- 1 - 

 

Czy realizm odzwierciedla obraz współczesnych stosunków międzynarodowych? 

 

 

 

Aby móc udzielić odpowiedzi na pytanie zawarte w temacie należy zrozumieć pojęcia 

w  nim  zawarte.  Stosunki  międzynarodowe  to  relacje  między  państwami  w  obszarze 

politycznym, gospodarczym i militarnym. Realizm jest to jedna z perspektyw teoretycznych 

w  badaniu  stosunków  międzynarodowych  cechująca  się  negatywnym  podejściem  do 

rzeczywistości.  Zakłada,  że  państwa  istnieją  w  ramach  anarchicznego  systemu 

międzynarodowego.  Każde  państwo  opiera  swą  politykę  na  pewnej  interpretacji  interesu 

narodowego definiowanego w kategoriach siły.  

 

Realizm  oparty  jest  na  suwerenności  państw.  Suwerenność  jest  zdolnością  do 

samodzielnego,  niezależnego  od  innych  podmiotów,  sprawowania  władzy  politycznej  nad 

określonym  terytorium,  grupą  osób.  Istotnym  elementem  teorii  realistycznej  jest  interes 

narodowy. Realiści są pesymistami co do możliwości postępu ludzkości i współpracy ponad 

granicami  państw  narodowych.  Często  prowadzi  to  do  antagonizmów  w  celach  różnych 

państw,  co  uniemożliwia  zrealizowanie  tych  celów  za  pośrednictwem  organizacji 

pozarządowych. Jedyną droga do uniknięcia konfliktów jest dążenie do stanu równowagi sił, 

czyli  stanu,  w  którym  żadne  państwo  nie  może  zapanować  nad  innymi  ani  narzucić  im 

swoich  praw,  czy  racji.  Zgodnie  z  założeniami  tej  koncepcji  tylko  w  takich  warunkach 

państwa  zaniechają  działań  militarnych  w  obawie  przed  odwetem  i  jego  konsekwencjami. 

Realiści zawsze przyznawali, że porządek międzynarodowy nie stanowi klasycznego ,,stanu 

natury”,  ponieważ  potęga,  bogactwo  i  zasoby  naturalne  nie  są  równo  podzielone  między 

państwa.  W  związku  z  tym,  że  dostęp  do  dóbr  jest  ograniczony  relacje  między  państwami 

mają charakter konfliktowy. Konflikty rozwiązywane są ostatecznie za pomocą wojny. Wiąże 

się  to  z  nadrzędnością  potęgi  i  siły.  Prowadzenie  polityki  zagranicznej  ma  charakter 

instrumentalny  i  opiera  się  na  rozumnej  ocenie  własnej  siły,  własnych  interesów  w 

porównaniu  z  siłą  i  interesami  rywali  oraz  przeciwników.  Państwa  mogą  polegać  tylko  na 

własnych  możliwościach.  Gracze  nie  mogą  mieć  pewności  co  do  intencji  innych  państw. 

Prowadzą wojnę każdego z każdym tzn. każdy jest z natury egoistą, przy braku autorytetów 

ludzie  zaczynają  ze  sobą  walczyć,  pozornie  istoty  są  wolne  ale  muszą  poświęcać  się 

 

- 2 - 

utrzymaniu  swojego  stanu.  Należy  również  pamiętać,  że  wraz  ze  wzrostem  siły  jednego 

kraju, maleje potęga drugiego.  

W  realizmie  państwo  jest  dominującym  aktorem  międzynarodowym.  Głównym 

graczom  przysługuje  status  wielkich  mocarstw.  Mocarstwa  sprawują  kontrolę  nad 

podporządkowanymi  im  państwami  przez  ,,strefy  wpływu”.  Polityka  międzynarodowa  jest 

więc walką o władzę. Nie ma władzy nadrzędnej wobec suwerennego państwa. W polityce 

międzynarodowej  panuje  anarchia,  a  każdy  kraj  jest  zdany  tyko  na  siebie.  Nie  istnieje 

wyższa  siła,  która  położyłaby  kres  rywalizacji  –  walka  więc  wciąż  trwa.  Aktorzy  pragną 

zapewnić sobie bezpieczeństwo rozumiane jako brak zagrożeń dla przetrwania oraz swoboda 

rozwoju. Realiści wysoko cenią wartości bezpieczeństwa narodowego, przetrwania państwa oraz 

międzynarodowego  ładu  i  stabilności.  uważają,  że  pomiędzy  nie  zależnymi  państwami  nie 

istnieją  żadne  zobowiązania  międzynarodowe  w  znaczeniu  moralnym  -  czyli  więzi  oparte  na 

wzajemnych obowiązkach. Bezpieczeństwo nie jest możliwe poza państwem. Etyka polityki 

dopuszcza  pewne  działania,  które  byłyby  nie  do  przyjęcia  z  punktu  widzenia  moralności 

indywidualnej.

 

Państwo  to  forma  władzy,  która  posiada  podwójna  moralność,  jedną  dla 

władzy, drugą dla społeczeństwa. Polityka jest walką o władzę nad ludźmi i bez względu na 

jej  ostateczny  cel  władza  jest  jej  celem  bezpośrednim,  sposoby  zaś  jej  zdobywania, 

utrzymywania i demonstrowania decydują o technice działań politycznych.  

W  współczesnych  stosunkach  międzynarodowych  państwo  nie  jest  unitarnym 

aktorem.  Hegemonem  mogą  być  również  instytucje  międzynarodowe,  narody,  korporacje 

wielonarodowościowe.  Instytucjami  międzynarodowymi  są  między  innymi:  UNESCO  – 

Organizacja  do  Spraw  Oświaty  Kultury  i  Nauki,  ONZ  –  Organizacja  Narodów 

Zjednoczonych,  OBWE  –  Organizacja  Bezpieczeństwa  i  Współpracy  w  Europie,  UEFA  – 

Unia  Europejskich  Związków  Piłkarskich  czy  WHO  –  Światowa  Organizacja  Zdrowia. 

Organizacje i instytucje międzynarodowe są od siebie współzależne i wchodzą w interakcje z 

państwami,  najczęściej  w  formie  debat,  głosowań  i  decyzji.  Ich  obecność  w  systemie  jest 

widoczną  częścią  rzeczywistości  międzynarodowej.  Relacje  między  państwowe  najczęściej 

oparte  są  na  kompromisie.  We  współczesnych  stosunkach  międzynarodowych  prawo 

międzynarodowe  ogranicza:  stosowanie  siły  dla  własnego  interesu  i  samowolę  państw.  Nie 

jest to jednak regułą- zdarzają się konflikty rozwiązywane zbrojnie. Najlepszym przykładem 

tego  są  zamieszki  w  Afryce  np.  w  Libii  czy  w  Somalii.  W  środowisku  międzynarodowym 

istnieją  wspólnoty  (Unia  Europejska  -EU,  Wspólnota  Niepodległych  Państw  -WNP, 

Europejska  Wspólnota  Energii  Atomowej-  EWEA,  także  Euratom).  Obok  siebie  występuje 

 

- 3 - 

wiele  niezależnych  od  siebie  organizmów.  Państwa  dbają  o  zapewnienie  bezpieczeństwa. 

Każde  z  nich  posiada  wyszkoloną  armię,  podejmuje  także  spore  wydatki  zbrojeniowe. 

Oprócz  bezpieczeństwa  zewnętrznego  państwa  zapewniają  swoim  mieszkańcom  gwarancję 

pokoju  wewnętrznego.  Polityka  siły  zdezaktualizowała  się,  ponieważ  bezpieczeństwo  jest 

dziś  kwestią  lokalną  wewnątrz  zdezorganizowanych,  a  czasami  upadłych  państw,  a 

jednocześnie  jest  ono  problemem kosmopolitycznym ludzi na całym świecie bez względu 

na ich obywatelstwo. W obecnych czasach pokój jest nadrzędną wartością. Bezpieczeństwo 

nie  jest  już  rozumiane  tylko  w  płaszczyźnie  wojskowej  i  politycznej  uwzględniane  są 

czynniki  gospodarcze,  naukowo-techniczne,  technologiczne,  ekologiczne,  demograficzne, 

kulturalne, społeczne, humanitarne.   

Obecnie  celem  państwa  jest  także  zagwarantowanie  praw  jednostki,  a  nie  tylko 

dążenie  do  poszerzenia  wpływu  swojej  władzy.  Każde  państwo  zabiega  o  realizację 

określonych  interesów.  Interes  narodowy  to  po  prostu  żywotne  cele  państwa  i  obywateli 

ułożone hierarchicznie, według przyjętego systemu wartości. Realizacja interesu narodowego 

na  arenie  międzynarodowej  koliduje  często  z  interesami  innych  państw  i  wymaga  podjęcia 

odpowiednich  działań  w  polityce  zagranicznej.  Polityka  ta  oparta  jest  na  współzależności 

jednych  państw  od  innych.  Głównym  celem  uczestników  relacji  międzynarodowych  jest 

udział  w  rynku  światowym.  Państwo  bogatsze  lub  posiadające  większe  zasoby  takie  jak: 

nowoczesna  technologia,    ropa  naftowa,    złoża  cennych  minerałów,  rozbudowaną  turystykę 

lub  znaczne  osiągnięcia  naukowe  są  bardziej  pożądanymi  partnerami.  W  razie  konfliktów 

inni  uczestnicy  stosunków  międzynarodowych  ingerują  w  sprawy  wewnętrzne  tylko  takich 

państw. Nikogo nie interesują państwa biedne nie posiadające żadnego cennych dóbr. Relacje 

między  państwowe  są  oparte  głównie  na  ekonomi.  Modele  współpracy  najczęściej  są 

czasowe. Sposobami wywarcia wpływu jest: perswazja, udzielenie nagrody-zachęty,  groźba 

ukarania.  Podstawowym  argumentem    w  realizowaniu  celów  jest  wycofanie  się  ze 

współpracy,  bojkot  gospodarczy  lub  nałożenie  sankcji.  Użycie  siły  wojskowej  jest  już 

ostatecznością.  Powodzenie  wywarcia  wpływu  zależy  od  poziomu  zależności  pomiędzy 

państwami.  

W  obecnym  świecie  istnieją  supermocarstwa  są  innymi:  Rosja,  Chiny,  USA.  Ich 

wpływ  jest  jednak  coraz  mniejszy.  Supermocarstwo  to  kraj,  który  ze  względu  na  swój 

potencjał polityczny, militarny oraz ekonomiczny (produkt narodowy brutto) wywiera wpływ 

na ogólnoświatową skalę, dzięki czemu pełni kluczową rolę na świecie. Stany Zjednoczone 

posiadają  jedną  z  najsilniejszych  armii  i  ekonomii.  Swą  pozycję  na  arenie  światowej 

 

- 4 - 

zawdzięczają  często  poparciu  jakie  udzielają  im  zwykle  sojusznicy:  państwa  NATO, 

Australia,  Nowa  Zelandia,  Izrael,  Japonia  czy  Korea  Południowa.  Rosja  zachowuje  aspekty 

supermocarstwa  w  postaci  największego  terytorium  z  ogromnymi,  często  nie  odkrytymi 

jeszcze  bogactwami  mineralnymi,  wielkiego  arsenału  jądrowego  oraz  zaawansowanej 

technologii  kosmicznej.  Chiny  są  jednym  z  państw  o  największym  na  świecie  potencjale 

demograficznym.  Kraj  ten  przeżywa  okres  szybkiego  wzrostu  gospodarczego,  a  także 

znaczenia w polityce międzynarodowej.  Bardzo często mianem supermocarstwa określa się 

Unię Europejską, która nie jest państwem, lecz wspólnotą. Ekonomiczna siła UE jest większa 

od Stany  Zjednoczone, jednakże z powodu wciąż jeszcze istniejących odrębności  prawnych 

nie można mówić o jednej, wspólnej gospodarce europejskiej.  

 

Uważam,  że  realizm  nie  odzwierciedla  w  pełni  obecnych  stosunków 

międzynarodowych. Nie jest to jednak martwa teoria. W obecnych stosunkach tak jak w tej 

koncepcji bardzo istotną rolę odgrywa interes narodowy i kwestia bezpieczeństwa. Polityka 

międzynarodowa  jest  wielką  walką  o  władzę.  Podstawowym  celem  państwa  jest  jego 

przetrwanie.  Jednak  współcześnie  oparte  jest  ono  na  pokoju  i  utrzymaniu  wysokiej  pozycji 

gospodarczej.  Liczy  się  wzrost  pozycji  państwa  na  arenie  międzynarodowej  i  osiąganie 

prestiżu. Istotną wartością jest bogactwo danego kraju.  

Liberalizm  jest  teorią,  która  bardziej  odpowiada  wizerunkowi  współczesnych 

stosunków  międzynarodowych.  Ta  teoria  odnosi  się  do  wszelkiego  rodzaju  wolności  oraz 

współzależności.  Współzależność  oznacza  wzajemną  relację  interesów  podmiotów,    w 

ramach której wszelka zmiana pozycji jednego z nich dotyka pozycji innych. Oznacza to, że 

zachowania  każdego  z  nich  zależą  w  określonym  stopniu  od  zachowań  pozostałych. 

Liberalizm  zakłada,  że  natura  ludzka  jest  zasadniczo  dobra.  Jednostki  łączą  się  w  grupy,  a 

następnie tworzą państwa. Państwa na ogół współpracują za sobą o przestrzegają wzajemnie 

uzgodnionych norm i procedur międzynarodowych.  

Współcześnie  państwa  nie  są  w  stanie  narzucić  własnej  woli  innym  państwom  i 

samodzielnie  bez  przeszkód  dążyć  do  jednostronnych  korzyści.

   

Realizm  nie  uwzględnia 

faktu,  w  jak  wielkim  stopniu  polityka  międzynarodowa  jest  współcześnie  dialogiem 

różnych  głosów  i  perspektyw  w  dziedzinie  stosunków  międzynarodowych.  Dialog,  czyli 

chęć  porozumienia  i  znalezienia  kompromisu,  a  nie  narzucenie  innym  własnej  woli. 

Negocjowanie  umów  między  państwami,  w  celu  zawarcia  korzystnych  umów  handlowych 

oraz  pozyskania  wsparcia  wojskowego  dla  reprezentowanego  kraju  określane  jest  słowem 

dyplomacja. Kwintesencją negocjacji jest siła argumentów, a nie argument siły.