PROBLEMY POLSKIEGO
PIELĘGNIARSTWA
The main problems Polish
nursing
PROBLEMY POLSKIEGO
PIELĘGNIARSTWA
The main problems Polish
nursing
W Europie Zachodniej i USA na przestrzeni lat
zwiększała
się
samodzielność
zawodowa
pielęgniarek
połączona
z
bezpośrednim
poszerzaniem kompetencji zawodowych, jasnym
określeniem struktury organizacyjnej, w tym
podległości służbowej pielęgniarek. Wysokość
wynagrodzenia
i
zakres
kompetencji
zróżnicowano w zależności od poziomu
wykształcenia.
przebiegała wolniej i w nieco innych
kierunkach
niż
pielęgniarstwa
zachodnioeuropejskiego i
amerykańskiego.
Ewolucja
polskiego
pielęgniarstwa
Zachodnie szkolnictwo
pielęgniarskie
rozwijało się przede wszystkim w oparciu o
model edukacyjny F. Nightingale, która
zainicjowała w 1860 r. dwustopniowy system
kształcenia przeddyplomowego.
Polski system kształcenia
pielęgniarek do końca XX w.
oferował zdobycie tytułu pielęgniarki w cyklu
nauczania na poziomie średnim licealnym oraz
pomaturalnym lub policealnym.
Studia magisterskie 4-5 letnie (stacjonarne/
niestacjonarne) przeznaczone były tylko dla osób
już posiadających dyplom pielęgniarski. To
spowodowało, że łączny cykl kształcenia do
poziomu magistra pielęgniarstwa trwał od 6 do
10 lat.
Uzyskanie przez Polskę w 2004 r.
statusu członka Unii Europejskiej
miało przyczynić się m. in. do
uregulowania
systemu
kształcenia
pielęgniarek
poprzez
jego
dostosowanie do zapisów Dyrektywy
77/453/EWG.
Niestety nie wszystkie standardy kształcenia na
poziomie
licencjata
pielęgniarstwa
były
kompatybilne z cytowaną dyrektywą, głównie w
treści zapisu dotyczącego czasu trwania nauki, tj.
4600 godzin ( 6 semestrów), z czego 50 % winno
być przeznaczone na nauczanie praktyczne, a 30
% na kształcenie teoretyczne .
Niedobory kadrowe
Wg raportu WHO prawie 57 krajów nie spełnia
granicznego kryterium liczbowego pracowników
ochrony zdrowia, poniżej którego dostęp do
podstawowych świadczeń zdrowotnych jest
niemożliwy.
Kryzys ten będzie narastał we wszystkich
państwach, które nie będą w stanie zabezpieczyć
kompleksowych
usług
pielęgnacyjno-
opiekuńczych adekwatnie do rosnącego
zapotrzebowania starzejących się społeczeństw
W latach 2001 – 2004 polskie szkoły pielęgniarskie
ukończyło 10520 absolwentów, w tym
6423
absolwentów szkół pomaturalnych,
1517
absolwentów studiów zawodowych,
2580
absolwentów
magisterskich
studiów
pielęgniarskich.
Jednak
nie
wszyscy
absolwenci
rozpoczęli
pielęgniarską pracę zawodową. Do okręgowych rad
pielęgniarek i położnych z wnioskiem o wydanie
prawa wykonywania zawodu wystąpiło
97,7 % absolwentów szkół pomaturalnych,
59,7
%
absolwentów
z
tytułem
licencjata
pielęgniarstwa,
6,2 % absolwentów z tytułem magistra
pielęgniarstwa.
Zaświadczenia o kwalifikacjach zawodowych wg
Dyrektywy 77/452/EWG i emigracja polskich
pielęgniarek
Dyrektywy 36/2005/EW - automatyczne uznanie
kwalifikacji -magistrowie pielęgniarstwa.
Licencjaci pielęgniarstwa i pielęgniarki- absolwentki
szkoły pomaturalnej mogą uzyskać zaświadczenie o
kwalifikacjach zgodnych z kryteriami unijnymi na
zasadach praw nabytych pod warunkiem posiadania
pielęgniarskiego
doświadczenia
zawodowego
w
wymiarach:
licencjat pielęgniarstwa – trzy lata stażu pracy w
ostatnich pięciu latach,
absolwent szkoły pomaturalnej- pięć lat stażu pracy w
ostatnich siedmiu latach.
nie
spełniające
kryterium
dziesięcioletniej
podbudowy
szkoły
ogólnej
dla
kształcenia
zawodowego pielęgniarki nie zostały objęte
dyrektywami
sektorowymi.
Mają
możliwość
ubiegania się o uznanie kwalifikacji w oparciu o
Dyrektywy ogólne, po odbyciu stażu adaptacyjnego
lub zdaniu egzaminu/ testu kompetencyjnego.
Taka sytuacja budzi poczucie dyskryminacji w
ostatniej grupie.
Pielęgniarki
– absolwentki liceum medycznego
Studia pomostowe -
szanse i zagrożenia
Aktualizowanie standardów kształcenia pielęgniarek
bez jednoznacznego wskazania
prawnego, że standardy te obowiązują
również studentów, którzy rozpoczęli naukę przed ich
wprowadzeniem
nie wydawanie prawa wykonywania zawodu
pielęgniarki
absolwentom
kierunków
pielęgniarskich, w ramach których kształcenie było
niezgodne z obowiązującymi standardami.
Rozbieżne
informacje
uzyskiwane
przez
zainteresowanych absolwentów z:
Ministerstwa Zdrowia,
uczelni,
okręgowych izb pielęgniarek i położnych
powodowały
poczucie
krzywdy,
dyskryminacji,
oszukania i działania na szkodę pielęgniarek.
Zainteresowane pielęgniarki zaskarżały uchwały
okręgowych rad pielęgniarek i położnych do
Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych lub sądów
administracyjnych
Tryb odwoławczy i/ lub toczące się procesy
sądowo-administracyjne wydłużały czas
oczekiwania na realne rozpoczęcie pracy
zawodowej.
Dotyczyło to przede wszystkim położnych, które
ukończyły dodatkowo kierunek pielęgniarski i tych
osób,
które
przed
rozpoczęciem
studiów
pielęgniarskich nie posiadały prawa wykonywania
zawodu pielęgniarki.
Niektóre uczelnie wychodząc naprzeciw
powyższym
problemom
wprowadziły
programy
naprawcze
kształcenia
dla
studentów
w
trakcie
nauki
i
cykl
uzupełniający do standardu kształcenia dla
absolwentów
kierunków
pielęgniarskich,
najczęściej na poziomie magisterskim
Szkoły kształcące pielęgniarki wykazywały
i nadal wykazują małą aktywność w
pozyskiwaniu środków z Europejskiego
Funduszu Społecznego na kształcenie pielęgniarek
w ramach tzw. studiów pomostowych.
W roku akademickim 2006/2007 z tej formy
finansowania skorzystało tylko 8 na 53 uczelnie,
które uzyskały akredytację KRASzM.
Konsekwencją tego jest poczucie nierówności
regionalnej.
Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015 stwarza
szansę w priorytecie 6.3
Doskonalenie zawodowe kadr medycznych
służące wzrostowi konkurencyjności oraz
podniesienie jakości zarządzania w ochronie
zdrowia
pozyskania środków na kształcenie przed- i
podyplomowe pielęgniarek.
Kształcenie podyplomowe
pielęgniarek i położnych
brak zróżnicowania form kształcenia dla osób z
poszczególnymi tytułami zawodowymi, np.
wątpliwa
jest
zasadność
kończenia
kursów
kwalifikacyjnych przez magistra pielęgniarstwa,
który w ramach kształcenia realizuje większy
wymiar
godzinowy
zajęć
teoretycznych
i
praktycznych w danej dziedzinie niż przewidują to
programy kursów kwalifikacyjnych.
Ukończenie szkoleń podyplomowych w
większości przypadków nie skutkuje
wzrostem kompetencji w pracy zawodowej,
samodzielności zawodowej i
wynagrodzenia ,
Małe możliwości decyzyjne pielęgniarki w
zakresie podaży leków i wykonywania
świadczeń bez zlecenia lekarskiego.
konsekwencja braku jasnego sprecyzowania
kompetencji jakie pielęgniarka zdobywa w danej
dziedzinie i formie kursu.
Akty prawne nie wskazują jednoznacznie źródeł
finansowania zorganizowanych form kształcenia
podyplomowego, poza specjalizacją.
Czynniki ograniczające dostępność
pielęgniarek do form doskonalenia
zawodowego
współwystępujące:
problemy kadrowe w zakładach opieki
zdrowotnej,
niemożność uzyskania oddelegowania
lub urlopu szkoleniowego na kursy,
wysokie opłaty,
mała liczba organizowanych szkoleń.
mała aktywność pielęgniarek.
Środowisko pielęgniarskie nie jest
ostatecznie zdecydowane, co do
wprowadzenia
obowiązku
kształcenia
ustawicznego.
Z jednej strony opowiada się za tym, że
ustawiczne doskonalenie zawodowe powinno być
warunkiem niezbędnym do wykonywania zawodu
pielęgniarki (58%), z drugiej zaś jest przeciwne
poddawaniu okresowej ocenie według kryteriów
odbytych szkoleń i innych form doskonalenia
zawodowego (62,07% )
Niska ranga społeczna, ekonomiczna
i zawodowa polskiej pielęgniarki.
Zawód pielęgniarki nie jest zawodem atrakcyjnym
dla młodych ludzi. Niskie płace, informacje w
mediach o toczących się protestach i akcjach
strajkowych niewątpliwie nie podnoszą prestiżu
pielęgniarskiego.
Z drugiej jednak strony należy podkreślić, że
rosnące szanse zatrudnienia na stanowisku
pielęgniarskim
i
otwartość
zachodnioeuropejskiego rynku pracy dla
pielęgniarskiej grupy zawodowej przyczyniają
się
do
powolnego
wzrostu
rangi
pielęgniarstwa.
Dynamiczny rozwój teorii i badań naukowych
prowadzonych przez polskie pielęgniarki.
Zjawiskiem coraz częściej występującym w
polskim
pielęgniarstwie
jest
wypalenie
zawodowe i problemy zdrowotne pielęgniarek,
głównie:
zaburzenia rytmu snu,
przewlekłe zmęczenie,
choroby zwyrodnieniowe,
bóle kręgosłupa,
żylaki kończyn dolnych,
choroby nowotworowe,
choroby psychiczne,
choroby alergiczne,
zespół nietolerancji pracy zmianowej,
zaburzenia seksualne,
przyspieszenie procesów starzenia się itd.
Ciągłe sytuacje stresowe:
wymagania stawiane jej przez pracodawcę,
przełożonych, prawo i pacjenta,
rozbieżności między nimi a wymaganiami
stawianymi sobie przez same pielęgniarki,
konflikt
ról
i
zadań,
np.
otrzymywanie
sprzecznych
poleceń,
wykonywanie
zadań
niezgodnych z kwalifikacjami,
poczucie
niepewności
spowodowane,
np.
brakiem dostatecznych informacji, pojedynczymi
obsadami dyżurowymi i znaczną liczbą pacjentów
przypadającą na jedną pielęgniarkę,
praca w godzinach nadliczbowych oraz brak
jasno określonych granic samodzielności w
wykonywaniu czynności zawodowych.
brak równowagi pomiędzy wysiłkiem i nagrodą
za ten wysiłek, co bezpośrednio wpływa na
niski poziom zadowolenia z
pracy.
Dotyczy to przede wszystkim wykorzystania
własnych możliwości w pracy, zapewnienia
kompleksowej
opieki
nad
pacjentem,
warunków fizycznych, wsparcia
psychologicznego i
perspektyw pracy.
Polskie pielęgniarki mogą częściowo liczyć na
wsparcie ze strony kolegów ( średnia - 3,55 ) i
na słabsze wsparcie od przełożonych ( średnia
– 3,07).
Stosunki międzyludzkie:
pielęgniarki najlepiej oceniają relacje z
koleżankami,
a najgorzej z kadrą zarządzającą i administracją.
Taka sytuacja wpływa niewątpliwie na silniejsze
poczucie więzi z zawodem a nie z organizacją.
Wraz z wiekiem nasila się poczucie więzi i z zawodem
i z organizacją
Dla rozwiązania problemów w sektorze
pielęgniarskim konieczne jest
opracowanie strategii rozwoju polskiego
pielęgniarstwa bazującej na aktach prawnych
zgodnie korespondujących ze swoimi zapisami,
uwzględniającej działania korygująco- progresywne
w zakresie:
promocji zawodu,
zróżnicowania kompetencji w zależności od
poziomu wykształcenia przed- i podyplomowego,
minimalnych obsad pielęgniarskich,
podstawowych kryteriów gwarantujących
bezpieczeństwo w pracy pielęgniarki,
trybu i standardów kształcenia i doskonalenia
zawodowego,
działań
zapobiegających
powikłaniom
zdrowotnym związanym z wykonywaną pracą.
Dziękuję za uwagę