Podstawowe pojęcia
pedagogiczne
Podstawowe pojęcia
pedagogiczne
EDUKACJA
To ogół działań, procesów i warunków, które
mają sprzyjać rozwojowi człowieka, a rozwój
jest określany poprzez lepsze rozumienie siebie
i relacji ze światem, skuteczniejszą kontrolę
własnych zachowań i większe sprawstwo
wobec procesów zewnętrznych .
(Kwieciński 1996)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
EDUKACJA
to ogół oddziaływań międzygeneracyjnych służących
formowaniu całokształtu zdolności życiowych
człowieka (fizycznych, poznawczych, estetycznych,
moralnych i religijnych), czyniącym z niego istotę
dojrzałą, świadomie realizującą się, „zadomowioną” w
danej kulturze, zdolną do konstruktywnej krytyki i
refleksyjnej afirmacji…
(Leksykon 2000)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
Świadomie organizowana działalność społeczna, oparta na
stosunku wychowawczym między wychowankiem a
wychowawcą, której celem jest wywoływanie zamierzonych
zmian w osobowości wychowanka (Okoń 1998).
Byt społeczny, będący wytworem przynajmniej dwóch osób,
pomiędzy którymi zachodzi relacja wyrażająca się w
przekraczaniu przestrzeni międzypodmiotowej za pomocą
obranej formy kontaktu, w ramach którego podmiot wychowujący
(działający) kierując się powszechnie uznanym dobrem umożliwia
podmiotowi wychowywanemu (doznającemu) osiągnąć wzrost
własnej tożsamości (Tchorzewski).
Wspólna wędrówka wychowanka i wychowawcy ku horyzontowi
prawdy, dobra, piękna (Gadacz).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
jest formowaniem, kształtowaniem, zmienianiem czyjejś osobowości,
spowodowaniem czy wyzwalaniem w niej pożądanych zmian
(Konarzewski 1987).
jest profesjonalnym, świadomym, celowym utrzymaniem,
doskonaleniem i rozwijaniem pozytywnych oraz funkcyjnych możliwości
człowieka, jego funkcji psychicznych, procesów i cech osobowości
(Zelina 2004).
jest przygotowywaniem do zadań i ról życiowych, czyli zamierzoną
pomocą w socjalizacji osoby (Muszyński 1974)
jest czynnością gwarantującą w społeczeństwie przekaz „kapitału
duchowego” z pokolenia na pokolenie. Jej istotą jest przekaz w rodzinie
już od najwcześniejszego wieku dzieci wzorców i norm postępowania,
rytuałów komunikacyjnych, nawyków higienicznych i tym podobnych
(Prucha 2000).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
jest zamierzonym i świadomym oddziaływaniem na człowieka,
współtworzącym „jego osobową indywidualność” (Cichoń 1981).
jest wprowadzaniem drugiej osoby w wartościowy sposób życia,
które liczy się z nią jako wartością, umożliwia jej pełną
samorealizację oraz odwołuje się do wszystkich jej społecznie i
biologicznie uformowanych sił dla jej wyrażenia się w świecie, a
może i dla spełnienia w nim jej powołania (Ruciński 1988).
jest to praca z człowiekiem i nad człowiekiem przy jego aktywnym
współudziale, jako osobą, która znajduje się w stanie dojrzewania i
rozwoju (Tischner 1981).
jest szczególną relacją międzyludzką, w której podmiotem i zarazem
przedmiotem czynów wychowujących jest osoba (Nowak 1999).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
Trzy znaczenia:
–
wszelkie nieintencjonalne działanie społeczne jakoś
formujące człowieka (znaczna część naukowców zamiast
o wychowaniu w tym znaczeniu mówi o socjalizacji)
–
wszelkie działanie podejmowane intencjonalnie w celu
formowania człowieka
–
działania podejmowane intencjonalnie w celu
formowania tych aspektów osobowości człowieka, które
związane są z wartościami i emocjami, a więc na
przykład kształtowanie postaw w stosunku do innych
ludzi, różnych obiektów, idei abstrakcyjnych i samego
siebie
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
WYCHOWANIE
TO DZIAŁANIE ŚWIADOME I CELOWE
Wszelkie nieintencjonalne wpływy otoczenia nazywamy
raczej socjalizacją, albo „spontaniczną socjalizacją”.
SOCJALIZACJA: proces kształtowania mentalności,
postaw i działań ludzi przez społeczeństwo.
SOCJALIZACJA WYPRZEDZAJĄCA: naśladowanie reguł
i wzorów, a zwłaszcza sposobu i stylu życia
środowisk, do których aspirujemy i w których
chcielibyśmy zostać zaakceptowani.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
KSZTAŁCENIE
To ogół czynności i procesów
umożliwiających ludziom poznanie
przyrody, społeczeństwa i kultury, a
zarazem uczestnictwo w ich
przekształcaniu, jak również możliwie
wszechstronny rozwój sprawności
fizycznych i umysłowych,
zainteresowań i zdolności...
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
NAUCZANIE
Planowa i systematyczna praca nauczyciela z
uczniami mająca na celu wywołanie pożądanych,
trwałych zmian w ich postępowaniu, dyspozycjach
i całej osobowości - pod wpływem uczenia się i
opanowywania wiedzy, przekazywania wartości i
działań praktycznych (W. Okoń).
UCZENIE SIĘ
Proces, w którego toku na podstawie doświadczenia,
poznania i ćwiczenia powstają nowe formy
zachowania się i działania lub ulegają zmianie
formy wcześniej nabyte (W. Okoń).
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PEDAGOGIKA
To nauka o wychowaniu, której przedmiotem jest działalność
wychowawcza, mająca na celu wyposażenie całego
społeczeństwa - a przede wszystkim młodego pokolenia - w
wiedzę, sprawności ogólne i zawodowe, zainteresowania,
system wartości, postawy i przekonania oraz
przysposobienie do oddziaływania na własny rozwój (Okoń).
PEDAGOGIKA=DYDAKTYKA+TEORIA WYCHOWANIA
Pedagogika to dyscyplina naukowa (lub dziedzina wiedzy) o
procesach edukacyjnych i dyskursach edukacyjnych, czyli
zadaniem jej jest wytwarzanie wiedzy o całokształcie
praktyki edukacyjnej – minionej i aktualnej. Obiektem
badań tak rozumianej pedagogiki są więc pedagogie we
wszystkich swoich znaczeniach (Hejnicka-Bezwińska)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PEDAGOGIA
sztuka skutecznego wywierania wpływu na dzieci i młodzież
dla zrealizowania określonych celów edukacyjnych
(„uprawa ludzkiego ducha”)
paradygmat edukacyjny, który może występować w postaci
1/ doktryny pedagogicznej, 2/ideologii edukacyjnej, 3/
ukrytego programu wychowania
względnie trwały i spójny zbiór praktyk edukacyjnych,
poprzez które jednostka przyswaja sobie (lub rozwija
dotychczas istniejące) formy postępowania, wiedzy,
umiejętności i kryteria ich oceny, przejmując je od kogoś
(lub czegoś), kogo uznaje za stosownego ich dostarczyciela
(przekaziciela) i ewaluatora
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
PARADYGMAT
dostarcza modelowych rozwiązań uprawiającym daną
dyscyplinę naukową lub typ nauk (model nauki i
naukowości) i obejmuje: 1) zbiór przyjętych założeń,
2) zbiór podstawowych teorii i twierdzeń opisujących i
wyjaśniających rzeczywistość lub jej fragment (np.
edukację), 3) instrumentarium badawcze, 4)
zastosowania osiągniętych wyników badań (T. S.
Kuhn). Współczesna pedagogika dopuszcza
współistnienie wielu paradygmatów naukowych.
przyjęty sposób widzenia rzeczywistości w danej
dziedzinie, doktrynie itp.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
CELE EDUKACJI SZKOLNEJ
Poznanie tradycji, historii i kultury społeczeństwa polskiego
na tle szerszego dorobku cywilizacyjnego ludzkości.
Wyposażenie w wiedzę niezbędną do funkcjonowania w
pierwszej połowie XXI wieku wraz z umiejętnością stosowania
tej wiedzy w sytuacjach nowych i nieoczekiwanych.
Wytworzenie chęci służenia ojczyźnie i poczucia
odpowiedzialności za państwo.
Przygotowanie do funkcjonowania w demokratycznym
społeczeństwie obywatelskim.
Wytworzenie trwałej tendencji do zdobywania wiedzy,
samokształcenia i samopoznawania wraz z umiejętnością
skutecznego podejmowania działań w tej dziedzinie.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
CELE EDUKACJI SZKOLNEJ (2)
Wyrobienie otwartej postawy wobec ludzi należących do
innych narodów i społeczeństw.
Wyrobienie umiejętności porozumiewania się z innymi.
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
NAUCZYCIEL
TRANSFORMATYWNY INTELEKTUALISTA
PRZEWODNIK, TŁUMACZ
REFLEKSYJNY PRAKTYK
RADYKALIZM HUMANISTYCZNY
TAKT
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
MĄDROŚĆ PRAKTYCZNA
AUTONOMICZNY PODMIOT
PROFESJONALIZM+EGZYSTENCJALNA
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PERMANENTNY ROZWÓJ (TAKŻE MORALNY)
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
ROLE PEŁNIONE PRZEZ NAUCZYCIELA
ORGANIZATORSKO-KIEROWNICZA (STRAŻNIK
CZASU, PANOWANIE NAD POROZUMIEWANIEM SIĘ,
DYSPONOWANIE POMOCAMI DYDAKTYCZNYMI,
UTRZYMYWANIE PORZĄDKU I DYSCYPLINY)
OSOBA MOBILIZUJĄCA UCZNIÓW DO NAUKI
OSOBA UŁATWIAJĄCA UCZNIOM PRACĘ
NAUCZYCIEL JAKO DORADCA (WSPARCIE)
NAUCZYCIEL JAKO EKSPERT
WYCHOWAWCA
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
STYLE KIEROWANIA WYCHOWAWCZEGO
TO MINISTRATEGIA PEŁNIENIA ROLI KIEROWNICZEJ
STYL AUTOKRATYCZNY
STYL LAISSEZ-FAIRE
STYL DEMOKRATYCZNY
STYLE POŚREDNIE
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
UCZEŃ - NAJWAŻNIEJSZA OSOBA W
PROCESIE KSZTAŁCENIA
ROZWÓJ DZIECKA A ROLA NAUCZYCIELA
NIEPOWODZENIA SZKOLNE
ADOLESCENCJA
NIESTAŁOŚĆ PSYCHORUCHOWA
NIERÓWNOMIERNOŚĆ ROZWOJU
INTELIGENCJA
PAMIĘTANIE I UCZENIE SIĘ
STADIA ROZWOJU POZNAWCZEGO:
SENSOMOTORYCZNE, PRZEDOPERACYJNE, OPERACJI
KONKRETNYCH, OPERACJI FORMALNYCH
ROZWÓJ MORALNY
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE
UCZEŃ - NAJWAŻNIEJSZA OSOBA W
PROCESIE KSZTAŁCENIA (2)
LĘK
ZDOBYWANIE WIEDZY O UCZNIU
KLASA SZKOLNA JAKO GRUPA SPOŁECZNA
PODSTAWOWE POJĘCIA
PEDAGOGICZNE