P
Po
oz
ziio
om
m w
wy
ym
ma
ag
ga
aƒ
ƒ k
ko
on
niie
eccz
zn
ny
ycch
h ((K
K)) obejmuje umiej´t-
noÊci potrzebne do Êwiadomego udzia∏u ucznia w za-
j´ciach szkolnych. Zak∏ada równie˝ wykonywanie
przez niego prostych zadaƒ zwiàzanych z ˝yciem
codziennym. Pozwala na wystawienie oceny dopusz-
czajàcej.
P
Po
oz
ziio
om
m w
wy
ym
ma
ag
ga
aƒ
ƒ p
po
od
dsstta
aw
wo
ow
wy
ycch
h ((P
P)), zapewniajàcy
ocen´ dostatecznà, zak∏ada opanowanie wa˝nych
i najbardziej uniwersalnych wiadomoÊci. Stanowià
one podstaw´ percepcji treÊci na wy˝szych pozio-
mach.
P
Po
oz
ziio
om
m w
wy
ym
ma
ag
ga
aƒ
ƒ rro
oz
zssz
ze
errz
za
ajjà
àccy
ycch
h ((R
R)), zapewniajàcy
ocen´ dobrà, obejmuje treÊci trudniejsze. Sà one
w pewnym stopniu hipotetyczne, przydatne, ale nie
niezb´dne na danym etapie kszta∏cenia. PoÊrednio
mogà byç u˝yteczne w pozaszkolnej dzia∏alnoÊci
ucznia.
P
Po
oz
ziio
om
m w
wy
ym
ma
ag
ga
aƒ
ƒ d
do
op
pe
e∏∏n
niia
ajjà
àccy
ycch
h ((D
D)), pozwalajàcy na
wystawienie oceny bardzo dobrej, zak∏ada opanowa-
nie pe∏nego zakresu treÊci kszta∏cenia. Zawiera on
elementy trudne do przyswojenia, wyjàtkowo z∏o˝one
i twórcze pod wzgl´dem naukowym. Wyspecjalizowa-
ne ponad potrzeby g∏ównego kierunku nauki szkol-
nej, nie znajdujà one bezpoÊredniego zastosowania
w ˝yciu pozaszkolnym ucznia.
Oceniajàc wiedz´ i umiej´tnoÊci ucznia, nale˝y jednak
uwzgl´dniç jego indywidualne mo˝liwoÊci. Trzeba te˝
wziàç pod uwag´ jego zaanga˝owanie w prac´ na lek-
cji czy te˝ na zaj´ciach dodatkowych.
Poziom
Kategoria celu
W
Wiia
ad
do
om
mo
oÊ
Êc
cii
U
Um
miie
ejj´
´ttn
no
oÊ
Êc
cii
C
C.. Stosowanie wiadomoÊci
w sytuacjach typowych
D
D.. Stosowanie wiadomoÊci
w sytuacjach problemowych
A
A.. Zapami´tywanie wiadomoÊci
B
B.. Zrozumienie wiadomoÊci
27
Wymagania edukacyjne
2
Wymagania edukacyjne
Wymagania edukacyjne sà to osiàgni´cia uczniów przewidziane progra-
mem nauczania. Mogà byç one jednostopniowe lub zró˝nicowane wed∏ug
skali stopni szkolnych. Miarà tych osiàgni´ç sà normy jakoÊciowe zawarte
w poziomach wymagaƒ: koniecznych, podstawowych, rozszerzajàcych
i dope∏niajàcych.
Przedstawione poziomy wymagaƒ i kategorie celów nauczania pomogà
nauczycielowi w obiektywnej ocenie pracy i post´pów ucznia w szkole.
Wymagania edukacyjne
(kryteria oceniania) nale˝y
dostosowaç do poziomu
uczniów.
W zamieszczonych wymaganiach edukacyjnych zasto-
sowano oznaczenia kategorii celów nauczania na pod-
stawie taksonomii „ABC” wed∏ug prof. Boles∏awa
Niemierki.
Poziomy wymagaƒ
Kategorie celów nauczania
T
emat
konieczny
P
oziom wymagaƒ
podstawowy
rozszerzajàcy
Dzia∏
programu
Lp.
O czym b´dziesz
si´ uczyç na lek-
cjach geografii?
Wspó∏rz´dne
geograficzne
Obraz Ziemi
na mapie
Globus, mapa
Polski, plan
Warszawy
Tajemnice
kosmosu
„Karuzela”
Ziemia
Uczeƒ:
•
wskazuje êród∏a wiedzy
geograficznej
•
wymienia podstawowe dzia∏y
geografii
•
rozumie poj´cia: d∏ugoÊç geogra-
ficzna, szerokoÊç geograficzna
•
wskazuje równik oraz pó∏kule
pó∏nocnà i
po∏udniowà
•
wskazuje po∏udnik 0° oraz pó∏kule
wschodnià i
zachodnià
•
potrafi okreÊliç po∏o˝enie geogra-
ficzne punktu na Ziemi
•
rozumie poj´cie: skala
•
wskazuje skal´ najwi´kszà i
naj-
mniejszà
•
oblicza odleg∏oÊç rzeczywistà,
pos∏ugujàc si´ skalà
•
rozumie poj´cia: globus, mapa,
plan
•
wskazuje na globusie bieguny
i
oÊ Ziemi
•
odczytuje podstawowe informacje
przedstawione na planie, mapie
i
globusie, pos∏ugujàc si´ legendà
•
wymienia cia∏a niebieskie
•
wskazuje ró˝nice mi´dzy gwiazdà
a
planetà
•
wymienia planety Uk∏adu S∏onecz-
nego
•
wyjaÊnia przyczyn´ wyst´powania
dnia i
nocy
•
omawia dziennà w´drówk´ S∏oƒca
po sklepieniu niebieskim, pos∏u-
gujàc si´ rysunkiem lub planszà
•
rozumie poj´cia: po∏udnie,
pó∏noc, doba
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia, czym zajmujà si´
nauki geograficzne
•
podaje rozmiary Ziemi
•
wyjaÊnia poj´cia: d∏ugoÊç geo-
graficzna, szerokoÊç geogra-
ficzna
•
okreÊla w
stopniach po∏o˝enie
geograficzne wskazanych
miejsc na globusie i
na mapie
•
wymienia rodzaje skal oraz po-
daje ich przyk∏ady
•
wyjaÊnia znaczenie map wyko-
nanych w
ró˝nych skalach
w
˝yciu i
gospodarce cz∏owieka
•
wskazuje ró˝nice mi´dzy
planem a
mapà
•
wyjaÊnia znaczenie lotów ko-
smicznych w
poznawaniu ko-
smosu
•
wyjaÊnia poj´cia: górowanie
S∏oƒca, po∏udnik miejscowy
,
gnomon
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia poj´cie: geoida
•
okreÊla w
stopniach i
minutach
wspó∏rz´dne geograficzne
wskazanych miejsc na globu-
sie i
na mapie
•
odszukuje miejsca na mapie
i
globusie, majàc wspó∏rz´dne
geograficzne
•
dokonuje podzia∏u map ze
wzgl´du na ich skal´ i
treÊç
•
oblicza skal´, znajàc odleg∏oÊç
rzeczywistà i
odleg∏oÊç
na mapie
•
uzasadnia koniecznoÊç gene-
ralizacji map
•
wyjaÊnia poj´cia: wszechÊwiat,
sfera niebieska, niebosk∏on
•
porzàdkuje planety Uk∏adu S∏o-
necznego wed∏ug odleg∏oÊci
od S∏oƒca
•
wymienia konsekwencje ruchu
obrotowego Ziemi
Uczeƒ:
•
prezentuje histori´ poznania
kszta∏tu i rozmiarów Ziemi
•
wyjaÊnia znaczenie umiej´tnoÊci
okreÊlania po∏o˝enia geograficz-
nego w
˝yciu i
dzia∏alnoÊci cz∏o-
wieka oraz
wykazuje bieg∏oÊç
w
tym zakresie
•
czyta mapy wykonane w
ró˝nej
skali i
interpretuje ich treÊç
•
wskazuje praktyczne zastosowa-
nie zdj´ç lotniczych i
satelitarnych
•
rozpoznaje podstawowe metody
prezentowania informacji na glo-
busie, mapie i
planie, okreÊla ich
ograniczenia
•
wyciàga wnioski na podstawie in-
formacji zawartych na planach
i
mapach
•
wykonuje rysunek Uk∏adu S∏o-
necznego
•
opisuje poj´cia i
zjawiska astrono-
miczne, wykorzystujàc ró˝ne ma-
teria∏y êród∏owe i
literatur´
naukowà
•
demonstruje ruch obrotowy Ziemi,
pos∏ugujàc si´ tellurium lub glo-
busem
•
omawia wp∏yw ruchu obrotowego
Ziemi na ˝ycie cz∏owieka
dope∏niajàcy
I.
Obraz Ziemi
II.
Ziemia we wszechÊwiecie
1.
2.
3.
4.
5.
6.
28
W
ymagania edukacyjne
Ziemia obiega
S∏oƒce
Czas
Sk∏ad i
budowa
atmosfery
Temperatura
powietrza
Jak powstaje
wiatr?
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia poj´cie: ruch obiegowy
Ziemi
•
wymienia daty równonocy oraz
przesilenia letniego i
zimowego
•
rozumie poj´cia: czas s∏oneczny
,
strefowy
, urz´dowy
•
omawia budow´ atmosfery i
jej
sk∏ad
•
wyjaÊnia, dlaczego zanieczysz-
czenia zagra˝ajà ˝yciu na Ziemi
•
wykonuje pomiary temperatury
powietrza
•
zapisuje poprawnie wyniki pomiaru
•
oblicza Êrednià dobowà tempera-
tur´ powietrza
•
analizuje wykres temperatury
powietrza
•
wyjaÊnia poj´cia: wy˝,
ni˝ baryczny
•
wymienia przyk∏ady wiatrów
sta∏ych i
sezonowo zmiennych
wyst´pujàcych na kuli ziemskiej
•
wskazuje na mapie Êwiata regiony
wyst´powania pasatów i
monsu-
nów
Uczeƒ:
•
podaje przyczyny wyst´powania
pór roku
•
podaje przyczyny zaçmienia
S∏oƒca i
Ksi´˝yca
•
omawia zas∏ugi Miko∏aja
K
opernika w
badaniach
wszechÊwiata
•
oblicza czas strefowy
, korzysta-
jàc z
mapy „Strefy czasowe na
Ziemi”
•
uzasadnia koniecznoÊç stoso-
wania czasu strefowego i
urz´-
dowego
•
omawia zmiany temperatury
w
atmosferze
•
oblicza temperatur´ powietrza
na okreÊlonej wysokoÊci,
znajàc wartoÊç temperatury
u
podnó˝a
•
sporzàdza wykres temperatury
powietrza
•
wyjaÊnia poj´cie amplitudy
temperatury powietrza
i jà oblicza
•
rysuje schemat wy˝u i
ni˝u ba-
rycznego
•
wyjaÊnia przyczyn´ wyst´po-
wania wiatrów
•
omawia wp∏yw wiatru na ˝ycie
i
dzia∏alnoÊç gospodarczà
cz∏owieka
Uczeƒ:
•
pos∏ugujàc si´ planszà, oma-
wia oÊwietlenie Ziemi w
pierw-
szych dniach pór roku
•
wyjaÊnia zjawisko dnia polar-
nego i
nocy polarnej
•
wyjaÊnia zwiàzek mi´dzy cza-
sem miejscowym a
d∏ugoÊcià
geograficznà
•
oblicza czas miejscowy
, znajàc
d∏ugoÊç geograficznà
•
wyjaÊnia przyczyny powstania
dziury ozonowej
•
omawia konsekwencje wyst´-
powania dziury ozonowej dla
˝ycia cz∏owieka
•
oblicza dobowe i
roczne ampli-
tudy powietrza
•
analizuje temperatur´ powie-
trza wybranych miejsc i
regio-
nów na podstawie map
klimatycznych
•
okreÊla kierunek wiatru w
ni˝u
i
wy˝u
barycznym na pó∏kuli
pó∏nocnej i
pó∏kuli po∏udniowej
•
omawia krà˝enie powietrza
w
strefie mi´dzyzwrotnikowej
i
na kuli ziemskiej
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia, pos∏ugujàc si´ rysun-
kiem, zaçmienie S∏oƒca i
Ksi´˝yca
•
uzasadnia za pomocà przyk∏adów
wp∏yw ruchu obiegowego na ˝y-
cie i
dzia∏alnoÊç cz∏owieka
•
ustala dat´ przy przekraczaniu
linii zmiany daty
•
omawia zjawiska zachodzàce
w atmosferze
•
rozumie i
wyjaÊnia na przyk∏adach
wp∏yw czynników klimatotwórczych
na zró˝nicowanie temperatury
•
wyjaÊnia, pos∏ugujàc si´ rysun-
kiem, powstawanie wiatru halnego
i
bryzy
•
wskazuje na mapie Êwiata obszary
wyst´powania wiatrów: huraganów
,
cyklonów i
tajfunów
•
omawia pozytywny i
negatywny
wp∏yw wiatru na ˝ycie i
dzia∏alnoÊç
cz∏owieka
III.
Sk∏ad i budowa atmosfery
7.
8.
9.
10.
11.
II.
Ziemia we wszechÊwiecie
30
W
ymagania edukacyjne
T
emat
konieczny
P
oziom wymagaƒ
podstawowy
rozszerzajàcy
Dzia∏
programu
Lp.
Pada deszcz
Pogoda i
klimat
Obieg wody
w
przyrodzie
Oceany i
m
orza
Rzeki Êwiata
Uczeƒ:
•
wymienia rodzaje opadów
i
osadów atmosferycznych
•
wskazuje na mapie Êwiata obszary
z
niedoborem i
nadmiarem opadów
•
wyjaÊnia terminy: pogoda, klimat
•
charakteryzuje klimat umiarkowany
•
wymienia stany skupienia wody
w
przyrodzie i
podaje przyk∏ady
ich wyst´powania na Ziemi
•
pokazuje oceany na mapie Êwiata
i
wymienia ich nazwy
•
podaje przyk∏ady ruchów wody
morskiej
•
rozumie poj´cia: rzeka g∏ówna,
dop∏yw
, zlewisko, dorzecze, dzia∏
wodny
•
wskazuje najd∏u˝sze rzeki na ma-
pie Êwiata
•
rozumie koniecznoÊç ochrony wód
rzek przed ich zanieczyszczeniem
przez cz∏owieka
•
podaje sposoby ochrony wód
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia proces powstawania
opadów
•
podaje przyk∏ady negatywnego
wp∏ywu nadmiaru i
niedoboru
opadów na ˝ycie i
dzia∏alnoÊç
gospodarczà cz∏owieka
•
wymienia strefy klimatyczne
na kuli ziemskiej i
wskazuje
je na mapie
•
podaje przyk∏ady wp∏ywu kli-
matu na ˝ycie i
dzia∏alnoÊç
cz∏owieka
•
wyjaÊnia poj´cia: kondensacja,
parowanie
•
podaje przyk∏ady zanieczysz-
czenia wód przez cz∏owieka
•
wyjaÊnia poj´cia: ocean,
morze, zatoka
•
wymienia typy mórz i
wskazuje
ich przyk∏ady na mapie
•
wyjaÊnia poj´cia: pràd ciep∏y
,
pràd zimny
•
rozumie znaczenie mórz i
oce-
anów w
˝yciu i
gospodarce
cz∏owieka
•
wymienia rodzaje i
podaje
przyk∏ady zasilania rzek
Uczeƒ:
•
rozpoznaje chmury
, opady
i
osady
•
analizuje wyst´powanie opa-
dów na mapie Êwiata
•
wymienia cechy klimatów stre-
fowych i
astrefowych
•
wyjaÊnia wp∏yw czynników kli-
matotwórczych na klimat
•
wyjaÊnia, na czym polega
obieg wody w
przyrodzie
•
omawia obieg wody
, korzystajàc
z planszy dydaktycznej
(∏àczy procesy i
zjawiska
w
ciàgi przemian)
•
dostrzega i
wyjaÊnia zwiàzki
mi´dzy warunkami klimatycz-
nymi a
temperaturà i
zasole-
niem wody morskiej
•
wskazuje na mapie i
wymienia
nazwy pràdów morskich cie-
p∏ych i
zimnych
•
wyjaÊnia, co to jest przep∏yw
•
wyjaÊnia przyczyny powodzi
oraz wysychania rzek
•
analizuje wykresy d∏ugoÊci
rzek i
ich przep∏ywu
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia procesy powstawania
chmur
, opadów i
osadów atmos-
ferycznych
•
omawia przyczyny zró˝nicowania
opadów atmosferycznych na kuli
ziemskiej
•
rozumie i
wyjaÊnia ró˝nice mi´dzy
strefà klimatycznà a
typem klimatu
•
charakteryzuje typy klimatów na
kuli ziemskiej
•
ocenia wp∏yw klimatu na zago-
spodarowanie wybranych terenów
na kuli ziemskiej
•
wskazuje zwiàzki mi´dzy warun-
kami klimatycznymi a
wyst´powa-
niem i
rodzajem wód na Ziemi
•
podaje przyczyny wyst´powania
ruchów wody morskiej – falowa-
nia, p∏ywów i
pràdów morskich
•
objaÊnia proces powstawania
przyp∏ywów i
odp∏ywów
•
wyjaÊnia zwiàzki mi´dzy warunka-
mi klimatycznymi a
rodzajem zasi-
lania rzek
•
wykonuje wykresy d∏ugoÊci rzek
i
wielkoÊci ich przep∏ywu
dope∏niajàcy
IV.
Wody Ziemi
12.
13.
14.
15.
16.
III.
Sk∏ad i budowa atmosfery
Jeziora i
bagna
Wody podziemne
Budowa wn´trza
Ziemi
WÊród minera∏ów
i
ska∏
Dzieje Ziemi
Wulkanizm i
trz´-
sienia ziemi
Jak powsta∏y
góry?
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia poj´cia: jezioro, bagno
•
wskazuje na mapie przyk∏ady je-
zior i
bagien
•
rozumie poj´cia: wody podziem-
ne, êród∏o, wody artezyjskie,
gejzery
•
nazywa strefy wn´trza Ziemi
•
rozumie potrzeb´ badania wn´-
trza Ziemi
•
zna nazwy najpospolitszych ska∏
•
podaje przyk∏ady gospodarczego
wykorzystania minera∏ów i
ska∏
•
zna wiek Ziemi
•
wymienia ery
•
podaje przyk∏ady najwa˝niejszych
wydarzeƒ w
dziejach Ziemi
•
wyjaÊnia znaczenie poj´ç: wulkan,
lawa, magma
•
wskazuje na mapie Êwiata obsza-
ry aktywne sejsmicznie
•
rozumie i
wyjaÊnia poj´cie: góry
•
wymienia typy gór (fa∏dowe, wul-
kaniczne i
z
r´bowe)
Uczeƒ:
•
wymienia ró˝ne typy genetycz-
ne jezior
•
wskazuje na mapie przyk∏ady
ró˝nych typów jezior
•
podaje przyk∏ady gospodar-
czego wykorzystania wód pod-
ziemnych
•
wskazuje na mapie P
olski
miejsca wyst´powania wód
mineralnych
•
omawia, pos∏ugujàc si´ sche-
matem, temperatur´ i
ciÊnienie
w
g∏´bi Ziemi
•
wyjaÊnia przyczyny ruchów
skorupy ziemskiej
•
wyjaÊnia poj´cia: minera∏, ska∏a
•
rozpoznaje i
nazywa podsta-
wowe ska∏y
•
poprawnie czyta tablic´ straty-
graficznà
•
rozumie rol´ skamienia∏oÊci
przewodnich w
okreÊlaniu wie-
ku Ziemi
•
rozumie przyczyny wybuchów
wulkanów i
wyst´powania trz´-
sieƒ ziemi
•
wskazuje na mapie Êwiata
przyk∏ady gór fa∏dowych,
wulkanicznych i zr´bowych
•
omawia wspólne cechy gór na
Ziemi
Uczeƒ:
•
wskazuje na mapie Êwiata naj-
wi´ksze i
najg∏´bsze jeziora
oraz obszary bagienne
•
omawia warunki powstawania
bagien
•
wymienia rodzaje wód pod-
ziemnych
•
wskazuje na mapie Êwiata ob-
szary wyst´powania wód arte-
zyjskich i
gejzerów
•
analizuje przekrój geologiczny
,
w
którym powstajà wody arte-
zyjskie
•
omawia budow´ wn´trza Ziemi
•
wyjaÊnia metody badania wn´-
trza Ziemi
•
wskazuje ró˝nice mi´dzy mine-
ra∏em a
ska∏à
•
omawia podzia∏ ska∏ ze wzgl´-
du na genez´ powstania
•
nazywa okresy w
dziejach
Ziemi
•
omawia najwa˝niejsze wyda-
rzenia w
historii Ziemi w
p
o-
szczególnych erach
•
analizuje schemat przedstawia-
jàcy pràdy konwekcyjne
•
rozumie i
wyjaÊnia poj´cie:
orogeneza
•
wymienia orogenezy w
dzie-
jach Ziemi
•
odczytuje z
tablicy stratygra-
ficznej wydarzenia dotyczàce
ruchów górotwórczych
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia genez´ jezior: przybrze-
˝nych, polodowcowych, delto-
wych, starorzeczy i
tektonicznych
•
wyjaÊnia proces tworzenia si´
wód podziemnych
•
charakteryzuje litosfer´, p∏aszcz
i
jàdro Ziemi
•
wyjaÊnia mechanizmy ruchów
skorupy ziemskiej
•
omawia metody badawcze wn´-
trza Ziemi i
ich znaczenie w
˝yciu
cz∏owieka
•
charakteryzuje warunki powstawa-
nia ska∏ osadowych, magmowych
i
metamorficznych
•
dostrzega zmiany w
Êwiecie orga-
nicznym w
dziejach Ziemi
•
czyta tablice stratygraficzne i
n
a
ich podstawie wyciàga wnioski
•
omawia procesy wewn´trzne
zachodzàce na granicach p∏yt
litosfery
•
omawia procesy wewn´trzne
kszta∏tujàce powierzchni´ Ziemi
•
analizuje schematy powstawania
gór fa∏dowych i
gór zr´bowych
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
V.
Wn´trze Ziemi
IV.
Wody Ziemi
32
W
ymagania edukacyjne
T
emat
konieczny
P
oziom wymagaƒ
podstawowy
rozszerzajàcy
Dzia∏
programu
Lp.
Niszczenie ska∏
Praca rzeki
W jaskiniach
krasowych
Lodowce
i
làdolody
Dzia∏alnoÊç
wiatru
Praca morza
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia poj´cie: wietrzenie
•
podaje przyk∏ady wietrzenia
•
rozumie, na czym polega wp∏yw
cz∏owieka na niszczenie po-
wierzchni Ziemi
•
rozumie ró˝nic´ mi´dzy niszczàcà
a
budujàcà dzia∏alnoÊcià rzeki
•
wymienia elementy doliny rzecznej
•
wskazuje na mapie Êwiata przy-
k∏ady ujÊç deltowych
•
wyjaÊnia poj´cie: proces kraso-
wienia
•
podaje przyk∏ady form krasowych
wyst´pujàcych na powierzchni
iw
g∏´bi Ziemi
•
rozumie poj´cie granicy wieczne-
go Êniegu
•
pokazuje na mapie Êwiata làdolo-
dy oraz góry
, w
których obecnie
wyst´pujà lodowce
•
wyjaÊnia, na czym polega rzeêbo-
twórcza dzia∏alnoÊç wiatru
•
podaje przyk∏ady form powsta∏ych
w
wyniku dzia∏alnoÊci rzeêbotwór-
czej wiatru
•
rozumie i
wyjaÊnia, na czym pole-
ga dzia∏alnoÊç niszczàca i
budujà-
ca wód morskich
•
podaje przyk∏ady niszczàcej i
b
u-
dujàcej dzia∏alnoÊci fal morskich
Uczeƒ:
•
wskazuje ró˝nice w
wietrzeniu
mechanicznym i
wietrzeniu
chemicznym
•
podaje przyk∏ady negatywnych
skutków gospodarczej dzia∏al-
noÊci cz∏owieka na litosfer´
i
sposoby ich likwidacji
•
wyjaÊnia proces powstawania
delty
•
podaje przyk∏ady form erozji
rzecznej
•
wyjaÊnia, w
jaki sposób
powstajà formy krasowe
•
wskazuje na mapie krainy
(regiony), w
k
tórych wyst´pujà
zjawiska krasowe
•
wskazuje ró˝nice mi´dzy lo-
dowcem a
làdolodem
•
podaje przyk∏ady form polo-
dowcowych
•
podaje przyk∏ady erozyjnej
i
akumulacyjnej dzia∏alnoÊci
wiatru na pustyniach
•
wymienia najwa˝niejsze typy
wybrze˝y morskich
•
wskazuje na mapie Êwiata typy
wybrze˝y
Uczeƒ:
•
analizuje schemat lub ilustracje
przedstawiajàce wp∏yw wietrze-
nia na rzeêb´ powierzchni Ziemi
•
podaje przyk∏ady wietrzenia
fizycznego i
chemicznego na
kuli ziemskiej
•
analizuje dzia∏alnoÊç erozyjnà
i
akumulacyjnà rzeki, pos∏ugu-
jàc si´ schematem lub rysun-
kiem
•
wyjaÊnia ró˝nice mi´dzy
stalaktytem a
stalagmitem
i
stalagnatem
•
analizuje schemat jaskini
i
wyst´pujàcych w
niej form
krasowych
•
omawia etapy powstawania lo-
du lodowcowego
•
dostrzega zwiàzek mi´dzy wa-
runkami klimatycznymi a
w
y-
st´powaniem lodowców
i
làdolodów na kuli ziemskiej
•
wyjaÊnia poj´cia: korazja, niec-
ka deflacyjna, wydma, barchan
•
wyjaÊnia genez´ wybrze˝y
morskich
•
omawia proces cofania si´ wy-
brze˝a klifowego, pos∏ugujàc
si´ schematem lub rysunkiem
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia przyczyny zró˝nicowania
procesów rzeêbotwórczych na ku-
li ziemskiej
•
omawia dzia∏alnoÊç rzeki w
gór-
nym, Êrodkowym i
dolnym biegu,
pos∏ugujàc si´ przyk∏adami
•
omawia procesy krasowe i
warunki,
w
których powstajà
•
omawia formy krasowe wyst´pujàce
na powierzchni i
w
g∏´bi Ziemi
•
rozumie, na czym polega dzia∏al-
noÊç rzeêbotwórcza lodowców
•
omawia wp∏yw lodowców na rzeê-
b´ gór
•
charakteryzuje rzeêb´ polodowco-
wà obszarów nizinnych
•
analizuje schemat przedstawiajà-
cy barchan i
wydm´ parabolicznà
•
wskazuje ró˝nice mi´dzy barcha-
nem a
wydmà parabolicznà
•
wskazuje, na czym polega zale˝-
noÊç mi´dzy dzia∏alnoÊcià budu-
jàcà a
niszczàcà fal morskich
•
omawia na wybranych przyk∏a-
dach formy ochrony wybrze˝y
morskich
dope∏niajàcy
VI.
Rzeêbiarze powierzchni Ziemi
24.
25.
26.
27.
28.
29.
Gleby
Sfera ˝ycia
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia poj´cie: gleba
•
omawia znaczenie poziomu
próchniczego
•
rozumie wp∏yw klimatu na rozwój
roÊlinnoÊci
•
nazywa g∏ówne strefy roÊlinne
na kuli ziemskiej i
wskazuje je
na mapie Êwiata
•
wymienia przyk∏ady zwierzàt wy-
st´pujàcych w
poszczególnych
strefach
Uczeƒ:
•
wyjaÊnia, jak powstaje próchnica
•
wskazuje na schemacie profilu
glebowego poziomy glebowe
•
nazywa strefy klimatyczno-ro-
Êlinne na kuli ziemskiej
•
wskazuje wymienione strefy na
mapie
Uczeƒ:
•
omawia etapy powstawania
gleby
•
wymienia najwa˝niejsze rodza-
je gleb strefowych i
astrefo-
wych
•
analizuje mapy rozmieszczenia
roÊlinnoÊci i
zwierzàt na làdach
i
na ich podstawie wyciàga
wnioski
Uczeƒ:
•
porównuje profile glebowe ró˝-
nych gleb
•
wskazuje zwiàzki mi´dzy rodza-
jem gleb a
klimatem i
roÊlinnoÊcià
•
wskazuje wspó∏zale˝noÊci mi´dzy
klimatem, roÊlinnoÊcià a
warunka-
mi ˝ycia i
gospodarki cz∏owieka
VII.
Biosfera
30.
31.
Opracowa∏a Barbara T
omczak