Ingmar Bergman -
reżyser ze Skandynawii
Lata 30. w Szwecji – kinematografia szwedzka w obliczu kryzysu polityczno-gospodarczego
( tzw. „kryzys zapałkowy”)zwraca się ku masowej publiczność, produkuje pod jak najprostsze
gusta, ucieka
od problemu w eskapizm. Dwa ośrodki produkcji filmowej: Svensk Filmindustri
i Europa Film.
„Szampan, koniak i potrawy na srebrnej zastawie –
oto świat filmów Svensk
Filmindustri (…). Kasza w garnku, wódka i piwo – to znaki rozpoznawcze (…)
Europa Film”– t
ak opisuje różnicę między nimi Aleksander Kwiatkowski.
Wzrost liczby krajowych produkcji kinowych w okresie wojny z powodu:
nieimportowania filmów zagranicznych
kino szwedzkie stanowi element stymulacji patriotycznej
cechy eskapistyczne kina
nad kinematogr
afią, jej wymiarem narodowym, czuwał Państwowy Zarząd Informacji
(beradskap – pogotowie obronne Szwedów)
1942 – Dymling (za Anderssona) szefem Svensk Filmindustri -> powierzenie funkcji
dyrektora artystycznego Victorowi Sjorstromowi ->symbol zwrotu w kinematografii
szwedzkiej
(reżyserzy tamtego okresu: Hasse Ekman i Alf Sjoberg – „Droga do nieba” 1942)
+ (1938 – Terrafilm – kolebka Ingmara Bergmana).
Ingmar Bergman
„Skandal” 1944, Alfa Sjoberga – Bergman debiutuje w kinie jako scenarzysta.
Biogram Bergmana
w podręczniku – s. 653.
W najwcześniejszych pisanych przez niego sztukach (np. „Śmierć Kaspra” 1942)
odszukać można tematy charakterystyczne dla jego twórczości – główne elementy
jego teodycei, moralistyczną wizję ludzkiej natury, psychologię płci czy
autotematyzm.
„Kryzys” 1946 –
debiut reżyserki
•
Adaptacja trzeciorzędnej sztuki Lecka Fischera – skazany przed producentów
na wykorzystywanie nie swoich scenariuszy, gdyż jego sztuki uważane są za
epigońskie
•
Film o dziewczynie rozdartej między przywiązaniem do przybranej matki, a
fascynacją matką prawdziwą
•
Zarys późniejszych tematów – psychologiczna analiza uczuć w świecie kobiet,
zbawcza rola muzyki i destrukcyjna rola teatru w życiu kobiet („Persona”!)
•
Okres buntu i sprzeciwu wobec otaczającej go rzeczywistości – po debiucie
robi filmy, które prezentują skonfliktowanych z rzeczywistością młodych
ludzi, np. „Okręt do Indii” 1947 (jego porte parole w tamtym okresie jest aktor
Birger Malmsten), Bergman na błędach uczy się warsztatu przy pomocy
operatora Gorana Strindberga
•
Inspirował się Carne oraz neorealizmem włoskim
Lorens Marmstedt z Terrafilm powierza mu nakręcenie „Więzienia” 1949 wg
własnego scenariusza, którzy sam reżyser określa jako pierwszy „jego film”
• Film o tragicznym losie sztokholmskiej prostytutki – Brigitty Caroliny –
historia o niewinnej duszy, która popełnia samobójstwo, po tym jako została
zmuszona przez swojego sutenera i jego siostrę do wydania na śmieci
własnego dziecka
•
Alegoria piekła na ziemi, przyrodzonego ludzkiej naturze zła
• Watkiem pobo
cznym jest skłócone małżeństwo (Thomas i Sofia), co daje
przykład bergmanowskiego piekła płci
•
Historia Brigitty jest opowiadania przez Thomasa reżyserowi, który chce
zrobić film o piekle na ziemi – struktura narracyjna
•
Reżyser przemawia własnym głosem, tworząc manifest pokoleniowy
(pokolenia lat 40.) w powojennej Szwecji – pesymizm, trwoga, poczucie
zagrożenia
•
Trzy fundamentalne perspektywy oglądu ludzkiego bytu:
Metafizyczna, moralistyczna i psychologiczna
• Podstawowe wymiaru egzystencjalnego projektu:
Sceptyczny stosunek do Boga
Niezbite przekonanie o otchłani demonicznego zła w ludzkiej naturze
Protestancka wrażliwości na pojęcie grzechu
Psychoanalityczny obraz ludzkiej psychiki
Autotematyczna refleksja nad iluzjonistyczną naturą kina
• Forma –
długie ujęcia, zapożyczone od Hitchcocka
„Panna Julia” 1951, Sjobergia –
Złota Palma, „Ona tańczyła jedno lato” 1952, Arne
Mattssona –
Złoty Niedźwiedź, kinematografia szwedzka wychodzi z zaścianka, choć przez
wielu uważana jest za prowincjonalną – otwiera się na Europę, choć jednocześnie wielu
najlepszych i nagradzanych reżyserów po swoich najważniejszych filmach upada.
Bergman lat 50. –
analiza zagmatwanych związków międzyludzkich (Strindberg),
precyzja w odtwarzania mechanizmów pamięci na ekranie (Proust), atmosfera
egzystencjalnego koszmaru (Kafka) –
świat jego filmów jest niesłychanie spójny,
zaludniany tymi samymi postaciami, rozgrywającymi ten sam scenariusz
indywidualnej psychodramy
„Świat kobiet jest moim uniwersum” Bergman – nie tylko chodzi o niedosiężoną w
dzieciństwie matkę czy związki, ale także specyficzny związek z aktorkami
zbudowany na profesjonalnej empatii
•
„Kobiety czekają” 1952, „Wakacje z Moniką” 1953, „Marzenia kobiet” 1955
•
Kobiety nie tylko są głównymi bohaterkami filmów, ale też w kompozycji
dzieła dominuje ich punkt widzenia
•
Bohaterki są mądre, dojrzałe, odważne i silne, kiedy mężczyźni są zarozumiali,
egoistyczni, infantylni, których dręczą ambicje oraz retrospektywna zazdrość
„Letni sen” 1951, s. 664.
„Wakacje z Moniką” 1953
Gorzkie pożegnanie z młodością
Bohaterowie (Monika [Harriet Andersson]
i Harry) pochodzący ze środowiska
proletariackiego (element neorealizmu) –
w większości filmów Bergman
portretuje zamożne mieszczaństwo
Podsztokholmskie szkiery –
raj dla uciekających od rzeczywistości bohaterów
„Wieczór kuglarzy” 1953, s.665-666, (najbardziej osobisty film Bergmana)
„Uśmiech nocy” 1955, s.666, (komedia)
1962r. pojawia się artykuł Bo Wideberga „Czy film mówi prawdę?” – kino było krytykowane
za oderwanie od rzeczywisto
ści i ignorowanie trendów światowych (dostało się głównie
filmom Bergmana). Przełom lat 50. i 60. przynosi też obniżki cen biletów, pojawiały się
nowe, ambitne nazwiska.
Choć pod koniec lat 50. kino szwedzkie pogrąża się w marazmie Bergman dochodzi
do szczytu kariery
„Siódma pieczęć” 1956 i „Tam gdzie rosną poziomki” 1957 – moralitety, s.
671-675.
„Twarz” 1958 – s. 675-676.
Przepraszam za podawanie stron w podręczniku, jeśli ktoś nie ma to mogę podesłać pdf – w
każdym razie, Szczepański opisał te filmy na tyle dobrze, że jedyne co mogę zrobić to
przepisywać jego słowa, a to chyba nie ma sensu. Zachęcam do obejrzenia „Siódmej
pieczęci” i „Poziomek”, jeśli ktoś tego nie zrobił – znacznie łatwiej będzie odpowiedzieć na
to pytanie, ponieważ te filmy zawierają w sobie praktycznie wszystkie cechy twórczości
Bergmana.