1
Pamięć II
Procesy zapamiętywania, przechowywania
i wydobywania
Psychologia poznawcza
Zajęcia 6
Ewa Magier
W wykonanym te
ś
cie decyzji podejmowane
decyzje były w oparciu o trojakie kryterium:
(1) Czy napisane mał
ą
czy du
Ŝą
liter
ą
?
(2) Okre
ś
lenie brzmienia wyrazów
(3) Rozwa
Ŝ
enie znaczenia słowa (kategoria
semantyczna)
Procesualne koncepcje pamięci: Lockhart Craik
1.
Rodzaj liter
(fizykalne cechy)
2.
Brzmienie
(fonemiczne cechy)
3. Znaczenie
(semantyczne
cechy)
Powierzchowne
przetwarzanie
wyrazów
Gł
ę
bsze
przetwarzanie w
stosunku do
wizualnego
Kodowanie
semantyczne
•Ubogi
ś
lad
pami
ę
ciowy
•Słabe
zapami
ę
tywanie
•Słabe
rozpoznawanie
Łatwiejsze
przypominanie
(ni
Ŝ
przy
powierzchownym
kodowaniu)
Silny i trwały
ś
lad
pami
ę
ciowy
Łatwe
przypominanie
Procesualne koncepcje pamięci: Lockhart Craik
Autorzy: Lockhart, Craik, 1972
Liczba informacji zachowanych w pami
ę
ci zale
Ŝ
y od tego,
jak
„gł
ę
boko”
s
ą
one przetwarzane podczas
fazy nabywania
(uczenia)
Przetwarzanie
płytkie
: w kategoriach cech wizualnych
Przetwarzanie
gł
ę
bsze
: tworzenie reprezentacji d
ź
wi
ę
ków
Przetwarzanie
gł
ę
bokie
: kodowanie semantyczne
Informacje kodowane w postaci bogatych i szczegółowych
reprezentacji
ś
wiata s
ą
łatwiej dost
ę
pne ni
Ŝ
materiał
przetwarzany w postaci prostszych, ubo
Ŝ
szych schematów
Procesualne koncepcje pamięci: Lockhart Craik
Autorzy: Lockhart, Craik, 1972
Pamięć jest systemem
jednorodnym
wykorzystującym róŜne
mechanizmy
Trwałość śladów pamięciowych wiąŜe się z
głębokością
przetwarzania bodźca!!
Procesualne koncepcje pamięci: Lockhart Craik
Rodzaje pamięci
Pami
ęć
długotrwała
Deklaratywna (explicite)
Nie-deklaratywna (implicite)
Semantyczna
(fakty)
Epizodyczna
(zdarzenia)
Priming
Proceduralna
umiejetno
ś
ci
motoryczne,
perceptualne,
poznawcze
Warunkowanie
Nie-asocjacyjna
(Habituacja /
Sensytyzacja)
2
Pamięć niejawna
Jacoby’ego koncepcja dysocjacji wskaźników świadomego
versus nieświadomego odpamiętywania
• Definicja:
wiedza nieświadoma: stosowana bez intencji,
wiedza świadoma: stosowana zgodnie z intencjami
• Procedura dysocjacji : umoŜliwia odrębne oszacowanie wkładu
procesów świadomych i nieświadomych.
• Badanie
Faza 1: uczestnicy studiowali list
ę
nieznanych nazwisk w dwóch warunkach:
pełnej i podzielonej uwagi.
Informacja dla badanych: nazwiska nie s
ą
sławne.
• RozróŜnienie dało szansę na uzyskanie wskaźnika rozpoznania i czułości na
znane
Faza 2: lista nazwisk: z fazy1(niesławne stare), sławnych, niesławnych
nowych.
zadanie: wska
Ŝ
sławne (je
ś
li rozpoznane jako z poprzedniego etapu to
wiadomo,
Ŝ
e niesławne)
Wyniki eksperymentu Jacoby’ego
0.1
0.15
0.2
0.25
0.3
0.35
0.4
nowe
stare
p
r
-s
tw
o
o
k
r
śl
en
ia
j
a
k
o
s
ła
w
n
e
pełna uwaga
podzielona uwaga
W warunkach pełnej uwagi: jawne pamiętanie faktu uczenia się nazwisk stało się
podstawą do ich odrzucenia
•Poczucie znajomości doprowadza do błędnych atrybucji pamięciowych:
W warunkach uwagi podzielonej, ulega wzmocnieniu siła zapisów pamięciowych
kodujących nazwiska, ale
nie dochodzi do jawnego ich powiązania z materiałem
eksperymentalnym
Nazwiska nieznane
Torowanie – paradygmaty badawcze
• Percepcyjna identyfikacja
bod
ź
ca
Polega na:
• prezentacja bod
ź
ca (czasami
maskowanego)
• prezentowanie bod
ź
ców
„nowych” i „starych”
• polecenie rozpoznania
Efekt:
• wyŜsza trafność decyzji w
identyfikacji bodźca wcześniej
prezentowanego w stosunku do
bodźca nieprezentowanego
• krótszy czas identyfikacji bodźca
„znanego”
• Uzupełnianie fragmentów
Polega na:
• prezentacja bod
ź
ca
Słowo/AARDVARK
• po czasie (kila sek/miesi
ę
cy)
prezentowanie
Frg. słowa/ -AR-VA–
• Polecenie: uzupełnij pierwszym
skojarzeniem jakie przyjdzie do
g
ł
owy
Efekt:
• ujawnia się przez wzrastająca
tendencje do kompletowania
fragmentu słowem prezentowanym w
fazie wcześniejszej, równieŜ wówczas,
gdy instrukcja zabraniała
wykorzystywania słów z fazy
wcześniejszej
Pamięć semantyczna
Tulving 1972- podzielił pamięć na:
•
epizodyczną
– zapis osobniczego doświadczenia
człowieka uporządkowany zgodnie z
następstwem czasowym
•
semantyczną
– zapis wiedzy ogólnej, wyrwanej z
autobiograficznego kontekstu. W wąskim
rozumieniu – zapis znaczenia wyraŜeń w języku
naturalnym (znaczenie słów i zdań)
Organizacja pamięci semantycznej
Organizacyjną strukturę, bliskość w pamięci
wyznacza podobieństwo znaczenia
reprezentowanych obiektów.
3
Podstawowa metoda eksperymentalna
Badanie:
pomiar
czasu reakcji
weryfikacji zdań.
–
Z czasu reakcji wnioskuje się o regułach rządzących organizacją
pojęciową składników pamięci semantycznej.
ZałoŜenia:
•
Czas reakcji jest tym dłuŜszy, im odleglejsze
(organizacyjnie) są w pamięci pojęcia
•
Pojęcia znaczeniowo bliŜsze są bliŜsze
organizacyjnie
•
Zarzut co do koncepcji
:
Czas reakcji na zdanie „kot jest
zwierzęciem” jest krótszy niŜ na „kot jest ssakiem”, a według koncepcji
odległość między kot-ssak powinna być mniejsza niŜ między kot-
zwierzę.
Pamięć semantyczna
krótki RT
długi RT
Małe
podobieństwo=
DuŜa odległość w
sieci semantycznej
długi RT
krótki RT
DuŜe
podobieństwo
=
Mała odległość w
sieci semantycznej
Zdanie fałszywe
zdanie prawdziwe
Odległości między
węzłami
Modele sieci semantycznej
• Model sieci
hierarchicznej
• Paradygmat badawczy:
czas reakcji weryfikacji
(oceny prawdziwości)
zdań
• Model
rozprzestrzeniającego
się pobudzenia
• Paradygmat badawczy:
RT decyzji leksykalnych
Model sieci hierarchicznej
Collinsa i
Collinsa i
Quilliana
Quilliana
ZałoŜenie:
pojęcia reprezentowane są w postaci punktów –
węzłów
połączonych siecią
relacji
.
Relacje
między
węzłami
:
•Relacje przynaleŜności do klasy nadrzędnej
•Relacje przypisania własności
Działanie sieci hierarchicznej:
Gdy system poznawczy ma odpowiedzieć na
pytanie
: „czy drozd jest ptakiem?” :
1.znajduje w pamięci węzły „ptak” i „drozd”
2.sprawdza relacje, w jakie kaŜdy z tych węzłów
wchodzi
3.ocenia czy jedna z tych relacji jest czy nie jest tą,
którą zawierało zdanie.
ZałoŜenie:
• ekonomika poznawcza
• struktura hierarchiczna
Model rozchodzącego się pobudzenia
• Aktywacyjna koncepcji pamięci (
Collins, Loftus,
1975)
• ZałoŜenia:
– Czynnikiem decydującym o bliskości w sieci semantycznej jest
znaczenie
pojęć.
– Aktywizacja
węzłów
(reprezentacji umysłowych) pamięci
semantycznej powoduje automatyczne rozchodzenie się
pobudzenia
• Reprezentacje związane semantycznie z aktywizowaną
reprezentacją umysłową będą wówczas takŜe
zaktywizowane, czyli bardziej dostępne pamięciowo:
(Reguła Dostępności Pamięciowej)
4
Model rozchodzącego się pobudzenia
• Koncepcja tłumaczy
efekt poprzedzania
semantycznego:
– Czas reakcji na słowo docelowe jest krótszy, gdy jest
ono poprzedzone innym związanym znaczeniowo
słowem niŜ gdy poprzedzane słowem niezwiązanym
znaczeniowo
Np. spójność: „meble” – „krzesło”
brak spójności: ptak”- „szafa”
• Przypominanie
• Konieczna jest kompletna
informacja na temat
bod
ź
ca
• Łatwiej przypominane
słowa o wysokiej cz
ę
sto
ś
ci
• Lepsze wyniki uzyskujemy
przy uczeniu si
ę
zamierzonym
• Ujawniaj
ą
si
ę
efekty
pierwsze
ń
stwa i
ś
wie
Ŝ
o
ś
ci
• Rozpoznawanie
• Proces mniej zło
Ŝ
ony,
mo
Ŝ
e nast
ę
powa
ć
bez
przypominania:
wystarcz
ą
informacje
dyskryminacyjno-
rozró
Ŝ
niaj
ą
ce
•
Ł
atwiejsze
przypominanie s
ł
ów o
niskiej cz
ę
sto
ś
ci
• Uczenie zamierzone i
mimowolne równie
skuteczne (np. lista
s
ł
ów + wykonywanie
innego zadania)