Ayurveda – mudry, czyli joga małych palców 

 
 
 
 
 
 

M E D Y C Y N A 

niekonwencjonalna 

 
 
 
 
 
 

Spis treści 

 

INDEKS ................................................................................................................................ 3

 

Ayurveda – mudry, czyli joga małych palców .......................................................................... 4

 

Mudra muszli (shankh mudra) ......................................................................................... 4

 

Mudra krowy (surabhi mudra) ......................................................................................... 4

 

Mudra wiedzy (gyan mudra)............................................................................................ 5

 

Mudra nieba (shunya mudra) ........................................................................................... 5

 

Mudra wiatru (vayu mudra)............................................................................................. 5

 

Mudra podnosząca (linga mudra)..................................................................................... 6

 

Mudra ziemi (prithvi mudra)............................................................................................ 6

 

Mudra życia (prań mudra) ............................................................................................... 6

 

Varuna jest bogiem wód (varuna mudra) .......................................................................... 7

 

Mudra energii (apan mudra) ............................................................................................ 7

 

Mudra ratująca życie. Pierwsza pomoc przy ataku serca (apan vayu mudra) ...................... 7

 

 

INDEKS 

A 

apatia................................................ 5 

B 

ból – łagodzenie................................ 7 

C 

choroba 

gardła............................................ 4 
krtani ............................................ 4 

D 

depresja ............................................ 5 
dolegliwości 

wątrobowe ....................................7 

I 

ischias .............................................. 5 

K 

kolka wątrobowa .............................. 7 
koncentracja .....................................5 

N 

nagła zmiana ciśnienia 

atmosferycznego ........................... 6 

napięcie psychiczne ..........................5 

O 

oczy – schorzenia..............................6 

P 

pewność siebie..................................6 
przeziębienie.....................................6 

R 

reumatyzm....................................4, 5 

S 

siły witalne .......................................6 

Ś 

śluz - nadmiar ...................................7 

W 

wzdęcia ............................................7 
wzrok – zaburzenia ...........................6 

Z 

zapalene 

stawów..........................................4 

zapaść...............................................7 
zawał serca .......................................7 

 
 

Ayurveda – mudry, czyli joga małych palców 

Uprawianie  jogi  w  pojęciu  klasycznym  wymaga  spełnienia  wielu  warunków,  co  nie  zawsze 

jest możliwe. Tymczasem istnieją znacznie prostsze i bardzo wygodne sposoby, możliwe do sto-
sowania zarówno w podróży, w domu, jak i w miejscu pracy. Jednym z nich są mudry, czyli joga 
małych palców. To nic innego jak odpowiedni układ palców, który przynosi efekty lecznicze. 

Metoda ta swój ostateczny kształt zawdzięcza Keshavowi Devi, joginowi z New Delhi. Kes-

hav  Devi  był  wielkim  zwolennikiem  ayurvedy  –  starego  hinduskiego  systemu  filozoficzno-
leczniczego. Według ayurvedy, każdy palec człowieka odpowiada jednemu z pięciu elementów 
kosmosu, są więc nimi cztery żywioły: woda, ogień, ziemia, powietrze, oraz niebo. Istota mudr 
leczniczych polega na takim zestawieniu ze sobą palców, aby spowodowały wyrównanie w or-
ganizmie zaistniałej dysharmonii między ciałem a duchem. 

Wszystkich mudr jest kilkadziesiąt, lecz dla celów leczniczych Keshav Devi opracował jede-

naście układów. Oto one: 

Mudra muszli (shankh mudra) 

W  działaniu  leczniczym  pomaga  przy  cho-

robach  gardła  i  krtani,  szczególnie  typu  prze-
ziębieniowego,  w  działaniu  profilaktycznym 
przy  dłuższym  stosowaniu  wzmacnia  aparat 
głosowy.  Efekt  można  dodatkowo  zwiększyć 
poprzez  wyśpiewywanie  zgłoski  om,  wywo-
dzącej się z mantry. 

Aby  ułożyć  wymienioną  pozycję,  należy 

złączyć  ręce  w  sposób  przypominający  roz-
chyloną  muszlę.  Czterema  palcami  prawej 
dłoni  obejmujemy  kciuk  lewej  ręki.  Prawy 
kciuk  styka  się  ze  środkowym  palcem  lewej 
ręki. 

 

Rys. 60 

 

 

Mudra krowy (surabhi mudra) 

Pozycja  ta  zalecana  jest  szczególnie  przy 

dolegliwościach  reumatycznych  i  zapaleniu 
stawów. 

Układ  palców:  mały  palec  lewej  ręki  styka 

się  z  palcem  serdecznym  prawej  ręki,  nato-
miast maty palec prawej dłoni styka się z pal-
cem  serdecznym  lewej  dłoni.  Palec  środkowy 
prawej  ręki  styka  się  z  palcem  wskazującym 
lewej  ręki,  zaś  palec  środkowy  lewej  ręki  z 
palcem wskazującym prawej ręki. Kciuki roz-
łączone. 

 

Rys. 61 

Mudra wiedzy (gyan mudra) 

Ten prosty gest posiada uniwersalne działa-

nie  uzdrawiające.  Przede  wszystkim  rozłado-
wuje  napięcie  psychiczne,  poprawia  koncen-
trację, przeciwdziała bezsenności, jak również 
nadmiernej  senności,  obniża  zbyt  wysokie  ci-
śnienie  tętnicze,  pomaga  przezwyciężyć  de-
presję i apatię. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

palec  wskazujący  dotyka  opuszki  kciuka,  po-
zostałe palce luźno wyprostowane. 

 

Rys. 62 

 

Mudra nieba (shunya mudra) 

Znakomity  układ  przy  schorzeniach  słuchu 

lub  ograniczonej  słyszalności.  Jego  wyniki 
często okazują się rewelacyjne. Gdyby jednak 
zadowalające  efekty  nie  pojawiły  się  szybko, 
to  i  tak  warto  kontynuować  ćwiczenie,  gdyż 
skutki dadzą się zauważyć później. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

palec  środkowy  dotyka  opuszką  podstawy 
kciuka, ten zaś lekko go przyciska.  

 

Rys. 63 

 

Mudra wiatru (vayu mudra) 

To  ćwiczenie  niweluje  skutki  dolegliwości 

spowodowanych  działaniem  wiatru,  np.  reu-
matyczne,  ischiasowe  itp.  Poprawa  powinna 
być zauważalna w ciągu doby od zakończenia 
ćwiczeń. W wypadku schorzeń długotrwałych 
działanie mudry wiatru należy wspomóc dzia-
łaniem mudry życia. Po ustąpieniu dolegliwo-
ści  ćwiczenie  tych  dwóch  mudr  należy  prze-
rwać. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

palec wskazujący powinien dotknąć podstawy 
kciuka. Kciuk przyciska palec wskazujący, po-
zostałe palce luźno wyprostowane. 

 

Rys. 64 

 

 

Mudra podnosząca (linga mudra) 

Ćwiczenie  to  powoduje  wewnętrzne  roz-

grzanie.  Zaleca  się  stosować  je  w  razie  prze-
ziębień, a także profilaktycznie. Pomaga rów-
nież  osobom  źle  znoszącym  nagłą  zmianę  ci-
śnienia atmosferycznego. Nie należy stosować 
go długotrwale. 

Układ  palców:  splatamy  palce  obu  dłoni; 

prawy  kciuk  wystaje  na  zewnątrz,  zaś  lewy 
kciuk  wspólnie  z  palcem  wskazującym  okala 
go. 

 

Rys. 65 

 

Mudra ziemi (prithvi mudra) 

Ćwiczenie zwiększa siły witalne organizmu, 

dodaje  pewności  siebie,  napawa  optymizmem 
i  pozwala  bardziej  wierzyć  we  własne  możli-
wości. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

łączymy ze sobą opuszkami palec serdeczny z 
kciukiem. 

 

Rys. 66 

Mudra życia (prań mudra) 

Ćwiczenie  szczególnie  zalecane  przy  scho-

rzeniach oczu i zaburzeniach wzroku. Ponadto 
uspokaja  nerwy,  powoduje  przypływ  energii 
życiowej i pomaga pozbyć się senności. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

należy  połączyć  ze  sobą  opuszkami  palce; 
serdeczny, mały i kciuk. 

 

Rys. 67 

 

Varuna jest bogiem wód (varuna mudra) 

Ćwiczenie  zalecane  osobom,  które  w  swo-

ich organach wewnętrznych mają za dużo wy-
dzieliny  śluzu,  co  utrudnia  swobodny  prze-
pływ  energii  życiowej.  Pomocne  jest  też  w 
wypadku  dolegliwości  wątrobowych,  kolkach 
i wzdęciach. 

Układ palców: mały palec dotyka podstawy 

kciuka, który go dociska. Lewa dłoń obejmuje 
prawą  od  spodu,  przy  czym  kciuk  lewej  ręki 
kładziemy na kciuku prawej. 

 

Rys. 68 

 

Mudra energii (apan mudra) 

Ćwiczenie  ma  charakter  oczyszczający  dla 

całego  organizmu,  pomaga  też  uzyskać  we-
wnętrzną harmonię oraz łagodzi bóle. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

opuszki  palców  środkowego,  serdecznego  i 
kciuka  składamy  razem,  natomiast  pozostałe 
palce  pozostawiamy  swobodnie  wyprostowa-
ne. 

 

Rys. 69 

 

Mudra  ratująca  życie.  Pierwsza  pomoc  przy  ataku  serca (apan vayu  mu-
dra) 

Ćwiczenie  to  powinni  poznać  wszyscy  lu-

dzie, aby w razie potrzeby mogli pośpieszyć z 
pomocą sobie i innym, np. przy  zawale serca, 
zapaści itp. 

Układ  palców  jednakowy  w  obu  dłoniach: 

palec  wskazujący  opuszką  dotyka  podstawy 
kciuka, natomiast palce środkowy, serdeczny i 
kciuk  składamy  opuszkami,  mały  palec  pozo-
staje wyprostowany. 

 

 

Rys. 70 

 
Powyższe  ćwiczenia  można  wykonywać  pojedynczo  lub  w  pełnym  zestawie.  Czas  jednego 

ćwiczenia  4÷5  minut,  a  całości  45÷50  minut.  Nie  należy  naprężać  mięśni.  Technikę  tę  można 
stosować przez kilka miesięcy bez obawy wystąpienia szkodliwych skutków ubocznych.