1
Język haseł
przedmiotowych
Biblioteki Narodowej
1
Język haseł
przedmiotowych
Biblioteki Narodowej
2
I. Historia JHP BN
II. Jednostki leksykalne JHP BN
III. Zasady doboru i redakcji merytorycznej haseł
IV. Tematy jednostkowe
1. Hasło osobowe
2. Hasło korporatywne
3. Hasło tytułowe
4. Hasło geograficzne
V. Struktura artykułu przedmiotowego JHP BN
VI. Udostępnianie kartoteki wzorcowej JHP BN
Język haseł
przedmiotowych Biblioteki
Narodowej
3
Hasło przedmiotowe
Hasło przedmiotowe składa się:
tematu
dopowiedzenia
określnika
4
Typy haseł
przedmiotowych
Typy haseł przedmiotowych
Hasło przedmiotowe proste, np.:
Botanika
Hasło przedmiotowe proste z
dopowiedzeniem, np.:
Kennedy (rodzina)
Hasło przedmiotowe rozwinięte, np.:
Choroby dziecięce – leczenie
Komputery – stosowanie - psychologia
5
Tematy
Rodzaje tematów:
Tematy ogólne – to nazwy rzeczy
pospolitych. Odpowiadają rzeczom,
które mają więcej odpowiedników
w naszym języku.
Tematy ogólne proste, np.;
Botanika
Tematy ogólne wielowyrazowe, np.:
Sztuka ludowa
6
Tematy jednostkowe
indywidualne
Osobowe – identyfikuje osobę
rzeczywistą lub fikcyjną
rozpoczynające się od imienia, np.
Wojciech (św. ; 956-992)
osobowe – nazwy rodzin lub rodów, np.
Kowalski (rodzina)
Radziwiłłowie (ród)
Piastowie (ród)
Norma: PN-N 01229:2002. Hasło opisu bibliogr. - hasło osobowe instr. M.
Janowskiej
7
Korporatywne
Norma PN-N 01230:2001.
Instr. W. Klenczon i A. Stolarczyk,
Warszawa, 2004
Korporatywne przedmiotowe:
Nazwy kościelne
Nazwy terytorialne
Korporatywne – nazwa imprezy
8
Tytułowe
Tytułowe
Tytułowe przedmiotowe
9
Geograficzne
Geograficzne – nazwa identyfikująca obszar,
miejscowość lub jednostkę fizjograficzną
Norma PN-N 01228 : 1994. Hasło opisu bibliogr.
Forma nazw geograficznych
geograficzne – obiekty fizjograficzne – jeżeli
nazwa ma formę krótszą i dłuższą, stosujemy
krótszą, np.
ATLANTYK
nie Ocean Atlantycki
10
Stosowanie określników
Kolejność określników w haśle
przedmiotowym:
rzeczowy (ogólny)
geograficzny
chronologiczny
formalny
11
W rozwiniętym haśle przedmiotowym
może wystąpić tylko jeden określnik
geograficzny
i jeden chronologiczny
Nie ma ograniczeń co do stosowania kilku
określników rzeczowych np.
Śląsk, Górny - gospodarka - badanie – instytuty
Katowice (woj. śląskie) - kultura - socjologia
12
W uzasadnionych przypadkach - gdy
mamy do czynienia z formą wydawniczą/
piśmienniczą obejmującą inne formy -
określnik formalny może przesunąć się
na pozycje określnika rzeczowego np.
Matematyka - podręcznik dla szkół podstawowych -
informator
Malarstwo polskie - katalog wystawy - bibliografia
13
W szczególnych przypadkach –
gdy oprócz formy wydawniczej/
piśmienniczej chcemy wskazać na
typ dokumentu, można uwzględnić w
haśle rozwiniętym dwa określniki
formalne np.
Polska - mapy - dokument elektroniczny
Ptaki - atlas - dokument elektroniczny
14
Określniki odnoszą się do tematu,
a nie do sąsiadujących określników
ale często (zwłaszcza po tematach
geograficznych) także do połączenia
temat + określnik, np.:
Śląsk - gospodarka - prognozy
Katowice (woj. śląskie) - nauka - instytuty
Polacy za granicą - Niemcy -1918-1933 r.
15
Nie należy budować haseł
przedmiotowych rozwiniętych
niejednoznacznych, tzn. takich, które
można interpretować na różne
sposoby, np.
Sztuka francuska - zbiory - Polska - 17 w. - katalog
wystawy
Poezja polska - recepcja - Francja - 19 w.
16
Nie jest wskazane budowanie haseł
bardzo długich i złożonych.
Większy walor informacyjny
i wyszukiwawczy mają hasła bardziej
zwarte konstrukcyjnie, zbudowane
z mniejszej ilości elementów.
17
Metodyka opracowania przedmiotowego
z użyciem tematów i określników
równobrzmiących
Polska - administracja - 12-14 w.
NIE Administracja - Polska -12-14 w.
Francja - gospodarka - 1918-1939 r.
NIE Gospodarka - Francja -1918-1939 r.
Ameryka Łacińska - kultura - 19 w.
NIE Kultura - Ameryka Łacińska -19 w.
Niemcy - polityka - 1933-1945 r.
NIE Polityka - Niemcy 1933-1945 r.
18
Równobrzmiące tematy
i określniki geograficzne
Polsko-radzieckie stosunki polityczne w latach 1932-1935 / Stanisław
Gregorowicz. - Wrocław, 1982
Polska - polityka- ZSRR - 1918-1939 r.
ZSRR - polityka - Polska - 1917-1941 r.
Ewangelicki Kościół Unijny na polskim Górnym Śląsku (1922-1939) /
Henryk Czembor. - Katowice, 1993 Ewangelicki Kościół Unijny na
polskim Górnym Śląsku
Polityka narodowościowa - Polska - 1918-1939 r.
Polityka wyznaniowa - Polska - 1918-1939 r.
Niemcy - ludność - religia - Polska - 1918-1945 r.
Kurier Polski : świat, ludzie, wydarzenia. - Sao Paulo, 1948-1950
Czasopisma społeczno-kulturalne polskie - Brazylia - 1944-1956 r.
19
Tematy i określniki
etniczne
Ormiańskie rody szlacheckie / Ludwik Korwin [pseud.]. - Bonn; Luxemburg,
1985
Mniejszości narodowe - Polska
Ormianie - Polska
Rody - Ormianie - Polska
Szlachta - biografie - Polska
Broń i uzbrojenie Tatarów / przygot. Jacek Gutowski. - Warszawa, 1997
Broń biała - Tatarzy
Sztandary - wojsko - Tatarzy
Wojsko - wyposażenie - Tatarzy
Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi do 1939 roku / Kazimierz Badziak,
Jacek Walicki. - Łódź, 2002
Mniejszości narodowe - opieka społeczna - organizacje - Polska - 19-20 w.
Żydzi - opieka społeczna - organizacje - Polska - 19-20 w.
Łódź (woj. łódzkie) - opieka społeczna - organizacje - 19-20 w.
20
Określników etnicznych nie stosuje się po nazwach
miejscowości i regionów w obrębie jednego
państwa.
Zagadnienia narodowościowe w takich przypadkach
wyraża się stosując określnik - stosunki etniczne po
odpowiedniej nazwie geograficznej, np.:
Warszawa - stosunki- etniczne
Tematy i określniki
etniczne
21
Stosowanie określnika
historia
i określników
chronologicznych
22
Określnik - historia stosuje
się po:
tematach z dziedziny literatury
(oraz jej rodzajach i gatunkach), sztuki
(oraz jej rodzajach, (stylach i kierunkach),
filozofii (oraz jej kierunkach), teologii (oraz
jej rodzajach), np.:
Dramat szwedzki - historia - 20 w.
Sztuka włoska - historia - 13-15 w.
Rzeźba grecka - historia - do 5 w.
Etyka - historia - od 1945 r.
Teologia pastoralna - historia
23
Po temacie Ideologia
(oraz jej kierunkach)
np.:
Antyklerykalizm - historia
Konserwatyzm - historia - 19 w.
Pacyfizm - historia
24
Po temacie Prawo
(oraz jego rodzajach)
np.:
Prawo - historia - Polska - 17 w.
Prawo cywilne - historia - Niemcy - 1918-
1933 r.
25
Po dziedzinach wiedzy
Matematyka - historia
Nauki przyrodnicze - historia - 17-
18 w.
Technika - historia - 18 w.
26
Po tematach wyrażających formę
piśmienniczą lub wydawniczą
np.:
Encyklopedia francuska - historia - 18
w.
Czasopisma polityczne rosyjskie -
historia - 1917-1941 r.
Wydawnictwa albumowe - historia -
Polska
27
Określniki chronologiczne
w JHP BN
Rodzaje określników chronologicznych:
wiek/-i lub data/-y roczne, oba zapisywane cyframi
arabskimi i uzupełniane skrótem „w." (wiek/-i) lub „r.” (rok),
np.:
5-4 w. p.n.e.
1 w. p.n.e. - 1 w.
5 w.
19-20 w.
1918-1939 r.
Są również stosowane określniki poprzedzone
przyimkiem „od" lub „do", np.:
do 10 w.
od 2001 r.
28
Inne określniki dla 20-21
w .
od 1965 r., np.:
Posoborowe dokumenty Kościoła Katolickiego
o małżeństwie i rodzinie. T. 1 / wybór i wstęp Kazimierz
Lubowicki. - Kraków, 1999
Małżeństwo - prawo kanoniczne
Małżeństwo - teologia - katolicyzm - od 1965 r.
Rodzina - teologia - katolicyzm - od 1965 r.
od 2004 r., np.:
Polska w Unii Europejskiej: doświadczenia pierwszego roku
członkostwa [pod red. Rafała Hykawego]. - Warszawa, 2005
Unia Europejska - a Polska - od 2004 r.
Polska - a Unia Europejska - od 2004 r.
29
Inne określniki
chronologiczne, zawierające
daty roczne:
stan na... (rok), np.:
Degradacja środowiska - Polska - stan
na 2003 r.
daty roczne - wybory wszelkiego
typu, klęski żywiołowe, np.:
Wybory samorządowe - Polska - 2002
r.
30
Określniki ogólne
zawierające dane
chronologiczne
zamach + data roczna
określnik- zamach + data roczna stosuje się
po tematach osobowych
Jan Paweł II (papież ; 1920-2005) - zamach 1981
r.
zjednoczenie + data roczna
określnik- zjednoczenie stosuje się po
nazwach państw i regionów świata
Niemcy -zjednoczenie 1990 r.
31
Określniki chronologiczne
po tematach z dziedziny
literatury, sztuki, filozofii
Teksty, np.:
Poezja polska - 19 w.
Opowiadanie polskie - 19-20 w.
Powieść angielska - 21 w.
Filozofia - 17 w.
Opracowania, np.:
Poezja polska - historia - 1918-1939 r.
Powieść angielska - historia - od 2001 r.
Filozofia - historia - Polska - 1944-1956 r.
Malarstwo polskie - historia - od 1980 r.
32
Określniki chronologiczne w
opracowaniu pamiętników, np.:
Pamiętniki polskie - 1939-1945 r.
Określniki chronologiczne w
opracowaniu publicystyki, np.:
Publicystyka polska - 1939-1945 r.