Chemia_2005_ark

Arkusz przygotowany przez Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON na wzór oryginalnego arkusza maturalnego.

ARKUSZ II

Za rozwiàzanie

wszystkich zadaƒ

mo˝na otrzymaç

∏àcznie 70 punktów.

PRZYK¸ADOWY ARKUSZ

EGZAMINACYJNY Z CHEMII

Arkusz II

(dla poziomu rozszerzonego)

Czas pracy: 120 minut

Instrukcja dla zdajàcego

1. Prosz´ sprawdziç, czy arkusz egzaminacyjny zawiera

9 stron. Ewentualny brak nale˝y zg∏osiç przewodniczàce-
mu zespo∏u nadzorujàcego egzamin.

Prosz´ uwa˝nie czytaç wszystkie polecenia i informacje
do zadaƒ.

3. Rozwiàzania i odpowiedzi nale˝y zapisaç czytelnie

w miejscu na to przeznaczonym przy ka˝dym zadaniu.

4. W rozwiàzaniach zadaƒ rachunkowych trzeba przedstawiç

tok rozumowania prowadzàcy do ostatecznego wyniku
oraz pami´taç o jednostkach.

W trakcie obliczeƒ mo˝na korzystaç z kalkulatora.

6.  Prosz´ pisaç tylko w kolorze czarnym; nie pisaç o∏ówkiem.
7.  Nie wolno u˝ywaç korektora.
8.  B∏´dne zapisy trzeba wyraênie przekreÊliç.
9.  Brudnopis nie b´dzie oceniany.
10.  Obok ka˝dego zadania podana jest maksymalna liczba punk-

tów, którà mo˝na uzyskaç za jego poprawne rozwiàzanie.

˚yczymy powodzenia!

Autorzy: Jadwiga Berecka, Alicja Borkowska, El˝bieta

Bytniewska-Rozwód, Zofia Kloc

Zadanie 26. (2 pkt)

Na podstawie po∏o˝enia selenu (

Z = 34) w uk∏adzie okresowym wybierz spoÊród podanych informa-

cji te, które sà prawdziwe:

a) Tworzy wodorek o wzorze H

Se.

b) Tworzy tlenek amfoteryczny.

c) Jest pierwiastkiem kwasotwórczym.

d) W jego atomie wyst´pujà 2 elektrony niesparowane.

e) W stanie wolnym ma w∏aÊciwoÊci utleniajàce.

f) Jest niemetalem aktywniejszym od siarki.

Prawdziwe informacje zawierajà podpunkty: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 27. (4 pkt)

W 100 cm

roztworu zawierajàcego 0,2 mola azotanu(V) miedzi(II) i 0,2 mola azotanu(V) srebra za-

nurzono blaszk´ miedzianà. Po zakoƒczonej reakcji blaszk´ wyj´to.
a) Napisz, co zaobserwowano na powierzchni blaszki. Podaj równanie zachodzàcej reakcji w formie
jonowej.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

b) Oblicz st´˝enie molowe jonów miedzi w otrzymanym roztworze.

w w w. o p e r o n . p l

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

Zadanie 28. (8 pkt)

Majàc do dyspozycji nast´pujàce substancje: w´glan sodu, kwas solny i wod´, a tak˝e uniwersalne pa-
pierki wskaênikowe, zaproponuj dwa doÊwiadczenia, które pozwolà wykazaç, ˝e kwas w´glowy jest
kwasem s∏abym. Opis doÊwiadczeƒ przedstaw w tabeli. Podaj wnioski i jonowe równania reakcji.

Zadanie 29. (4 pkt)

Do 50 g roztworu zasady sodowej o st´˝eniu 4% dodano 1,15 g sodu. Otrzymany roztwór uzupe∏niono
wodà do obj´toÊci 1 dm

. Napisz równanie zachodzàcej reakcji i oblicz pH otrzymanego roztworu.

Lp.

Sposób wykonania doÊwiadczenia

Obserwacje

(opis lub rysunek)

Wnioski i jonowe równania reakcji:

1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 30. (2 pkt)

W wyniku bromowania propanu w obecnoÊci Êwiat∏a powstajà ró˝ne bromopochodne, a wÊród nich
zwiàzki o wzorze sumarycznym C

. Podaj wzór pó∏strukturalny i nazw´ izomeru o sk∏adzie

, zawierajàcego w czàsteczce asymetryczny atom w´gla.

Zadanie 31. (7 pkt)

W´glowodory aromatyczne, fenole i alkohole mogà reagowaç z kwasem azotowym(V).
a) Podaj po jednym przyk∏adzie takich reakcji, stosujàc wzory pó∏strukturalne oraz okreÊl typ tych re-
akcji.

1. W´glowodory aromatyczne:

2. Fenole:

3. Alkohole:

b) Podaj nazwy organicznych produktów tych reakcji.

1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zadanie 32. (5 pkt)

Mieszanina zawiera ∏àcznie 0,6 mola wapnia, tlenku wapnia i w´gliku wapnia zmieszanych w sto-
sunku molowym n

: n

CaO

: n

CaC

= 1 : 2 : 3. Na t´ mieszanin´ podzia∏ano wodà.

a) Napisz równania zachodzàcych reakcji.

b) Oblicz, ile gramów wody przereagowa∏o z tà mieszaninà.

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

Zadanie 33. (4 pkt)

Odwa˝ono dwie próbki ˝elaza po 5,6 g ka˝da. Na jednà podzia∏ano nadmiarem kwasu solnego, a dru-
ga przereagowa∏a ze stechiometrycznà iloÊcià chloru. Nast´pnie sporzàdzono dwa roztwory: 200 g
roztworu zawierajàcego produkt pierwszej reakcji i 200 g roztworu zawierajàcego produkt reakcji
drugiej.
a) Napisz równania opisanych reakcji.

b) Oblicz st´˝enie procentowe ka˝dego z roztworów.

Zadanie 34. (2 pkt)

Hydroksykwasy ulegajà reakcjom estryfikacji, których produktami sà estry wewn´trzne zwane lak-
tonami. Poni˝sze równanie jest przyk∏adem takiej reakcji:

Uzupe∏nij dwa inne równania reakcji, w których tworzà si´ laktony.

—CH

—COOH

C==O

+ H

hydroksykwas

lakton

––CH––CH

––CH

—COOH

+ H

hydroksykwas

lakton

Zadanie 35. (3 pkt)

Równanie reakcji przedstawia przemian´ jàdrowà, w której powstaje izotop E. Podaj symbol oraz
liczb´ atomowà Z i masowà A tego izotopu.

Al +

E +

E = . . . . . . .

A = . . . . . . .

Z = . . . . . . .

Zadanie 36. (2 pkt)

Z tymianku otrzymuje si´ tymol b´dàcy olejkiem o dzia∏aniu antybakteryjnym. Jego nazwa systema-
tyczna to: 2-izopropylo-5-metylo-fenol. Napisz wzór pó∏strukturalny i sumaryczny tymolu.

Wzór strukturalny:

Wzór sumaryczny:

Zadanie 37. (3 pkt)

W wyniku utlenienia p-nitrotoluenu anionami dichromianowymi(VI) w Êrodowisku kwaÊnym po-
wstaje kwas p-nitrobenzoesowy. Uzupe∏nij równanie tej reakcji i sporzàdê bilans elektronowy.

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

CH—CH

C==O

+ H

—CH

hydroksykwas

lakton

+ Cr

2–

+ H

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

Zadanie 38. (2 pkt)

Obok ka˝dej informacji podanej w pierwszej kolumnie tabeli wymieniono trzy pierwiastki, ale tylko
dla jednego z nich informacja jest prawdziwa. Wybierz ten pierwiastek i wpisz jego nazw´ do trze-
ciej kolumny tabeli.

Zadanie 39. (3 pkt)

Sta∏e dysocjacji trzech kwasów wynoszà:

CH3ClCOOH

= 1,6 . 10

–3

C6H5COOH

= 6,6 . 10

–5

CH3COOH

= 1,8 . 10

–5

Ustal, który z tych kwasów znajduje si´ w roztworze, je˝eli st´˝enie kationów wodoru w tym roz-
tworze wynosi 0,008 mol/dm

, a st´˝enie czàsteczek niezdysocjowanych jest równe 0,04 mol/dm

Oblicz stopieƒ dysocjacji kwasu w tym roztworze.

Zadanie 40. (5 pkt)

Poni˝ej podano pierwiastki okresu drugiego wraz z wartoÊciami elektroujemnoÊci. Na tej podstawie
wykonaj polecenia.

a) Wybierz dwa pierwiastki najbardziej ró˝niàce si´ elektroujemnoÊcià i podaj ich nazwy. Przedstaw
ich konfiguracje elektronowe i okreÊl typ wiàzania, jakie wyst´puje w zwiàzku utworzonym przez te
pierwiastki.

W∏aÊciwoÊci

Pierwiastki

Nazwa wybranego pierwiastka

Ma najwi´kszà energi´ jonizacji.

H, He, Hg

Charakteryzuje si´ najwi´kszà

Fe, F, Fr

elektroujemnoÊcià.

Nale˝y do bloku

P, Pd, Pt

energetycznego p.

Jest silnym utleniaczem.

Ca, Cr, Cl

1,5

2,5

3,5

–

Nr pomiaru

substancji

SzybkoÊç reakcji

[mol/dm

. s]

0,1

0,2

0,4

b) Podaj nazwy dwóch pierwiastków, dla których ró˝nica elektroujemnoÊci wynosi 2,5, a tworzona
przez nie czàsteczka zawiera wiàzania kowalencyjne spolaryzowane, ma kszta∏t liniowy i moment di-
polowy równy 0.

Zadanie 41. (3 pkt)

W wyniku reakcji substancji

A i B powstajà produkty C i D. Mierzono trzykrotnie szybkoÊci tej reak-

cji w tej samej temperaturze, ale przy ró˝nych st´˝eniach substratów. Wyniki umieszczono w tabeli.

Wykorzystujàc dane z tabeli, odpowiedz, czy opisana reakcja przebiega wed∏ug I czy II równania ki-
netycznego, jeÊli:

I. V = k[

A][B]

II. V = k[

A][B]

Oblicz szybkoÊç reakcji, gdy st´˝enia substancji

A i B sà sobie równe i wynoszà 2 mol/dm

Zadanie 42. (2 pkt)

Pod wp∏ywem wody bromowej w obecnoÊci wodorow´glanu sodu aldozy utleniajà si´ do kwasów al-
donowych. Ketozy nie ulegajà utlenieniu za pomocà wodnego roztworu bromu. Sacharoz´ poddano re-
akcji hydrolizy, a nast´pnie do mieszaniny poreakcyjnej dodano w nadmiarze NaHCO

i wod´ bromo-

wà. Podaj nazw´ i wzór ∏aƒcuchowy cukru, który zawiera∏a koƒcowa mieszanina po dwóch reakcjach.

Wzór:

Nazwa: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

St´˝enie [mol/dm

]

Chemia. Arkusz II

w w w. o p e r o n . p l

Zadanie 43. (4 pkt)

Estry ulegajà reakcji amonolizy, b´dàcej reakcjà z amoniakiem, której produktami sà alkohol i amid
kwasowy. Podaj wzory pó∏strukturalne dwóch estrów o sk∏adzie C

, nazwij je i napisz ich reak-

cje amonolizy.

Zadanie 44. (3 pkt)

RozpuszczalnoÊç wodorotlenku baru w temperaturze 20°C wynosi 3,8 g/100 g wody. Do zlewki za-
wierajàcej 101,2 g wody dodano 10,2 g tlenku baru. ZawartoÊç zlewki zamieszano i odczekano
do momentu ustalenia si´ równowagi. Na dnie zlewki zaobserwowano bia∏y osad. Napisz równanie
zachodzàcej reakcji i oblicz mas´ roztworu nad osadem.

Zadanie 45. (2 pkt)

Oblicz standardowà entalpi´ reakcji otrzymywania w´gliku wapnia z tlenku wapnia i grafitu przebie-
gajàcej wed∏ug równania:
CaO

(s)

+ 3 C

(grafit)

$ CaC

2(s)

+ CO

(g)

Entalpie tworzenia wynoszà:
∆H°

tw. CaO

= –634,94 kJ

∆H°

tw. CaC

= –62,7 kJ

∆H°

tw. CO

= –110,44 kJ

a grafit jest trwa∏à odmianà alotropowà w´gla w warunkach standardowych.