1
WAT – WYDZIAŁ ELEKTRONIKI
INSTYTUT SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH
Przedmiot: CZUJNIKI I PRZETWORNIKI POMIAROWE
Ć
wiczenie nr 2
PROTOKÓŁ / SPRAWOZDANIE
Temat: Przetworniki indukcyjnościowe
/POMIARY PRZEMIESZCZEŃ LINIOWYCH I KĄTOWYCH/
Grupa: ............................................................
1. .............................................................
2. .............................................................
3. ..............................................................
4. ..............................................................
Data wykonania
ć
wiczenia:
........................................................................
Data oddania sprawozdania:
.........................................................................
Ocena:
........................................................................
Prowadz
ą
cy:
.........................................................................
Uwagi prowadz
ą
cego
ć
wiczenie:
Cel
ć
wiczenia:
Celem
ć
wiczenia jest zapoznanie z budow
ą
i zakresem wykorzystania ró
ż
nych rodzajów
czujników wykorzystywanych do pomiaru przemieszcze
ń
liniowych i k
ą
towych.
2
STANOWISKO 1. POMIAR PRZESUNIĘCIA LINIOWEGO Z ZASTOSOWANIEM
PRZETWORNIKA TRANSFORMATOWEGO
1.1.
OPIS ĆWICZENIA
Przedmiotem
badań
jest
pomiar
charakterystyki
statycznej
różnicowego
przetwornika transformatorowego. Schemat układu pomiarowego przedstawiono na rys.5.
G
V
Z
Z
Z
1
2
2
0
R
X
Rys.1. Schemat układu pomiarowego do badania charakterystyki statycznej różnicowego
przetwornika transformatorowego.
Uzwojenie pierwotne przetwornika zasilane jest z generatora napięcia
sinusoidalnego. Przesunięcie mierzone X zadawane jest za pomocą śruby mikrometrycznej,
działającej bezpośrednio na rdzeń przetwornika. Ustawiamy wstępnie rdzeń w położenie
neutralne (a więc kiedy U
o
=0), a następnie zdejmujemy charakterystyki U
o
=f
1
(X) dla obu
kierunków przesunięć rdzenia. Pomiar przeprowadzamy jednokrotnie. Następnie dla
określonego X oraz f wyznaczamy charakterystyki U
o
=f
2
(U
1
) i dla określonego X oraz U
charakterystykę U
o
=f
3
(f).
Zakres zmian przesunięcia X wynosi ±100 mm od położenia neutralnego.
Charakterystyki takie mają zazwyczaj nieliniowy charakter, Istotnym parametrem takiej
nieliniowej ch-ki jest błąd nieliniowości. Graficzny sposób wyznaczania tego błędu
przedstawia rys.2.
3
Rys.2. Graficzny sposób wyznaczania błędu nieliniowości.
Błąd nieliniowości określany jest przez maksymalną rozbieżność charakterystyki
rzeczywistej U
0R
i znamionowej U
0zn
zaznaczoną na rys.2 symbolem max
∆
1
U
0
.
1.2.
WYKONANIE ĆWICZENIA.
1. Połączyć układ pomiarowy w/g schematu przedstawionego na rys.1.
2. Dla przetwornika o danych znamionowych U
1N
=5V oraz f
N
=5kHz wyznaczyć:
a) U
o
=f
1
(X) przy U
1
=U
1N
=5V
f=f
N
=5kHz
b) U
o
=f
2
(U
1
) przy f=f
N
=5kHz
X=50mm
U
1
=4
÷
5,6V
c) U
o
=f
3
(f) przy U
1
=U
1N
=5V=const
X=50mm
f=1
÷
10kHz
3. Przedstawić wykreślnie uzyskane charakterystyki.
4. Wyznaczyć błąd nieliniowości.
U
U
U
X
X
0
0max
0zn
'
U
U
U
0R
0zn
0zn
'
''
max
max
∆
l
U
0
4
W celu ułatwienia wykonania ćwiczenia zastosowano komputer oraz przyrząd
uniwersalny METEX współpracujący z komputerem i umożliwiający pomiar wszystkich
żą
danych parametrów. Wprowadzanie danych do pamięci komputera odbywa się za
pośrednictwem programu o nazwie pomlin.exe.
Każda seria pomiarów znajduje się w pliku o nadanej nazwie. Pliki te są następnie
wpisywane do programu EXCEL, który umożliwia opracowanie wyników w postaci tabel,
wykresów i innych parametrów wskazanych w dalszej części instrukcji oraz wydruk na
drukarce.
Pomiary wykonywać przyrządem METEX-4660A
Procedura postępowania jest następująca:
1.
Uruchomić program pomlin.exe.
2.
Po uruchomieniu programu postępować zgodnie z ukazującymi się komunikatami na
ekranie komputera.
3.
Wyniki pomiarów rejestrować przy jednakowych odstępach nastawy zmiennej
niezależnej x.
4.
Zanotować na kartce nazwę pliku, w którym będą zapisane wyniki pomiarów oraz
miana wielkości fizycznych w jakich były zdejmowane charakterystyki.
5.
Uruchomić program EXCEL, wprowadzić do niego pliki pomiarowe i za pomocą tego
programu wyznaczyć żądane w dalszej części instrukcji wykresy i parametry.
6.
Wszelkie wykresy drukować wraz z wynikami pomiarów.
5
STANOWISKO 2. POMIAR PRZEMIESZCZEŃ KĄTOWYCH.
2.1.OPIS ĆWICZENIA
Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową, zasadą działania oraz pomiarem
charakterystyk zewnętrznych dwóch rodzajów przetworników kąta: obrotowo-impulsowych
i obrotowo-kodowych.
2.1.1
PRZETWORNIKI OBROTOWO-IMPULSOWE I OBROTOWO-KODOWE.
Przetworniki obrotowe są uniwersalnym narzędziem techniki pomiarowej i
automatyki
umożliwiającym
wykonywanie
precyzyjnych
cyfrowych
pomiarów
przemieszczeń kątowych i liniowych oraz innych wielkości fizycznych dających się
przetworzyć na jedno z powyższych przemieszczeń.
Przetworniki obrotowo-impulsowe wytwarzają ciąg impulsów, których ilość jest
proporcjonalna do przebytej drogi kątowej wałka - osi przetwornika.
Uproszczony układ pomiarowy przetwornika impulsowego oraz jego sygnały wyjściowe
przedstawiono na rys.3.
D
F 1
F 2
W 1
W 2
A
B
2 π
π /2
U
T
A
B
Rys.3. Układ pomiarowy przetwornika impulsowego.
6
Objaśnienia do rysunku:
D - źródło światła podczerwonego (fotodioda)
F1, F2 - detektory światła
U - wał przetwornika
T - ruchoma tarcza
W1, W2 - wzmacniacze elektroniczne
A, B - wyjściowe sygnały elektryczne
Na obwodzie szklanej tarczy T umocowanej do precyzyjnie ułożyskowanego wału U
znajdują się dwie koncentryczne ścieżki I i II pól przeźroczystych i nieprzeźroczystych
naniesionych metodą fotolitografii. Pola ścieżki I są przesunięte względem pól ścieżki II.
Po jednej stronie ruchomej tarczy jest umieszczona dioda D będąca źródłem światła
podczerwonego, a po drugiej odbiorniki (detektory) tego światła F1 i F2, jeden pod ścieżką
I drugi pod ścieżką II. Wirująca tarcza powoduje przysłanianie i odsłanianie tych
odbiorników, wywołując tym samym generowanie w nich ciągu sygnału elektrycznego.
Sygnały z fotoelementów F1 i F2 są następnie wzmacniane i kształtowane we
wzmacniaczach W1 i W2 w sygnał wyjściowy A i B o określonym standardzie.
Przesunięcie względem siebie pól ścieżek I i II jest takie, że sygnały wyjściowe A i B są
przesunięte w fazie o 90
°
. Przy obrocie wału w jednym kierunku sygnał A wyprzedza
sygnał B, w drugim kierunku sygnał B wyprzedza sygnał A o 90
°
.
Przetwornik obrotowo-impulsowy współpracuje z zewnętrznym rewersyjnym licznikiem
impulsów. Jeśli urządzenie to posiada układy rozróżniania kierunku oraz multiplikacji
zboczy, uzyskuje się informację o kierunku obrotu oraz czterokrotne zwiększenie
rozdzielczości. Z ilości impulsów wnioskujemy o wartości kąta obrotu wału. a z ich
kolejności o kierunku tego obrotu.
W przetwornikach obrotowo-kodowych na tarczy szklanej naniesiona jest mozaika pól w
postaci 8-mio, 10-cio lub 12-to bitowego naturalnego kodu binarnego lub kodu Graya.
Tarcza ta obraca się między rzędami fotodiod na podczerwień i fotokomórek. Sygnały z
fotokomórek są następnie wzmacniane, kształtowane i wyprowadzane na zewnątrz
przetwornika. Informacja jest w postaci równoległej, z reguły o poziomach TTL, w
naturalnym kodzie binarnym lub kodzie Graya.
Tego typu rozwiązanie daje możliwość odczytywania kąta obrotu wału przetwornika w
sposób bezpośredni, w odróżnieniu do przetwornika impulsowego, gdzie należy śledzić i
zliczać impulsy w stosunku do pewnego położenia początkowego, z uwzględnieniem
kierunku obrotu (zliczanie w górę lub w dół).
W opisanych powyżej przetwornikach obrotowych, często wyprowadzany jest dodatkowy
sygnał elektryczny, dla zaznaczenia pewnego wybranego położenia, służący do inicjalizacji
pracy urządzeń zewnętrznych współpracujących z przetwornikiem.
7
W przetworniku impulsowym, raz na pełny obrót pojawia się krótki impuls, nazywany
znacznikiem położenia zerowego.
Cyfrowe sygnały wyjściowe przetworników dają możliwość łatwego podłączenia do
układów mikroprocesorowych.
2.2. WYKONANIE ĆWICZENIA.
2.2.1. POMIAR KĄTA Z ZASTOSOWANIEM PRZETWORNIKA IMPULSOWEGO.
Przedmiotem badań jest pomiar charakterystyki statycznej przetwornika.
Pomiary przeprowadza się w układzie pomiarowym przedstawionym na rys.4.
Rys.4. Schemat pomiarowy do badań przetwornika impulsowego.
PI - badany przetwornik
Z - zasilacz 5V
L – licznik impulsów
R - pulpit sterowniczy
Badany przetwornik PI zasilany jest napięciem stałym 5V poprzez pulpit sterowniczy
R. W pulpicie sterowniczym znajduje się układ elektroniczny, którego zadaniem jest
identyfikacja kierunku obrotu wału przetwornika i w zależności od tego przesyłanie
impulsów wyjściowych do wyjścia P lub L, a następnie do licznika impulsów L. Przy
PI
P
R
L
Z
+5V
+
L
_
8
obrocie wału przetwornika w prawo, licznik dodaje, a przy obrocie w lewo odejmuje
impulsy. Na liczniku można odczytać ilość impulsów oraz zmierzoną wartość kąta w
stopniach i radianach.
W zastosowanym w ćwiczeniu przetworniku przy pełnym obrocie wału zostaje
wygenerowanych 2500 impulsów.
Wypadkowy kąt obrotu
α
m
oblicza się na podstawie wskazań licznika L w/g zależności:
2500
L
360
α
m
=
[
°
] (1)
2.2.2. PROCEDURA POMIAROWADLA PRZETWORNIKA IMPULSOWEGO
Celem pomiarów jest wyznaczenie charakterystyki przetwornika: zależności kąta
zmierzonego w funkcji kąta zadanego
α
dla pełnego obrotu wału, gdzie zadany kąt
α
odczytywany jest z podziałki kątowej naniesionej na wale przetwornika, a następnie
porównanie wartości zadanego kąta
α
z odczytami na liczniku i obliczonej w/g zależności
(1).
1. Ustawić napięcie zasilacza U
z
=5V.
2. Połączyć układ pomiarowy w/g rys.4.
3. Ustawić wałek przetwornika w pozycji
α
=0
°
4. Wyzerować licznik.
5. Zdjąć charakterystykę przetwornika
)
(
f
L
α
=
dla pełnego obrotu wałka.
6. Wyniki pomiarów i obliczeń zestawić w następującej tabeli:
α
[
°
]
L
L[
°
]
L[rad]
α
m
[
°
]
0
30
360
Wykreślić zależność
α
=f(L).
9
2.2.3 POMIAR KĄTA Z ZASTOSOWANIEM PRZETWORNIKA KODOWEGO
Przedmiotem badań jest automatyczny pomiar charakterystyki statycznej
przetwornika kodowego. Pomiary przeprowadza się w układzie pomiarowym
przedstawionym na rys.5.
Rys.5. Schemat pomiarowy do badań przetwornika kodowego.
Badany przetwornik PK zasilany jest napięciem stałym 5V poprzez pulpit sterowniczy R.
Informację wyjściową przetwornika kodowego stanowi 12 bitowe słowo w kodzie Graya.
Dzięki zastosowaniu tarczy kodowej informacja o aktualnie mierzonym kącie jest
jednoznacznie określona poprzez 12 bitowe słowo wyjściowe.
Kod Graya ma tę właściwość, że słowa reprezentujące kolejne liczby (kolejne położenie
kątowe wału przetwornika) różnią się między sobą wartością tylko jednego bitu. Aby
liczba zapisana w kodzie Graya była przydatna dla użytkownika, należy dokonać zamiany
tej liczby na liczbę w kodzie dwójkowym.
PK
R
K
Z
+5V
10
Zależność między kodem Graya (C=c
7
c
6
.......c
0
) a kodem dwójkowym ( B= b
7
b
6
.......b
0
)
jest następująca:
b
7
=c
7
b
i
= c
i
+ b
i+1
i=0,1,.......n-1
c
c
c
c
c
c
c
c
b
b
b
b
b
b
b
b
C
B
7
7
6
6
5
5
4
4
3
3
2
2
1
1
0
0
+
+
+
+
+
+
+
Liczba w kodzie dwójkowym może być poddana dalszemu przetwarzaniu w komputerze.
Przetwornik PK dołączony jest do komputera za pomocą karty we/wy 8255. W ćwiczeniu
należy zaobserwować na ekranie monitora przebieg charakterystyki U
wy
=f(
α
) dla pełnego
obrotu wału PK. Kąt zadany
α
odczytywany jest z podziałki kątowej umieszczonej przy
wale PK.
2.2.4. PROCEDURA POMIAROWA DLA PRZETWORNIKA KODOWEGO
Czynności wstępne:
1.
Połączyć układ pomiarowy w/g rys.5.
2.
Ustawić napięcie zasilacza U
z
=5V.
3.
Włączyć komputer i uruchomić program C:\LAB\pomkat.exe
4.
Stosować się do poleceń na ekranie monitora.
2.2.5. Sprawdzenie poprawności pomiaru zadanego kąta.
1.Za pomocą pokrętła przetwornika PFK 75 ustawić dowolnie wybrany kąt.
2. Odczytać wartość ustawionego kąta zapisaną w kodzie Graya, w kodzie naturalnym
dwójkowym (NB) oraz z kodu NB na kąt dziesiętny (wartość kąta wyrazić w stopniach,
minutach i sekundach); wyniki wpisać do tabeli 1.
11
Tab.1
Kod Graya
Kod NB
Kąt odczytany
Kąt obliczony
2.2.6. Określenie rozdzielczości pomiaru kąta.
1.
Ustawić kąt 0
°
tak, aby wartość kąta zapisana w kodzie NB była
(0000000000000000)
2
.
2.
Odczytać wartość ustawionego kąta w stopniach (x
1
).
3.
Zmienić ustawioną wartość kąta tak, aby jedynka wystąpiła na najmniej znaczącej
pozycji w słowie zapisanym w kodzie NB (0000000000000001)
2
.
4.
Odczytać wartość ustawionego kąta w stopniach (x
2
).
5.
Obliczyć różnicę
∆
x = x
1
- x
2
.
2.2.7. Wyznaczanie charakterystyki błędu ustawienia kąta.
Wyznaczanie charakterystyki dokonuje się w zakresie kąta od 0
°
do 330
°
.
1.
Ustawić kąt 0
°
(odczytany z podziałki umieszczonej na przetworniku PFK75).
2.
Za pomocą klawisza S ustawić żądany skok (wyrażony w minutach).
3.
Za pomocą strzałek
→
oraz
←
ustawić kąt zadany.
4.
Nacisnąć klawisz Z w celu zapamiętania pomiaru w zbiorze.
5.
Ustawić nową wartość kąta za pomocą pokrętła przetwornika.
6.
Powtórzyć czynności opisane powyżej w zakresie kąta od 0
°
do 330
°
.
7.
Nacisnąć klawisz W w celu obejrzenia wykresu błędów.
8.
Nacisnąć klawisz D w celu wydrukowania wykresu.
Literatura.
1.
„
Miernictwo elektryczne. Ćwiczenia laboratoryjne.
”
WAT, Warszawa 1988.
2. Sadowski A., Sobol J.
„
Metrologia długości i kąta
”
. WNT, Warszawa 1978.
3. B. Szumielewicz, B. Słomski, W. Styburski „Pomiary elektroniczne w technice”. WNT,
Warszawa 1982.
4. A. Chwaleba, J. Czajewski „Przetworniki pomiarowe wielkości fizycznych”. WPW,
Warszawa 1993.
6.
„Miernictwo elektryczne. Ćwiczenia laboratoryjne”. WAT, Warszawa 1988.
7.
Misiurewicz P. „Układy mikroprocesorowe”. WNT, Warszawa 1983.
8.
Sadowski A., Sobol J. „Metrologia długości kąta”, Warszawa 1978.