!"#$%& %'()*%& +$#!+$#,-'.,-/& '("#$0& 1)',2(#(%$.,& 34$& 1(#)'!5& !2'$+6.7& +$#7)$4.!2(&
z matematyki (5(%68'798-!9& (3& )(:7& ;<=<>& $%6!)$& %'(),& 1)',3$#.!& 3(& )('%68'$.6$& '$3$?&
'& %"',"#:6-/& 3'6$0*%& +$#!+$#,:6@& 34$#!2(& +(A!& "07A,B& '3$98-,+& .6!& #,4:(& 1(3-'$"&
egzamin7@&$4!&6&%&-'$"6!&1)',2(#(%$?&3(&+$#7),>
!"#$%& #!.& '("#$0& (1)$-(%$.,& %& C!.#)$4.!9& D(+6"96& E2'$+6.$-,9.!9& %!& %"1*01)$-,&
z 1)$-(%.6:$+6& %,A"',-/& 7-'!4.6& ()$'& %& :(."74#$-96& '& !:"1!)#$+6& '& (:)F2(%,-/& :(+6"96&
egzaminacyjnych.
G$+,& .$3'6!9F@& A!& '!"#$%@& :#*),& 1)',2(#(%$46H+,& +$#7)',"#(+@& "1!0.6& "%(9!& '$3$.6!&
i 1)',-',.6&"6F&3(&!2'$+6.$-,9.,-/&"7:-!"*%>
I7546:$-9$&%"1*0J6.$."(%$.$&1)'!'&KE&%&)$+$-/&E7)(1!9":6!2(&L7.37"'7&M1(0!-'.!2(>
I7546:$-9$&9!"#&3,"#),57(%$.$&5!'10$#.6!>
S
!"#$%&'(!
1. N$)#(HB&5!'%'24F3.$&46-'5,............................................................................ 1
2. I(#F26&6&16!)%6$"#:6........................................................................................... 1
3. Logarytmy........................................................................................................ 2
4. M64.6$>&N"1*0-',..6:&3%7+6$.(%, ................................................................ 2
5. Wzór dwumianowy Newtona........................................................................... 2
6. N'(),&":)*-(.!2(&+.(A!.6$........................................................................... 3
7. C6826 ................................................................................................................. 3
8. Funkcja kwadratowa ........................................................................................ 4
9. Geometria analityczna...................................................................................... 4
10. Planimetria ....................................................................................................... 6
11. Stereometria ................................................................................................... 12
12. Trygonometria................................................................................................ 14
13. Kombinatoryka............................................................................................... 15
14. O$-/7.!:&1)$%3(1(3(56!?"#%$ .................................................................... 15
15. Parametry danych statystycznych .................................................................. 16
16. P$546-$&%$)#(H-6&J7.:-96&#),2(.(+!#),-'.,-/............................................... 17
1
1. W
ARTO ! BEZWZGL"DNA LICZBY
Warto ! bezwzgl"dn# liczby rzeczywistej x definiujemy wzorem:
dla
0
dla
0
x
x
x
x
x
!
" #
$
%
&
Liczba x jest to odleg$o ! na osi liczbowej punktu x od punktu 0. W szczególno ci:
0
x
x
x
$ "
Dla dowolnych liczb x, y mamy:
x
y
x
y
' (
'
x
y
x
y
$ (
'
x y
x
y
) "
)
Ponadto, je li
0
y *
, to
x
x
y
y
"
Dla dowolnych liczb
a
oraz
0
r mamy warunki równowa%ne:
x a
r
a r
x
a
r
$ (
+
$ ( ( '
lub
x a
r
x
a r
x
a
r
$
+
( $
'
2. P
OT"GI I PIERWIASTKI
Niech
n
b"dzie liczb# ca$kowit# dodatni#. Dla dowolnej liczby
a
definiujemy jej
n
–t# pot"g":
razy
...
n
n
a
a
a
" ) )
!"
Pierwiastkiem arytmetycznym
n
a
stopnia
n
z liczby
0
a nazywamy liczb"
0
b tak#,
%e
n
b
a
"
.
W szczególno ci, dla dowolnej liczby
a
zachodzi równo !:
2
a
a
"
.
Je%eli
0
a % oraz liczba
n
jest nieparzysta, to
n
a
oznacza liczb"
0
b % tak#, %e
n
b
a
"
.
Pierwiastki stopni parzystych z liczb ujemnych nie istniej#.
_____
*
_____
Niech
m
,
n
b"d# liczbami ca$kowitymi dodatnimi. Definiujemy:
$
dla
0
a * :
1
n
n
a
a
$
"
oraz
0
1
a "
$
dla
0
a
:
m
n
m
n
a
a
"
$
dla
0
a ,
:
1
m
n
n
m
a
a
$
"
Niech r, s b"d# dowolnymi liczbami rzeczywistymi. Je li
0
a ,
i
0
b ,
, to zachodz#
równo ci:
r
s
r s
a a
a
'
)
"
- .
s
r
r s
a
a
)
"
r
r s
s
a
a
a
$
"
-
.
r
r
r
a b
a b
)
"
)
r
r
r
a
a
b
b
/ 0 "
1 2
3 4
Je%eli wyk$adniki r, s s# liczbami ca$kowitymi, to powy%sze wzory obowi#zuj#
dla wszystkich liczb
0
a *
i
0
b *
.
2
3.
L
OGARYTMY
Niech
0
a ,
i
1
a *
. Logarytmem log
a
c liczby
0
c ,
przy podstawie a nazywamy wyk$adnik
b pot"gi, do której nale%y podnie ! podstaw" a, aby otrzyma! liczb" c:
log
b
a
c
b
a
c
" +
"
Równowa%nie:
log
a
c
a
c
"
Dla dowolnych liczb
0
x ,
,
0
y , oraz
r zachodz# wzory:
-
.
log
log
log
a
a
a
x y
x
y
)
"
'
log
log
r
a
a
x
r
x
" )
log
log
log
a
a
a
x
x
y
y
"
$
Wzór na zamian" podstawy logarytmu:
je%eli
0
a ,
,
1
a *
,
0
b ,
,
1
b *
oraz
0
c ,
, to
log
log
log
a
b
a
c
c
b
"
log
x oraz lg x oznacza
10
log x .
4.
S
ILNIA
.
W
SPÓ#CZYNNIK DWUMIANOWY
Silni# liczby ca$kowitej dodatniej n nazywamy iloczyn kolejnych liczb ca$kowitych
od 1 do n w$#cznie:
! 1 2 ...
n
n
" ) ) )
Ponadto przyjmujemy umow", %e
0! 1
" .
Dla dowolnej liczby ca$kowitej
0
n
zachodzi zwi#zek:
-
.
-
.
1 !
!
1
n
n
n
'
"
)
'
_____
*
_____
Dla liczb ca$kowitych n, k spe$niaj#cych warunki
0
k
n
( (
definiujemy wspó$czynnik
dwumianowy
n
k
/ 0
1 2
3 4
(symbol Newtona):
-
.
!
!
!
n
n
k
k n k
/ 0
"
1 2
$
3 4
Zachodz# równo ci:
-
.-
.
-
.
1
2 ...
1
1 2 3 ...
n
n n
n
n k
k
k
$
$
) )
$ '
/ 0
"
1 2
) ) ) )
3 4
n
n
k
n k
/ 0 /
0
"
1 2 1
2
$
3 4 3
4
1
0
n
/ 0
"
1 2
3 4
1
n
n
/ 0
"
1 2
3 4
5.
W
ZÓR DWUMIANOWY
N
EWTONA
Dla dowolnej liczby ca$kowitej dodatniej
n oraz dla dowolnych liczb a, b mamy:
-
.
1
1
...
...
0
1
1
n
n
n
n k
k
n
n
n
n
n
n
n
a b
a
a b
a
b
ab
b
k
n
n
$
$
$
/ 0
/ 0
/ 0
/
0
/ 0
'
"
'
' '
' '
'
1 2
1 2
1 2
1
2
1 2
$
3 4
3 4
3 4
3
4
3 4
3
6. W
ZORY SKRÓCONEGO MNO$ENIA
Dla dowolnych liczb
a, b:
-
.
2
2
2
2
a b
a
ab b
'
"
'
'
-
.
3
3
2
2
3
3
3
a b
a
a b
ab
b
'
"
'
'
'
-
.
2
2
2
2
a b
a
ab b
$
"
$
'
-
.
3
3
2
2
3
3
3
a b
a
a b
ab
b
$
"
$
'
$
Dla dowolnej liczby ca$kowitej dodatniej n oraz dowolnych liczb a, b zachodzi wzór:
-
.
-
.
1
2
1
2
1
...
...
n
n
n
n
n k
k
n
n
a
b
a b a
a
b
a
b
ab
b
$
$
$
$
$
$
$
"
$
'
' '
' '
'
W szczególno ci:
-
.-
.
2
2
a
b
a b a b
$
"
$
'
-
.-
.
2
1
1
1
a
a
a
$ "
$
'
-
.
-
.
3
3
2
2
a
b
a b a
ab b
$
"
$
'
'
-
.
-
.
3
2
1
1
1
a
a
a
a
$ "
$
' '
-
.
-
.
3
3
2
2
a
b
a b a
ab b
'
"
'
$
'
-
.
-
.
3
2
1
1
1
a
a
a
a
' "
'
$ '
-
.
-
.
1
1
1 1
...
n
n
a
a
a
a
$
$ "
$
' ' '
7. C
I%GI
5
Ci#g arytmetyczny
Wzór na n–ty wyraz ci#gu arytmetycznego
- .
n
a
o pierwszym wyrazie
1
a i ró%nicy r:
-
.
1
1
n
a
a
n
r
"
'
$
Wzór na sum"
1
2
...
n
n
S
a
a
a
"
'
' '
pocz#tkowych n wyrazów ci#gu arytmetycznego:
-
.
1
1
2
1
2
2
n
n
a
n
r
a
a
S
n
n
'
$
'
"
) "
)
Mi"dzy s#siednimi wyrazami ci#gu arytmetycznego zachodzi zwi#zek:
1
1
dla
2
2
n
n
n
a
a
a
n
$
'
'
"
5
Ci#g geometryczny
Wzór na n–ty wyraz ci#gu geometrycznego
- .
n
a
o pierwszym wyrazie
1
a i ilorazie q:
1
1
dla
2
n
n
a
a q
n
$
" )
Wzór na sum"
1
2
...
n
n
S
a
a
a
"
'
' '
pocz#tkowych n wyrazów ci#gu geometrycznego:
1
1
1
dla
1
1
dla
1
n
n
q
a
q
S
q
n a
q
!
$
)
*
6
"
$
#
6 )
"
&
Mi"dzy s#siednimi wyrazami ci#gu geometrycznego zachodzi zwi#zek:
2
1
1
dla
2
n
n
n
a
a
a
n
$
'
"
)
5
Procent sk$adany
Je%eli kapita$ pocz#tkowy K z$o%ymy na n lat w banku, w którym oprocentowanie lokat
wynosi %
p
w skali rocznej, to kapita$ ko&cowy
n
K wyra%a si" wzorem:
1
100
n
n
p
K
K
/
0
"
) '
1
2
3
4
4
8.
F
UNKCJA KWADRATOWA
Posta! ogólna funkcji kwadratowej:
- .
2
f x
ax
bx c
"
'
'
,
0
a *
,
x
R
7
.
Wzór ka%dej funkcji kwadratowej mo%na doprowadzi! do postaci kanonicznej:
- .
-
.
2
f x
a x
p
q
"
$
' , gdzie
2
b
p
a
" $
,
4
q
a
8
" $
,
2
4
b
ac
8 "
$
Wykresem funkcji kwadratowej jest parabola o wierzcho$ku w punkcie o wspó$rz"dnych
-
.
,
p q
.
Ramiona paraboli skierowane s# do góry, gdy
0
a ,
, do do$u, gdy
0
a %
.
Liczba miejsc zerowych funkcji kwadratowej
- .
2
f x
ax
bx c
"
'
'
(liczba pierwiastków
trójmianu kwadratowego, liczba rzeczywistych rozwi#za& równania
2
0
ax
bx c
'
' " ), zale%y
od wyró%nika
2
4
b
ac
8 "
$
:
$
je%eli
0
8 %
, to funkcja kwadratowa nie ma miejsc zerowych (trójmian kwadratowy
nie ma pierwiastków rzeczywistych, równanie kwadratowe nie ma rozwi#za&
rzeczywistych),
$
je%eli
0
8 "
, to funkcja kwadratowa ma dok$adnie jedno miejsce zerowe (trójmian
kwadratowy ma jeden pierwiastek podwójny, równanie kwadratowe ma dok$adnie jedno
rozwi#zanie rzeczywiste):
1
2
2
b
x
x
a
"
" $
$
je%eli
0
8 ,
, to funkcja kwadratowa ma dwa miejsca zerowe (trójmian kwadratowy
ma dwa ró%ne pierwiastki rzeczywiste, równanie kwadratowe ma dwa rozwi#zania
rzeczywiste):
1
2
b
x
a
$ $ 8
"
2
2
b
x
a
$ ' 8
"
Je li
0
8
, to wzór funkcji kwadratowej mo%na doprowadzi! do postaci iloczynowej:
- .
-
.-
.
1
2
f x
a x
x
x
x
"
$
$
Wzory Viéte’a
Je%eli
0
8
to
1
2
1
2
b
c
x
x
x x
a
a
$
'
"
)
"
9.
G
EOMETRIA ANALITYCZNA
5
Odcinek
D$ugo ! odcinka o ko&cach w punktach
-
.
,
A
A
A
x
y
"
,
-
.
,
B
B
B
x
y
"
dana jest wzorem:
-
. -
.
2
2
B
A
B
A
AB
x
x
y
y
"
$
'
$
Wspó$rz"dne rodka odcinka AB:
,
2
2
A
B
A
B
x
x
y
y
'
'
/
0
1
2
3
4
x
y
O
!
,
"
B
B
B
x
y
!
,
"
A
A
A
x
y
5
#
Wektory
Wspó rz!dne wektora
AB
!
:
$
%
,
B
A
B
A
AB
x
x
y
y
"
&
&
!
Je"eli
$
%
1
2
,
u
u u
"
!
,
$
%
1
2
,
v
v v
"
!
s# wektorami, za$ a jest liczb#, to
$
%
1
1
2
2
,
u
v
u
v u
v
' "
'
'
!
!
$
%
1
2
,
a u
a u a u
( "
(
(
!
#
Prosta
Równanie ogólne prostej:
0
Ax
By C
'
' " ,
gdzie
2
2
0
A
B
'
) (tj. wspó czynniki A, B nie s# równocze$nie równe 0).
Je"eli
0
A "
, to prosta jest równoleg a do osi Ox; je"eli
0
B "
, to prosta jest równoleg a
do osi Oy; je"eli
0
C "
, to prosta przechodzi przez pocz#tek uk adu wspó rz!dnych.
Je"eli prosta nie jest równoleg a do osi Oy, to ma ona
równanie kierunkowe:
y
ax b
"
'
Liczba a to wspó czynnik kierunkowy prostej:
tg
a
*
"
Wspó czynnik b wyznacza na osi Oy punkt,
w którym dana prosta j# przecina.
Równanie kierunkowe prostej o wspó czynniku kierunkowym a, która przechodzi przez punkt
!
0
0
,
P
x
y
"
:
!
0
0
y
a x
x
y
"
&
'
Równanie prostej, która przechodzi przez dwa dane punkty
!
,
A
A
A
x
y
"
,
!
,
B
B
B
x
y
"
:
!
!
!
!
0
A
B
A
B
A
A
y
y
x
x
y
y
x
x
&
&
&
&
&
"
#
Prosta i punkt
Odleg o$% punktu
!
0
0
,
P
x y
"
od prostej o równaniu
0
Ax
By C
'
' " jest dana wzorem:
0
0
2
2
Ax
By
C
A
B
'
'
'
#
Para prostych
Dwie proste o równaniach kierunkowych
1
1
y
a x b
"
'
2
2
y
a x b
"
'
spe niaj# jeden z nast!puj#cych warunków:
&
s# równoleg e, gdy
1
2
a
a
"
&
s# prostopad e, gdy
1 2
1
a a " &
&
tworz# k#t ostry
+
i
1
2
1 2
tg
1
a
a
a a
+
&
"
'
b
x
O
y
y
ax b
"
'
6
Dwie proste o równaniach ogólnych:
1
1
1
0
A x
B y C
'
'
"
2
2
2
0
A x
B y C
'
'
"
&
s# równoleg e, gdy
1
2
2
1
0
A B
A B
&
"
&
s# prostopad e, gdy
1
2
1
2
0
A A
B B
'
"
&
tworz# k#t ostry
+
i
1
2
2
1
1
2
1
2
tg
A B
A B
A A
B B
+
&
"
'
#
Trójk#t
Pole trójk#ta ABC o wierzcho kach
!
,
A
A
A
x
y
"
,
!
,
B
B
B
x
y
"
,
!
,
C
C
C
x
y
"
, jest dane
wzorem:
!
!
!
!
1
2
ABC
B
A
C
A
B
A
C
A
P
x
x
y
y
y
y
x
x
,
"
&
&
&
&
&
&rodek ci!"ko$ci trójk#ta ABC, czyli punkt przeci!cia jego $rodkowych, ma wspó rz!dne:
,
3
3
A
B
C
A
B
C
x
x
x
y
y
y
'
'
'
'
-
.
/
0
1
2
#
Przekszta cenia geometryczne
&
przesuni!cie o wektor
$ %
,
u
a b
"
!
przekszta ca punkt
!
,
A
x y
"
na punkt
!
,
A
x
a y b
3 "
'
'
&
symetria wzgl!dem osi Ox przekszta ca punkt
!
,
A
x y
"
na punkt
!
,
A
x
y
3 "
&
&
symetria wzgl!dem osi Oy przekszta ca punkt
!
,
A
x y
"
na punkt
!
,
A
x y
3 " &
&
symetria wzgl!dem punktu
!
,
a b
przekszta ca punkt
!
,
A
x y
"
na punkt
!
2
, 2
A
a
x b
y
3 "
&
&
&
jednok adno$% o $rodku w punkcie
!
0, 0
i skali
0
s )
przekszta ca punkt
!
,
A
x y
"
na punkt
!
,
A
sx sy
3 "
#
Równanie okr!gu
Równanie okr!gu o $rodku w punkcie
!
,
S
a b
"
i promieniu
0
r 4
:
!
!
2
2
2
x a
y b
r
&
'
&
"
lub
2
2
2
2
0
x
y
ax
by c
'
&
&
' " gdy
2
2
2
0
r
a
b
c
"
'
& 4
10.
P
LANIMETRIA
#
Cechy przystawania trójk#tów
A
B
C
D
E
F
7
To, "e dwa trójk#ty ABC i DEF s# przystaj#ce (
ABC
DEF
,
5 ,
), mo"emy stwierdzi%
na podstawie ka"dej z nast!puj#cych
cech przystawania trójk tów
:
&
cecha przystawania „bok – bok – bok”:
odpowiadaj#ce sobie boki obu trójk#tów maj# te same d ugo$ci:
AB
DE
"
,
AC
DF
"
,
BC
EF
"
&
cecha przystawania „bok – k#t – bok”:
dwa boki jednego trójk#ta s# równe odpowiadaj#cym im bokom drugiego trójk#ta
oraz k#t zawarty mi!dzy tymi bokami jednego trójk#ta ma tak# sam# miar!
jak odpowiadaj#cy mu k#t drugiego trójk#ta, np.
AB
DE
"
,
AC
DF
"
,
BAC
EDF
"
"
"
&
cecha przystawania „k#t – bok – k#t”:
jeden bok jednego trójk#ta ma t! sam# d ugo$%, co odpowiadaj#cy mu bok drugiego
trójk#ta oraz miary odpowiadaj#cych sobie k#tów obu trójk#tów, przyleg ych do boku,
s# równe, np.
AB
DE
"
,
BAC
EDF
"
"
"
,
ABC
DEF
"
"
"
#
Cechy podobie'stwa trójk#tów
To, "e dwa trójk#ty ABC i DEF s# podobne (
~
ABC
DEF
,
,
), mo"emy stwierdzi%
na podstawie ka"dej z nast!puj#cych
cech podobie!stwa trójk tów
:
&
cecha podobie'stwa „bok – bok – bok”:
d ugo$ci boków jednego trójk#ta s# proporcjonalne do odpowiednich d ugo$ci boków
drugiego trójk#ta, np.
AB
AC
BC
DE
DF
EF
"
"
&
cecha podobie'stwa „bok – k#t – bok”:
d ugo$ci dwóch boków jednego trójk#ta s# proporcjonalne do odpowiednich d ugo$ci
dwóch boków drugiego trójk#ta i k#ty mi!dzy tymi parami boków s# przystaj#ce, np.
AB
AC
DE
DF
"
,
BAC
EDF
"
"
"
&
cecha podobie'stwa „k#t – k#t – k#t”:
dwa k#ty jednego trójk#ta s# przystaj#ce do odpowiednich dwóch k#tów drugiego
trójk#ta (wi!c te" i trzecie k#ty obu trójk#tów s# przystaj#ce):
BAC
EDF
"
"
"
,
ABC
DEF
"
"
"
,
ACB
DFE
"
"
"
A
B
C
D
E
F
8
Przyjmujemy oznaczenia w trójk#cie ABC:
a, b, c – d ugo$ci boków, le"#cych odpowiednio
naprzeciwko wierzcho ków A, B, C
2 p
a b c
" ' ' – obwód trójk#ta
* ,
6
,
7
– miary k#tów przy
wierzcho kach A, B, C
a
h ,
b
h ,
c
h – wysoko$ci opuszczone
z wierzcho ków A, B, C
R, r – promienie okr!gów opisanego
i wpisanego
#
Twierdzenie Pitagorasa (wraz z twierdzeniem odwrotnym do niego)
W trójk#cie ABC k#t
7
jest prosty wtedy i tylko wtedy, gdy
2
2
2
a
b
c
'
"
.
#
Zwi#zki miarowe w trójk#cie prostok#tnym
Za ó"my, "e k#t
7
jest prosty. Wówczas:
2
c
h
AD DB
"
(
c
ab
h
c
"
sin
cos
a
c
c
*
6
" (
" (
1
tg
tg
a
b
b
*
6
" (
" (
1
2
R
c
"
2
a b c
r
p c
' &
"
" &
#
Twierdzenie sinusów
2
sin
sin
sin
a
b
c
R
*
6
7
"
"
"
#
Twierdzenie cosinusów
2
2
2
2
cos
a
b
c
bc
*
"
'
&
2
2
2
2
cos
b
a
c
ac
6
"
'
&
2
2
2
2
cos
c
a
b
ab
7
"
'
&
#
Wzory na pole trójk#ta
1
1
1
2
2
2
ABC
a
b
c
P
a h
b h
c h
,
" ( (
" ( (
" ( (
1
sin
2
ABC
P
a b
7
,
"
( (
2
2
1
sin
sin
2
sin
sin
sin
2
sin
ABC
P
a
R
6
7
*
6
7
*
,
(
"
"
(
(
(
!
!
!
4
ABC
abc
P
rp
p p a
p b
p c
R
,
"
"
"
&
&
&
#
Trójk#t równoboczny
a – d ugo$% boku
h – wysoko$% trójk#ta
3
2
a
h "
2
3
4
a
P
,
"
C
A
B
a
b
c
!
"
c
A
C
.
a
b
h
c
B
"
!
D
9
#
Twierdzenie Talesa
Je"eli proste równoleg e AA3 i BB3 przecinaj# dwie proste, które przecinaj# si! w punkcie O, to
OA
OB
OA
OB
"
3
3
.
#
Twierdzenie odwrotne do twierdzenia Talesa
Je"eli proste AA3 i BB3 przecinaj# dwie proste, które przecinaj# si! w punkcie O oraz
OA
OB
OA
OB
"
3
3
, to proste AA3 i BB3 s# równoleg e.
#
Czworok#ty
Trapez
Czworok#t, który ma co najmniej jedn# par!
boków równoleg ych.
Wzór na pole trapezu:
2
a b
P
h
'
"
(
Równoleg"obok
Czworok#t, który ma dwie pary boków
równoleg ych.
Wzory na pole równoleg oboku:
1
sin
sin
2
P
ah
a b
AC BD
*
+
"
" ( (
" (
(
(
Romb
Czworok#t, który ma dwie pary boków
równoleg ych jednakowej d ugo$ci.
Wzory na pole rombu:
2
1
sin
2
P
ah
a
AC BD
*
"
"
(
" (
(
Deltoid
Czworok#t, który ma o$ symetrii, zawieraj#c#
jedn# z przek#tnych.
Wzór na pole deltoidu:
1
2
P
AC BD
" (
(
A
B
C
D
h
a
b
E
B
A
3
A
3
B
O
B
A
3
A
3
B
O
A
B
C
D
*
h
a
b
+
a
A
B
C
D
*
h
A
B
C
D
10
#
Ko o
Wzór na pole ko a o promieniu r:
2
P
r
8
"
Obwód ko a o promieniu r:
2
Ob
r
8
"
#
Wycinek ko a
Wzór na pole wycinka ko a o promieniu r
i k#cie $rodkowym
* wyra"onym
w stopniach:
2
360
P
r
*
8
"
(
#
D ugo$% uku wycinka ko a o promieniu r
i k#cie $rodkowym
* wyra"onym
w stopniach:
2
360
l
r
*
8
"
(
#
#
K#ty w okr!gu
Miara k#ta wpisanego w okr#g jest równa
po owie miary k#ta $rodkowego, opartego
na tym samym uku.
Miary k#tów wpisanych w okr#g, opartych
na tym samym uku, s# równe.
#
Twierdzenie o k#cie mi!dzy styczn# i ci!ciw#
Dany jest okr#g o $rodku w punkcie O i jego ci!ciwa AB. Prosta AC jest styczna do tego
okr!gu w punkcie A. Wtedy
2
AOB
CAB
" (
"
"
, przy czym wybieramy ten z k#tów
$rodkowych AOB, który jest oparty na uku znajduj#cym si! wewn#trz k#ta CAB.
r
O
r
O
*
B
A
O
*
*
*
2*
A
B
A
C
B
O
A
C
B
O
11
#
Twierdzenie o odcinkach siecznej i stycznej
Dane s#: prosta przecinaj#ca okr#g w punktach A i B oraz prosta styczna do tego okr!gu
w punkcie C. Je"eli proste te przecinaj# si! w punkcie P, to
2
PA PB
PC
(
"
#
Okr#g opisany na czworok#cie
Na czworok#cie mo"na opisa% okr#g wtedy
i tylko wtedy, gdy sumy miar jego
przeciwleg ych k#tów wewn!trznych
s# równe 180°:
180
* 7
6 9
' " ' "
#
#
Okr#g wpisany w czworok#t
W czworok#t wypuk y mo"na wpisa% okr#g
wtedy i tylko wtedy, gdy sumy d ugo$ci jego
przeciwleg ych boków s# równe:
a c
b d
' " '
B
C
9
*
6
7
A
D
c
a
r
A
B
C
D
b
d
C
B
P
A
.
12
11.
S
TEREOMETRIA
Twierdzenie o trzech prostych prostopad ych
Prosta k przebija p aszczyzn! w punkcie P. Prosta l jest rzutem prostok"tnym prostej k na t!
p aszczyzn!. Prosta m le#y na tej p aszczy$nie i przechodzi przez punkt P.
Wówczas prosta m jest prostopad a do prostej k wtedy i tylko wtedy, gdy jest prostopad a
do prostej l.
Oznaczenia
P –
pole powierzchni ca kowitej
p
P –
pole powierzchni podstawy
b
P –
pole powierzchni bocznej
V
–
obj!to%&
Prostopad o%cian
!
"
2
#
$
$
P
ab bc
ac
#
V
abc
gdzie a, b, c s" d ugo%ciami kraw!dzi
prostopad o%cianu
Graniastos up prosty
2
b
P
p h
#
%
p
V
P h
#
%
gdzie 2 p jest obwodem podstawy
graniastos upa
P
m
l
k
A
C
D
E
H
B
F
G
a
b
c
I
J
h
F
A
B
C
D
E
G
H
13
Ostros up
1
3
p
V
P h
!
"
gdzie h jest wysoko!ci" ostros upa
Walec
2
!
b
P
rh
#
$
%
2
!
&
P
r r
h
#
2
!
V
r h
#
gdzie r jest promieniem podstawy,
h wysoko!ci" walca
Sto#ek
!
b
P
rl
#
$
%
!
&
P
r r
l
#
2
1
3
!
V
r h
#
gdzie r jest promieniem podstawy,
h wysoko!ci", l d ugo!ci" tworz"cej sto#ka
Kula
2
4
!
P
r
#
3
4
3
!
V
r
#
gdzie r jest promieniem kuli
O
h
r
O
h
r
S
l
r
O
E
D
A
B
C
S
h
14
12.
T
RYGONOMETRIA
Definicje funkcji trygonometrycznych
sin
y
r
'
!
cos
x
r
'
!
tg
y
x
'
! , gdy
0
x (
gdzie
2
2
0
r
x
y
!
&
)
jest
promieniem wodz"cym punktu M
Wykresy funkcji trygonometrycznych
sin
y
x
!
cos
y
x
!
tg
y
x
!
Zwi"zki mi$dzy funkcjami tego samego k"ta
2
2
sin
cos
1
'
'
&
!
sin
tg
cos
'
'
'
!
dla
2
k
#
'
#
(
&
k – ca kowite
Niektóre warto!ci funkcji trygonometrycznych
0
30
45
60
90
'
0
6
#
4
#
3
#
2
#
sin
'
0
1
2
2
2
3
2
1
cos
'
1
3
2
2
2
1
2
0
tg
'
0
3
3
1
3
nie
istnieje
x
y
M
=(x, y)
M’
O
'
r
15
Funkcje sumy i ró#nicy k"tów
Dla dowolnych k"tów
' ,
*
zachodz" równo!ci:
$
%
$
%
$
%
$
%
sin
sin
cos
cos sin
sin
sin
cos
cos sin
cos
cos
cos
sin
sin
cos
cos
cos
sin
sin
' *
'
*
'
*
' *
'
*
'
*
' *
'
*
'
*
' *
'
*
'
*
&
!
&
+
!
+
&
!
+
+
!
&
Ponadto mamy równo!ci:
$
%
$
%
tg
tg
tg
tg
tg
tg
1 tg
tg
1 tg
tg
'
*
'
*
' *
' *
'
*
'
*
&
+
&
!
+
!
+
"
&
"
które zachodz" zawsze, gdy s" okre!lone i mianownik prawej strony nie jest zerem.
Funkcje podwojonego k"ta
2
2
2
2
sin 2
2 sin
cos
cos 2
cos
sin
2 cos
1 1 2 sin
'
'
'
'
'
'
'
'
!
!
+
!
+ ! +
13.
K
OMBINATORYKA
Wariacje z powtórzeniami
Liczba sposobów, na które z
n ró#nych elementów mo#na utworzy% ci"g, sk adaj"cy si$
z
k niekoniecznie ró#nych wyrazów, jest równa n
k
.
Wariacje bez powtórze&
Liczba sposobów, na które z
n ró#nych elementów mo#na utworzy% ci"g, sk adaj"cy si$
z
k (
1
k
n
, ,
) ró#nych wyrazów, jest równa
$
%
$
%
$
%
!
1 ...
1
!
n
n n
n k
n k
"
+ " "
+ & !
+
Permutacje
Liczba sposobów, na które
1
n -
ró#nych elementów mo#na ustawi% w ci"g, jest równa
!
n
.
Kombinacje
Liczba sposobów, na które spo!ród
n ró#nych elementów mo#na wybra% k (
0
k
n
, ,
)
elementów, jest równa
n
k
. /
0 1
2 3
.
14.
R
ACHUNEK PRAWDOPODOBIE STWA
W asno!ci prawdopodobie"stwa
! "
0
1
P A
#
#
dla ka#dego zdarzenia
A $ %
! "
1
P % &
% – zdarzenie pewne
! "
0
P ' &
'
– zdarzenie niemo#liwe (pusty podzbiór
% )
! "
! "
P A
P B
#
gdy
A
B
$ $ %
! "
! "
1
P A
P A
( & )
, gdzie A( oznacza zdarzenie przeciwne do zdarzenia
A
!
"
! "
! "
!
"
P A
B
P A
P B
P A
B
*
&
+
)
,
, dla dowolnych zdarze" ,
A B $ %
!
"
! "
! "
P A
B
P A
P B
*
#
+
, dla dowolnych zdarze"
,
A B $ %
16
Twierdzenie: Klasyczna definicja prawdopodobie"stwa
Niech % b$dzie sko"czonym zbiorem wszystkich zdarze" elementarnych. Je#eli wszystkie
zdarzenia jednoelementowe s% jednakowo prawdopodobne, to prawdopodobie"stwo zdarzenia
A $ % jest równe
! "
A
P A &
%
gdzie
A
oznacza liczb$ elementów zbioru A, za!
%
– liczb$ elementów zbioru % .
15.
P
ARAMETRY DANYCH STATYSTYCZNYCH
&rednia arytmetyczna
&rednia arytmetyczna n liczb
1
2
,
,...,
n
a a
a jest równa:
1
2
...
n
a
a
a
a
n
+
+ +
&
&rednia wa#ona
&rednia wa#ona n liczb
1
2
,
,...,
n
a a
a , którym przypisano odpowiednio dodatnie wagi
1
2
,
,...,
n
w w
w
jest równa:
1
1
2
2
1
2
...
...
n
n
n
w a
w a
w a
w
w
w
- +
-
+ +
-
+
+ +
&rednia geometryczna
&rednia geometryczna n nieujemnych liczb
1
2
,
,...,
n
a a
a jest równa:
1
2
...
n
n
a a
a
- - -
Mediana
Median% uporz%dkowanego w kolejno!ci niemalej%cej zbioru
n danych liczbowych
1
2
3
...
n
a
a
a
a
#
#
# #
jest:
)
dla
n nieparzystych:
1
2
n
a
+
(!rodkowy wyraz ci%gu)
)
dla
n parzystych:
1
2
2
1
2
n
n
a
a
+
.
/
+
0
1
2
3
(!rednia arytmetyczna !rodkowych wyrazów ci%gu)
Wariancja i odchylenie standardowe
Wariancj%
n danych liczbowych
1
2
,
,...,
n
a a
a o !redniej arytmetycznej a jest liczba:
!
" !
"
!
"
! "
2
2
2
2
2
2
2
1
2
2
1
2
...
...
n
n
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
n
n
4
)
+
)
+ +
)
+
+ +
&
&
)
Odchylenie standardowe
4
jest pierwiastkiem kwadratowym z wariancji.
17
16. T
!"#$ %& '()*$#%+,-.CJI TRYGONOMETRYCZNYCH
[ ]
sin
cos
!
tg
[ ]
!
[ ]
sin
cos
!
tg
[ ]
!
0
0,0000
0,0000
90
46
0,7193
1,0355
44
1
0,0175
0,0175
89
47
0,7314
1,0724
43
2
0,0349
0,0349
88
48
0,7431
1,1106
42
3
0,0523
0,0524
87
49
0,7547
1,1504
41
4
0,0698
0,0699
86
50
0,7660
1,1918
40
5
0,0872
0,0875
85
51
0,7771
1,2349
39
6
0,1045
0,1051
84
52
0,7880
1,2799
38
7
0,1219
0,1228
83
53
0,7986
1,3270
37
8
0,1392
0,1405
82
54
0,8090
1,3764
36
9
0,1564
0,1584
81
55
0,8192
1,4281
35
10
0,1736
0,1763
80
56
0,8290
1,4826
34
11
0,1908
0,1944
79
57
0,8387
1,5399
33
12
0,2079
0,2126
78
58
0,8480
1,6003
32
13
0,2250
0,2309
77
59
0,8572
1,6643
31
14
0,2419
0,2493
76
60
0,8660
1,7321
30
15
0,2588
0,2679
75
61
0,8746
1,8040
29
16
0,2756
0,2867
74
62
0,8829
1,8807
28
17
0,2924
0,3057
73
63
0,8910
1,9626
27
18
0,3090
0,3249
72
64
0,8988
2,0503
26
19
0,3256
0,3443
71
65
0,9063
2,1445
25
20
0,3420
0,3640
70
66
0,9135
2,2460
24
21
0,3584
0,3839
69
67
0,9205
2,3559
23
22
0,3746
0,4040
68
68
0,9272
2,4751
22
23
0,3907
0,4245
67
69
0,9336
2,6051
21
24
0,4067
0,4452
66
70
0,9397
2,7475
20
25
0,4226
0,4663
65
71
0,9455
2,9042
19
26
0,4384
0,4877
64
72
0,9511
3,0777
18
27
0,4540
0,5095
63
73
0,9563
3,2709
17
28
0,4695
0,5317
62
74
0,9613
3,4874
16
29
0,4848
0,5543
61
75
0,9659
3,7321
15
30
0,5000
0,5774
60
76
0,9703
4,0108
14
31
0,5150
0,6009
59
77
0,9744
4,3315
13
32
0,5299
0,6249
58
78
0,9781
4,7046
12
33
0,5446
0,6494
57
79
0,9816
5,1446
11
34
0,5592
0,6745
56
80
0,9848
5,6713
10
35
0,5736
0,7002
55
81
0,9877
6,3138
9
36
0,5878
0,7265
54
82
0,9903
7,1154
8
37
0,6018
0,7536
53
83
0,9925
8,1443
7
38
0,6157
0,7813
52
84
0,9945
9,5144
6
39
0,6293
0,8098
51
85
0,9962
11,4301
5
40
0,6428
0,8391
50
86
0,9976
14,3007
4
41
0,6561
0,8693
49
87
0,9986
19,0811
3
42
0,6691
0,9004
48
88
0,9994
28,6363
2
43
0,6820
0,9325
47
89
0,9998
57,2900
1
44
0,6947
0,9657
46
90
1,0000
–
0
45
0,7071
1,0000
45