Federico Fellini – lata 50. 

Lata 50. – 

historycy  twierdzą  neorealizm  zamordowany  przez  cud  gospodarczy,  Włosi 

odwracają  się  od  przeszłości,  potrzebuję  zastrzyku  dobrej  energii.  W  chadeckim  rządzie 

dominowała  polityka  usuwania  wszelkich  znamion  lewicowości  i  postępu  –  neorealizm 

przetrwał, tylko w innych formach niż wcześniej (wg prof. Helman) – jako spuścizna, z której 

można czerpać. 

Fellini

:  „Gdy  raz  się  stanie  za  kamerą,  powinno  się  zaniechać  tej  pokory  [wobec  życia  i 

kamery  – 

wg  zasad  neorealistycznych,  czyli  wobec  realizmu];  przeciwnie,  powinieneś  być 

arogancki, być tyranem, kimś w rodzaju boga, rządzącego całkowicie nie tylko aktorami, lecz 

także  przedmiotami  i  światłem.  (…)  pokora  nie  tylko  wobec  życia,  ale  i  wobec  kamery, 

prowadzi do logicznej konkluzji, że reżyser jest zbędny.” 
Zaczyna konsekwentną pracę nad filmami – od współpracy z Rossellinim nad „Rzym, miasto 
otwarte” i „Paisa”

,  jednakże  nigdy  nie  tworzył  filmów  neorealistycznych,  jednak  można 

zauważyć ich wpływ w jego twórczości – rola fantazji i wyobraźni była dla Felliniego bardzo 

ważna, co więcej podkreślał on potrzebę autorskiej kontroli nad całością. 
„Felliniego  fascynowała  tajemnica  spektaklu.  Spektaklu  jako  formy  życia  i  ekspresjiludzi 

wyrosłych w kręgu tradycji śródziemnomorskiej, zarazem zaś fenomen charakterystycznego 

dla popkultury, dla cywilizacji mediów. Obsesyjnie powracał do tych samych obrazów, jakby 

chcąc je zbadać, przeniknąć, zrozumieć. Z ciekawością i ironią ukazywał emocje, jakie budzą 

zbliżone  do  siebie,  kinem  podszyte  formy  spektaklu  artystycznego  i  religijnego.”  – 
Kornatowska o Fellinim 

„Felliniego  fascynowała  tajemnica  spektaklu.  Spektaklu  jako  formy  życia  i  ekspresji  ludzi 

wyrosłych w kręgu tradycji śródziemnomorskiej, zarazem zaś fenomenu charakterystycznego 

dla popkultury, dla cywilizacji mediów. Obsesyjnie powracał do tych samych obrazów, jakby 

chcąc je zbadać, przeniknąć, zrozumieć. Z ciekawością i ironią ukazywał emocje, jakie budzą 

zbliżone  do siebie, kinem podszyte formy spektaklu artystycznego i religijnego.” – 
Kornatowska o Fellinim 

Trylogia charakterów – 

bohaterowie Felliniego to postaci niedookreślone, migotliwe, zmienne 

• 

„Światła varietes” 1950 – nieudany debiut z Lattuadą jako współreżyserem 

• 

„Biały szejk” 1952 

o

  Przetworzony scenariusz Antonioniego – przez Felliniego i Pinellego 

o

 

Klapa  finansowa  i  prestiżowa  –  w 1961r. po ponownym wypuszczeniu na 

ekrany okrzyknięto go arcydziełem 

o

 

Dzieło  szydercze,  ukazujące  w  krzywym  zwierciadle  mieszczan  –  ich 

światopogląd, hipokryzję i przesądy 

o

  Bohaterowie  – 

Ivan  i  Wanda  Cavalli  przybywają  do  Rzymu,  by  uzyskać 

błogosławieństwo  od  papieża  (on  chce  przedstawić  żonę  rodzinie  i  zaliczyć 

wycieczkę po Rzymie, ona poznać Białego Szejka, bohatera fotopowieści) 

o

  Wanda  – 

zatopiona  w  złudzeniach,  marzeniach,  infantylna, kiedy poznaje 

Białego Szejka – nie dostrzega jego prostactwa i kabotynizmu – wierząc, że 

okryła rodzinę hańbą próbuje rzucić się do Tybru 

o

  Ivan  – 

produkt  faszyzmu,  zawsze  podporządkowujący  się,  żyjący  w  świecie 

konwenansów,  w  obawie  przed  rodziną  rozpaczliwie  szuka  Wandy  z  lęku 

przed kompromitacją 

o

  Happy end – 

perfidny,  Ivan  znajduje  Wandę,  która  w  nim  upatruje  białego 

szejka – 

nic się w ich życiu nie zmienia 

o

  Muzyka – 

Nino Rota, zdjęcia – Otello Martelli, montażysta – Leo Catozzo 

• 

„Wałkonie” 1953 

o

 

Tym filmem Fellini zdobywa krytykę, publiczność i festiwale 

o

 

Tytuł oryginalny – vitelloni = przerośnięte cielaki – bohaterowie – mężczyźni, 

którzy  dawno  już  dorośli,  jednak  próbując  przedłużyć  czas  beztroskiej 

młodości 

o

  Miejsce akcji – 

Rimini  (nudna  prowincja,  gdzie  każdy  czeka  na  Wielką 

Zmianę) 

o

  Fausto – 

przywódca, nicpoń i uwodziciel (udowadnia tak swą męskość)) 

o

  Leopoldo – 

uważa się za artystę, niewydarzony poeta i dramaturg 

o

  Alberto – maminsynek 

o

  Riccardo – 

śpiewak, któremu nie wyszło 

o

  Narrator  –  Moraldo  – 

wrażliwy,  zdolny  do  krytycznej  oceny,  on  w  finale 

opuści rodzinne strony i uda się do wielkiego miasta 

o

  Narracja  – 

epizodyczna,  bohaterowie  wykonują  szynności  pozornie 

bezwartościowe  –  postaci  określa  ich  sposób  bycia  (uosabiają  oni  istotę 
prowincjonalizmu) 

Trylogia  samotności  (łaski  i  zbawienia)  –  świeckie  wykorzystanie  tych  idei,  by  oddać 
osobisty egzystencjalny kryzys bohaterów 

•  „La Strada” 1954 

o

 

Współczesna opowieść o Pięknej i Bestii, dobra kobieta, która zmienia złego 

mężczyznę  poprzez  swoją  miłość,  przypowieść  o  zbawieniu  duszy  przez 

poświęcenie i ofiarę 

o

  Bohaterowie – Gelsomina (Masina), Zampano (Quinn) i Szalony Linoskoczek 

to wagabundzi, ludzie drogi, nienależący do żadnego miejsca i czasu 

o

 

Struktura dzieła – podporządkowana motywowi podróży; zaczyna się od tego, 

że  osiłek  jarmarczny  Zampano  kupuje  niedorozwiniętą  Gelsominę  od  matki, 

po to by pomagała mu w drodze i uatrakcyjniała występy; Gelsomina buntuje 

się przeciwko złemu traktowaniu, ucieka, ale Szalony tłumaczy jej, ze bez niej 

Zampano  nie  miałby  nikogo;  Zampano  zabije  Szalonego,  gdyż  ten  ciągle  z 

niego kpi; Gelsomina popada w szaleństwo, Zampano porzuca ja przy drodze; 

po  kilku  latach  Zampano  wraca  do  tego  miejsca,  gdzie  dowiaduje  się  o  jej 

śmierci – całkowicie go to łamie 

o

  Muzyka – Rota 

o

 

Krytykowano  ten  film  za  skupieniu  się  na  poetyce  samotnego  człowieka, 

zamiast na większości – Fellini odpowiada, że największą troską dziś powinna 

być  samotność,  którą  może  przełamać  jedynie  więź  jednego  człowieka  z 
drugim 

o

  Fell

ini to reżyser, który podąża własną drogą 

•  „Niebieski ptak” 1955 

o

 

Zbyt  dużo  materiału,  zbyt  dużo  koncepcji  –  pomimo  powrotu  do  świata 

znanego z „La Strady” film nie udaje się 

o

 

Oryginalny tytuł „bidone” – oszust, a bohaterowie filmu to oszuści, dla których 
sta

ło się to zawodem 

o

 

Fellini  chciał  zrobić  film  o  wesołych  szarlatanach,  jednak  po  zetknięciu  się 

bezpośrednio  ze  środowiskiem  zauważył  cynizm,  pazerność,  egoizm  i 

okrucieństwo – film więc był mroczniejszy 

o

 

Główny bohater – Augusto opuścił rodzinę, starzeje się, traci zręczność i wenę, 

szuka kontaktu z porzuconą córką Patrycją 

o

 

Bidoniści – przebierając się za księży, jeżdżą po wsiach, wyłudzając pieniądze 

od  naiwnych  i  chytrych  wieśniaków;  proceder  trwa  dopóki  Augusto  nie 

spotyka  się  ze  sparaliżowaną  dziewczyną,  od  której  rodziny  wyłudził  już 
wszystko – 

załamuje się i doświadcza go „dotyk łaski” – wspólnicy myśląc, że 

próbuje  ich  oszukać,  zabierają  pieniądze  i  zostawiają  go  skatowanego  na 
drodze, nikt nie chce mu pomóc, umiera 

•  „Noce Cabirii” 1957 

o

  Inspiracja  –  opo

wiadanie  prostytutki  Wandy,  którą  Fellini  poznał,  kręcąc 

„Niebieskiego ptaka” 

o

 

Główna bohaterka – Cabiria (Masina) to prosta dziewczyna uliczna, która radzi 

sobie  z  prozą  codziennego  życia,  krzepiąc  się  w  wiarą  w  naiwny  cud  – 

mężczyzna  wybawiciel,  którego  miłość  ja  wyrwie  z  dotychczasowego  życia, 

jednak  za  każdym  razem  jej  marzenia  okazują  się  ułudą,  a  każdy  za 

napotkanych mężczyzn wykorzystuje ją i porzuca 

o

 

Cabiria jednak doświadcza „dotknięcia łaski” – po przejściu próby cierpienia – 

muzyka, którą słyszy po spotkaniu młodych ludzi, staje się dla niej metaforą 

zbawienia (spontanicznym, nieoczekiwanym doświadczeniem) 

o

  W ostatniej scenie – 

Cabiria  patrzy  wprost  w  kamerę,  wprost  na  widza,  wg 

Bazina zapraszając go do towarzyszenia jej na drodze, którą podąża 

o

  Felli

ni o Masinie (byli małżeństwem): „Giulietta to przypadek specjalny. Nie 

tylko zagrała główne role w kilku moich filmach, ale również je inspirowała. 

Tak więc sama Giulietta jest ich tematem.”