Działania 

niepożądane i 

toksyczne leków

 

„wszystko jest 
trucizną i nic nie jest 
trucizną, a decyduje o 
tym tylko dawka”

Paracelsus 

•nie ma istotnych różnic 

między lekami a 

truciznami i często 

jedynie dawka decyduje o 

tym czy dana substancja 

działa jak lek lub trucizna

 

Czy to leki, które 

biorę powodują, że 

jest mi niedobrze 

…

Czy jest to 

objaw 

choroby?

I. Działanie 

niepożądane

•wszystkie niekorzystne 

skutki pojawiające się po 
podaniu dawek 
leczniczych danego leku 

„Nie ma Pan objawów 

ubocznych? 

Lepiej zwiększmy dawkę.”

Leki to 

nie 

cukierk

i !!!

•najwięcej działań niepożądanych 

pojawia się ze strony przewodu 
pokarmowego:

- nudności, 
- bóle brzucha, 
- wymioty lub biegunki, 
- brak łaknienia itp.

•wiele pochodnych kwasu 

barbiturowego o działaniu 
przeciwpadaczkowym 
działa również nasennie (co 
nie jest efektem 
pożądanym terapeutycznie) 

1. działanie niepożądane 

bezpośrednie

•w terapiach antybiotykami - 

dysbakteriozy przewodu 
pokarmowego, prowadzące 
do grzybic i będące 
powodem niedoboru 
niektórych witamin

2. działanie 

niepożądane wtórne

Szczególne znaczenie w 

praktyce mają następujące 

działania niepożądane:

 

- reakcje uczuleniowe

-

 działanie na płód (teratogenne/ 

embriotoksyczne)

-

 działanie rakotwórcze 

(karcynogeneza)

II. Działanie 

toksyczne

•następstwa stosowania 

leku w dawkach 
wyższych niż lecznicze 
(efekt przedawkowania)

a. PRZEDAWKOWANIE 

BEZWZGLĘDNE

•ZATRUCIA OSTRE I 

PRZEWLEKŁE

b. PRZEDAWKOWANIE 

WZGLĘDNE

•zatrucie, które powstaje po 

podaniu dawek teoretycznie 
właściwych, lecz zbyt 
dużych dla danego chorego 

•niewydolność różnych 

narządów i inne objawy

c. PRZEDAWKOWANIE 

KUMULATYWNE

•następstwo kumulacji, czyli 

gromadzenie się leków 
wskutek podawania dawek 
większych niż eliminowane 
w danym czasie

Trucizna

•substancja, która po wniknięciu 

do organizmu w niewielkich 

ilościach, może spowodować 

zaburzenia w funkcjonowaniu 

ustroju lub jego śmierć 

wskutek swych własności 

toksykodynamicznych

 

•w rozumieniu prawnym - 

trucizna to każda 
substancja należąca do 
wykazu A, zamieszczonego 
w aktualnej Farmakopei 
Polskiej 

W urzędowych wykazach 

środków 

farmaceutycznych i 

materiałów medycznych 

publikowanych przez 

Ministerstwo Zdrowia i 

Opieki Społecznej są 

stosowane następujące 

oznaczenia:

1. Rp.

 - lek wydawany 

wyłącznie na receptę,

2. Rp.*

 - lek wydawany w 

zasadzie na receptę, lecz w 

wypadku potrzeby farmaceuta 

może wydać 1 (najmniejsze) 

opakowanie także bez recepty

3. L.z.Rp.

   - lek przeznaczony 

do stosowania w lecznictwie 
zamkniętym

4. Rp.w. -

 lek wydawany z 

apteki na podstawie recepty z 
wtórnikiem

5. x -

 preparaty 

przeznaczone do akcji 
szczepień

6. N -

 lek odurzający, 

wydawany wyłącznie na 
receptę z wtórnikiem

7. A - lek bardzo silnie 

działający

8. B -

 lek silnie działający

9.  -

 znak zakazu - lek 

upośledzający w znacznym 
stopniu sprawność 
psychofizyczną (przez 24 h po 
jego zażyciu istnieje bezwzględny 
zakaz prowadzenia pojazdów)

10. ! -

 

znak ostrzegawczy -

 

środek farmaceutyczny, 
który może upośledzić 
sprawność psychofizyczną 
(nie ma formalnego zakazu 
prowadzenia pojazdów, ale 
należy pacjenta ostrzec)

•Leki OTC  
(over the counter 

drugs) = leki bez 
recepty

Wpływ leków na wyniki 

badań diagnostycznych

•niektóre leki mogą zmieniać 

wyniki badań diagnostycznych 

krwi i moczu !!!

•przed wykonaniem badań należy 

zaniechać podawania leków, 

chyba że są bezwzględne 

wskazania do ich podawania

Lekozależność 

•stan organizmu wyrażający się 

zaburzeniami jego czynności, 
połączony z tendencją do 
zażywania danego leku w celu 
uzyskania określonych 
pożądanych efektów

•nałóg a przyzwyczajenie

Współczesna 

farmakoterap

ia, mimo 

ogromnych 

osiągnięć, 

nadal jest na 

etapie 

poszukiwań