.  IB 52
oddał  duazg.  B .  Stanislaus  Oporovius  ez  iusigni  alm ae
C racoviensis  Academiae  P rofesaorc,  Paulinus  effectus,
doriasim am  anunflm,  Deo  Greatori  suo  reddidit  1552  a.

lecz już uduszone, bez życia.

tę chwilę

wraca  i  ojciec,  spostrzega  obadwa  syny  bez
życia,  nierozważnie  porywa  szczapę  drzewa,
i zabija  żonę.  Stroskany  ojciec,  zbrodnią  swą

przerażony, przy pomocy sług, zabiera skrwa
wione ciała, wiezie na Jasnogdrę, poleca Mat

ce  Bożój.  Przybywa  tu  w  czwartek  oktawy
Zesłania  Ducha  świętego,  a  z  nim  zastępy
ludu,  ciekawych  wypadku.  Jedni  powstają
przeciw  niemu,  zowiąe  go  zbrodniarzem,  do

magają się uwięzienia; inni łączą się z nim

w  kornych  modłach  do  Maryi.  Wspomniony
mąż  święty  Stanisław  Oporowski,  odprawiał
właśnie  nieszpory.  Marcin  we  łzach,  pada
krzyżem,  Oporowski  i wszyscy obecni  w  świą
tyni  byli  przerażeni  jękami  i  płaczem,  jaki
powstał  z  tego  względu.  Lecz  skoro  zaśpie
wano  byrnn  Maryi:  Wielbi}  duszo moja  Pana,
a  zwłaszcza  ten  wiersz:

Uczynił mi wielkie

rzeczy  ten,  który jest  potężny!  którego Imię jest
święte!  Umarła  żona  i  dwoje  dzieci  powstają
z  trumien,  oddają  cześć  Bogu  i  Maryi,  lud
wszystek  zdziwiony,  składa hołdy Panu, i wy
chwala  Matkę  Bożą.

Cud ten tdm jest wiarogodniejszy, iż go wi

działo tysiące ludzi na Jasnogórze i w Lu-
bieńcu, — zapisany w Aktach, sprawdzony

1U5

urzędownle, przekazany potomnośoi odmalo

waniem onego w chórze kanonicznym: do
dziś tam pątnik malowidło to oglądać może.

W kopalniach pod Olkuszem, robotni

cy: Jakób Gola, Walenty Lomigonek, Ja-

kób  Piwowarek,  Szymon  i  Jan  bracia  Bon-
dzik  w  i   17  Sierpnia  1609 r.  oberwaną  zie
mią,  w  głębi  na  przeszło  90  łokci  zawaleni;

sześć  dni  tam  bez  jedzenia,  bez  powietrza
zostawali,  sądzono  źe  juz  nie  żyją,  odkopy
wano  już  jedynie  ziemię,  aby  wydostawszy
ich  ciała,  złożyć  na  wieczny  spoczynek,  na
smętarzu.  Lecz  jakie  było  zdziwienie  odko
pujących,  gdy  na  schyłku  dnia  szóstego,  u-
styszeli  z  głębi  wołania:  zwolna  ostrożnie.
Wydobyci  zdrowi  robotnicy,  wyraźnie zezna
li,  iż  się  polecili  Matce Bożój  na  Jasnogórze,
źe  Ta  ich szczęśliwie  przy życiu,  zdrowiu  za
chowała.  Pospieszyli  na  Jasnogórę  i  w  d.  28
Sierpnia  t.  r.  tu  przybyli,  złożyć  dzięki  Ma
ryi,  swój  wybawicielce:  przybyły z niemi tłu
my  ludu,  aby  tóm  wiarogodniej  dokonany

cud poświadczyli. 4

Władysław IV król, złożył tu wotum

któróm najwyraźniej wyznaje, iż z cięż ki ój

1015

kamienia  choroby,  na  którą  lekarze  nie mieli
dlań  zaradczego  środka,  potężną  przyczyną
Maryi  został  zleczony.  Oto  wyrazy  na wotum

wyryte:  Bogu  Najwyższemu.  Wielkiój  Matce
zawBze  Dziewicy,  uzdrowieniu  chorych,  Wła
dysław  IV  król  Polski  i  Szwedzki,  w  cięż
kich  bardzo  kamienia  bólach,  pomocy  Jej
doznawszy,  d.  6  Stycznia  1635  składa.

Piotr Małachowski starosta Stanisła

wowski,  cudownie  z  śmiertelnój  choroby,
przez  przyczynę  Maryi  do zdrowia  wróciwszy,
złożył  na  Jasnogórze  r. 1631  srebrne  wotum,

na któróm tak cud doznany określa:

Z lo io n   chorobą,  Padam   przed  T ob ą,  O  M atk o  droga!
Ody n a m nie  siły ,  O statnie biły,  W rgcz  i śm ierć  wroga,
Ja m   z  żywą  w iarą.  T ak że  ofiarą,  Oddał  sie  Tobie

1 przyszedł k ’sobie.

Jan Lipski prymas AB. Gnieźnieński,

w  r.  1634 składa  wotum  z wyznaniem,  że swe
życie  i  powstanie  z  śmiertelnój  choroby,  wi
nien  Maryi:  Jan  Lipski  referendarz  koron
ny  (1_)  za  życie  przez  Najświętszą  Parmę mu
dane,  Onójże  wotum  daje  (l).

1. Zygmunt Hrabia Działyński w pogoni

( 1 ) Późni ćj na godność

rym na" w jiU tsIoojr

107

za  niedźwiedziem,  ad  tegoż  napadnięty,  tuk
ciężko  był  powalony  o  ziemię,  iż  i  mowę  u-
tracił  i  poruszyć  się  nie  mógł.  Rodzice  ofia
rowali  go  Matce  Bożój  na  Jasnogórze  i w je-

dnój oliwili i mowę i zdrowie odzyskał.

8. Bromirska starościna Płocka, lat dzie

sięć  bezwładna  na  nogi,  z  miejsca  ruszyć się
nie mogąc, ofiarowana  przez  swą  córkę Maryi,
z  podziwem  wszystkich,  wróciła  do  zdrowia

i przybyła w r. 1800, na Jasnogórę, złożyć
podziękę N. Pannie za odzyskane zdrowie.

9. Arcy-Biskup Lwowski Jan Szembck,

złożył  tu  dzięki  Maryi  i  piśmienne  zeznanie,
iż  będąc słaby na raka  wewnątrz,  tak  iż  ode
tchnąć  nie  mógł, bez  gwałtownój  boleści,  już
był  przyjął  ostatnie Olejem  świętym  namasz
czenie  i  wyczekiwał  obwili  śmierci:  lecz  po
Ieciwszy  się  Maryi  i  uczyniwszy  ślub  odby
cia  pielgrzymki  na  Jasnogórę,  najzupełniej
odzyskał  zdrowie,  i  celem  dopełnienia  ślubu
w  dniu  30  Października  1724,  tu  przybył
i  zeznanie  doznanego  cudu  uczynił.

10.

Zofia z książąt Czartoryjskich Zamoj

ska, nadesłała dnia 15. Października 1824,

108

dotąd  znajdujące  się  tu,  w  kształcie  trzech
lilij  wotum,  z  zeznaniem,  iz  córka jój  Jadwi
ga,  opuszczona  od  lekarzy,  jedynie  za  przy
czyną  Maryl  na  Jasnogórza,  którój  ją  ofiaro
wała,  wróciła  do  zdrowia.

11. Mai yanna Nawrocka, obywatelka z Kielc,

długiej i ciężkiój chorobie, na którą leka

rze  żadnego  już nie znajdowali  środka  zarad
czego,  przywieziona  tu  przez  męża  w  Lipcu
1835  r,  i  przez ludzi  z trudnością  do kaplicy
Matki  Różój  wniesiona,  po  półgodzinnej  mo
dlitwie,  całkowicie  odzyskała zdrowie.  Odby
ła  tu  spowiedź  i  Najśw:  przyjęła Kommunję,
i  wróciła  do  Kielc  z  podziwem  tamtejszych
mieszkańców,  którzy  ją  za  umarłą już  poczy
tali:  Opisujący  w  roku  1856  ten  cud dodaje,
że  Nawrocka  żyje  do  dziś,  i  często  przyby
wa  na  Jasnogórę  (l)

12. W roku 1843 dnia 16 Grudnia, o godzi

nie trzy kwadranse na dziewiątą wieczór, pio

run uderza w wieżycę Jasnogóry, wszczyna

lila g am y m ieszkańców Kielc, gdy ich dojdzie to

co tu piszem y, ab y nam donieśli,

czy żyje Naw rocka

jeszcze, lub kiedy

jak zakończyła życie.

I l i

bytności,  ogląda  swą  rodzinną ziemię,  swą ci
chą  zagrodę,  a  w  niój  drogą  matkę,  lub  in
ne  przyjazne  serce.

a . W ie ż a .

Wieża ta wzniesiona i ukończona ostate

cznie w roku 1713, ma przeszło łokci 160,

w  czworobok  zbudowana,  po  nad  sam  dacii
kościelny,  jeszcze  wyżój  o  siedm  pięter  się
wznosi.  Pierwsze  cztery  piętra  są murowane,

na  trzecim  i  czwartym  galerje,  a trzy  nastę
pne  coraz  węższe,  drewniane,  miedzią  kryte,
są  jakby  trzy,  jedna  na  drugiój,  coraz wyżćj
postawiono  wieżyce  (i),  nad  najwyższą  sió
dmą,  wystaje  długi  w  górę  wzniesiony  szty-

bór,  na  nim  są  obsadzone,  trzy  jedna  nad
drugą  gaiki,  albo  globy,  miedziane,  złocone,
zdolu  zdają  się  być  nie  wielkie,  ale  w  rze
czy  snmój znakomitych rozmiarów.  Przed  osa

dzeniem  na  sztybrze  mierzono  je,  najniższa
z  nich,  ma  obejmu  18  garncy,  średnia koroy
3ya0  najwyższa  zaś  garncy  11.  Nad gaikami 1

( 1 ) B udowa wieży w

1702 rozpoczgta, w r. 1713

d okonana

Btaraniem

P rze o ra

M oazyńakiego.

K o

tla rz * K rakow a F erd y n a n d

dopełnił po k ry c ia wieży

blachą.

112

wznosi się chorągiew, a nad chorągwią kruk

trzymający w dziubie bułkę chleba (1).

Za zbliżeniom się do Jasnogóry, coraz bar

dziej rozwijają się przed okiem widza wie
życe, kopuły. A cala Jasnogora (2) przed

stawia się jako wieżyca Dawidowa.

b. Sygnatura.

Oprócz opisanój już, najwyższej wieży, gó

ruje jeszcze sygnatura nad główną świątynią.

O ) K ruk z bulkq chleba w dziubie, je s t godłem *«-

k on a P aulinów , przypom ina, ja k S -ly P aw eł pierw szy

ojców pusty ni, cudownie przez k ru k a b y l lyw iouy.

K ruk codzień przynosił mu pól bulki chleba,

wprzed

dzień  jed n a k   śmierci,  g d y   go  naw iedzi!  Ś.  Antoni,  ce
lem   dopełnienia  pogrzebu,  k ru k   ca łą b u lkę  chleba  p rz y
niósł.  T a k   wyraźnie  w  brew iarzu,  w  żywocie  Ś  P aw ła
czytam y:  „C orvus  qiiotidie  diinidiatuin  panem   attulc-
ra t,  ad  adventum   tliutn  annminm  duplicavit.

Í 2 ) H esłauracya zcw nptizna ninrów dokonanq została

w  r.  184G,  o czóm   świadczy  napis,  n a   ścianie  lew nętrz-
nój  Z ak rystyi, od  walów  n a  marmurowój,  w ścianę wm u
row anej  tablicy,  tej  osnowy:

Illustrisaim o  Dom ino  V alentino  B ończa  Tom aszew ski
Dioecesis  V ladislao  C alissienais  Antistiti,
llluatrifsim o  C asim iro T rębicki  G ubernator!  Guhernii

Calieienais,

Beverendissimo P a tri P hilippo L ipiński Ord, 8, P. 1,

Er, 8. T . D. gerentibus su a gub ernacu la,

restnurntic

haec com pleta 1846 .

113

jakby druga piękna wieżyca, jakby z 3-ch je

dna  na  drugiój  zestawiana.  Trzecią,  najwyż
szą  niby  w  powietrzu  zawieszony,  wieńczy
miedziana  korono,  nad  korony  jest  gwiazda,
a  nad  gwiazdą  znak  zbawienia,  krzyż.

c. Ci. K o p u ł.

Po dwóch wiożyoach, przedstawia się niżćj

pięć  kopuł  miedzią  krytych,  jedna  nad  przy-
siankiem,  druga  nad  kaplicą  S.  Antoniego
Padewskiego,  trzecia  nad  kaplicą  S.  Pawia
Igo Pustelnika,  czwarta nad kaplicą  P.  Jezusa
Nazareńskiego,  a  piąta  stanowi  dzwonnicę.

cl. Gra.Iei*ja.

Wieczorem szczególnićj uderza każdego

z  pątników,  od  strony  miasta  Częstochowy,
wysoko  w  górze,  migocące  się  jasno  świateł
ko  od  lamp,  które  tu  od  zmierzchu  i noc
całą,  na  szczycie  kaplicy  Najświętszój  Panny
Maryi,  na zewnątrz goreją  i przypominają naiu
gwiazdę  morza,  prześliczną  jutrzenkę,  pię

kniejszą nad  księżyc  i  słońce Maryę.  Tam  się
znajduje  od roku  IG44  galerja,  na  niój  ołtarz
z  obrazem  w  kopii  Matki  Bożćj.  W  dniu  8
Września  każdego  roku,  bywa  zawsze  to
miejsce  ślicznie  uillurainowane,  tym  celem  są

1 1 4

nad  ołtarzem,  trzy  wielkie  framugi  w kształ
cie  okien  sklepione,  do  lamp:  na  szczycie  sa-
méj  galerji  wznosi  się  statua  Niepokalanej
Panienki  z  Dzieciątkiem  Jezua,  a pod  nią, nad
oknami  napis:  £ t   semen  meum  serviat  2\bi.

Nad  ołtarzem  zaś  i  obrazem  jest  berb,  nad
nim głoski:  S.  D.  W.  W. P.  M.  a pod  spodem
rok  1644  i napis:  Sub  Tuum  praesidium con-

fiffimns S. IJci Genitrix.

W ten dzień Narodzenia Maryi tu się od

zarania, na zewnątrz, Msze święte odprawują,

jaki zaś to sprawia widok i uczucie opisali

śmy już wyżój na str. 44,

e. T r z

f i g u r y i p o m n ik

K o r d e c k i ego.

Prócz wystających wieżyc i kopuł, wcho

dząc  na  Jnsnogórę,  przed  jój  bramami,  po le-
wéj  stronie  widać  dwie  kamienne  figury  śgo
Prokopa  i  nieeo  dalej  ś.  Jana  Nepomucena:

po  prawćj  zaś  ręce  także  dwie:  figura  nn
apadzistości góry,  Niepokalanego  Poczęcia Ma
ryi  1860,  i  na  wyniosłości  bastjonów  wspa
niały  pomnik,  który  każdego zbliżającego  się
do  świątyni  zwraca uwagę.  Pomnik  ten  przy
pomina  nam, naszego Najjaśniejszego  Władcę

Cesarza  Wszech  Rossyi,  z  Jego  to  bowiem
wyrażnćj  woli  i  rozkazu  zdobi  Jasnogórę,
uwiekopomnia  zdarzenie,  które  przed  dwustu
laty  miało  miejsce,  oddaje  cześć  mężowi,  któ
rego imię, znane jest każdemu z  ziomków,  wy

datne na tle historyi naszej krainy. Wznosi

się  on  na  tarasie  klasztornym,  po  lewej stro
nie  wjazdu  na  Jasnogórę,  po  nad  dawnym
południowo-wschodnim  bastjonem.

Opisując ten pomnik, nie wiemy czy zgo

dnie  z budownictwem,  dzielimy  go  na  cztery
części,  które nazywamy:  1) fundament,  2) pod
stawa,  3)  piedestał,  4)  posąg.  1,  Fundament
o  trzech  gradusaob,  krenelowany  w  zęby for-

teczne,  czyli  strzelnice,  z  marmuru  krajowe
go,  otoczon  jest  kratą  żelazną  wyobrażającą
miecze  i  halabardy.  2. Powyżćj podstawa  tak
że  marmurowa,  czworoboczna,  na swych czte
rech  narożnikach,  mieści  cztery  herby,  czte
rech  zarówno  z  Kordeckim  znamienitych  mę
żów,  których  imiona  w  tylu  opisach  nam  są
wsławione.  Szczepan Zamojski, Piotr Czarnec
ki,  Mikołaj  Krzysztoporski,  Jan  Skorzewski.
3.  Wyżój jeszcze  wznosi  się  piedestał  także
czworoboczny,  marmurowy,  a  no  jego  czte
rech  ścianach,  na  bronzowych,  w  marmur
wpuszczonych  tablicach,  są  następne  godła

1 1 6

i napisy: na ścianie frontowój,

górze jest

Obraz  Matki  Bożej  Jasnogórskiej,  pod  nim
zaś  napis:  Kiędzu  Augustynowi  Kordeckiemu
Przeorowi  Jasnogórskiego Klasztoru.  Trzy  na

stępne ściany piedestału, zdobił wieńco z wa

wrzynów  i  lilii,  oznaki  męztwa  rycerskiego
i  czystości  kapłańskiej,  splecione  różańcem,
przy  którym  wisi  krzyżyk,  pod  wieńcami  są
napisy;  na  stronic  zachodnićj:  Obrońcy  Ja-
snogóry  w  czasie  wojny  szwedzkiej  w  roku

1655.; na stronie pólnocnój: urodzonemu w I-
wanowicaeh w r. 1604.; zmarłemu w r - 1672;

na  stronie  wschodniej:  Pomnik ten  wystawio
no  w  roku  1859.  4.  Nad  tym  dopiero  piede
stałem,  wznosi  się  statua  pomnikowa,  cała
z  bronzu,  podług  rysunku  rzeźbiarza  Ilcnry-

ka Stattlcr, Najwyżój zatwierdzonego, odlana

w Warszawie, w fabryce machin na bolcu.
’Kordecki przedstawiony jest w postawie sto

jącej, w szacie Bwego zakonu, z brodą, wzno

si  oczy  w  niebo,  gdzie  jego  pomoc  cała,
krzyż  prawą  ręką  tuli  do serca.  Planem i wy
konaniem  tego  pomnika,  trudnił  się  budo
wniczy  Orłowski.

£ B r a m y .

Do tćj wieży Dawidowój, na Jasnogórę,

117

jeden tylko wjazd, jedna prowadzi droga; bo
jedna tylko jest prawda, jeden Zbawca Jezus,

który się też nAzwał i drogą. Przez wiele tu

jednak trzeba przechodzić bram, tak jak do

nieba,  przez  wiele  szczeblów  pokuty,  przez
wiele  przedzierać  się  potrzeba  cierni.  Siedm
jest  tu  bram,  jakby  siedm  szczebli  pokuty,
pokory,  a  ósma  już  nas  wprowadza  do rado-
śoi,  do  Maryil

1. Pierwsza brama przodfosowa, albo Lu

bomir skich  zwana,  kosztem  K.  Jerzego  Lu
bomirskiego  w  r.  1723  wzniesiona.  Na  niéj
po  obydwóch  stronach,  zewnątrz  i  wewnątrz
widać  w  zaokrągleniu,  wizerunki  Matki  Bo-
żój  Jasnogórskiej,  a  nad  obrazem  rzeźbiony
z  kamienia,

n a

dwie strony, posąg S-go Mi

chała  z  mieczem  w  ręce  prawéj,  a lewą trzy
ma  tarczę,  z  napisem  swego  imienia  łaciń
skim:  Quis  ut  Deus,  Któż  jak  Bóg;  a  obok
Archanioła,  dwaj  pierwsi,  ojcowie  pustyni S.

Paweł i S- Antoni. Pod obrazem napis łaciń

ski: Sub Tuum praesidium ,,pod Twoją obro
nę” a niżćj jeszcze, herb Lubomirskich.

2. Po przejęciu téj bramy i mostu na pier

wszym przekopie, przedstawia się brama dru

ga, a na niéj z marmuru już popękanego,

w wypukłćj rzeźbie, popiersie Stanisława Au-

1 1 8

gusta  z  cyfrą:  S.  A.  R.  i  napisem  w  około
popiersia:  Stanislaus  Augustus  Rex  Pol.  Jest
tu  jeszcze  inny  pod  popiersiem  napis,  które
gośmy  wyczytać  nie mogli,  bo mocno  zatarty.

3. Dalćj, przebywa się brama trzecia, pła

ska, z figurą kamienną Tłajówiętszćj Panny

Bolesnej, którćj serce miecz przeszywa i po-
tóm most nad drugim przekopem.

4. Brama wałowa, głęboko sklepiona, nad

którą  znajduje  się  na  murze  malowany  wi
zerunek  Władysława  ks,  Opolskiego,  trzyma
jącego  na dłoni  kośaiół Jasnogórski.  Dawnićj
był  tu  widziany  i  herb  księcia:  a  dziś  tyl
ko  pozostał  napis:  Vladislaus  dux  Opolensia,
fundator  Claromontanus.

5. Przeszedłszy cztery bramy, moglibyśmy

zaraz  wnijść  do  przysionku  i  wielkićj  świą
tyni.  My jednak  biegniemy  do  kaplicy,  w któ-
rój  się  mieści  wizerunek  Tćj  do  którój  wier
ni  codziennie,  wznosząc  swe  głosy  wołają:
Bramo  niebiańska,  Bramo  dawidowa,  Bramo
z  kości  słoniowój,  módl  się  za  nami.  Tam
się  przeto  w  dnie  uroczyste  udając,  przecho

dzi  się  piąta  brama,  szeroko  sklepiona,  mię
dzy  wielką  wieżycą  i pokojami  królewskiemi
zwanenri,  nad  tą  bramą  nieco  na  lewa,  jest
obraz  w  ramach,  Matki  Bożćj,  s  napisem

1 1 9

w górze: Salua infirmorum uzdrowienie cho
rych.

6. Dalćj jeszcze jest brama szósta, wązka,

także  między  wielką  wieżycą  a  pokojami
królewskiemi,  nad którą  jest  przechód z tych
że  królewskich  pokoi,  na  galerję  wiodącą do
kaplicy  Matki  Bożej.  Nad  tą  szóstą  bramą

jest figurą mała Matki Bożój, z Dzieciątkiem
Jezus.

7. Po przejściu tych bram sześciu zwraca

aię pątnik na prawo, tu się przedstawia

skromny,  o  trzech  arkadach  zewnętrzny  por«
tyk,  a  obok  na  ścianie  powitanie  się  £Ś.Pu-
stelników  Pawła  i  Antoniego,  i  wprost  drzwi

wiodące do tak zwanego Janitorium.

W środku Janitorium jest wirydarz, a w o

koło  czternaście  Btaeyj  Męki  Pańskióp  Z  te
go  Janitorium,  troje  drzwi  wiodą  już  wprost
do  świątyni  niebios  Królowói

do kaplicy

Maryi.

górze: Sa2ua mfirmorum uzdrowienie cho-

ryoh-

6. Dalój jeszcze jest brama szósta, -wązka,

także  między  wielką  wieżycą  a  pokojami
króle wskiemi,  nad którą  jest  przechód z tych
że  królewskich  pokoi,  na  galerję  wiodącą do
kapliey  Matki  Bożej.  Nad  tą  szóstą  bramą
jest  figurą  mała  Matki  Bożój, z Dzieciątkiem
Jezus.

7. Po przejściu tych bram sześciu zwraca

się  pątnik  na  prawo,  tu  się  przedstawia
skromny,  o  trzech  arkadach  zewnętrzny  por*
tyk,  a  obok  na  ścianie  powitanie  się  iŚ .P u
stelników  Pawła  i  Antoniego,  i wprost  drzwi
wiodące  do  tak  zwanego  Janitorium.

W środku Janitorium jest wirydarz, a w o-

koło czternaście staeyj Męki Pański óp Z te

go Janitorium, troje drzwi wiodą już wprost
do świątyni niebios Króiowói

do kaplicy

Maryi.

1 1 9

151

bem  jesteśmy  bracią  Jezusa  Chrystusa,  sta
nowimy  jedno  z  Jezusem;  tym  sposobem  je
steśmy  zarazem  dziećmi  Maryi,  w  naszycti-

źylach Jćj Krew przyjęta w Sakramencie już

krąży, ztąd też Tertulian wola: Ciało Jezusa,

ciało Maryi.

Jako dzieciom Maryi drogi jest Wizerunek

święty. Już opisaliśmy w części historycznej

jego początek i dzieje, opiszmy go teraz jak

dziś  się  znajduje.  Nie  tyle  jednak  zastana
wiajmy  się  nad  samym  obrazem,  alo  raezéj
duch  nasz,  niech  się  wznosi  w  niebo  i  tam
serce  okiem  wiary  patrząc  na  Maryę,  niech
zawoła:  kiedyż  będzie  mi  to  dano  o  Pani!
abym  mógł  widzieć  i  kosztować  słodkość  Two

ją (Żyd. 13). O Niepokalana Panno Ycie od-
turacaj odemnie oblicza Twego, aby dusza moja

hez Ciebie, nie stała się jako ziemia bez wody
Tobie (Pa. 142.) Twe miłosierdzia 9r.:y, racz

zturócic  na  mnie,  a  Jezusa  Błogosławiony  O*
woo  żywota  Twego,  racz  mi  pokazać.  Idzio
nam  głównie,  abyśmy  zrozumieli,  uw i dziel i
duchem  to  Najświętsze  Oblicze,  a  gdy  to
w  Wizerunku  skreślić  mamy,  użyjemy tu nie
swoich  wyrazów,  ale  jak  dawno  nam jo skre-
élita  pobożność.

O p . KI. 6

Tablic« Cyprysowa (1) Stołu Najświętszej

Dziewicy,  na  którój  odmalowany  jest  obraz-,
tna  długości  dwa  łokcie  i  blizko  dwie  ćwier-
oie,  szerokości  łokieć  jeden  i  trzy  cwiercie,
grubości  dwa blizko  cale.  Przedstawia popier
sie  Niepokalanej  Dziewicy.  (2) *

An. Biskup K alisk i Koźmina, w ostatnich lutach

(Wogu  z a iz jd u   dyecczjf,  niewiadomo  x  jak ieg o   |MVO
łlu,  przyb ył  ua  Jiu n o g ó rę, tulem   n|im wdxriiiu  w i srogo
dności  O brazu.  W yjęło w tenczas O braz  z  futerału,  opli)
•Innu  g c,  *  naw et  dostojny

pastora rozkszuł świder

kiem   próbow ać  drzew a.  Gdy  to  dopełniono,  ta k   wdzię
czny  rozszed ł  się  zapacłi  cy pry su , iz  biskup  dostatecznie
o  rzeczyw istości  p rzekonany,  ju ż   d d-r..  go  spraw dzania
zaniechał.

( 2 ) P ru szcz w flwćm dziele pod ty tu łem „M orze łask

B ozycli"  na  Mr-omicy  17  i  Plt-bankiowicz  w  M jU l  8
O brazu,  na  atr.  fi8  mówiij:  „T ablic«   Najśw iętszej  Pan.
ny  m a  n a  pud.;«  subtelne  płńcionkn,  na  któróm   jest  n
b rą z.  Nie  m ogliśm y  dot) knlni*  sprnw d.n

t- ir*. Ikktaj

(deAWtfl ,i"diniU, pamiętni sprawdzi

imu

przez Idskupit

kużn iiau a  dokonanego,  zajmnj.jcy  się corocznie w  W id
ki  C zw artek  udrnk-iiiaiiii m  su k ien k i,  I  oluieraniom   O
b rązu,  zapewnili  nas  nnjuroezyłciój,  Iż  ładnego   nie  ma

n a   tym   blacie  p łó rienk s,  lub  j« k i  jk.dwl.-k  tk aniny;  o-
b ra z  w prost  m alow any  je s t  n a   drzew ie  cyprysów  ćm
ciemnego  ksdi.ru,

obsadzony je s t w drew nianym fute

rale,  k tó ry   al>y  szczelniej  do  O brazu  prz y sta w ał,  m a-
terję  od  spodu  i   po  b okach  je»t  obw inięty,  i  to  z a p e
wne  n m jia io   dać  powód  do  owego  tw ierdzenia,  i i   „m a
n a  sobie  subtelne  pló cienko."

1*23

Oblicze święte (1) więcój ściągłe niż okrą

głe,  barwy  rutnianćj na kształt  pszenicy, wło
sy  na  głowie  prześliczne,  nieco rudawe,  oczy
niewinnością  przenikające,  źrenico  oliwndj

barwy,  brwi  mierne,  czarne;  usta i wargi, ni
by  wonna,  wdzięczna  róża,  pełna  słodyczy.
Matka  Boża  na  lewdm  ręku,  czyli  przy  8wćm
niepokalanćm  sercu,  piastuje  Dzieciny  Jezus,
rumiandj  barwy,  włosy  jasne  w  kędziorki,

Dziecina Jezus w lewśj ręce trzyma na ko-

W W ielki C zw artek 1868 r. jeżeli P a n pozwoli, u d a

m y się  um yślnie  na  Jasnogórę,  celem  bliższego  jeszcze
rzeczy  zbadan ia  i o  tóm  będziem y  stara li  się. dać  w ier
nym  stanowczy  relację

osobistego przekonania.

( 1 | N

icefor H isto ry k powiada,

że

Ł u k asz Śty nie t y l

ko  obraz  M atki  Bożćj  m alował,  ale  i  Jej  święte  O bli
cze  opisał,  i  z  togo  to  opisu  obraz  ten  skreślnm y,  k tó
ry   w  Niccforzo  ta k   brzmi:  C olori  fu it  tritioum   referen
ta,  capillo

flaTO,

ocnlis acribus, subflnvas, tamqiinm o-

livae colore papillas in eis babeos, supercilia decenter
nigra, nasos longior,

labia florida et verborum stiavi-

tate plena,

icios non ro tu n d a e t a c u ta

sed

aliqnanto

longior l J b r . II, c. 23.

Ś A lbert "Wielki pisze: J a k o P an nasz Jez u s C hry

stus, był najm ilszy m iędzy synam i człowieczymi;

ta k

rów nie Najświętsza D ziewica, najpiękniejsza m iędzy có

rami  Adama.  S icut  D om inua  N oster  Jesu s  C hristus  fuit
Speciosns  prae filii«  hominum,  p a rite r  E eatissim a  Virgo,
pulcherrim a  ín ter  n atas  Adae.

łanach książkę, a prawą wznosi ku górt*,

jakby Maryi i J/j dzieciom błogosławił. Obnu

cały przedstawia twarz wapauiałą. Cni Bo

skiego się w nim przebija, a kto bliżój przy

stąpi,  jakąś  bojażn  uczuwa.  W  podróity  na-
w y   d<>  Rzymu  i  na  powrót  i  potom  jeszcze
po  wiole  kruó  sprawowaliśmy  Najświętsze
Ofiary  przed  tym  obrazem,  wznosiliśmy  ni«v

św- orty ku NajświęUzój Pannie, lecą

Izami zalani za nasze winy, błagaliśmy ra

czój miłosierdzia, niź ciekawie upatrywaliśmy
rysy lego Niepokalanego < »lilie/,a

Obiedwie (iłowy, Matki Nzj«więUzój i Bo-

Żój  Dzieciny,  Wieuozą  ziole,  brylantami  zdo
bne korony  i w  tym r.  1867  obchodzimy  trze
ci,  5<i  letni jubileusz tego  uwieńczenia  (1).

Nadto Obraz zdobi prześliczna sukienka,

których jak wytój na stron. 80 opisaliśmy,
jest trzy: perłowa na tlo karnmzyuowóm,

ru-

óinów na tle btękitnóm, ■ brylantów na ile

111

llw ą j a n io ło w ie ■ z ło ta i k a m ie n i d ro g ic h t r z y

m a ją k o ro n ę n a d g ło w ą M a tk i B>>a»’j i d w ó c h d r u g ic h

a n io łó w n a d g ło w ę Dziecię« k a J e z u s

N a d to o b o k k o

r o n y i p ro n n e m o ta c z a ją c y c h o b lic z e M a tk i Dożój,

n a

. O b ra z ie , m ie sz c z ę »ię .»*e»y g łó w n e ta je m n ic e w ia

ry : Z w ia sto w a n ie M a r j i i N a ra d z e n ie D z iu c ię tk a J e z u s ;
tu d z ie ż c ie rn ie m u k o ro n o w a n ie i b ic z o w a n ie P . J e z u s a .

IJb

zielonćm.  Raz  na  rok  w  Wielki  Czwartek,
a  uroczystością  i  modłami,  odmienia  się  ta
szata  na  S.  Wizerunku.  W  roku  bieżącym
1807  jeat  na  nim  szata  brylantowa.

Wizerunek Święty jeat umieszczony w oł

tarzu

z hebanowego drzewa, o czterech

filarach,  rzeźbionym  i  wzniesionym  r.  1650
koaztem  Ossolińskiego.  Zdobią  go  kapitele
i  gzemsy  srebrne,  oraz  sześć srebrnych  anio
łów,  dwa  wielkie  zwierciadła,  kosztowne  bu
ławy,  rozliozne  wota,  jak  niemnidj  srebrne
antepedium,  z  herbem  Ossolińskich  (1).

Do roku 1075 Cudowny Obraz był osła

niany  firankami,  lecz  od  tój  daty  osłania  go
blacha  srebrna, złocona,  votum  rodziny  Dzia
ły ńskicli.  Ta  Brebrna  zasłona,  podnosi  się  na

zaraniu i na nieszporne nabożeństwo, a o 12ćj

w  południe  i  po  nabożeństwie  wieczórnćm
zasuwa;  lecz  wprzód  ojcowie  po  trzykroć
śpiewają  pieśń  po  łacinie:  Okaż się  nam  Ma
tką;  „Monstra  Te  osse  Matrem”  a  potom

zwrotkę z pieśni S. Wojciecha:

( I ) D o łą c z o n a tu lito g ra fii, w s

w s z y s tk ic h

s z c z e

g ó ła c h O b ra z św ię ty i O lL aii, i będąc« uu u im ozdoby
d o k ła d n ie p rz e d s ta w ia .

129

O Morya Cna Dziewica.

Porodziłaś Królewicza,

Niebiańskiego  Dziedzica:
Porodziłaś  Go  bez  boleści,
Zbaw  nas  z  smutku  i  żałości,

Zdrowaś Mary a

a po Bkończoniu śpiewu, gdy się Obraz za

słania, brzmią trąby i kotły, lud wierny kor
ne schyla czoło, przejmuje w duszy rozrze

wnienie, od łez powstrzymać się trudno.

Na najniższym gzomsie ołtarza, jako tez

i  po  bokach  w  górze,  porozwieszane  są  roz
maite  vota  dziękczynne,  nad  Obrazem  dwaj
aniołowie  trzymają  przed  Obraz  spuszczono
dwie  kadzialnico,  albo  raczój  jak  się  wyraża
Pismo  Boże,  czasze  złoto,  pełne  wonność*, co
są  modlitwy  świętych  (Objaw.  V.  8).  Ołtarz
odstaje  znacznie  od  ściany  kaplicy,  pątnicy
na  klęczkach  go  obchodzą  (1).  Przed  ołta- 1

(1 ) Zwyczaj obchodzenia nu klęczkach m iejsca świę

tego  w wielu m iejscach  się  p ra k ty k uje.  W   L oreto zmie-
uiać  m usza  co  la t  kilkanaście  m arm ur  około  s.  Domku
M aryi,  k tó ry   pątnicy  kolanam i  w ycierają.  Dalm aci  wy
chod::qc  z Loreto,  wracają

tw arzą obróconą k u swn -

tem u m ieszkaniu M aryi, az nad sam brzeg A drjatyku,
a wsiadłszy na lodzie znowu zw racają się k u świętemu
Domkowi.

rzem

jeden jest tylko gradua

i nie

wielka,

mosiężna, poręczowa ballustrada jakby toczo

na, a po za nią w stronę kaplicy, dwa sto
pnie marmurowe.

Ściany tego miejsca najświętszego, wyłożo

ne są aż pod gaems, jedwabną, karmazynową
materją w srebrne kwiaty; nad gzemsera, od

strony  Epistoły,  są  popiersia  dobroczyńców
na  blachaeb  srebrnych  malowane;  vota  i  po
śmiertne  tablice.  Wyżój  jeszcze nad  gzemsem,
dwa  wielkie,  w półkole  na  płótnie  malowano
obrazy, przedstawiające ucieczkę  Rodziny S-tój
i  Ś  go Józefa  jako  cieślę  pracującego,  a przy

nim  Dziecię  Jezus;  od  strony  zaś  Ewangelii,
zdobią  tę  świątynię,  dwa  okna  pięknie  nn
szkle  malowane,  przeds ta winiące  w  żywych
barwach,  S-go  Kazimierza  i  S-go  Stanisława
ziomków  naszdj  krainy.

Sklepienie kaplicy jost błękitne, a na tym

błękicie rzucone złote gwiazdy, przypomina

jące niebo. U sklepienia goreją tu ciągłóm

światłem,  pozawieszane  srebrne,  lub  złocone
lampy.  Jest  ich  siedm,  w środku  największa,
a  w jedną  i drugą Btronę  po trzy coraz mniej
sze.  Te  lamp  siedm,  przypominają świecznik
aiedmioramienny,  który  gorzał  w  przybytku
i  w  świątyni  Jerozolimskiój,  to  tóż  jeazozo

1X9

nad  kratą  zamykającą  presbiterium  tój  ka
plicy,  w  górze  wznosi  się takoż  siedm  lichta
rzy,  na  przemian  z  palmami,  a w  nich siedm
świec  goreje.

Przybytek ten pierwotny albo prezbite

rium,  oddzielony  jest  żelazną  kratą  od  nawy
kaplicy.  Kraba  pięknie  z  żelaza  wyrobiona,
około  8-miu  łokci  wysoka,  dzieli  się  na  pięć
części;  gałki  w  niój  wszędzie są złocone, a na
najwyższej  części,  wznoszą  się  dopiero  wspo-
mnione  siedm  lichtarzy,  a  między  niemi  pal
my.  W samym  zaś środku  kraty,  dwóch  anio
łów  klęczących,  trzyma  Najsłodsze  Imię  Je
zus  w  promieniach,  złocono.  Nad  kratą  i  ar
kadą,  na  zewnętrznej  stronie  presbiterium,

jest w górze wielki obraz, przedstawiający

haniebne  odstąpienie  Szwedów  od  Jasnogóry
w  roku  1655.  Wyżćj  jeszcze  od  gzemsu  aż
do  sklepienia,  jest  w  półkolu  drugi  wielki
obraz,  na  nim  wyrażona  Marya  z  Dzieciąt
kiem  Jezus,  pod  Jćj  stopami beatya  siedmio
głowa  skruszona,  obok zaś  w zachwycie  Pro
rok  Izaijasz,  zdumiony  strąceniem  z  nieba
buntowniczych  aniołów,  powtarza  wyrazy
swój  przepowiedni:  Quomodo  cecidiBti  Luci-
ferl  Jakżeś  spadł  z  nieba  Lucyferze  (Iz.
XIV.  12).

129

Kaplica sama od drzwi wielkich po kratg

długa łokoi 50, szeroka 30,  wysoka  40,  wznie
siona  została  przez  Łubieńskloh  w  r.  1650.
W  tej  kaplicy  znajdują  eię  cztery  ołtarze.

Od strony Ewangielii jest ołtarz Matki Bo

skiej  Bolesnćj.  Najświętsza  Panna  trzyma  na
swćm  łonie  Ciało  Pańskie  z  krzyża  złożone,
widać  serce  bolejące  Matki  i  serce  Jej  Syna,
włócznią  dla  grzeszników  otwarte,  jest  to
rzeźba  z  marmuru  białego.

Od strony Epistoły ołtarz Ukrzyżowanego

Zbawiciela, w którym na blasze srebrnej przed
stawiona męka Pańska, a figura Chrystusa
uważa się za łaskami słynącą (1),

Dwa ¡une z marmuru ołtarze na filaraćh

oparte przedstawiają Narodzenie P. Jezusa

Ofiarowanie.

Tu także są spowiednice penitencjarzy a-

postolskich,  z  godłem  lasek,  o  czem  w  przy
wilejach obszernie nadmieniamy. Tu  są  w resz
cie  pomniki,  o  których  w  właściwym  rozdzia
le  mówić  będziemy.

Kaplica się wspiera na trzech, po obu

( l j Przy tym o łtarza wisi na ścian ie kopia Breve

P iu sa V Í Papieża, z dnia 6 Styczn ia 1 7 9 2 r .,

jaocq

którego O jciec i-ty ołtarz wiecznemi czasy uprzywile-

jaw ał za dusza w czyszczą.

130

stronach sklepionych arkadach. Sklepienie

nawy  środkowój  i boczne  arkady,  począwszy
od  gzomsów  są  ozdobione  przaślicznemi  stiii-
kami  gipsoweini,  a  w  pośród  stiuków wielkie
mnóstwo  obrazów  fresco,  na  aamój  galeryi,
otaczającej  z  trzech  stron  nawę  kaplicy  na
liczyliśmy  ich  28.

Freski pomiędzy atiukami wszystkie są

symboliczne, wyjęte z Pisma Bożego, lub z □-
wielbień Maryi, z odpowiedniemi napisami,

jako to: Ut castrorum acios ordinnta... Hortus
conclusus... Tota pulcbra... Columba mea..,

macula non est in Te... Victrix Maria... Me

diatrix Maria... Protectrix Maria... Auxilia-
trix Maria... Consolatrix Maria... i odpowie

dnie  godła.  Szkoda  tylko,  żo  te  freski  i atiu-
ki,  są  jnż  po  części  nadpsute,  a barbarzyńska
ręka  głupców,  jeszcze  na  nich  poważa  się
swe  wdrapywać  imiona-,  zapominając,  ze  ni
szczy  mozół,  koszt  i  piękno  pracy,  ź t  za  to
podpada  karom  kościelnym,  jak  to  pozawie
szane  po  wielu  miejscach  tablice,  wyraźnie

przybyszów ostrzegają.

Na filarach środkowćj nawy, pozawieszane

są nadto obrazy, przedstawiające różne szcze
góły życia Matki Bożój, a przy pierwszym od

131

strony Epistoły, jest mównic«, nad którą się
wznosi statua Niepokalanego Poczęcia Maryi.

W środku kaplicy zawieszony jest piękny

świecznik:  po  obydwóch  zaś  stronach i trzecićj
wprost  ołtarza  jest galerja  sklepiona,  na  Ka
plicę  otwarta.  Na  galerji  od  strony  Epistoły,
mieści  się  w  rogu  mały  organ  i chór,  a przed
chórem  miejsce  jeszcze  wolne  dla  ludu,  który
się  w  kaplicy  pomieścić  nie  może  na  dole.

Na galerji wprost wielkiego ołtarza i ś-go

obrazu,  jest  chór  i  organy  w  r.  1854  nowo
zbudowane  (1),  tu  się  mieści muzyka  świąty
ni,  a  osoby  do  niśj  należące  od  rana  do  po
łudnia,  i po  południu  śpiewem  i muzyką cześć
niosą  Maryi.

Na galeiji od strony Ewangelii jest chór

zakonny, a w nim stalla rzeźbione. W prze
dłużeniu tćj galeiji nad Janitorium, znajdu

je się kaplica bardzo skromna Ś-go Józefa,

o którćj nikt z opisujących Jasnogórę prawie
nie pamiętął, w rozdziale o kaplicach, w krót

kości ją opiszemy. 1

(1) Na fron d a organ

są

w g<5r*e raeźbione an io ły

B instrum entam i,

a w samym

¿rorikn wielka,

takoż

draewa raeihiona, ałocona figura ś. C ecylii, grającej

na gustownie w yrzeźbionej arbę.

ROZDZIAŁ I I I .

W i e l k a Ś w i ą t y n i a .

Po opisaniu części zewnętrznej, i kaplicy

Ś- Obrazu, wróćmy aię teraz do wielkiego

kościoła. Można się tu udać, albo z Janito-

rium, albo wprost z kaplicy przechodząc oko

ło ołtarza Ukrzyżowanego Zbawcy i zakry

stii;  albo  zaraz po  przejściu  pierwszych bram
czterech,  przez wielki  przysionek czyli kruch-
tę.  Przysionek  ten  jest  zakończony  kopułą,,
w  którój  sklepieniu  i  latarni  są  malowane  al
fresco  różne  zdarzenia  z  życia  pustyni.

Za zbliżeniem się do świątyni, rozwija się

wspaniały widok, całej nawy środkowćj, pres-
bitęrium i wielkiego ołtarza.

Świątynia jest długa łokci 112, szeroka 36,

wysoka  54.  Charakter  jój  gotycki,  odległćj
starożytności,  ozdoby  zaś  do  późniejszych  od
noszą  się  czasów.  Troskliwość  pobożnych do
broczyńców,  zwłaszcza Władysława  Jagiełły

133

podała  jój  pierwszy  byt,  a  w  drugiój  poło
wie  siedmnastego  wieku,  z  ruin  podniesiona,
gustownie  i  z  duchem  bożym  przyozdobiona
została,  we  wszystkich  szczegółach  rozsypa
nego  w  niój  blasku.

Sklepienie wielkiój nawy kościoła, śmiało

rzucone,  spoczywa  na  czterech  po  obu  stro
nach  filarach,  łukami  połączonych  i  dzieli
świątynię  na  trzy  części;  na  nawę  główną,
środkową,  która  się  wznosi  daleko  wyżśj
i  mieści  po  obu  stronach  rząd  okien—i  dwie
nawy  boczne  niższdm  sklepieniem  zakoń
czone.

Sklepienie świątyni i wszystkie ściany, tu

dzież filary marmaryzowane, zdaje się jakby
cała świątynia wykuta była z twardego mar

muru;  a  nadto  począwszy od gzymsów  i  w  sa-
mychże  lukach,  najpiękniejsze  są  stiuki,  ma
lowidła  al  fresco  i  mozajka.  Ten  sam  Karól
Dankwart  Szwed,  którego  roboty malarskie
są  znane  w  Krakowie,  w  kościele  S.  Anny,

Włoscy.  Gmach  ten,  w  którym  od  pięciu do
sześciu  tysięcy  stanąć  może  ludzi, wspaniały,
proporcjonalny  w  rozmiarach,  dziwnie  prze
mawia  do  duszy; jego  mury,  kamienie  przy-

pominają  te krocie pobożnych  pątników,  któ
rych  tu  wiara  przywiodła,  dla  oddania  czci
Bogu  i  uwielbienia  Maryi.

Ołtarz wielki hojnością Chomentowskiego

wojewody  Mazowieckiego  wzniesiony, w roku
1734  konsekrowany, szczegół o iój  dodaje ozdo
by  świątyni',  w  części  z  kamienia  ciosowego,
a  w  części  z  marmuru  o  sześciu  filarach,
przedstawia  w  rzeźbionych  statuach  Naj
świętszą  Pannę  unoszoną  w  niebo  przez  a-
niolów,  pomiędzy  filarami  stoją  statuy  mar
murowe  czterech  Ewangelistów  z  swcmi  go
dłami,  a  w  górze  nad  Maryą  niebo,  Trójca
Przenajświętsza,  anioły,  Duch  Przenajświęt
szy  w  samym  środku  w  postaci  gołąbki, ztąd
promienie  złote  ocieniają Maryę,  anioły  trzy
mają  nad  Najświętszą  Panną  koronę.  l3o
ołtarza  wstępuje  się  naprzód  po  trzech,  a  po
tem  jeszcze  po  pięciu  gradusAch.  Od  strony
Ewangelii  na  marmurze  wyryte  świadectwo,
iż  teu  ołtarz  jest  uprzywilejowany  za  umar
łych  (t) 1

(1) W takich w yrazach; A ltare prlvÜcgiatnm

pro

d efu actit, in perpetunm.

B ened icto X IV , P o n t Max.

1749 an. 82 Novembria.

Przy wiol kim ołtarzu od strony Epistoły,

zastanawia  widza  prześliczny  tron  biskupi,
świeżo  w  r.  1866 wzniesiony:  nad  tronom lekki
unosi  się  bnldnch,  na  nim  igra  ośmiu  anioł
ków.  Mitrę  także  anioł  unosi,  wszystko  to
z  drzewa  z  wielkim  gustem,  lekkością  wy
rzeźbione:  a  tcm  więcćj  godne  uwagi,  że ry
sunek  i  cały  plan  podał  miejscowy  kapłan,
kustosz  zakrystii  Robert  Potocki.  On  całko
wicie  zajmował  się doglądem i  kierownictwom

w pracy rzeźbiarzy.

W Presbiterium na sklepieniu, w malowid

łach  przedstawiona  jest  cała  histnrja  Krzyża
świętego,  bo  tój  świątyni  tytuł  jest  i  Wniebo
wzięcia Maryi i  Znalezienia  Krzyża  świętego.
Tu  także  w  Presbiterium  po  prawój  stronie
jest  orgnn,  a  po  lewćj  ganek  chórowy,  na
którym  w  wielkie  uroczystości  mieszczą  się

śpiewacy lub orkiestra.

Wychodząc z presbiterium, od strony Epi

stoły ku nawie bocznój, znajdują się tu nastę
pne ołtarze (1) i kaplice:

Pierwszy Ołtarz stój Anny, wystawia w wy- 1

(1 ) O łtarze nie ag zbyt dawne, nie aifgnjg nad rok

17'2G po w iększij części ks. K onstanty M oszyński

zaj

mował a lf ich wzniesieniem.

13(3

pukłej rzeźbie, w górze Niepokalany Panienkę

wśród grona aniołów. W środku S. Annę
a obok niój stoi na globie maluczka Marya.

Pod statuy zaś S. Anny, znajduje się obraz

S. Wincentego Ferarjusza, który wskrzesza
pokrajane dziecię.

2 <j \ Ołtarz S. Łukasza. W górze dziewice

błagąjy  Śgo  Łukasza,  aby  im  święte  Obli
cze Matki  Bożój  odmalował.  Wsrodku  obraz
przedstawia  Ś.  Łukasza  malującego  Oblicze
Maryi,  lecz  kiedy  takowego  na blacie cypry
sowym  namalować  nio  może,  wpada  w  za
chwycenie  i  wychodząc  z  takowego,  spo
strzega  już  Obraz  co  dziś  iest  na  Jasnogo-
rze,  całkowicie  ukończony.  Pod  świętym Łu
kaszem  jest  trzeci  obraz  świętego  Judy  Ta
deusza  Apostola

3-ci Ołtarz przedstawi» w figurze z kamie

nia  świętego Ksawerego  udzielającego Chrzest
święty  Indjanom,  nad  świętym  w  górze, pło
nące  serce,  wyraża  owy  miłość,  który  gorzał
Ksawery.  Pod  ty  statuy  jest  obraz  świętego
Dydaka,  który  oliwy  z  przed  obrazu  Matki
Bożej  uamazując  rauę  chorego,  wraca  mu
zdrowie  zupełne.

Następuje kaplica Pana Jezusa, o któićj

w rozdziale kaplic.

137

4-ty. Po za kaplic.) Nazaieóaką jest ołtarz

z wielkim obrazem, przedstawiającym pokłon
Trzech Króli, Dziecięciu Jezua składany;

a pod nim niewielki obraz, wyraża świętego
Stanisława Kostkę.

Tu znowu następuje kaplica świętego Pa

wła, o której w właściwym mówimy roz
dziale.

Pod chórem wreszcie, za kaplicą świę

tego  Pawła  jest  ołtarz św.  Kazimierza,  w nim
są  trzy  obrazy:  w  górze  Głowa  św.  Jana
Chrzciciela  na  misio, — w środku  święty  Ka
zimierz  modli się  w  postawie  klęczącój,—naj-
niżćj  zaś  nad  mensą  s-ta  Kunagunda,  żona
Bolesława  Wstydliwego,  a mimo 50  lat z nim
pożycia,  dziewica  w  szacie  klaryski  klęczy
i  modli  się.

Przejdźmy teraz na Btronę Ewangelii: tu

prócz kaplicy św. Antoniego z Padwy, jest
następnych sześć ołtarzy:

l-azy. Wprost św. Kazimierza jest ołtarz

ewiętój  Magdaleny.  Święta  przedstawiona
joat  na marmurze  w płaskorzeźbie,  w zachwy
ceniu,  około  niój  widać  narzędzia  jój  poku
ty — Pan  Jezus  jćj  ślę  przedstawia.  Nad  tą
śliczną  płaskorzeźbą  jest  w  górze  obraz  a w«
Wacław».

1 3 8

Przy tym ołtarzu jest wchód do Janito-

riutn,  a  nad  drzwiami  w  rzeźbie  wypukłej
na  kamieniu,  jest  wyrażona  grota  świętego
Pawła  Pustelnika,  przed  grotą  Paweł  święty
wita  się  z przybyłym  doń  Antonim  świętym.
W  górze  widać  palmę,  na  nićj  dwóch  lwów
opiera  się,  a  nad  palmą  ulata  kruk  z  ohle-
bem  w  dziubie.

gi Ołtarz wyraża Narodzenie Pana Jezu

sa  w  wielkim  obrazie,  a  nad  nim  w  górze,
z  kamienia wyciosane niebiańskie chóry:  śpię«
wają  Chwała  na  wysokości!  Pod  spodem  zaś
niewielki  obraz  wystawia  św.  Cecylję  grają
cą  na  organach,  przy  niej  stoi  anioł  z  różą
i  lilją  w  ręku,  a  na  filarach stoją  dwa  posą

gi: Arcykapłan Aaron z napierśnikiem dwu

nastu pokoleń, i Izajasz Prorok.,

ci Ołtarz św. Augustyna. Święty pisze

o  miłos’ci,  a  aniół  przed  nim  trzyma  pło
mienne  miłością  serce.  Pod  tym  obrazem jest
drugi  wyrażający  świętą  Monikę  w szacie  za

konnej,  aniól  przed  nią  trzyma  Imię  Jezus,
w  którum  Ona  eałą  swą  złożyła  nadzieję.—
Na  filarach  zaś  ołtarza,  posągi  z  kamienia:
św.  Ambroży,  przy  którym  godło  jego  wy
mowy  ul;  i  święty  Grzegorz Papież  z potrój
nym  krzyżem.

1 3 9

ty Ołtarz a. Stanisława Biskupa i Męczen

nika.  Święty  wskrzesza  Piotrowinę,  z  boku
nniół trzyma  pastorał,  wszystkie  figury rzeź
bione  na  kamieniu.

Pod spodem jest obraz Św. Franciszka Se

rafickiego,  który  w postawie klęczącej, wzno
si  oczy  i  ręce  w  niebo,  modli  się  na  górze
Alvern o  i  odbiera  stygmato,  czyli  blizny  Pa
na  naszego  Jezusa  Chrystusa.

ty Ołtarz Sw. Jana Nepomucena. Święty

odmalowany jest w postaci modlącej się, sza

ta i biret są srebrne, przed nim anioł trzy

ma  krzyż  srebrny,  nad  świętym  unoszą  się
anioły  z  wieńcem  laurowym,  dla  ukorono
wania  męczennika  sekretu  spowiedzi,  patro
na  dobrej  sławy.

Pod spodem jest obraz Św. Tekli Panny

i Męczenniczki, z godłami jej męczeństwa.

Obok prezbiterium jest ołtarz Matki

Bożój  Róźancowćj  na  marmurze  rzeźbiony,
W  górze  Bóg Ojciec  świat  trzyma,  Matka Bo
ża  w  koronie,  trzyma  w ręku  różaniec,  z pra-
wój  strony  stoi  św.  Joachim,  a  z  lewej  nad
Marysj  unosi  się Anioł  zwiastowania  Gabrjel.
Na  filarach  stoją  rzeźbione  figury  przedsta
wiające  Arcykapłana  Aarona z napierśnikiem
dwunastu  pokoleń,  i  Dawida  Króla.

141

ROZDZIAŁ IV.

K a p l i c e . — Z a k r y s t j a .

Prócz kaplicy Matki Rożój; którą oddziel

nie opisaliśmy, znajdują aię tu jeszcze nastę
pne:

1-sza figo Józefa. Ta kaplica jakby była

zupełnie  zapomnianą,  opisujący  Jaanogórę
o  niój  zamilczają.  Jest  ona  nad  Jonitorium,
od  strony  Ewangelii,  nn  galerji,  za  chórem
zakonnym.  Na  drzwiach  z  kraty  Żelaznój,
znajduje  się  rok  wzniesienia  kaplicy  1711.

Skromna,  ustronna  ta  kaplica,  tak  jak  było
życie  Sgo  Józefa,  mieści  ołtarz,  i  obraz  śgo
Józefa,  szatą  srebrną  powleczony.  Sty  Józef
trzyma  w  ręku  lilję  godło  swój  niewinności
a  Dzieciątko  Jezus  w  koronie,  wieńczy  wa
wrzynem  głowę  świętego.  Kaplica  ta  malo
wana  al  frosco,  przedstawia  ustępy  z  życia
Sgo  Józefa,  jako  to:  poślubienie  z  Niepoka
laną  Dziewicą;  sen  śgo  Józefa,  i  anielskie

nim widzenia; ucieczkę do Egiptu; znalezie-

1 4 2

nie  Jezusa  w świątnicy.  Godny zastanowienia
jest  wizerunek  podróży  do Jeruzalem,  Mary a
i  Jóżef  prowadzą  Dziecię  Jezus:  tak  mamy

odbywać  pielgrzymkę  na  Jasnogórę,  Jezus
ma  być  w  naszćm  sercu,  a  Józef  i  Marya
po  jednój  i  drugiój  stronie  towarzyszyć  nam

mają.

2ga Kaplica Sgo Antoniego Padewskiego,

jeat w przedłużeniu przysionka wiodącego do

wielkićj  świątyni,  za  kratami  wznosi  się  oł
tarz,  na  nim  obraz  wyraża,  jak  Matka  Boża
podaje  Dzieciątko  Joztis  świętemu.  Na  skle
pieniu  i  na  ścianach  al fresco,  przedstawione
są  różne  zdarzenia  cudowne,  z  życia  tegoż
świętego.

3cia Kaplica Sgo Pawia pierwszego pustel

nika, jest przy wielkim kościele od strony

Epistoły  zaraz  pierwsza  od  wielkich  organ.
Władysław  Denhoff  wojewoda  Pomorski
wzniósł  tu  grób  rodzinny  (1)  i  na  nim  w  r.

1672 zbudował tę kaplicę z ciosowego ka

mienia, zdobną wewnątrz rzeźbionym czar
nym marmurem. Do tej kaplicy prowadzą 1

(

) W tym gTobie rodziny Denhoffów, inaj§ się znaj

dować dotąd nieskazitelne zw łoki J a n a A lberta Den-

lioff, B iskupa K rukow skiego w r. 1702 tn złożona.

143

drzwi  żelazną  zamykane kratą,  na kracie pal
ma,  na  palmie  opierają  się  dwa  lwy,  nad
palmą  unosi  się  kruk  z bulką  ohlcba  w dziu-
bfe.  Wproit  drzwi  jest ołtarz  i  obraz śgo  Pa
wia,  sędziwa  oBoba  świętego  okryta  jest  sre
brną  sukienką.  Sty  Paweł  klęczy,  trzyma  li-
Iję  i  pnlraę,  w górze  na  tym  samym  obrazie,
Pan  Jezus  z  jednej  strony  wieńczy  wawrzy
nem  Śgo  Pawła,  a  z  drugiój  unosi  się  Bóg
Ojciec  i Duch  Święty.  Drugi  ołtarz w  tći ka
plicy  jest Śgo Antoniego  Pustelnika;  na  obra
zie  przedstawiony  jest  śty  Antoni  w postawie
stojącój,  z oczami  wzniesionemi  w górę, w za
chwyceniu  spostrzega

niebian i powtarza:

„Prawdziwie  widziałem.  Pawła w rafii,  widzia
łem  Jana  na pustyni,  widziałem  Jüiasza  (1):
u  spodu  zas  obrazu,  znajduje  się  wypisany
ustęp  Sw.  Hieronima  zżycia  świętego  Pawła,

w języku łacińskim: „Święty Antoni Opat,

pustelnik, użalę Pawła, którą on robotą koszy

karska  z  łió™  p<dm  sobie  uplótł,  wz\<fl  z  sobą
i  takowfy  w dni  uroczyste  Widkićmocu  i  Za
siania  J)ucha  Syo, az  do  śmierci  używał  (2) 1

(1) Varu yl<li Fantom in pnradiso, vidi Juanncm in

de-mrl«, rid l F.lixm.

(3)

ŚanctiM Antonin* Abbas Eremita, tnnicam Pauli,

quam in eportae modom ex palmae folila Ule *lt»i eon-

144

Trzeci ołtarz i obraz iest Śgo Hieronima,

który  również  długo  na  pustyni  w  Betleem
przebywał,  naśladując  w  ostrości  żywota  śgo
Pawia,  tam  pisał  różne  dzieła,  a pokora jego
najlepiój  się  okazuje z wyrazów,  jakie  na tym
obrazie  są  umieszczone:  święty  bowiem  jeat
przedstawion  w  postaci  piszącego  i ten  kreśli
ustęp  łaciński:  „ Każdy  swego  zawodu  ma  mi
strza,  naszym  mistrzem  jest  Paweł  z  Tebaidy
(1).  Ktokolwiek  czytac  będziesz  te  wyrazy,
wspomnij  na  grzesznika  Hieronima,

któremu

gdyby do wyboru zostawiono, wybrałby szatę

Pawła z jego zasługami." W ośmiu niszach

téj kaplicy, mieści się ośm figur ojców pusty
ni, rzeźbionych zdrzowa, naśladujących mar

mur biały.

W kopule kaplicy aztukaterja i freski wy

rażają  historję  życia  na  pustyni.  U  sklepie
nia  wisi  wielka  lampa  w kształcie  aerea  Ma
ryi,  uwieńczonego  różami.

texucrat, aecum auferens,

6 0

vastítil diebua

P ascha«

et Pentecoatoa quo ad visit «ana e a t 8. l i i er. m v ita
Pauli.

I I I H nbet uiium quodque propoaitum sima principo*

noa habumua propositi n ostri principein

Pmilum Ih o -

beum . (juicunq n e haoc

iogerla

H ieronim !

p ec ca to n s

tnemineria.

C ui ai

D eus

optionem d a re t, eiig erat tu m .

cam P au li cnm aula meritia.

A. Nieco dalój ku wielkiemu ołtarzowi,

przedstawia się wspaniała kaplica podwójna,
górna i dolna. Na górną wiedzie dwanaście

marmurowych po dwóch stronach gradusów.

No»i  nazwę  Pana  Jezusa  Nazareńskiego—
lub S.S. Aniołów Stróżów.  Ostatecznie  wzniósł
tę  kaplicę  w r.  1740  Stanisław książę  Jabło
nowski.  Jego  to  kosztem  umieszczona  tu
w  ołtarzu  została  prześliczna  figura Pana  Je

zusa  Nazareńskiego  związanego  powrozami,
cierniem  ukoronowanego,  po  części  podobna
do  iój,  jaka  jest  w  Warszawie  w Kościele Ś.
Trójcy  na  Solcu,  de  rederaptione  captiyorum
(1)  W  górze  nad  figurą  jest  obraz  Przemie
nienia  Pańskiego.

Od strony Ewangelii jest ołtarz Aniołów

Stróżów,  należący  do  Bractwa  tejże  nazwy.
Na  obrazie  wśród  aniołów,  najbardziej  wy
datny  Sty Michał,  z  tarczą  swego  imienia:
Kl6t jak  JUlij i na  szali  wazy  sprawy  ludzkie.

W prost tego ołtarza iest pomnik marmuro

wy fundatora kaplicy Jabłonowskiego z mar

muru.

( 1 ) G ita ra te n w m o c p rz y w ile ju z d. 10: L is to p a d a

1775 r . p re c z P i u s a V I, n a d a n e g o , j e s t c a d u s z a z m a r

ły c h t r a c i u p rz y w ile jo w a n y w ie c in e m i

esasy .

b p .

e i

W czterech rogach kaplicy, stoją cztery

rzeźbione statuy, wyrażające czterech anio
łów: smutka i płaczu, zmartwychwstania i try
umfu.

Tu także znajdują się maluczkie, lekkićj,

pięknej  struktury,  jakby  w  powietrza  zawie
szone organki.  Budownikiem których  był  wy
żdj  wspomniony ojciec zakonu  Kobprt Potocki,
które  w  r.  1803.  z  gustem  wykończył.

W kopule i latarni al fresco, przedstawio

ne są figury i historja ego Krzyża: wąż mie

dziany na pustyni; Jezus pod krzyżem upa

da; krzyż znaleziony, krzyż podwyższony.

W środku kaplicy wisi lampa wyobraża

jąca N. Serce Jezusa, ciernia koroną uwień

czone.

Pod tą kaplicą jest druga, dolna, Świę

tych  Relikwii  zwana;  zstępuje  się  do  niój  po
czternastu  marmurowych  grndusach.  Tu  nad
drzwiami  wyrażony  jest  i  rok  jdj  pierwotne
go  wzniesienia  1G25  i  rok  świeżo  dopełnio
nej restauracji 1865(1). Rzeczywiście i słusznie
ma  nazwę  św.  relikwii,  bo  cała  świętemi
szczętami  jest  wyłożona.  Ma  trzy  ołtarze.

głównym jest tymczasowo figura Pana

f i ) A e d ifin a ta A . D . 1 4 2 5 , u ltim a 1 8 6 5 , d e novov

147

Jezusa  z  trze,Iną  w ręku,  cierniem  na  głowie,
okrytego  na  szyderstwo  szmatem  purpury.
Tu  ma  być  obraz S-go Filipa  Nerjusza  i Ś-go

Walentego Kapłana. Dwa inne ołtarze i obra

zy  Bij:  od  strony Ewangelii  S-ój  Apolonii i S-Ój
Agnieszki;  od  strony Epistoły  S-go Wawrzyń
ca  i  ś-go  Wojciecha.

6. Zakrystja między wielkim kościołem,

a  kaplicą  Cudownego  Obrazu  i  na  przeciw
schodów wiodących  na galerję i  chóry  obszer
na  i  jasna,  łokci  34  długa,  17  szeroka,  cała
sklepiona,  w  r.  1648  wzniesiona,  już  na  sam
rzut  oka  do  kościoła  podobna,  słusznie  ją

przeto  tu  do  kaplic  zaliczamy:  tóm  bardzićj,
że  istotnie  w  dniu  28  Września,  w  dzień  ś-go
Wacława  pierwszego  Słowian  Męczennika,
przybiera  ona  postać  świątyni,  tu  bowiem
jest  ołtarz  i  obraz  w  nim  S.  Wacława, i w  tym
dniu  odprawia  się  Najświętsza  Mszy  Ofiara,
którćj  tu  lud  z  nabożeństwem  słucha.  Zakry
stja  ta  ozdobiona  jest  różnemi  obrazami,
a  zwłaszcza  dwóch  pustelnic  Sofronii  i Dym-

pny; SS. Romualda i Antoniego Opata, czte
rech Ewangelistów z ich godłami i innych.

7. Mówiąc o kaplicach, przemilczeć jeszcze

nie możemy, ojednćj maluczkićj,jeśli ją mo
żna nawet zwać kapliczką. Na galerji, przy

1 5 0

Głowy świętych Męczenników Eu

zebiusza Kapłana i Donata Djakona wraz
z wielu innemi szczętami świętych, w

1625 sprowadzone i w kaplicy Świętych

Kelikwij zwanej, w tymże roku wzniesio
nej umieszczone.

Głowy śś. Męczenników Honorata

i Kandydy, przez Aleksandra Danhott

Opata  Cystersów  w Jędrzejowie,  w  trzech-
setną  rocznicę  sprowadzenia  Obrazu  na
Jasnogórę,  czyli  w  roku  1682  ofiarowa
ne  i  uroczyście  w  dniu  7  Września  t.  r

tu sprowadzone.

Relikwia S-go Pawia pierwszego

pustelnika,  z  autentykiem  wiarogodnym
p  zelożonego  kościoła  S-go  Julijana  w
Wenecyi,  sprowadził  tu  w  roku  1716
Daniel  Delphino  Cavalière  a  San  Marco
di  Venezia,  który  w  tymże  roku  jako
poseł nadzwyczajny  Rzeczypospolitej  We-

151

neckiej był wysłany do Augusta {I. i
Jasno górę nawiedził.

Wiele jeszcze innych jest relik-

wij,  jak   np.  S.  Walentego,  która  pątni
kom  w  kaplicy  dolnój,  przed  ołtarzem
tegoż  świętego  bywa

do pooałowania

przedstawianą.

Pomniki,

Po relikwjaoh tych, którzy

już królują w niobie, wspomnijmy chód

po krotce o tych, co nie wiemy ozy już

są w niebie, ale byli przejęci wiarą i

pragnęli, aby tu ich kości spoczęły,
wyczekując ogólnego

ciał zmartwych

wstania.

Najpierwszym tu pomnikiem jest

kamień  marmurowy,  u  podwoi  kaplicy
świętego  Obrazu  w  Janitorium na  posada
ce  leżący:  pod  tym  kamieniem  spoczywa
ją  kości  i  ojoów  i  brapi  i  dobroczyńców

152

zakonu

W roku 1836 dnia 11 Paź

dziernika,  po  odprawieniu  zalotnego  na
boźeństwa  z  sklepów  grobowych,  z  zbu-
twiałyoh  trumien  zebrane  szczęty,  pocho

wane zostały u podnóża świętego Wizę
runku, u Matki, która jest ratunkiem
konających,

wyswobodzicielką dusz w

czyścu zostających,

W tymże Janitorium od strony

południowej, wznosi się pomnik Wójcie

cha  Kazimierza  z  Kurozwęk  Męcińskiego
Dwaj  w  ostatnich  ozasach  autorowie  opi
sujący  Jasnogórę  B.  i  L.  nader  ostre  o
Męoińskim  i  jego  rodzinie  wyrażają  zda
nie:  chrześcianin  o  umarłych,  nad  ich

grobem, nie porusza złego

3. W kaplicy Matki Bożej znajdują

się  pomniki  z  czarnego  marmuru:  Jana
Klemensa  Branickiego,  podkomorzego  k o
ronnego:  Heleny  i  Stanisława  Warszy-

155

ROZDZIAŁ YI.

S k a r b i e o i D a r y .

Jasnogóra cala jest darem serc-, Mary a

otwiera  tu  swe  Serce,  darzy  awe  dziatki  ła
skami-,  nawzajem  wdzięczne,  miłujące  Maryę
dziatki,  co  mogą  z  serca  niosą  i  na  ołtarz
przed  obraz  Maryi  składają.

Najdawniejszą pamiątką na Jasoogórze,

jeat ryza albo ornat obrzędu wschodniego.

Jest  to  obszerna  kapa  z  ciężkiej,  czerwonej
materyi,  przez  środek  przechodzi  w  krzyż
słup,  na  nim  są  wyszyta  srebrem  i  perłami,
różno  świętych  figury,  jnkoto:  Najśw:  Panny,

Apostołów, nad figuraipi są wypukło wyszyte

jakby baldachimy lub kaplica (1).

Krzesło z poręczami, z dębu, kością sło-

f l ) T a r y z a n r a *

* ■ o b r a z e m s p r o w a d z o n a tu b y ła

p rz e z k s ię c ia O p o ls k ie g o ja k o

dawna p a m ią tk a , m a

p rz e to

lat p rz e s z ło p ó lty s ią o a ,

* ) T o n ie j e s t ł a d n a r y s a , le c z n a j p r o s t s z y o r n a t

ła c iń s k i k tó r e m u b r a k u j e p rz o d k u .

R y z a m ia ła i m a

i n n ą fo rm ę.

156

mową  w gwiazdki wykładane, wyplatane trzci
ną,  w  poręczach  ma  sznfiadki.  To  krzesło
ma  być po  Kazimierza  W.  który  panował  od

1333  do  1370,  przed sprowadzeniem S. Obra
zu  na  Jasnogórę.  Zapewne  książę  Opolski
złożyć  go  tu  musiał  wraz  z  obrazem.

1393 Królowa Jadwiga ofiarowała własną

ręką robiony, na tle zlotćin ornat perłami
szyty (1).

1484 Kiedy Kazimierzowi IV. syn jego

Kazimierz,  w  młodzieńczym  wieku  bo  25 za
kończył  życie,  którego  późniój  Leon  X.  Pa
pież  w  r.  1521  w  poczet  świętych  zapisał,
stroskany  ojciec  nadesłał  Jasnogórzo,  jako
dar  i  pamiątkę,  ołtarzyk  z  hebanu  misternie
srebrną  rzeźbą  i  ozdobami  upiększony,  przed

którym młody Kazimierz codzennie swe mo

( ) ) O rn at Jad w igi w yraża po cz tery figury z frontu

i  tyleż  z  ty łu ,  na  środkow ym   tylnym   słu p ie  są  p e rła
mi  wyszyte:  w  górze  M clchizedech  potem M atka  Boża.
S ty   J a n   trzym a  pudnny  sobie  kielich  z  napojem   z a tru

tym ,  pobłogosław i  napój,  i  oto  wąż  w ychodzi  z  k ieli
cha,  a  J a n   ocalał  od  śm ierci.  Pan  Je z u s  i  J a n   święty.
Od  fro ntu   zaś:  N nrodzonie  D zieciątka J ez u s.  Ś ty  Jó z e f
królowa  Jadw iga,  anioły.

Jadw ig a zako ńczy ła

życie

1399 m ylnie zatem podają niektórzy, ie ten o rna t zło

żyła

1114, owszem d ata jeg o złożenia w ypada na

1323 ja k to w części historycznej objaśniliśm y

157

dły do Tronu Bożego wznosił, n zwłaszcza
swą cudną piosenką „Omni die

die Mariae"

Maryę wielbił (1).

1510. Zygmunt I. złożył w ofierze wielki

krzyż srebrny 17 funtów ważący, z relikwją
wewnątrz Krzyża świętego.

Krzyż ten srebrny, własną ręką Zygmun

ta I, Króla wyrobiony, pod krzyżem stoją od
strony Jezusowego serca Matka Bo2 i, z dru-

giój  Jan  Sw.  na  spodzie  jest  napis  wyryty:
tiigismundus  Rex  Poloniae  1510.  i herb  kró
lestwa  pod  koroną.

1542. Tenże Zygmunt I. biegły w Bztuce

złotniozój, złożył w darze piękną, gustownie
w kształcie gotyckim wyrobioną monstrancję.

Monstrancja takoż własną Zygmunta ręką

wyrobiona, w strzelające w niebo wieżyce,

w stylu gotyckim na niój wyryty 1542. i herb
królewski z koroną.

( i ) Na tym o łtarz y k u , są z srebra w ypukło wyrobio

ne:  w  górze  Zw iastow anie  N.  P ann y ;  w  śro dku   N a ro
dzenie  P ana;  g ro ta  Betleemu,  anioły  się  unoszą,  p a s tu
szkow ie  hołdy  sk ładają;  po  bokach  zaś

jed nćj strony

trzój Królowie składają, d ary, z d rugiej M arya ofiaruje
Dziecię J e z u s w św iątyni. P o d łu g tego o łta rz y k a w

r .

1650 wzniesiono

z hebann o łtarz

wielki w kaplicy

gdzie się O braz Ś ty znajduje.

157

dły do Tronu Bożego wznosił,

zwłaszcza

swą cudni} piosenką „Omni die die Msriae1'
Maryę wielbił (1).

1510. Zygmunt I. złożył w ofierze wielki

krzyż srebrny 17 funtów ważący, z Telikwją

wewnątrz Krzyża świętego.

Krzyż ten srebrny, własną ręką Zygmun

ta  I,  Króla  wyrobiony,  pod  krzyżem stoją od
strony  Jezusowego  serca  Matka  Bo2 i,  z dm-
giój  Jan Sw.  na  spodzie  jest  napis  wyrj’ty:
Sigismundua  Bex  Połoninę  1510.  i herb  kró
lestwa  pod  koroną.

1542. Tenże Zygmunt I. biegły w sztuce

złotniczój, złożył w darze piękną, gustownie
w kształcie gotyckim wyrobioną monstrancję.

Monstrancja takoż własną Zygmunta ręką

wyrobiona,  w  strzelające  w  niebo  wieżyce,
w  stylu  gotyckim na  niój wyryty  1542.  i herb
królewski  z  koroną.

(1) Na tym o łtarz y k u , sg z u robra w ypukło wyrobio

ne:  w   górze  Zw iastow anie  N.  P an n y;  w  środku  N a ro
dzenie  P ana;  gro ta  Iłetleeimi,  anioły  się  unoszę,  p a s tu
szkow ie  hołdy   składajg;  po  bokach  zaś

jedru'j strony

trzój Królowie skiadaję, dary , z drugiej Mar}1« ofiaruje
Dziecię Je z u s w św iątyni. P o d łu g tego o łtarz y k a w r.

Ifi50 wzniesiono

z hebanu o łtarz

wielki w kaplicy,

gdzie się O braz Ś ty znajduje.

1 5 8

1581. ¡Stefan Batory ofiarował miecz swój

obosieczny królewski, z ozdobny rękojeścią,
wysadzaną drogiemi kamieniami.

1611. Statuetka z jednej sztuki bursztynu,

■wyrażająca Niepokalane Poozęcie Matki Bo-

żój, ofiarował Dawid Konnrski opat Cyster
sów z Oliwy pod Gdańskiem.

1624. Zegar mały stołowy dar kaiężnój

Czartoryjskiój.

1626. Konstancja 2-ga żona Zygmunta III

złożyła  w  darze  kosztowny,  własną  ręką  na
tle  złotem  szyty  ornat,  z  herbem  państwa  i
szwedzkiej  korony.

1631. Kosztowny obraz Niep. Poczęcia, dar

Wolskiego i rodziny Żabińskich.

1638. Władysław IV, ofiarował łańcuoh

złoty  wysadzany  brylantami;  w  kształcie  ko
kardy,  żona  zaś  Władysława  IV.  Cecylja
Renata,  Kanak  złoty  dyamentowy.

1641. Obraz Matki Bożój na drzewie ma

lowany, kosztownemi kamieniami wysadzany,
dar niewindomćj osoby.

1642. Władysław IV, złożył wotum złote

ze  swym  portretem  i  lampę  złotą,  jako  okaz
wdzięczności,  za  doznane  cudowne  uzdrowie
nie  od  kamienia,  za  przyczyną  Matki  Bożój,

>09

1644. Krata żelazna, dzieląca kaplicę Ma

tki Bożój początkową od późniśj w r. 1644
przymurowanój.

1650. Ołtarz hebanowy z ozdobami ze sre

bra w tejże kaplicy wyżśj już opisaliśmy na
str. 45 i 125.

1663. Ornat w perły i granaty wyszywa

ny, przez kardynała Vidoni z Rzymu nade

słany.

1610. Dnia 21 Lutego. Korybut po odby

tym  tu  ślubie  z  Eleonorą  Austryacką,  złożył
wielkie  votum  złote  w  kształcie serca,  na któ-
róm  dyamentami  Imię  Marya  jaśniało.  Nowo
poślubiona*  królowa  Eleonora  złożyła swą ślu
bną  dyamentami  wysadzaną  koronę i  płaszcz
książęcy.

1612. Na pamiątkę odstąpienia Szwedów,

zgromadzenie  ojców  Paulinów,  ze  złożonych
ofiar,  a  zwłaszcza  Przerębskiego  wojewody
Sieradzkiego,  sprawiło  kosztowną  monstran

cję, Zdobią ją 2366 drogich kamieni i 213
pereł (1). Monstrancja ta cztery razy do ro- 1

(1) M o nstrancja ta w prom ienie złote, b ry lantam i

w ysadzana, w yobraża szczep w inny,

na prom ieniach

wiją  się  latorośle,  pełne  gron  w innych  i   liści,  w  fca-
żdetn  gronie  rum iane  jag ó d k i  aą  z  rubinów :  ta k ic h   ru
binowych  gron  naliczyliśm y  dziesięć—pod prom ioniam i,

1644. Krata żelazna, dzieląca kaplicę Ma

tki Eożój początkową od później w r. 1644
przymuro wanój.

1650. Ołtarz hebanowy z ozdobami ze sre

bra w tejże kaplicy wyżój już opisaliśmy na
sfcr. 45 i 125.

1663. Ornat w perły i granaty wyszywa

ny, przez kardynała Vidoni z Rzymu nade

słany.

1670. Dnia 27 Lutego. Korybut po odby

tym  tu  ślubie  z  Eleonorą  Austryacką, złożył
wielkie  votum  złote  w kształcie serca, na któ-
róm  dyamentami Imię  Marya  jaśniało.  Nowo
poślubiuna*  królowa  Eleonora  złożyła swą ślu

bną dyamentami wysadzaną koronę i płaszcz
książęcy.

1672. Na pamiątkę odstąpienia Szwedów,

zgromadzenie  ojców  Paulinów,  ze  złożonych
ofiar,  a  zwłaszcza  Przerębskiego  wojewody
Sieradzkiego,  sprawiło  kosztowną  monstran
cję,  Zdobią  ją  2366  drogich  kamieni  i  213
pereł  (1).  Monstrancja  ta  cztery  razy  do  ro- 1

(1) M o nstrancja ta w prom ienie złote, b ry lan tam i

w ysadzana, w yobraża

szczep winny,

n a prom ieniach

■wiju  si§  latorośle,  pełne  g ro n  w innych  i  liści,  w  ka-
żdem  gronie  rum iane  ja g ó d k i  ag  z  rubinów:  tak ich   r u
binowych  g ro n   naliczyliśm y  dziesięć— pod prom ioniam i,

ku używaną bywa,

mianowicie! W Kapu

sty

w czterdziesto-godzinne nabożeństwo,

w  dzień  Zmartw:  Pańskiego  na  rezurekcyi,
w  dzień  Zesłania  Ducha  Śgo,  i  w  dzień  Na
rodzenia  Matki  Bożśj.  Celebrans  i  dwóch  aa-
systentów  takową  nieść  zwykło.

n a za o krągle niu latorośli, k lęczą M elehizedech i A aron
z napierśnikiem 12tu pokoleń,

obaj trzy m ają

snopy

pszenicy.  W   górze  n a  prom ien iach  jaśn ieje  Im ię  Jez u s
z  b rylantów ,  uwieńczone  koroną,  w  ko ronie  lśni  drogi
b ry la n t  d ar P rzerębskicgo.  N ad  ko ro n ą  wznosi  się k rz yż
zdobny  w  b ry la n ty ,  d ar  J a n a   I I I .  P o d   spodem   m o n
stran c ji  w y ry ty   je s t  n astęp n y   napis  łaciń ski:  Yerba

D ei inca rn ato , E jn sąu e

C nstissim ae P a rę n ti

M ariae,

Solium   h o c  C hrist!  Bpecie  panis  v elati,  ex  clenodiis  fi-
delium   D iv ae  C laro m o n tan ae  oblatis,  a C onven tas  Clari
m ontis  Częst.  O rdinis  S.  P au li  I.  E r.  o rdinatum   et di-
catnm   anno  salutis  1672.

A dm inistrante provinciam

A dm . H . A ngustino K ordecki, K P . S tanislao L ig en z a
P rio re e t R P . R om ualdo D yzm alak i

S acrista,

fecit

Y enceslaus  G ro tk a u   S.  R   M.  aułicue  Civis  V arsavien-
sis  F   P .  L .  T e n   tro n   C h ry stu sa  pod  postacią  C hleba
U tajonego,  Słow u  B oga  W cielonem u,  J e g o   N a jc zy st
szej  R odzicielce  M aryi,  z  klejnotów

przez wierńych

M atce Bożój Jasn o górsk ie j w d arze złożonych, spraw i
ło i poświęciło zgrom adzenie P aulinów Jasno gó rskiego

k laszto ru   ro k u   1672-  Z arzą d zał  wówczas  prow incją  P-
A u g usty n  K ordecki,  przeorem   b y ł  S tanisław   L igęza —
a  kustoszem   zak ry aty i  R om uald  D yzm alaki.  W yk o n a ł
W acław   G rottk au ,  J eg o   K.  M.  O byw atel  m iasta  W a r-
szaw y.

161

1682. Z powodu trzywiekowój uroczystości

istnienia Obrazu  na Jasnogórze,  sprowadzono
relikwje  Śgo Honorata  i Kandydy MM. (patrz
między  relikwjami).

1690. Rodzina Denboff po wzniesieniu ka

plicy  S. Pawia,  złożyła  w  skarbcu tutejszym:
a)  Ornat  aksamitny  czerwony,  a na  nim  Ma
tka  Boża  niepokalanie poczęta,  w promieniach
z  pereł,  dwaj  aniołowie  unoszą, koronę,  z  fron

tu takoż hafto-wana Matka Boża.

6) Obraz srebrny przedstawiający, jak Kon

stanty Wielki cesarz zostaje chrześcjaninem.

1669. Jan Sobieski jeszcze jako marszałek

i hetman, złożył w ofierze lampę srebrną.

1683. W Lipcu, tenże Jan Sobieski udając

się  na  odsiecz  pod  Wiedeń  z  ofiarowanej  mu
przez  zgromadzenie  tutejsze,  szabli  koszto
wnej,  zostawia  rękojeść  z  pochwą,  bierze tyl
ko  samo  ostrze  żelaza  szabli  (1).  Pochwę  tę
pięknśj  roboty  zdobią  turkusy.

1683. Tenże Jan po zwycięztwie nad Tur

kami,  przysyła  do  Skarbcu  na  Jasnogórze,
od  tychże  zdobyte:  a)  Sztandar o  dwóch buń-
czukach.  b)  Cztery  buław,  c)  Dwie  misior. 1

(1) Zobacz wyzćj w części łuatęirycznńj, Htr. 54.

1 0 2

d)  Łuki, sajdaki  i  strzały  (1).  e) Zogar  astro
nomiczny  bronzowy  wyzłacany  (2),  oraz f )
Puchar i dwie  wielkie tace  srebrne  z  namiotu
W.  Wezyra  wzięte.

1G97. Jakób Sobieski syn Jana III. przy

lawszy

tu Kommunję święty, bogaty płaszcz

książęcy,  wraz  z  orderem  Hiszpańskim  Sgo
Ducha,  do  skarbcu  tutejszego  złożył.  Z tego
płaszcza  brat  zakonny  zrobił  ornat  (zobacz

poniżaj pod r. 1720).

Nadto, w 22 lat póżniój, tenże Jakób ofia

rował  kielich  porfirowy z  nakrywana  puszkę
do  Sanctissimum  i  skrzyneczkę  do  relikwij
srebrną,  złoconą,  turkusami  wysadzaną.

Brat jego Konstanty złożył:

1719. Karmazynowe złotem przerabiane

obicie, zas

1725 kosztowną perłę, dotąd na sukni

Matki Bożćj będącą i obraz złocony, wyra
żający Matkę Bożą, Dziecię Jezus, Sgo Jana 1

( 1 ) T

m isiory, czyli z grubego d ru tu dziane osłony,

tw arz całą, «żyję i ram io n a okryw ające,

tudzież lu k i

i sajdak i zdają sig należeć do bardziej odległćj s ta ro
żytności.

(2 ) Z eg a r te n byl w ysiany do

W iednia, lecz jak

w W arszaw ie tHk i w W iedniu żaden zegarm istrz nią

u m iał go w ru ch w prowadzić.

163

Chrzciciela i Stą Elżbietę, który dotąd się

w skarbcu znajduje. .

1600 — 1702. Pięć buław hetmańskich: Ka

linowskiego  z  r.  1650.  Żółkiewskiego  1620,
Rewery  Potockiego  z  r.  1655.  Sobieskiego
z  r.  1669.  Jabłonowskiego  z  r.  1702.

1716.

Kanonik Warszawski proboszcz z Sie

miatycz,  ksiądz  Krassowski  składając  w  roku
1716  fundusz  na  wotywę  środową  i na świa
tło  do  lampy  przed  obrazem,  złożył  także,
w  r.  1720  kapę,  ornat  i  dwie  dalmatyki,  na
srebrnćm  tle,  złotem  haftowane  (1) i

( I ) C ały kom plet u roczystego ubio ru kapłańskieg o

z d aru K rassow skiego godny je s t uwagi.

Dwanaście

dziewic poświęconych Bogu w zgrom adzeniu P anien
W izytek W arszaw skich,

l a t dw anaście n ad jego w y

kończeniem pracow ać m iało.

C udna też je s t ta praca,

n a srehrnój białej m aterji i n a aksam icie Btrzyżonym,
w yszy te

złotem praw ie w szystk ie figury, odnoszące

się  do  J e z u s a   i  M aryi  w  slary in   testam encie,  ja k o   to:
niew iasta  k ru szy   głowę  węża;  — N oem u  do  a rk i  niesie
rózczkg  gołąbka;  ofiara  A braham a;  —  k rz a k   gorejący
i  t.  p.  N adto  w yrażone  są  tajem nice  Nowego  przym ie
rza.  A  zw łaszcza  Zwiastowaniu  M aryi.  A nioł  przem a
wia  do  P an ny   modlgcój  aięs  Ave.... concipies ...  voeabis
Jesum ....  a  N iepo kalana  Dziew ica  odpowiada:  fiat.  Pn-
niżój  N arodzenie  P an a  i  w yrazy:  P raeg n au a  prole  ple
n a   luce.  W sz y stk ie

te słow a czytelnie, pięknym h af

tem wyrobione. A niety lk o te k ilk a w yrazów , lecz ca

164

1717. Na uroczystość koronacyi Obrazu

brat  zakonny  Makary  fclzypkowskj  przyspo
sobił  trzy  sukienki  drogiemi  kamieniami  ja
śniejące.  (Zobacz  wyżój  przy  koronacyi)

1717 August II król na koronację Obrazu

nadesłał koronę złotą wysadzaną dyjunen-
tami.

1718. Przy kanonicznym wprowadzeniu

Bractwa  Najświętszej, Maryi  Panny  Jasnogór
skiej  i  Znalezienia  Śgo  Krzyża,  Kazimierz
Łubieński  Biskup  Krakowski  złożył  wielkie

votum złote, z napisem: „Sit scabellum pe-
dum Magnae Matris Dei persona totnque do

mu a mea.ł<

łe ustępy hym nów i k an ty k ó w , n a cześó M ary i aij w y
szyte. Choć kilku z ty ch w ierszy tu przytaczam y:

M aria h o rtu a voluptafels,

M ary a ogród wonności.

M aria

cA ndor

castitatia.

M ary a jasność czystości.

Sem en Adae n o za fran g et Potom stw o A dam a grzech

nosi

duszy.

F ru c tu s E v a a v itara panget. L ec z jój owoc d aje życie.

a grzech kruszy,

S alv e V e r t í S acra P are n s.

W itaj Słow a M atko święta

De spina, spina carena.

Z ciernia, Łez ciern ia p o

częta.

S ponsa tum ens nescia v iro , O blubienica nienaruszona.
G ignet prolem foeta m iro

Cudowne Dziecię

owocem

Jój ionn.

1C5

1720. Książę Jerzy Lub o mi rak i ofiarował

kielich  srebrny,  wyzłocimy,  perłami  i drogie-
mi  kamieniami  zdobny,  znajduje  się  na  nim
sześć  emalij  przedstawiających  w  górze:  1.
Wieczerzę  Pańską  2. Modłę w Ogrójcu. 3. Bi
czowanie;  na  dole:  4.  Cierniem  ukoronowa
nie.  5.  Eoce  homo.  6.  Ukrzyżowanie.

W tymże czasie brat zakonny Szypkow

ski, ten sam co sukienki do obrazu wyhafto

wał,  także  na  srebrnóm  tle  i  strzyżonym  a-
ksamicie,  z  płaszcza  książęcego,  przez  Jakó-
ba  Sobieskiego  darowanego,  wyhaftował per-

M atrem g eret virgo pu ra,

Dziew ica zarazem się M a

tk ę staje,

Deum strin g et c re a tu ra .

S tw ńrcę stw orzenia na św iat

wydaje.

A vida aponga casti ardo ris, C ała

czystością

dziewicy

plonie,

G rávida M ater m iri odoriaj Owoc

niebiański w swńm

nosi łonie.

Sed sine nnevoroaei pudoris,T.ecz ¡sk rom n o ści n ietkn ięta

róża

Sad sine fuco lactei can-

I nie je s t dum ną cboń M a.

doria,

t k a Boża.

Opuszczam y resztę figur, tajem nic,

w ierszy w znio

słej poezyi na tńj pracy dziewiczej cierpliwości, krze
pionéj miłością i czcią d la M aryi: dodajem y,

ten a p a

ra t w niektdre uroczystości M aryi hywa dziś jeszcza
używany.

ice

łami ? drogiemi kamieniami kapę, ornatidal-
matyki; dotąd ten ubiór nosi nazwę perłowe

go, perły i drogie kamienie są darem róż

nych osób.

1722. Stanisław Chomentowski wojewoda

Mazowiecki złożył fundusz, za który wznie
siono Ołtarz Wielki Wniebowzięcia Maryi,

filary  i  gruppy  aniołów  unoszących  w  niebo
Maryę,  tudzież  tabernacnlum  o  sześciu  fila
rach  z  porfiru  i  sześciu  alabastrowych  anio
łów.

Małżonka zaś Chomentowskiego złożyła

obraz Matki Bożej, gęsto perłami wyszyty

dotąd istniejący.

1723. Jerzy Książę Lubomirski wzniósłszy

bramę wstępną, z kamienia ciosowego, ozdo
bił obrazem Królowój Niebios z napisem: „Pud

Twoją obronę.“

1723. Kardynał Michał Radziejowski A. G.

złożył małą lecz kosztowną złotą rubinami

wysadzaną monstrancję.

1723 Anastazy lir. Miączyński Wołyński

wojewoda  złożył  dwie  złote  korony,  zdobne
w  brylanty,  wzięte  z  pasa  Wielkiego  Wezy
ra  zdobytego  pod  Wiedniem.

Darów Radziejowskiego i Miączyńskiego

już w skarbcu nie ma

Stanisław Szembek Prymas, legował fun

dusz,  którym  wybudowano  w  roku  1724  or
gany  o  24  głosach  w wielkim kościele;  trwały
one  do  roku  1845,  w  którym  zgromadzenie
nowe  organy  z  dodaniem  9  głosów  wybudo
wało.

1742. Michał Potocki wielką srebrną z sie

dmiu się składającą lampę,— lej nie ma.

1747. Fryderyk August III. król Polski

i  Saski,  ze  swą  małżonką  Maryą  Józefą  zło
żył  krzyż  kryształowy,  złotem i drogiemi ka
mieniami zdobny, a w nim  droższą nad wszyst
ko,  szczątkę  drzewa  Krzyża  Świętego.  Tę
pamiątkę  żona  Augusta  otrzymała  od  swój
matki  Amelji  Józefa  Igo  cesarza  żony.  a  ta
od  Klemensa  XI.  Papieża.  Nadto  taż  króle
wska  para  złożyła:

a) Obraz przedstawiający, Matkę Boża,

a  późniój  w  postawie  klęczącśj  z jednój  stro
ny  króla  z pięciu  synami:  Fryderykiem, Ksa
werym,  Karolem,  Albertem  i  Klemensem:
po  drugiój  królowę  z  córkami:  Zofią,.  Karo
liną,  Elżbietą  i  Kunegundą,

b) Dwa lichtarze i dwa wazony z kryszta

łu górnego (de roohe) drogiemi kamieniami
zdobne.

c) Swe dyamentowe pierścienie ślubne.

d) Kielich z wierzchnićj części zloty, na

podstawie porcelanowej.

e) Dwónastu Apostołów w figurach z por-

cellany, dwa krzyże i sześć lichtarzy porce
lanowych.

f ) Nadto, królowa nadesłała ornat wła

snych  rąk roboty,  na tle złotóm, łuszczką  sre
brną  wyszywany,  i  dwie  szaty  królewskie,
które  na  ornaty  przerobiono.

1759. Pnstorał srebrny, drogiemi kamienia

mi  wysadznny,  piękną  ernaiją  przedstawiają
cą  Stą  Trójcę  i Sgo Piotra ozdobiony,  dar ku.
Opata  Morzkowskiego.

1760. Wymnrmoryzowano całą wielką na

wę glównój świątyni i cztery boczne ołtarze:

»Sgo Joachima, stój Anny, Sgo Stanisława B.

i Jago Franciszka Ksawerego.

1765. Dano blachę srebrną z wyobrażeniem

męki Pana, na ołtarzu Zbawiciela Ukrzyżo

wanego, w kaplicy Sgo Obrazu.

1793. Wilhelm II. król Pruski, złożył Me

dal zloty, trzy sztuki kosztownćj inaterji,
z których zrobiono dwie kapy, Bześć ornatów

i cztery dalmatyki.

1826. Księżna Łowicka z Grudzińskich, zło

żyła tu trzy lilje.

1835. Istoty pozbawione słuchu i daru mo-

wy,  ale  sercem  miłujące  Niep.  Maryę,  uczen
nice  Instytutu Głuchoniemych  w  Warszawie,
złożyły  tu  w  darze pracowity,  na kanwie  pelą
haftowany  obraz  Matki  Bożój,  w ramach  zło

conych.

Prócz tych porządkiem lat wymienionych,

wiele jeszcze jest innych darów, jakoto:

Ołtarzyk z kodci słoniowćj i pudełeczko

z łuszczek, dar Tadeusza K. z Pet.

Bitwa pod Wiedniem emaliowana na kodci

słoniowej, dar Polewczyńekidi.

Blacha srebrna na niój Nawrócenie Kon

stantyna W.

Wotum wyobrażające Matkę Bożą, u Jój

stóp klęczy kapłan S. J.

Ołtarzyk srebrny w hebanowej oprawie,

przedstawiający Rodzinę S. dar Ossolińskich

Napierśnik z wyobrażeniom Matki Bożój,

jaki aawnićj rycerze wiary, jako puklerz ser
ca, zwykli byli nosić na piersiach.

Zbiór różnych koronek i różańców, a mię

dzy  temi  wielki  różaniec  kryształowy,  Miko
łaja  Radziwiłła  i  jego  wielka,  czarna,  piel
grzymia  laska,  przy  którój  odprawił  piel
grzymkę  do  ziemi  świętćj.

Rozmaite czekany, czyli topory i laski u-

rzędowe.

Op. Kl. 8

Wiele Jest jeszcze darów, których dawcy,

Dogu tylko samemu i Maryi chcieli pozostać

wiadomemi, np.

ostatnich czasach, niewia

doma  osoba  złożyła  statuetkę  Niep,  Poczęcia
Maryi,  półozwarta  cala  wysoką, drogiemi  ka
mieniami  wysadzoną.

171

ROZDZIAŁ V II.

Chóry— organy - sala rycerska, na nićj

obrazy -biblioteka—definitorium.

Chóry są dwa, jeden zwany kanoniczny, dla

ego, że na nim odmawiają ojcowie pacierze

kanoniczne; znajduje się

on między ka

plicą,  a prezbiterium  wielkiego  kościoła  i  na
toż  prezbiterium  wychodzą jego  okna.  W tym
chórze  na ścianach,  są  malowane  &1  fresco  głó

wne  zdarzenia  z  życia jednego  z  ojców  zako
nu,  Stanisława  Oporowskiego,  który  zażycia
stynąl  cudami,  i  jeden  z  takowych tu  jest  na
ścianie  w  malowidle  przedstawiony,  o  czóm
obszerniej  między  cudami  wzmiankę  uczyni

liśmy.

, Drugi chór jest na galerji przy kaplicy

Sw Obrazu, na którym odmawiają ojcowie
modły do Najświętszej Dziewicy, jnkoto: Li

tanię... Pod Twoją obronę... Okąż aię nam

Matką .. O Mary a cna Dziewica... i inne,

Vil

ROZDZIAŁ VII.

Chóry— organy - sala rycerska, na niéj

obrazy -biblioteka—definitorium.

Chóry są dwaj jeden zwany kanoniczny, dla

ego, ze na nim odmawiają ojcowie pacierze

kanoniczne; znajduje się

on między ka

plicą, a prezbiterium wielkiego kościoła i na

to z prezbiterium wychodzą jego okna. W tym
chórze na ścianach, są malowane &1 fresco głó

wne  zdarzenia  z  życia jednego  z  ojców  zako
nu,  Stanisława  Oporowskiego,  kfcory  zażycia
atynąl  cudami,  i  jeden  z  takowych tu  jest  na
ścianie  w  malowidle  przedstawiony,  o  czóm
obszerniój  między  cudami  wzmiankę  uczyni

liśmy.

, Drugi chór jest na galerji przy kaplicy

Sw Obrazu, na którym odmawiają ojcowie
modły do Najświętszój Dziewicy, jnkoto: Li

tanię... Pod Twoją obronę... Okąż się nam

¿latka .. O Marya cna Dziewica... i inne,

112

Organów jest pięć. Wielkie na dużym ko

ściele,  z  których  wspaniały  na  całą  tę  świąty
nię  przedstawia  się  widok.  Po  pożarze  1690,
oo  dawne organy  zniszczył,  w roku  1721  fun
duszem  Stanisława  Szembeh,  Prymasa  A.  G.
Kosmowski,  organmistrz z Warszawy,  wzniósł
nowe  organy  o 24  głosach.  Ojciec  Grządziel-
Bki,  Kustosz  Zakrystyi,  postarał  się,  o  restau
rację  tychże  organów,  dodano  nowy  pozytyw,
nowe  głosy  i  w  r.  1845  przywiedziono  do
stanu,  w  jakim  Bię  dziś  znajdują.

Drugie organy są w prezbiterium wielkiego

kościoła, w roku 1696, staraniem zgromadze
nia wzniesione.

Trzecie w kaplicy Matki Bożój, naprzeciw

świętego  obrazu.  W  roku  1721  Ks.  Moszyń
ski  sprowadził  organmistrza  z Warszawy Ko
smowskiego,  który  te  organy  zbudował. W r.

] 854 w zupełności odnowione i do stanu,

w jakim dziś są, doprowadzone.

Czwarte takoż przy kaplicy Matki Bożćj,

maluczkie, od strony Epistoły, na których zwy
kle grane bywają godzinki.

Piąte organki prześliczne, opisaliśmy przy

kaplicy Pana Jezusa Nazareńskiego, gdyż tam
się znajdują.

Głównie zamiarem naszym jest opisać świą-

1 7 3

tynię  i  kaplicę  Matki  Bożój  na  Jasnogórze,
nawiasowo  tylko  i  króciutko  wspomnimy
o  klasztorze.  Przeszedłszy bram  sześć, wprost

jest wejście do klasztoru. Figurka mała Ma

tki Bożej oznacza tę pustelnię sług Maryi. Po
przejściu przysionkuj zaraz naprawo prowa

dzi koi-ytarz na kamieune schody, na kory

tarzu  tym,  znajdują  się  trzy  wielkie  tablice
chronologiczne:  jedna  przedstawia  Papieży,
od  Św.  Piotra  aż  do  Klemensa  XIV;  druga
Królów  Polskich,  od  Bolesława  Chrobrego aż
do  U.  Cesarza  i Króla  Polskiego  Mikołaja  I;
trzecia  Królów  Węgierskich  aż  do  Józefa  II
Cesarza.  Schody  kamienne  wiodą  do  sali  o-
brad,  inaczój  sejmową,  albo  rycerską zwanój.
Wielka  ta  sala  opiera  się  o  ścianę  północna

świętój  kaplicy  i  takiejże  jest  długości,, co
kaplica  po  Janitorium.  Tu  jeit  ołtarz  Sw.
Jana  Ewangelisty,  z  godłem  orła

płasko

rzeźbie na marmurze. Po dwóch zaś bocznych

ścianach,  są  wielkie  obrazy,  znakomitszych
ojców  zakonu  i  dziejów  Jaanogóry.  Tych  o-
atatnicb  jest  dziewięć,  i  ich  znaczenie  koleją
jak  są  zawieszone,  zamieszczamy.

1. Z wypisanym rokiem 1382 wyraża, jak

Władysław książę Opolski powierza ojeom
skarb drogocenny, obraz Matki Bożej.

2. Z napisem roku 1430 przedstawia napad

Husaytów na Jasuogórę— rzeź zakonników —
uwiezienie Obrazu.

3. Bez wymienienia roku wyraża, jak W ła

dysław IV. % swym ojcem, po bitwie pod
Chocimem, składa dsi*;kczynuo modły na Ja*
BDOgórze.

4. Także bez wyrażenia roku przedstawia,

wprowadzenie Sw. Obrazu po pogorzoli, przez
biskupa Małachowskiego.

5. rrzodstuwia fakt z roku 1055, oblężenie

Szwedów, i cudowną jej ubro-

6. Wyobraża sejm złożony i dzięki Jana

Kazimierza, z powodu, ¿o cała kraina od CMI*
•cia Szwedów uwolnioną zo*tała.

7. Z rokium 1070 przedstawia ślub króla

Michała  Km vbnta,  z  Eleonorą  córką  Kordy
nanda  111  cesarza,  na  Jaanogórzo,  przez
Nuncjusza  papiezkiego  błogosławiony.

8. Z rokiem 1688, wyraża wyprawę na od

siecz Wiedniowi. Jenerał zgromadzenia nu
Jasnogórze, ofiaruje królowi Janowi miecz

kosztowny.  Sobieski  zad  bierze  tylko  ostrz»
żelazne,  a  drogocenną  rękojeść  i  pochwę  zo
stawia  Maryi.

9. Obraz wreszoie upamiętnia sprowadzę

175

nie na Jasnogórę Relikwij Świętych Męczen
ników, Honorata i Kandydy, w roku 1682.

Bibliotekę na gruzach, dawnićj ogniem zni

szczoną  1710.  w  latach  następnych  wzniósł
Ks.  Moszyński.  —  Obszerna  ta  książnica
przez  ks.  Anastazego  Kicdrzyńskiego w roku

1739  zręcznym  pędzlem  i z  gustem  al  fresco
odmalowana,  przyozdobiona  jeszcze  została,
przez  brata  zakonnego  Grzegorza  Woźnia
kowskiego,  szafami,  pięknemi

futerałami

i dwoma wielkiemi, prześlicznie fornirawane-
mi stolami. Kuszono się zabrać te stoły —

Król Pruski zamierzył je przenieść do Ber
lina, lecz tego dokonać nie można było-, gdyż

ani drzwiami, ani oknami bez ieh rozbicia,
wynieść niepodobna. Cała biblioteka dzieli

się na ośmnnśoie oddziałów, stósownie do ty
lu przedmiotów naukowych.

Definitorium obok biblioteki, również ob

szerna  sala,  jednocześnie  z  biblioteką  wznie
sioną  i  urządzoną  była.  Tu  się odbywają ka
pituły  zgromadzenia,  on*  rozprawy

przed

miotach teologicznych.

177

noch  idzie  żywcem  do  nieba!  Koc  wstępuje
do  zbawczój  arki.  Abraham  na  rozkaz  Boga
opuszcza  rodzinę,  udaje  się  do  ziemi,  którą

Pan  mu  wskazuje.  Izaak  niesie  drzewo  na
górę,  gotów  na  zażądaną  przez  Boga  ofiarę.
Wędruje  Jukób  o  kiju  tylko,  do Mezopotamii,
we  śnie  widzi  drabinę  sięgającą  do  nieba,  nn

jćj szczycie Pan, a po niój zstępują i wstępu
ją anioty. Izraelici wędrujący po puszczy lat

40, karmiący się manną,

niosą przed sobą

arkę  przymierza  czyli  ublagalnif,  których
slup  wiedzie  do  ziemi  obiecanćj.  Oto wszyst
kie  figury,  obrazy  nnszój  na  Jaanogórę  piel
grzymki:  Marya  to  ublagalnia,  to  kolumna
nas  ocieniająca  lub  jasno  przyświecająca.
Jezus  w  Sakramencie  to  manna  niebiańska,
co  nas  karmi  w  pochodzie  do  krainy  obieca
nej,  Ty  zaś  o  Jezu  (1)  nas  wiedziesz  do zie

mi świętych, do nieba!

będziemyż się pytać kto i kiedy dat po

czątek pielgrzymkom? Otwórzmy pismo Bo
żo, tam na kartach starego i nowego przy

mierza,  znajdziemy  je  wypisane  na  feażdój
stronie.  W  starem  prawie  Izraelici  corocznie,
po  trzy  kroć  udają  się  w  pielgrzymce na gó-

(1 ) Z głosek w yrazu J o zu e tw orzy gig słodkie do

Zbaw cy w estchnienie o! Jeznl

178

Tę  Syon,  do  miasta  pokoju  (2).  Nowe  prawo,
cała  religja  przedstawia  nam  jakby  wielką
prooessję,  świętą  piolgrzymkę,  gdzie  Pao,  Sło
wo  odwiecznie zstąpił z  nieba  na ziemię, przy

jął na siebie naszo człowieczeństwo, abyśmy

zespolili się z Jozusem, wstąpili z Nim na
niebiosa, i uczestniczyli w Jego Bóstwie. Cóż

jest Ewangelia, jeśli nie to błogą nowiną,

którą Jezus w ciągłój pielgrzymce po ziemi

ludziom  ogłosił?  O  jak   piękne  w  Ewangelji
znajdziemy  wzory  pielgrzymki  Mary a  i  Jó
zef,  nn  rozkaz  nawet  ziemskiego

władcy,

Auguata,  udają  się  do  miasta  Dawidowego,
do  Betleem.  Marya  i  Józef  idą  do  świątyni,
ofiarują  w  nidj Jezusa.  Marya  i  Józef  biorą
Dzieciątko  Jezus,  uchodzą  z Nim  do  Egiptu.
Ta  święta  rodzina  wraca  do  Nazaret  a z Na
zaret  corocznie  odbywa  na  święta do  Jeruza
lem,  20  mil  blisko,  przez  strome  góry  piel
grzymkę.  O  jakże  śliczny,  cudny  pochód  —
Jezus  wiedzion  przez  Józefa  i  Maryę.  Oto
obraz  jak  mamy  pielgrzymować  na  Ja-

snogórę. Aniół Stróż, jak Tobiaszowi Areha-

niół Rafał, nieoh toruje nam drogę, niech ima
uprzedza. W środku, w sercu, w głębi du- 2

(2 ) JcruzMlom znaczy: viaio pacia: widzenie pokoju.

179

szy  naazćj niech będzie  Jezus przyjęty  w  Naj
świętszym  Sakramencie,  Mary a  zjednój,  Sw.
Józef  z  drugiej  nieoli  nam  towarzyszy  stro

ny.

Jak miłe i wdzięczne są kościołowi piel

grzymki,  najlepiój  wykazuje  w  rytuainch za
warty  sposób  bcnedykcji  tych,  którzy  na
miejsca  święte  się udają.  Podajemy  tu  modły,

jakie kościół nad pobożnemi pątnikami od

mawia:

Naprzód, ostrzega kościół pątników, aby

zaopatrzyli  się  w  stóaowne  świadectwa, poje
dnali  z wszyetkicmi,  rozrządzili swój  dom ja k
by  wezwani  do  Matki  N.  Maryi,  u  Niój  już
pozostać  mieli;  dalćj,  aby  wyspowiadawszy

się,  przyjęli  Najśw.  Kommunję,  wysłuchali
Najświętszej  Mszy  Ofiary,  po  której  poklę-
kną,  a  kapłan  takie  nad  niemi,  odraowi  mo
dły:

Błogosławieństwo udającym się na

Jasnogdrę.

Antyjona; Niech Wszechmogący i miłosier

ny Pan, k icn ie kroki wasze na drogę poko

ju i pomyślności,

Rafał Arcbaniół niech

wam towarzyszy w pielgrzymce, abyście w po-

180

koju,  zdrowiu  duszy  i  ciuła,  w  radości  i we
selu  wrócili  do  awojój  zagrody.  Odmawia  się
potem  kantyk  Zaoliarjasza:  Błogosławiony
Pan  Bóg  Izraela...

Powlrrza się Anłi/fona: Niech Wszechpo

tężny i miłosierny Pan...
Kyrje fllcjson... Chryste elejson... Ojcze nasz.

W.  I  nie wódź nas  na  pokuszenie.
O.  Ale  nas  zbaw  oclozłego.
W.  Zbaw  Panie  sługi  Twoje.
O.  Boże  mój  ufające  w  Tobie!
W.  Ześlij  im  Panie  pomoc  z  Syonu.
O.  Z  Syonu  strzeż  jo  i  ratuj.
W.  Bądź  im  Panie  potężna  twierdzą i  wie

życą.

O. Przód obliczem nieprzyjaciela.

W. Niech im nieprzyjaciel nic nie zaszko

dzi.

O. A syn niegodziwości nioch im żadnój

nie kładzie przeszkody.

W. Błogosławiony Pan każdego dnia.
O. Bog, w którego ręku zdrowie, zbawie

nie

naBze,

nioch uczyni pomyślną pielgrzym

kę nasza.

W. Wskaż nam Panie drogi Twoje.
O A poucz nas świętom! iść ścieżkami.

W. Oby kierowane były drogi nasze.

181

O.  Dla  służenia  sprawiedliwości  Twnjdj.
W.  Niech  drogi  krzywo  się  wyprostują.
O.  A  drogi  chropowate  atnuą  się równeini.
W.  Aniołom  awoim  rozkazał  Pan  o  tobie.
O.  Aby  cię  strzegli  we  wszystkich  dro

gach twoich.

W. Panic wysłuchaj modły nasze.
O. A wołanie nasze niech do Ciebie przyj

dzie.

W. Pan a nami. O. 1 z duchem twoim.

Módlmy się.

Boże! któryś syny Izraela suchą stopu

przez  środek  morza  przeprowadził;  trzoni
Królom,  drogę  przez jasną wiodącą  ich  gwiaz
dę  wskazał:  udziel  nam  błagamy  Cię,  pomy
ślności  w  podróży

czasu spokojnego, aby

śmy w towarzystwie świętego anioła Twego,
do zamierzonego miejsca,

potem

do por

tu wiecznego zbawienia szczęśliwie dojść

mogli.

Boże! który wyprowadziwszy alugę Twego

Abrahama  z  Chaldejskiego  miasta  Ur,  we
wszystkich  drogach  jego  wędrownietwa  nie
skażonym  zachowałeś;  błagamy  Cię,  abyś
i  nas  sługi  Twe  łaskawie  strzedz  raczył.

1 8 2

Bądź nam Panie w wybiorze pomocą,

dróży pociechą, w upale ocienieniem, wśród
deszczu i śniegu okryciem, w znużeniu u krze

pieniem,  w  przeciwności  ratunkiem,  w  nie
bezpieczeństwie  podporą,  w  rozbiciu  zbaw
czym  portem;  abyśmy  Ciebie  mnjąo  za  Wo
dza,  pomyślnie  d oaz li  do  miejsca  zamierzo
nego  i  bez  szkody  żadnej  napowrót  wrócili.

Przybywaj nam Panie w modłach naszych

z  dzielną  pomocą,  i pielgrzymkę  sług Twoich
zbawienia Twego pomyślnością pokieruj,  abyś
my wziemskiój  wędrówce drogach i przeciwno

ściach, Twoim zawsze ratunkiem wsparci byli.

Daj nam prosimy Cię Panie, aby dziatki

Twoje  zawsze  drogą  zbawienia chodziły i bło
gosławionego  Jana  Uprzedziciela  napomnie
nia  zachowały  i  tym  sposobem  doszły  bez

piecznie  do  Tego,  którego  on  przepowiedział
i  wskazał  Jezusa  Chrystusa,  ttyna  Twego
Pana  naszego.

Wysłuchaj Panie modły nasze, i sługom

Twoim, racz łaskawie w tój podróży towa
rzyszyć, i jako wszędzie jesteś obecnym,

tak wszędzie miłosierdzia nam Twego udzie
laj, abyśmy Twoją ojcowską opieką bronieni,

dzięki Ci powinne składali. — Przez Chry

stusa....

< um W's*eetunoBnego

r ó w ,

« t Ä T i Ä ś-

niocl1

“

“ 9

1 8 3

1 8 1

ROZDZIAŁ I I .

Przy wileje.—Łaski odpustowe, jakie pątnik

zyskać może na Jasnogórze. — Porządek

nabożeństwa.

Mówimy tu jedynie o przy wilejach i łaskach

duchowych—inne pomijamy.

A. Przywilej uczestnictwa w odpustach i ła

skach Bazyliki N. M. P. Większej w Rzymie.

Do imjpierwszych przywilejów zaliczamy,

ze każdy zwiedzający świątynię na Jasnogó

rze,  dostępuje  takich  samych  odpustów,  jak
gdyby  podrużując  do  Rzymu,  zwiedzał  tam
jednę  z  pierwszych  patryarchalnych  Bazylik
Najświętszej  Maryi Panny  Większój.

Przywilej ten nadała Kapituła i Kanonicy

pomiemonej  patryarchalnej  Bazyliki w  Rzymie
pod  dniem  14.  Lutego  1751  r.  a  Ojciec Świę
ty  Benedykt  XIV,  na  takowy  zezwalając,
w  caJćj  mocy  i  osnowie  potwierdził.  Mocą

tego  przywileju,  Kościoł  na  Jasnogórze z  po-
mienioną  Bazyliką,  we  wszystkich  laskach
duchowych,  w  odpustach,  w  modłach  jest

zjednoczony,  zespolony;  tak,  iż wszyscy  wier
ni  stają  się  uczestnikami  i  dostępują  tychże
samych  przywilejów,  łask  duchownych,  odpu-
Btów,  jak   gdyby  rzeczoną  Bazylikę  nawie
dzali.  Ten  przywilej  nadany  jest  wiecznemi
czasy —a  świątynia  Jasnogórska  uważa  się
z  tego  względu  na  równi

7 Bazyliką. Bazy

lika,  od  wyrazu  greckiego  bańleos królewski,
znaczy  świątynię  najznakomitszą,  królewską,
wielkiemi  łaskami  udarowaną.

Siedm jest takich uprzywilejowanych Bazy

lik w ^ Rzymie:

1. Ś-go Piotra na Watykanie.

51.  S  tój  Maryi  Większej.
3.  Ś-go  Jana  na  Luteranie.
4.  Ś-go  Pawia  za  murami.
5.  Ś-go  Krzyża  Jerozolimskiego.

6. Ś-go Sebastiana )
7. Ś-go Wawrzyńca ) za

Z tych siedmiu Bazylik, pierwsze trzy

są najznakomitszemu, są jakby matkami
wszystkich świątyń świata.

Historja zaś Bazyliki N. Maryi Większćj

(Santa Maria Maggiore) jest taka;

186

Bogaty Rzymianin Jan z Patry oj uszów,

w długoletnim małżeństwie

pobożną swą

małżonką bezdzietnie żyjąc, cały swój ob-

żerny majątek przeznaczają Najświętszej

Dziewicy Maryi,

błagając w gorących mo

dłach, aby sama Mary a wskazała im, jakim
znakiem swą najświętszą wolę, na co ten ma

jątek użyć mają.

Marya we suio i Janowi i jogo pobożnój

małżonce  i  Liberjuszow»  podówczas  kościo
łem  zarządzającemu Papieżowi, we śnie wska
zuje,  aby  na  miejscu  gdzie  następnego  dnia

śnieg ujrzą, wznieśli na Jćj cześć świątynię.

Dnia 5. Sierpnia, kiedy upały w Rzymie

eą

największe, z podziwem ujrzano, część

wzgórza  Esq«ilinof  grubo  śniegiem  pokrytą.
Tam  Papież  z  calem  duchowieństwem,  z  li
cznym  ludem  odbywa  procesuję,  sam  śnieg
rozgarnia  i  poświęcając  naznacza  miejsce  na
świątynię,  która  kosztem  Jana  Patrycjusza
i  jego  pobożnój  małżonki  wzniesioną  została.
Całe  to  zdarzenie  upamiętniono wizerunkiem,
do  dziś  w  Bazylice  znajdującym  się,  który
przedstawia  ja k   Liberjusz  śnieg  rozgarnia—
a  na  dzień  5  ¡Sierpnia,  na  cały  kościół  za
prowadzono  uroczystość  Najswiętszój  Panny

Śnieżnój.

1 8 7

Bazylika ta, różne ma nazwy, zowie się:

a) Liberjańska od Liberjusza Papieża— do

piero wapomnionego;

1) Najśw: Panny Śnieżnej od śniegu, o któ

rym dopiero mówiliśmy.

3. Najśw. ranny Większój, dla odróżnienia

jój od 12 innych świątyń w Kzymie, któ

re także ty tut Maryi noszą, ponieważ na

leży do najpierwsayeh iw niój także znaj

duje aię obraz ręką S. Łukasza malowany.

4. Żłobku (ad praesepe), gdyż w niój zachowu

je się do dnia dzisiejszego żłobek, w któ

rym złożone było Dziecię Jezus przez Ma-
ryę w Betleem (1).

5. Sykałyńaka, gdyż Sykstus III. Papież, tako

wą w roku 432? odrestaurował. *

(

) W tćj B azylice w kaplicy U krzyżow anego, w w spa

niałej urnie k ryształow ej, w sre b ro opraw nej, za c h o
w uje się ¿Jobek, w któ ry m Je z u s

w B etleem b y ł z ło

żony:  do  R zy m u   w raz  z  ciałem   S.  H iero n im a  z  J e r u
zalem   sprow adzony:  L a   q u in ta  cnpclla  d clla  C hiesa di
8.  M aria  M aggiorc,  u  sacra  al  Samo  Crocefiaso.  Iv i  ae
custodisce  la  culln  in  culi  g iac qu e  (Jesd  B am bino,  p o
s ta   en tro   u n ’  u rn a   m agnifica  di  cristn llo   con  bcllisaini
ornam enti  di  arg en to ,  ao pra  qu ale  vedeai un  bam binet-
to  di  arg ento   d o ra to ...  L a   san ta  cu Ha  di  Q eau  fu  re
ca ta  in  R om a  da  Q erosaalemma

ahsíbhib

al corpo di 8.

Girolamo, (Ilnsilica p a tria rc a le 8 . M aria M aggiore, par

1 8 8

W tój Bazylie« znajdują się Penitencjarzc

Apostolscy i odbywają się stacjo:

1.  W środę,  we  wszystkie suchedni w roku.
2.  W poniedziałak  po  2-ej  niedzieli  postu.
3.  W  środę  wielkisgo  tygadnia.
4.  W dzień  Zmartwychwstania  Pańskiego,

z odpustem zupełnym.

5. W poniedziałek dni krzyżowych.

6. W niedziolę 1. adwentu.
7. W wigiiię Bożogo Narodzenia z odpu

stem lal la. i tyleż kwadrugen.

8. W Boże Narodzenie na Pasterce, czyli

w nocy na Mszy pierwszej, odpust lat 15 i ty
leż kwadragen.

9. W Boże Narodzenie na Mszy trzeciój

ciągu dnia, odpust zupełny.

10. W dzień S. Jana Kwangelisty, odpust

lat 30 i tyleż kwadragen:

Wszystkie inno dni wyżej wymienione, ma

ją odpust lat 10 i tyleż kwadragen, który zy

skuje się takio i na Jasnogórze.

B. PrzywiUj PmUencjarzy Apostolskich.

Nie każdy kapłan od każdego grzechu mo

że  rozgrzeszyć  penitenta.  Są  grzechy  zacho
wane  biskupom,  niektóre  nawet  Stolicy  Apo-
stolskiój.  W  głównych  jednak  Bazylikach

świata,  jako  to;  a)  w  Rzymie  na  Watykanie;
b)  u  Najśw:  Maryi  Większój,  c)  w Loreto,  są
Penitencjarze  tak  zwani  Apostolscy,  posiada

jący najobszerniejsze władze rozwiązywania

grzechów i zamieniania ślubów. Aleksander VI.
Papież  dnia  2.  Maja  1493  przywilój  takowy
nadał  i  Jasnogórze  i  Prowincjał  Paulinów,
ma  prawo  wybierania  z  grona  ojców  zako

nu, czterech Penitencjarzy Apostolskich. Przy-
wilój ten Urban VIII- Papież Bullą swą JEx

incumbenti z dnia 26 Czerwca 1625, nietyl-
ko w całój mocy i osnowie ponowił, ale

wyraźnie  oświadczył,  iż  ci  na  Jasnogórze
Penitencjarze  mają  takie  same  prawa  i  wła
dze,  jak  innych  Bazylik  Penitencjarze  Apo
stolscy,,  a  zwłaszcza  ci,  którzy  są  przy  Ba
zylice  Świętego  Domku  Matki  Bożój  w  Lo
reto.  Penitencjarze  ci  jako  godło  swój  wła

dzy, mają długie laski. Opowiadający się

przed  niómi,  po  odbytój  spowiedzi  i  otrzy
maniu  rozgrzeszenia,  zbliża  się  przed  konfe
sjonał,  a  Penitenejarz,  lekką  tąż  laską  niby

rózgą pokuty go uderza. Każdy kto po spo
wiedzi odbytój, a nawet bez spowiedzi, w du

chu pokuty zbliża się, klęka i uderzenie la
ską otrzymuje, odpust dni sto zyskuje

190

C. PrtywUfif przedłużający cza» Najśrol

Mszy Ofiary.

Msze Święte zwykły się odprawiać od za

rania  do południa.  Święta Kongregacja Obrzę
dów  dnia  17  Września  1622  nadała  przywi
lej,  mocą  którego  można  w  świątyni  na  Ja-
znogórze,  uprzedzić  Mszę  Święty  pół godziny
wcześnićj  i przedłużyć  pół  godziny póżniój(l).

D. Odpusty zupełne.

Wszyscy wierni zyskuje odpust zupełny na

Jasnogórze przy spowiedzi iNajśw: Kommu-
nj«-

W dzień S. Pawła pierwszego pustelni

ka, dnia 15 Stycznia, nadał Klemens X III,
dnia 16 Sierpnia 1766 r. 1

(1 ) W iele je s t jcaecze Innych pr*yw ilcjów egrom»

dzenin n ad an y ch , np. Je n e ra ł zak onu

może

mlzielań

ty tu ł  D o k to ra Teologii  lub  Filozofii  knplnnom   zg ro m a
dzenia,  k tórzy  z  cli lubą  n auki  skończyli,  a   potem  t a
kow e  m łodzieży  zakonnuj  w ykładali:  *  mocy  B ulli  E i
injtincto  Nobis,  przez

Klem ensa X , dnia 3 K w ietnia

1671 nadanej. N akoniec, kleryk ó w zakonu święeió mo

że  każdy  biskup,  bez  po trzeby  zachow ania  inter.dtirjów
z  pozw olenia  K lem ensa  IX,  dnia  23 MajA  16G9.  T e  je
d nak  i  inne  przy w ileje,  ja k o   ogól

mniój obchodzące

pom ijam y.

191

2. W jeden dzień nowenny do Ś. Pawła

1  pustelnika  odprawianej.  Nowenna  zaś  ta
odprawia  Bię  w dziewięć  po sobie idących nie
dziel,  po  uroczystości  Bożego  Ciała, czyli  od

niedzieli, 3, do 12, po Świątkach włącznie
Z nadania ŃeneJjkta X III, 19 Lutego 1729

i Piusa VII, z d. 26 Lutego, 1788 r.

3. W dzień Ś. Kazimierza K. P. dnia 4.

Marca.

4. W dzień Metki Bożśj Bolesnśj,

piątek

przed Niedzielą Kwietnią, ezyli Palmową.

W niedzielę po Ś. Tekli Pannie Męozen.

lub -W

ta n dzień, jeśli Jśj święto wypadnie

na 23 Września na niedzielę. Pius VI, 26
Lutego, 1788 r.

fi. W dzień S. Tomasza z Akwinu 7 Kwiot-

tnia. Pius VI, 26 Lutego 1788 r.

7 W uroczystość Narodzenia N. Panny, 8

Września.

8. W jednym z dni 40-godzinnego nabo

żeństwa, które się tu w kaplicy Matki Bożój,
w zapusty odprawia.

9. Każdy wreszcie pobożny pielgrzym tu

przybywszy, dostępuje odpustu zupełnego,

dniu dowolnie przez siebie obranym, pozy

spowiedzi, Komtnunji Św. i modłach za ko
ściół. Odpusty te pod Nr. 7, 8, i 9, wymię-

2. W jeden dzień nowenny do Ś. Pawia

1 pustelnika odprawianej. Nowenna zaś ta

odprawia  się  w dziewięć  po sobie idących nie
dziel,  po  uroczystości  Bożego  Ciała, czyli  od
niedzieli,  3,  do  12,  po  Świątkach  włącznie

Z nadania Benedykta XIII, 19 Lutego 1729
i Piusa VII, z d. 2G Lutego, 1788 r.

3. W dzień Ś. Kazimierza K. P. dnia 4.

Maren.

4. W dzień Matki Bożej Bolesnej, w piątek

przed Niedzielą Kwietnią, «żyli Palmową.

5. W niedzielę po S. Tekli Pannie Męazen.

lub  w  sam  dzień,  jeśli  J^j  święto  wypadnie
na  23  Września  na  niedzielę.  Pius  VI,  26
Lutego,  1788  r.

fi. W dzień S. Tomasza z Akwinu 7 Kwiet-

tnia. Pius VI, 26 Lutego 1788 r.

7 W uroczystość Narodzenia N. Panny, 8

Września.

8. W jednym ■ dni 40-godzinnego nabo

żeństwa, które się tu w kaplicy Matki Bożój,
w zapusty odprawia.

9. Każdy wreszcie pobożny pielgrzym tu

przybywszy, dostępuje odpustu zupełnego,
w dniu douMflnie przez tńebie obranym, przy

spowiedzi, Kommunji Św. i modłach za ko
ściół. Odpusty te pod Nr. 7, 8, i 9, wymię-

192

nione, nadal wieczncmi czasy Pius VII, dnia
21 Listopada 1817 r.

Nie możemy też przemilczeć, iż wiele jeszcze

nadanych jest odpustów Jasnogórze, z powo
du bractw tu istDiejącycli, niektóre z tako

wych powyżej pod bractwami wymieniamy.

Nadto, inne kościoły w Częstochowie ma

ją tnkifl nadane sobie odpusty zupełne, które

równie*  zwiedzając  Jasnogórę  zyskiwać  mo
żna.  Wymieniamy  tu  przynajmniej  odpusty
zupełno,  nadane  Kościołowi  Św. Rocha,  przy

spowiedzi, Sw. Kommunji i modłach za ko

ściół 1. w dzień Świętego Fabjana i Seba-

stjana 20 Stycznia. 2. Sw. Celestyna 19 Ma

ja: 3. Św. Rocha 16 Sierpnia i całą oktawę:

4.  Na  Ś.Ś.  Kryspina  i  Kryspinjana  25  Paź
dziernika;  5.  Na, dzień  poświęcenia  kośoióla
w  niedzielę  po  Św.  Rochu;  6.  Raz  w  rok

w dniu dowolnie sobie obranym. Nadał Pius
VI. dnia 15 Stycznia 1796; 7. Na dzień Św.

Łukasza 18 Października, z nadania Grzego-

XVI. w r 1842.

E . Odpusty cząstkowe.

Odpust lat czterdziestu wiecznemi czasy,

kto w uroczystości Zbawcy, lub Jego Matki
przy zwykłych warunkach spowiedzi, Kom-

taunji  modłach  za  kościół,  Świątynię  Jasno*
góry  odwiedza.  Zbigniew  Kar.  Biskup  Krak.
d,  13  Listopada  1442.

2. Odpust dni stu, kto w inne czasy w cią

gu  roku  na  Jasnogórze  spowiada  się,  Kom-
munję  św.  przyjmuje  za  kościół  się  modli.
Tenże  Zbigniew  d<  8  Maja  1450.

3. Odpust jednego roku i jednój kwadra-

geny, kto w czemkolwiek przykłada się do
wzrostu tój świątyni.

4. Odpust dni czterdziestu, kto assystuje

processji  z  Najśw:  Sakramentem  i  modli  się
za  kościół.  Odpusty  pod  Nr.  3  i  4,  nadał
Hieronim  A.  B.  Krety  nuncjusz  z upoważnie
nia  Piusa  II,  d.  25  Czerwca  1463.

5. Odpust dni czterdziestu, wszystkim w du

chu pobożności świątynię tę nawiedzającym.
Jan A B. Gnieźnieński, 9 października 1463.

6. Odpust dni stu, spowiadającym się tu

na  Zmartwychwstanie  Pańskie,  Zesłanie  Du
cha  Św.  Wniebowzięcie,  Narodzenie  Matki
Bożój,  oraz  Poświęcenie  Kościoła —■ tudzież
przykładającym  się  do  jego wzrostu.  Innocen

ty VIII.

1. Odpust lat dziesięciu i tyleż kwadragen

(400 dni) spowiadającym się i Kommunję Św1
przyjmującym w uroczystości Matki Bożói

Op. KL y

í S.á. Fańskich. Aleksander VI. Papież, dnia
2 Maja 1493.

8. Odpust dni stu, kto w pokorze przyklę

ka  i  przyjmie  pokuty laską  uderzenie  od  Spo
wiednika  Apostolskiego na Ja9nogórze.  Urban
VIII.  d.  26.  Czerwca  1625.

9. Odpust lat piętnastu, kto w którykol

wiek  piątek  w  ciągu  roku  słucha  Mszy  Św.
wotywy  przed ołtarzem Ukrzyżowanego  Pana
Jezusa  i  modli  się  za  kościół.

10. Tnkiż Odpust lat piętnastu, kapłanowi

śpiewającemu Wotywę  Konwencką,  w  środę
i  sobotę  z  wystawieniem  Najśw:  Sakramentu
i  wiernym  tejże Wotywie  w pobożności  przy
tomnym.  Benedykt  X III. d.  2 Września  1727.

Porządek Nabożeństwa

w Ś w iąty n i n a Jnsnogórzo

W półroczu letnióm.

Od 1 Maja do 1 Listopada. O godzinie 5

rano  ojcowie  idą  na  chór  kanoniczoy,  odma
wiają  pacierze,  odprawiają medytację,  po mój
różne  modły — następnie  primę  zwyczajną
i  de  Beata.

195

O trty kwandranse na szóstą sygnuje się,

znnk zebrania aię ludu.

O 6 rano odsłania się Obraz Cudowny

przy odgłosie trąb i muzyki. Odprawiają się

z kolei dwie Msze czytane przed tymże Obra
zem, a na

pierwRZÓj priraarii zwanój,

śpiewa

ją się Godzinki po polsku o Matce Bożćj. Po

dwóch

Mszach czytanych, wychodzi Wotywa

zwyczajna.

O 8. Wotywa Konwencka—po niój kapłan

trzymając  Najśw:  Sakrament  w  puszce,  śpie
wa  po  trzykroó  na  przemian  z  ludem:  Świę
ty  Boże...  a  po  suplikacjach  Domine  salmim

fac populum Tuum. Po benedykcji Najśw: Sa

kramentem, ojcowie na chórze przy kaplicy
odmawiają modły błagalne i wspomnienie za

umarłych. Po Wotywie Konwennkiój wycho

dzi Msza czytana przed. Obraz Cudowny,
a potóm jeszcze kilka Wotyw.

O 10 y2 na wielkim kościele codzień przed

wielkim ołtarzem Summa.

O 10, się dzwoni, ojcowie w chórze kano

nicznym odmawiają godziny kanoniczne ter
cję, sextę, nonę, tudzież de Beata.

0 12. Obraz Cudowny przy odgłosie trąb

i muzyki zasłania się.

196

Po południu o godzinie 3 sygnują—lud się

zbiera — ojcowie  na  chórze  mniejszym  obok
kaplicy,  odmawiaj»  kurs,  czyli  pacierze
0  Najśw:  Pannie.  Śpiewają  się  potćm  Nie
szpory  na  kościele  wielkim  i  jednocześnie
odmawiają  ojcowie  Nieszpory  w chórze  kano
nicznym.

Po Nieszporach na kościele wielkim skoń

czonych  odsłania  się  Obraz  Cudowny,  —
Ojcowie  w  chórze  przy  kaplicy  śpiewają  Li
tanię  Loretańską,  a  po  mój:  Pod  Twoją  o-
bronę  uciekamy się—różne modły  —  suffragia
po  trzykroć:  Okaz

nam Matką (1)... Mo

dlitwa...  w  końcu  O  Marya  Cna  JDriewica...
takoż  trzykroć.  Po  skończeniu  tój  pieśni  sta
rożytnej,  zasłona  srebrna  Obraz  zakrywa,
brzmią  kotły  i  trąhy,  lud  rozrzewniony  się
korzy.  Po  zasłonięciu  Obrazu  muzyka  udaje
się  na  wieżę  przed  ganek  i  galerję,  na  któ-
rój  na  zewnątrz  jest  kopja  świętego  Obrazu
1  tam  odgrywa  pożegnalne  pienia  Maryi.

O 6. wieczór głos dzwonka zgromadza oj-

(1 )  M o n s tr a   T a   eaaa  M itr e m ,
S n rn a t  p e r   T a   p racaa,
Q n i  p ro   n o b la   n i t u j
T u l i t   eaaa  T n u a ,

199

lak była na początku, i zawsze i ninie,
Niech Bóg w Trójcy Jedyny, na wiek

wieków słynie

Hymn.

Ciebie  ¿wiat  wielbi  Matko  Jezusowa,
A  osobliwie  miejsco  Częstochowa;
Gdzie  biorą  chorzy  swoje  uzdrowienie,

Kalectw zloczenio.

Tu na tera miejscu przed Twoim Obra

zera,

Ślepi i chromi biorą zdrowie razem,
Ten patrzy, ów bez kuli śmiele,

Czci Cię w kościele.

Wszak Ci twarz wdzięczną, dla togo Eu

kasza

Itęka zrobiła, abyś była nasza
W smutku pociecha, Najświętsza Slarya

Czysta Lilija.

£=

202

W. Błogosławm y Panu,

Bogu Chwała.

A duszo wiernych

zm arłych

przez miłosierdzie Boże, niech
odpoczywają w pokoju.

O. Amen.

Na Laudes.

W. Przybądź nam miłościwa Pani kn po

mocy,

O. A wyrwij nas i t d.

W. Chwała Ojcu i t. d.

Na Primę.

W. Przybądź nam miłościwa Pani ku p o 

mocy,

O. A wyrwij nas i t d-
W. Chwała Ojcu i t. d

2 03

Na Tercję.

W. Przybądź nam milośoiwa Eani ku po

mocy,

O. A wyrwij nas i U d.

W C h w a ła O jc u i t.

i .

Na 8extę

W Przybądź nam miłościwa Pani ku po

mocy,

O A wyrwij nas i t. d.

W . C h w a ła O jc u i t . d .

Na Nonę.

W. Przybądź nam miłośoiwa Pani ku po

mocy.

O A wyrwij nas i t. d.

C h w a ła O jc u i t , d .

204

Na Nieszpory.

W Przybądź nam miłościwa Pani ku po

mocy,

O. A wyrwij nas i

W Chwała Ojou i t. d.

Na Komplet«.

W Przybądź nam miłościwa Pani ku po-

mooy,

A wyrwij nas z mocy.

Chwała Ojcu i Synowi Jego Przed

wieoznemu,

O I równomu im w Bóstwie Duchowi

Świętemu.

W Jak była na początku i zawsze, i

ninie.

O Niech Bóg w Trójoy Jedyny na wiek

wieków słynie.

2 0 5

I - I y m n .

Tu  drży,  tu  mdleje  człek  ofiarowany,
Kiedy  wrodzonej  doznaje  odmiany,
Tu  śmierć  ustąpić  musi  z  podziwem

świata

Wracająo lata.

Tuś twarz grzesznikom swoję zasłoniła,
Która onotliwym arcy-byla mila,

Czego doświadcza tu lud zgromadzony,

Od każdćj slrony

Przybądź na prośbę proszącego sługi
Nie odrzuoaj mię od Twojej usługi,

Pozwól niech na Cię patrzę doskonale,

Teraz i w chwale

Jf.

Przodziwna jesteś Pani

(E ster 15

v. 1 7 J

A oólioze Twoje pełne jest wdzię

czności.

20(1

j f .

Pani wysłuchaj modlitwy nasze.

If. A wołanie naszo niech do Ciebie

przyjdzie

Modlitwa jak wyżij.

Oli arowanie.

Oddaję Ci to hymny, Maryo! z pokło

nem,

Która przód samym stoisz Trójoy Św.

Tronem.

Miłym je przyjmij sercem od wiernego

sługi,

Niechaj wiecznie nie zginę za grzechowe

długi

Za żyoia malowana byłaś od Łukasza,
Teraz niech Cię rysuje w sercu miłość

nasza,

209

moje, wzdychania i prośby, a daj to, o co Cię
proszę gorąco, daruj czego pragnę usilnie.

Pod Twoję obronę uciekam się, z ufnością

o  Maryo!  pewna strapionych pociecho;  wszak-
żeś  na  tóm miejscu  uciekających  się  do Ciebie,
w smutku  i nieszczęściach  cieszyła  i ratowała:
pociesz  mię  i  ratuj,  o  Cudowna Maryo! wamut-
ku  i utrapieniu teraźniejszym N.N.  a  osobliwie
w  godzinę  śmierci.

Pod Twoję obronę uciekam się o Maryol

Matko  miłosierdzia,  synowskiej  pełny  ufno
ści;  otwórz  dla  mnie  macierzyńskie  serce
Twoje,  a  racz  mnie  w nióm  ukryć  przed nie
przyjaciółmi  mojómi,  ciałem,  światem,  i czar
tem.  Niech  w sercu  Twojóm  będę bezpieczny;
pozwól  mi  miłego  teraz  w  nióm  spoczynku,
póki  nie otrzymam  wiecznego  od  Syna  Two

jego Jezusa Chrystusa, po śmierci. Ameu.

NABOŻNE W E S T C H N IE N IA

do Najśw. M aryi P a n n y .

O najdostojniejsza! na<j. wszystkie chóry

Aniołów  wywyższona,  Maryo!  wzdycham  do
Ciebie  z tego  padołu  płaczu;  niech się  proszę
Twoje  macierzyńskie  wnętrzności  do  litości

210

pobudzą, pociesz strapioną duszę i serce moje.

Do Ciebie wzdycham, dobra Matko, prze-

cudowna  Maryol  albowiem  ciężkiemi jestem
udręczony  dolegliwościami,  od  których  mię
zapewne  nikt  uwolnić nie  może,  tylko  Twoja

najmocniejsza przyczyna.

Do Ciebie wzdycham, o Matko najsłodsza!

Tobie duszy mojej wynurzam gnrzkośoi, ży
wą wiarą posiłku czekający od Ciebie.

Do Ciebie wzdycham, o najpewniejsza po

Bogu Ucieczko grzesznikowi wznieś za mną
niegodnym Twoję poważną prośbę do Syna

Twojego Jezusa Chrystusa, przez którą wię

cdj mi wyjednać możesz, niż wszystkich wy
branych Boskich, wraz złączone prośby.

Do Ciebie wzdycham, o Maryn! i przy naj

świętszych  nogach  Twoich  macierzy ii skich
(przy  których  tyle  tysięcy  strapionych  ludzi
wesele;  tyle ciężkiemi  grzechami obciążonych,
odpuszczenie  otrzymało),  składam  serce  i du
szę  moją,  nawet  śmierć  i  życie,  osobliwie
w  ów  ostatni  moment,  od  którego  cala zawi
sła  wieczność  szczęśliwa  Ufam  mocno,  że  nn

tóm  świętdm  miejscu  zostanę  wysłuchanym
od  Ciebie, a  po  skończonym  życiu  doczosnóm,
przez  Ciebie  do  rozkoszy  wiecznych  będę
przypuszczony.  Amen.

Prośba 1. do Najświętszej M aryi Panny.

(przed Jój cudownym obrazem ,)

Uciekam się do Ciebie o Matko najłaskaw

sza! jako nędzny żebrak do Pani najbogatszej,

do nieba i ziemi Królowój.

Sława wielka łask i cudów Twoich, po ca

łym  rozchodząca  się  święcie,  które tu  na tćm
Świętóm  miejscu  świadczysz  ludziom  pobo
żnym,  wzruszyły  mnie  skutocznie,  abym  gię
stawił tutaj przed Twym  cudownym  obrazem;
uczyńże  więc mnie Twojój  łaski  i  macierzyń
skiej  dobroci  uczestnikiem.

Uciekam się do Ciebie z ufnością, o Matko

najlitościwsza!  jako  chory do  lekarki  niebiań
skiej;  wiem  to  doskonale,  że  Ty, o  Cudowna
w  tyiu  obrazie  Maryo!  nietylko  wiele  tysięcy
ciał  osłabionych,  ale  i dusz  przez  grzech obu
marłych  do  poprawy  życia i łaski  przywróci
łaś;  ulecz  więc  Hłabosć  i niemoc  duszy  i cia
ła  mojego:  pociesz  mię  w  troskach  i  smutku
nieznośnym,  i  w  śmiertelnych  prawie  bole-
śaiach,  ratuj  mię.

Ucieknm się do Ciebie, o Matko najdobro-

tliwHzal  jako  największy  dłużnik  do  awojój
Pani;  wyznaję,  żem talenta  łaski Boskiój i du
chowny  majątek  od  Boga,  jako  najukochań-

azego  Ojca  odebrane,  zmarnował,  na  złe  ich
ożywając  z  synem  marnotrawnym;  i  dla  tego
lękam  się  ostatniego  przyjścia  sprawiedliwe
go  Sędziego,  Jezusa  Chrystusa  Syna  Twoje
go.  Stawem  przed  Tobą,  o  Matko  wielkiego
miłosierdzial  i  proszę  Cię  pokornie,  pojednaj

mię  z Bogiem.  I uproś  mi  poprawę  życia, la
skę  skuteczną,  wytrwanie  ao  końca, a po  sko
nie,  wieczną  wyjednaj  mi  szczęśliwości  chwa
lę.  Amen.

Prośba IL do Najśw: Maryi Panny.

Najłaskawsza Panno, i naj dobro tli w sza opu-

szczonycb  Matko,  nieba  i  ziemi  Królowa,  Je
dyna  po  Bogu  nadziejo;  do  Ciebie  się  ucie
kam,  do  nóg  Twoich  upadam,  Tobie  duszę
i  ciało  moje,  potrzeby  i  powodzenie  moje,
w  macierzyńską  oddaję  opiekę.  Obieram  Cię
sobie  dzisiaj  i  na  cale  życie  moje,  za  Panią
i Matkę  moją,  prosząc Cię,  abyś  mię  dla  grze
chów  moich  nie  odrzucała  od  miłosierdzia
Twojego,  ale  dla  Tego,  któregoś  przez  dzie
więć  miesięcy  nosiła  w  żywocie,  który  w  o-

czacli Twoich na krzyżu umierał, przyjęła

mię w poczet na wracaj ąoych się do Boga

grzeszników, broń i strzeż serc naszych od

mię z liczby sług

którzy się

w skonie życia mego, i

g ' nfl Two-

».M ary*! w

« S f l S i E

dziców moich, kr nyc j P i»rivczvń się za

e^ńców iywycli i ^ * r^ cl i<i‘u Rodzicielko,

nami wstyslkiómi t>»ięt»
teraz i na -wieki. Amon.

do Najśw: M aryi Panny-

S S ^ , W

» ! B

r « 3 S ?

daj mi macierzyńską ręką.

2)3

grzechu każdego. a osobliwi« ciężkiego. Uczy A
mię z liczby mag Twoich wybranych, któ*

rch mass zapisanych na sercu i którzy się
obie x większy oddają miłością. Proszę Cię

o  cnoty  chrześcijańskie  potrzebno  mi  w  tóin
żyoin  doczesnym;  uproś  roi  łaskę  ostateczną
w  skonie  życia  mego,  i  śmierć  szczęśliwą; a
bym  w  męce,  śmierci,  i we  krwi  Syna  Two
jego  oczyszczony,  z  Bogiem  pojednany,  żyt
w  niebie  na  wieki.

Addaię Ci także, o przeblogoslawiona Pan

no Mury ot w wielow ładną opiekę Twoję, ro

dziców moich, krewnych, przyjaciół dobro
czyńców żywych i umarłych. Przyczyń się

nami wszystkiómi lw ięta Boża Rodzicielko,
teraz i na wieki. Amen.

A K T Y

do N ajśw i M a ry i P a n n y .

O Najświętsza i najsłodsza serc strapionych

pociecho,  błogosławiona  Maryn!  do Ciebio się
najpierwćj  uciekam,  proszę  nie  opuszczaj
mmc  n¡gdy,  ale i  w  tora/niejszój  potrzebie po
daj  mi  macierzyńską  rękę.

214

Wyznawani i wierzę, ża jesteś przecudną

skuteczną wszystkich sierot opiekunką; przy
będzie i mnie teraz na pomoc.

W Tobie nadzieję moją pokładam, o Naj

świętsza Maryo! wspomóż mnie grzesznego.

Matko miłościwa, użycz mi jednój iskierki

miłości Twojćj, żeby serce moje godnie mo

gło Syna Twego Jezusa i Ciebie Niepokala
ną Dziewicę Maryę kochać doskonale.

Matko przeczystej miłości! oddal wszystkie

złe żądze od serca mojego, aby się za próżno
ściami światowcmi, a osobliwie Boga obraża-

jącemi nie błąkało.

Tobie o Matko Najświętsza! wszystkie zmy

sły  moje,  tak  duszy jako  i ciała  oddaję,  To
bie  wszystkie  sprawy  moje polecam; bądź  mi
strzynią  moją.

Cokolwiek cierpię, czy utrapienia, czy bo

leści, smutki, i kłopoty! Bogu to wszystko
moiemu i Tobie Najświętsza Matko, ofiaruję.

Miłuję Cię, o Najświętsza Maryo! nad wszy

stkie  inne stworzenia,  i chcę  miłować  do  osta
tniego  zgonu  życia  mojego;  i  owśzem  przez
całą  wieczność  pragnę  Cię  miłować  taką  mi
łością,  jaką  Cię Twój  Syn najsłodszy  kochał,
i  miłował.

Wszystkie chęci, postanowienia, i przedsię-

Wzięcia moje, w Twoje ręce oddaję, o Matko
Jezusa!

Ucieczko najpewniejsza grzeszników, przyj

mij mię pod Twoję obronę.

Obróć na mnie miłosierne oczy Twoje,

o Matko litościwa! a nie daj mi w moich u-
padać kłopotach.

Dla miłości Twojój, o Panno najświętszal

odpuszczam wszystkim nieprzyjaciołom mo
im, i szczerze kocham każdego z nich.

Dla Imienia Twego, brzydzę się sprosno-

śeią wszystkich grzechów moich.

Protestuję się przed Tobą, o Matko Naj-

świętszal  i  oświadczam  przed  niebem  i  zie
mią,  że  Syna  Twojego  nie  chcę  więcój  obra
żać  wiadomie  grzechnmi  mojetni.

W rękach Twoich żyć i umierać pragnę,

choćbym tćż i krew dla Ciebie miał przelać!

Dla Imienia Twego o Pani! wszystko, co

mi każesz, gotów jestem uczynić.

Żałuję serdecznie, żem kiedykolwiek obra

ził tak dobrego Boga mojego, a. Syna Twe
go o Matko Najświętsza!

Żałuję tego, żem Ci tak wiele razy przy

obiecał wiernie i pilnie służyć, a uczynione
go przedsięwzięcia z ułomności mojćj nie do
pełniałem.

Przepraszam Cię, o najdostojniejsza Matko)

i do nóg Twoich macierzyńskich upadam;
żem w oczach Twoich śmiał Boga obrażać,

i grzechów się sprośnych dopuszczać.

Pragnę z całego serca i szczerze życzę, aby

Ci świat cały służył jak najlepiój.

Co godzina, co moment, niech będzie po

chwalone Najświętsze Imię Twoje, Marya.

Wszelki duch niech Cię chwali, i piekło

niech upada na kolana swoje, przed słodkićm
Imieniem Twojóm Maryol

Byłaś miłościwą dobrodzijką innym, bądź

że i mnie niegodnemu słudze Twemu.

Niech doznam Twego ratunku, który się

uciekam pod macierzyńskie skrzydła Twoje.

Radbym Ci służył, o Matko Jezusal tak

jak Ci służą wszyscy najmilsi słudzy i syno

wie Twoi.

Cokolwiekbym pomyślił, wymówił, lub u-

czynił  przez  całe  życie  moje,  a  osobliwie
w  godzinę  śmierci;  z  nieostrożności  przeciw
ko  Tobie,  o  Najświętsza  Maryo!  to  nie  za
moje  myśli,  słowa,  i uczynki  poczytuję,  i wy

rzekam  się  ich;  tylko ratuj  mię teraz,  i  w go
dzinę  śmierci  nie  odstępuj  mię  dotąd,  dopó
ki  ducha  mego  nie  oddam  w  ręce  Bogu
i  Stwórcy  mojemu.

Praca moja doczesna, staranie, i wszystko

co  mam,  niech  się  honorowi  Twojemu  wszę
dzie  przysługuje,  boś  tego zawsze godna, Naj
świętsza  Maryol

Nie dopuszczaj, proszę Cię, o Matko Jezu

sa!  abym  bez  żalu  szczerego  i  skruchy  pra
wdziwej,  także  bez  Sakramentów  »Świętych
schodził  z  tego  świata.

Kiedy będę konał, Ty mi pot śmiertelny

z  czoła  ocieraj,  i  z  Jezusem,  Synem  Twoim
także  z  Józefem  Świętym  śmiertelny  zamknij
mi  powiekę.

Wszystkiemi marnościami tego świata gar

dzę, abym tylko łaskę Syna Twojego i Two-
ję Najświętsza Pannol pozyskał.

Cokolwiek przeciwko Twojemu honorowi

za życia uczyniłem, chcę, aby te ostatnie dni
życia mojego Tobie nagrodziły.

Ty kieruj językiem, ustami, i wszystkiemi

sprawami mojeuai.

Duszę moję, rodziców, krewnych i przyja

ciół  w  ręce  Twoje  oddaję,  o  Panno  Najświę
tsza!  uproś  nam  pomnożenie  w  cnotach  świę
tych,  i  odpuszczenie  grzechów.

Cokolwiek z Opatrzności Boskiój posiadam,

Tobie polecam, i w opiekę oddaję, o uwiel-
hiona całego świata Gospodyni!

S i ?

O p. KI. 10

Ratujesz uciekających się do Ciebie w na

głych  potrzebach,  i  śmiertelnych  chorobach:
ratuj ze  i mnie  grzesznego,  abym  nagłą śmier
cią  nie  umarł,  a  pctćm  wiecznie  nie  zginął.

Tyś jest furtą i bramą niebieską, o Maryol

niechże przez Ciebie wnijdę do Królestwa Nie
bieskiego.

Nadziejo jedyna, i doskonała grzesznych

ludzi ucieczko, niech i ja przy Tobie nie zgi
nę w godzinę śmierci mojćj.

Ty, która uzdrawiasz chorych, upadłych

dźwigasz, uzdrów wszystkie zmysły moje, a-
bym niemi Synowi Twemu mógł służyć na

wieki.

Błądzącćj owieczce, duszy mojćj, pokaż

prawdziwą  drogę  do  szczęśliwej  wieczności,
żeby  za  Twoim  dozorem  tułaczem  mizernym
nie  była.

Tonący w głębokościach ciężkich grzechów,

wołam  do  Ciebie  o  Matko  Jezusfil  ratuj mnie
wspomagaj mnie,  zbaw  mnie  o Cudowna w tym
obrazie  Maryo!  Amen.

219

L I T A N I A

do Najśw: Maryi Panny.

Kyrie elejson, Chryste elejaon,

K y r i e e le js o n .

Chryste  usłysz  nas,  Chryste  wysłuchaj  nas.
Ojcze  z  Nieba  Boże,  zmiłuj  się  nad  nami.
Synu  Odkupicielu  świnta  Boże,  Zmiłuj  się

nad rami.

Duchu  Święty  Boże,  zmiłuj  się  nad  nami.
Święta  Trójco  Jedyny  Boże,  zmiłuj  się:
Święta  Maryo,  módl  się  za  nami.

Święta Boża Rodzicielko,

Ś w i ę t o P a n n o n a d P a n n a m i ,

Matko  Chrystusowa,
Matko  łaski  Bożój,
Matko  Najczystsza,
Matko  Najśliczniejsza,

Matko Niepokalana,

M a t k o N i e n a r u s z o n a ,

Matko Najmilsza,
Matko Przedziwna,

M a t k o S t w o r z y c i e l a ,

Matku Odkupiciela,
Panno roztropna,

się

220

Panno czci godna,
Panno wsławiona,

Panno  można,
Panno  łaskawa,
Panno  wierna,
Zwierciadło  sprawiedliwości,
Stolico  modrości,
Przy ca ^no  naszej  radości,
Naczynie Duchowe,

Naczynie  poważne,
Naczynie  osobliwszego  Nabożeństwa.
Różo  Duchowna,
Wieżo  Dawidowa,
Wieżo  z  kości  ałoniowśj,
Domie  złoty,

Arko  przymierza,
Bramo  Niebiańska,
Gwiazdo  zaranna,
Uzdrowienie  chorych,
Ucieczko  grzesznych,
Pocieszyoielko  strapionych,

Wspomożenie wiernych,
Królowa Anielska,

Królowa Patryarchów,

Królowa  Proroków,
Królowa  Apostołów,
Królowa  Męczenników,

się

221

Królowa Wyznawców,
Królowa Panieńska,

Królowa Wszystkich Świętych,

g £i

Królowa bez zmazy pierworodnej poczęta, 3 «.

Królowa Różańca Świętego,
Bnranku Boży, który gładzisz grzechy świata,

Przepuść nam Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,

Wysłuchaj nas Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,

Zmiłuj się nad nami.

Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj ras.
Kyrie olej son, Chryste elejson, Kyrie elejaon.

Zdrowaś Mary a i t. d.

Anłyfona.

Pod Twoją obronę uciekamy się Święta Boża

Rodzicielko, naszemi prośbami nie racz gar
dzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich

złych przygód, racz nas zawsze wybawiać,

Panno chwalebna i blo£os'awionflf O Pani

nasza,  Orędowniczko  nasza,  Pośredniczko  na
sza,  Pocieazycielko  nasza!  z  Synem  Twoim
nas  pojednaj,  Synowi  Twojemu  nas  zalecaj,
Twojemu  Synowi  nas  oddawaj.
V.  Módl  się  za  nami  S  Boża  Rodzicielko,
R.  Abyśmy  się  stali  godnćmi  i  t.  d.

221

Królowa Wszystkich Świętych,

g £i

Królowa  bez zmazy>pierworodnej poczęta, 3  «.
Królowa  Różańca  Świętego,
Baranku  Boży,  który  gładzisz  grzechy  świata,

Przepuść nam Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,

Wysłuchaj nas Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,

Zmiłuj się nad nami.

Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson.

Zdrowaś Marya i t. d.

Ani yfona.

Pod Twoją obronę uciekamy się Święta Boża

Rodzicielko,  naszemi  prośbami  nie  racz  gar
dzić  w  potrzebach  naszych,  ale  od  wszelakich
złych  przygód,  racz  nas  zawsze  wybawiać,

Panno chwalebna i błogos'awiona, O Pani

nasza,  Orędowniczko nasza,  Pośredniczko  na
sza,  Pocieszycielko  nasza!  z  Synem  Twoim
nas  pojednaj,  Synowi  Twojemu  nas  zalecaj,
Twojemu  Synowi  nas  oddawaj.
V.  Módl  się  za  nami  S  Boża  Rodzicielko,
R.  Abyśmy  się  stali  godnómi  i  t.  d.

222

Módlmy się.

Łaskę Twoję, prosimy Cię Panie! racz wlać

w  serca  nasze,  abyśmy,  którzy  za  zwiastowa
niem  Anielskióm,  Wcielenie  Chrystusa  Syna
Twego  poznali,  przez  mękę  jego  i  krzyż  do
chwały  zmartwychwstania byli  doprowadzeni.
Przez  Pana  naszego Jezusa  Chrystusa,  Który
z  Ojcem  i  z  Duchem  Świętym  żyje  i  królu

je na wieki wieków, Amen.

Módlmy się.

Wszechmogący wieczny Boże! któryś się

dla  nas  z  przeazystój narodzi! Dziewicy  Maryi,
daj  nam  to prosimy,  abyśmy  Ci czystćm  i po-
kornóm  sercem  służyli-

Prosimy Cię, o najdostojniejsza Maryo!

Królowa  nieba  i ziemi,  uproś  duszom  w  ozy-
ścubędącym  ochłodę,  ludziom  sprawiedliwym
wytrwanie  w  dobrćm  przedsięwzięciu,  aż  do
końca  a  naH  wszystkich  ułomnych  od  wszel
kiego  broń  zawsze  nieszczęścia.  Przez  Chry
stusa  Pana  naszego  Amon.  &  Biógit  w  Re

guł: Salv: Roz. «5.

M O D LITW A Ś. B ERNARDA

d o N a j ś w : M a r y i P a n n y .

Pomnij o Najświętsza Maryo Panno! iż ni

223

gdy niewidziano, abyś nędznych ludzi do Cie

bie się uciekających opuściła. W tój ufności,

sta wamy  przed  Tobą  i  do  nóg  Twoich  upa
damy.  Niestety!  my  biedni grzesznicy;  nieje-
Hteśmy  godni  wejrzenia  Twojego;  lecz  im
biedniejsi,  tó;n  potrzebniejsi  jesteśmy  Twoje
go  ratunku,  O  Panno  nad  Pannamil  która
masz  serce  tak  miłosierne  i  litościwe  na  nę
dze  ludzkie,  wzywamy  Twojego miłosierdzia,
którego  nie  odmawiasz  nikomu.  Niech  Cię
poruszy  nieszczęśliwy  stan  w  jakim  nas  wi
dzisz,  a  nie  zostawiaj  nas  w  zatwardziałości.

Pójdź  za  litością  serca  Twojego, które  się za
nami  wstawia,  skłoń  Bię  na  prośby  nasze
i  wyjednaj  nam  łaskę  prawdziwego  z  grze
chów  powstania,  porzucenia  ich,  a  nawróce
nia  się  do  Boga,  abyśmy  przez  poświęcenie
się  Tobie,  serdeczną  i  synowską  oddawali  Ci
wdzięczność,  po  wszystkie  wieki wieków.  A.

gdy niewidziana, abyś nędzny eh ludzi do Cie

bie aię uciekających opuściła. W Łój ufności,

stawamy  przed  Tobą  i  do  nóg  Twoich  upa
damy.  Niestety!  my  biedni grzesznicy;  nieje-
Hteśmy  godni  wejrzenia  Twojego;  lecz  im
biedniejsi,  tćia  potrzebniejsi  jesteśmy  Twoje
go  ratunku,  O  Panno  nad  Pannamil  która

masz  serce  tak  miłosierne  i  litościwe  na  nę
dze  ludzkie,  wzywamy  Twojego miłosierdzia,
którego  nie  odmawiasz  nikomu.  Niech  Cię

poruszy  nieszczęśliwy  stan  w  jakim  nas  wi
dzisz,  a  nie  zostawiaj  nas  w  zatwardziałości.
Pójdź  za  litością  serca  Twojego, które  się  za
nami  wstawia,  skłoń  się  na  prośby  nasze

i  wyjednaj  nam  łaskę  prawdziwego  z  grze
chów  powstania,  porzucenia  ich,  a  nawróce
nia  się  do  Boga,  abyśmy  przez  poświęcenie
się  Tobie,  serdeczną  i  synowską  oddawali  Ci
wdzięczność,  po  wszystkie  wieki wieków.  A.

P IIJĆ PSALMÓW

na Imię Mai‘ya (■

M PSALM I.

Maryo! Matko Chrystusa! Wielką jesteś Pa

nią  i  Królową,  wiolco  chwalebną  w  mieście
Boga  naszego,  i  we  wszystkióm  zgromadze
niu  wybranych  Jego.

Miłosierdzie Twoje i łaskę, wszędzie opowia

dają, Bóg dziełom rąk Twoich pobłogosławił.

Zmiłuj się nad nami Pani, uzdrów chorobę

noszę; odejmij boleści i ucisk serca naszego.

Ześlij anioła dobrego ku nam, któryby nas

bronił od nieprzyjaciół naszego zbawienia.

Zmiłuj się nad nami w dzień ucisku nasze

go: a w prawdzie Twój oświeć nas.

Zmiłuj się nad nami, Panil zmiłuj się nad

nami; albowiem Ty jesteś nadzieja i światło
wszystkich w Tobie nadzieję pokładających.

Pamiętaj na nas Zbawicielko, wysłuchaj

płacz i wzdychania nasze.

Zmiłuj się nad nami, Panil módl się za na

mi: w dobro wesele obróć utrapienie nasze.

T a p s a lm y d l a

tego

n a z y w a j ; s ię n a Im ię M a ry a ,

że k a ż d y z n ic h r o z p o c z y n a się od j e d n e j z lite r ,

tó

r e ra z e m s k ł a d a j ; w y r a z „ M a r y * ”

225

Zmiłuj się nad nami sługami Twemi Pani:

a nie dopuszczaj, abyśmy ucisk cierpieli w po
kusach naszych.

Zmiłuj się nad nami, Królowa wszelkiej czci

i chwaty godna; od wszelkiego niebezpie
czeństwa strzeż nas żyjących.

Zmiłuj się nad nami Matko Zbawiciela; do

daj pociechy w utrapieniu naszćtn.

Ulecz skruszonych sercem Pani zbawienia:

a polój olejkiem łaskawości.

Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu.

Jak było na początku, teraz, i zawsze i na

wieki wieków. Ameu.

A PSALM II.

Acb! do Ciebie Pani wołać będę, wysłu

chasz mnie: w języku chwały Twojój rozwe
selisz mnie.

Do Ciebie wołałem, gdy było w ucisku ser

ce moje: wysłuchałaś mnie z góry świętej

Twojćj.

Ściskajmy grzeszni stopy Maryi, i do nóg

Jój upadajmy.

Przystępujcie do Niój z uczciwością, i na

bożeństwem: niech się cieszy serce wasze
w Jój pozdrowieniu pilndm.

2 2 0

Przystępujcie do Niój w utrapieniach wa

szych: a jasność oblicza Jej umocni was.

Słuchaj ludu Boży ustaw Boskich: a Królo

wej niebiaskiój nie zapominaj.

Otwierajcie serca na szu kani o Jej: i wargi

na Jój wychwalanie.

Niechaj się rozżarza wasz affekL serdeczny

ku Niój: a nieprzyjaciół waszycli Ona okryje

zawstydzeniem.

Uwolniła serca nasze od smutku i żałości:

a słodyczą swoją dusze nasze napełniła.

Chwalcie Ją w ozdobie Jój: Twórcę pię

kności Jój uwielbiajcie.

Zn pomocą Jój uszliśmy niebezpieczeństwa

śmierci: i od srogiego powietrza jesteśmy
wolni.

Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu,
Jak była na początku, teraz i zawsze, i na

wieki wieków. Amen.

R PSALM III.

Ratunkiem jesteś w utrapieniu naazóm,

o Panil mocą najskuteczniejszą na potłumie-
nie nieprzyjaciół naszych.

Wszyscy pobożni miejcie Ją w uczciwości,

albowiem Ona jest Królową i duchowną na
szą Orędowniczką.

227

Uciekajmy się do Miej w kłopotach naszych!

a wyrwie nas z niebezpieczeństw naszych.

Pomnij o Pani, abyś mówiła za nami w do

brem: i żebyś od nas gniew Syna Twego od
daliła.

Wejrzyj na nędze nasze, o Wielebna Pan

no! ucisku i utrapienia oddalić nie zamieszkaj.

Pomnij Pani na nędznych i ubogich: we-

sprzyj ich pociechą pomocy świętój Twojój i

Pomnij na nas Pani, aby nas nieszczęścia

nie bejmowały: wspomóż nas przy skonaniu,
a znajdziemy żywot wieczny.

Pokrop serca nasze słodkością Twoją: spraw,

żebyśmy zapomnieli utrapienia żywota tego
mizernego.

Wejrzyj Pani na nniżenie sług Twoich: a nie

dopuszczaj im w niebezpieczeństwa rozmaite
wpadać.

Napełnij nas sługi Twoje cnotami świętemi:

a gniew Boży niech się do nas nie przybliża.

Wejrzyj Pani na uniżenie serca uaszego:

a wyzwól nas z ciężkiego utrapienia.

Pomnij na miłosierdzie Twoje Pani: a ulży]

nam w pielgrzymBtwie wygnania naszego*

Chwała Ojcu i Synowi i t. d.

2 2 8

Y PSALM IV.

Ja w Tobie Pani ufność pokładam, dla wiel

kości miłosierdzia Imienia Twego.

Osądź mnie Panil albowiem odstąpiłem od

niewinności mojój: ale iżem w Tobie nadzieję
pokładał, nio osłabieję.

W ręce Twoje polecam ciało i duszę moję:

całe życie moje i dzień mój ostateczny.

Spuść na nas promienie laakawośoi Twojój,

a oświeć jasnością miłosierdzia Twego.

Wzbudź cuda, abyśmy doznali pomocy Imie

nia Twego.

Przyczyń się za nami Matko Boga, któraś

zbawienie przyniosła: albowiem Ty anielskie
i ludzkie Zbawienie porodziłaś.

Udziel łaski z skarbnic Twoich: a nama

szczeniem Twojóm uśmierz boleści nas^e.

Niech wnijdzie modlitwa nasza przed obli-

cznośó Twoję: a głosami wzdychających nie
pogardzaj.

W rękach Twoich Panizbawienie i żywot za

wisł, wesele wiekuiste i wieczność chwalebna.

Niech znajdą łaskę u Boga, którzy w swych

potrzebach wzywać Cię będą

W przygodach i rzeczach wątpliwych, we

wszystkich potrzebach, niech znajdą przyje
mny ratunek.

229

Albowiem Ty leczysz serca skruszonych

i skraplasz olejkiem łaskawości.

Chwała Ojcu i feynowi i t. d.

A PSALM V.

A kiedy byłem w utrapieniu: jednak gdym

zawołał do Maryi, z łaski swojej wysłuchała
mnie.

Do Ciebie Pani podniosłem duszę moją,

w sądzie Boga mego: a za przyczyną Twoją
nie będę zawstydzony.

Bądź pozdrowiona łaski pełna, Bóg z Tobą,

przez którą się zbawienie świata naprawia.

Wstąpiłaś z wesołem śpiewaniem chórów

Anielskich: otoezona rotami Archaniołów i li-
Ijami ukoronowana.

Obmyj Pani wszystkie grzechy nasze: ulecz

wszystkie choroby nasze.

Oddal od nas utrapienia nasze: a uzdrów

wszystkie boleści nasza.

Miech od nas, przez Cię, gniew Boży bę

dzie odwrócony; ubłagaj Go zasługami i mo
dlitwami Twemi.

Miech nam przez Cic, będą otworzone bra

my sprawiedliwości: żebyśmy opowiadali wszy
stkie dziwne rzeczy Twoje.

Przystąp do Pana w sprawie naszój: żeby

ńuiy przez Cię z ucisków naszych byli wy
swobodzeni.

Niech ratunek nasz będzie

mocy Imienia

Twego; przez Cię niech się kieruje wszystkie
sprawy nasze.

Od wszelkiego zamieszania wyzwól sługi

Twoje: a spraw; żeby byli w pokoju pod obro
ną Twoją.

Niechaj przed Tobą upadają dumne narody

i niechaj Cię wielbią wszystkie chóry Aniel
skie.

Chwata Ojcu i Synowi i t. d.

V. Módl się za nami Święta Róża Rodzicielko,

R. Abyśmy się stali godnómi obietnic Rana

Chrystusowyoh.

Módlmy się.

Obroń prosimy Cię Panie! za przyczyną

błogostawionśj  zawsze  Panny  Maryi,  ten  lud
od  wszelkiój  przeciwności,  utrapienia,  wojny
i  ciężkiego  głodu,  a  w  upokorzeniu  serca

przed Tobą upadających, od chorób, morowe

go  powietrza  i  od  wszelkich  niebezpieczeństw
łaskawie  zachowaj.  Przez  Pana  naszego  Je
zusa  Chrystusa.  Amen>

231

M o d l i t w y

do Najaw: Panny dla uproszenia sobie szczę

śliwej śmierci.

O Pani moja, Święta Maryo! jako Bóg Oj

ciec przez swoję wszechmocność uczynił (Jię

najmocniejszą; tak proszę Cię, abyś mi się

stała miłosierną w godzinę śmierci, odpędza
jąc odemnie wszelką moc przeciwności.

Zdrowaś Marya i t- d.

II.

O Pani moja, Święta Maryo! jako Syn Bo

ski tak wielkiem poznaniem Go i jasnością

zaszczycił Cię, i uczynił godną takićj chwały

i jasności, że całe Niebo oświecasz; tak teraz

i  w  godzinę  śmierci  mojój,  oświeć  i  umocnij
duszę  moją,  aby  nie  była  pokonana  błędem
albo  niewiadomością  jaką.

Zdrowaś Marya i t. d.

O Pani moja, Święta Maryo! jako Duch

Przenajświętszy  napełnił  Cię  miłością  swoją:
tak  teraz  i w  godzinę  śmierci,  mojej,  zakrop
mię  słodyczą  tejże  samój miłości,  która niech

232

rai wszystkę gorzkośó w najprzyjemniejszą
zamieni łagodność.

Zdrowaś Mary a i t. d.

Z życia Ś. Matyldy Ka. 1. R . 56. str. 95.

MODLITWA.

do Najświętszej Matyi Panny, o laskę

nie powracania do grzechów.

Najświętsza Panno, Matko Boska Maryol

obaez  przy nogach  Twoich  upokarzającego się
grzesznika:  ja   to jestem  ów, Który  niemi grze
chami  tyle  razy  do  krzyża  przybijałem  Syna
Twojego, jam Go deptał, jam  znieważał  za  do

bra nikczemne: i dla tego nie godzien jestem,

żebyś miała  spojrzeć na  mnie okiem  miłosier
dzia  Twego.  Ależ  wiem  przecię,  żeś jest ucie
czką  grzeszników,  a nie  masz tego przykładu,
żeby  ktokolwiek  się  do  Ciebie  z  ufnością  u-
cieknł.  miał  być od  Ciebie kiedy odrzuconym.
Upadam  więc  do  nóg  Twoich,  o  cudowna
w  tym  obrazie  Maryo!  i  wielowładnój  Two-

jój żebrzę pomocy, prosząc Cię, abym z grze

chów moich powstał, do nich więcej się nie

wracał,  i nigdy  w życiu  Stwórcy,  Boga moje
go  nie  obrażał.  Wyjednaj  mi  tę  łaskę,  tak
bardzo  mi  potrzebną,  o  Ty!  która  wszystko
możesz  u Boga,  i  uczyń  to,  abym  dzisiaj i na

2 3 3

zawsze obierał aobie pierwej umrzeć, niż wię-
cój grzeszyć. Amen.

MODLITWA

do Najśiciętszej Maryi Panny, przy wyjściu

z kaplicy po Nieszporach.

O Maryol prawdziwa Parmo i Matko Boga

mojego,  pokaż  miłosierdzie  swojo  nademną,
albowiem  miłosierna  jesteś,  i  pełna  litości, u-
proś  mi  grzechów  odpuszczenie-  Polecam  się
Twojój  opiece  tój  nocy,  broń  mnie  modlitwy
świętą  Twoją od  wszelkich  natarczywości  nie
przyjaciela,  abym  tego potrzebnego  snu,  mógł

użyć na chwałę Syna Twojego, Amen,

OFIAROWANIE SIĘ

Najświętszej Maryi Pannie.

Najjaśniejsza północnych krajów Monar-

ehinil  Najcudowniejsza  w dziełach swoich  Pa
ni!  najpiękniejsza  Jasnogóry  Częstochowskiej
Dziedziczko  i  ozdobo!  któraś  dotąd  żadnemu
do  Ciebie  się  z  pokorą  uciekającemu,  i z zu
pełną  ufnością  Twojój  dobroci  szukającemu,
łaski  swojćj  nie  odmówiła:  oto  ja  stawam
przed  Tobą  w  tym Cudownym  Obrazie, i  do-
świadozonćj  Twojój  polecam  się  opiece.  Po
staw  mnie  przy  boku  Twoim,  o  Matko  nie

przebranego miłosierdzia! zakryj mię Panień-

234

skini płaszczom łaskawości Twojćj, aby mnie

żaden nieprzyjaciel, ani znaleść, ani dosię
gnąć nie mógł. Znają wielowiadną moc Two-

ję umarli, których za dozwoleniem Najsłod

szego Syna Twego, Jozusa Chrystusa, na tóm
świętóm miejscu, do pierwszego

żywota

wskrzesiłaś;  całują  ręce  Twoje,  o  Najświęt
sza  Maryo!  różnemi  nieszczęściami,  choruba-
mi,  kalectwem  zmizerowane  chrześcijańskie

serca, któremia je często z ostatnich toni
dźwigała; błogosławią miłościwą dobroć Two-

ję grzesznicy, którym już dawno za złości

swoje wiecznie zginąć było potrzeba, Tyś ich
szczęśliwie z Bogiem pojednała; cieszą się

wszystkie narody, że kto tylko do Ciebie

westchnie,  Twarzy  swojój  od  niego  nie  od
wracasz,  ale  każdego  z  pożądaną  pociechą
i  ukontentowaniem  do  domu  swego  odsyłasz.
Ranił  Cię  w  tym  świętym  obrazie  na  Bełz-
kim  zamku  Tntarzyn,  przeniosłaś się  do  nas;
rąbał  Twój  obraz  potem  złośliwy  Hussyta,
oddalić  się  od  nas  i  wywieźć  nie  dopuściłaś:
przez  co  pokazujesz,  że  nas  szczerze,  jako
Matka dzieci  kochasz;  kochajże  i  duszę  moję,
najlepsza Opiekunko  moja,  sprawuj  wszystkie
ścieżki  moje,  i ciesz  mię  w  wszystkich  utra
pieniach,  Nie  dopuszczaj  mi  błądzić,  póki

2 3 5

nie  trafię  do  portu  szczęśliwej  wieczności.
0   najpiękniejsza  między córkami Adama Naj
świętsza  Panno  Maryol  O  najmiłosierniejsza
wszystkich  ludzi  patronko  przed  Bogiem,
broń  mię  w  kaźdein  nieszczęściu;  wspomagaj
mnie  jedyna  po  Bogu  nadziejo  moja,  a  oso
bliwie  wtenczas,  kiedy  ozart,  świat  i  ciało,

przeciwko  mnie  powstawać  będą,  aby  dusza
moja  Krwią  Najsłodszego  Jezusa  odkupiona,
na  wiekuiste  nie  poszła zatracenie.  Utrzymuj
mnie  w  opatrzności  Twojój,  na  którą  ja  się,
po  Bogu moim, spuszczam  najzupełniej.  Wiem
zapewno,  że  mi  na  niczóm  zbywać  nie  bę
dzie,  przy  Twojój  troskliwój  pieczy,  o .miło
ściwa  Panno  Maryol  Amen.

Oddanie się i ofiarowanie N .M .P . w opieką

przy wyjściu z kaplicy do domu.

Już mam opuścić to miejsce, któreś sobie

za  Tron  i Stolicę  obrała,  Najświętsza  Maryol
1  przed  cudownym  obrazem  Twoim od  Łuka
sza  S.  malowanym,  łaskami  i  cudami  od  lat
wielu  tutaj  wsławionym, padam (nie wiem  czy
nie  raz  ostatni)  na  twarz  moję,  prosząc  Cię
pokornie,  ażebyś  mi  z  tego  Stołu  swojego,

przy którym za życia z Jezusem i Oblubień
cem Twoim Józefem Święty m; w Nazarecie

2 3 6

zgłodniałe  ciało  Twoje  posilałaś,  udzieliła  o-
drobiu  łaski  i  miłosierdzia  Twego.  Wejrzyj
na upokorzoną  duszę  moję,  i  uproś  mi  u  Syna
Twego,  a  Pana  naszego,  Jezusa  Chrystusa,

łaskę szczęśliwego do domu powrotu i sku
tecznego wytrwania w dobrem aż do śmierci.

Pamiętaj na mnie, pokornie Cię proszę,

o  Maryol  w  ostatnim  zgonie  życia  mojego,
abym  bez pokarmu  Najświętszego Ciała i Krwi
Syna Twego nic zszedł  z  tego  świata.

Pamiętaj na mnie, o Cudowna w tym obra

zie  Maryo!  a  osobliwie  wtenczas,  kiedy  wła
sne  moje  odstąpią  mię  siły,  i  usta  moje  nie
będą* mogły  wzywać  Twego  Najświętszego
Imienia.

Pamiętaj na mnie, o Maryo! i bądź mi przy

tomną  w  godzinę  śmierci  mojój,  tak,  jak   by
łaś  obecną  przy  śmierci  Oblubieńca  Twojego
Józefa,  i  Syna  Twego  Jezusa  Chrystusa,  na
Górze  Kalwaryi  umierającego  na  Krzyżu.

Uproś mi szczęśliwe z tym światem rozstanie
się, niech usłyszę z Dyzmasem od Syna Two

jego: dziś będziesz ze mną w Raju. Amen.