Czy Państwo powinno
stabilizować gospodarkę?
Czy Państwo powinno
stabilizować gospodarkę?
GŁÓWNE CELE POLITYKI
GOSPODARCZEJ
1. Stanowienie prawa i porządku
2. Dostarczanie dóbr publicznych
3. Nakładanie podatków
4. Funkcje opiekuńcze –
rozwiązywanie problemów
społecznych np: osłona socjalna,
zasiłki dla bezrobotnych, szkolnictwo,
mieszkania
5. Działania stabilizacyjne
• Działania stabilizacyjne – państwo próbuje zapewnić
równowagę w gospodarce:
- zapewnienie wzrostu gospodarczego
- stabilność cen (brak inflacji)
- pełne zatrudnienie
- równowaga budżetu państwa i bilansu płatniczego czyli
transakcji danego kraju z zagranicą.
• DOPOWIEDZIEĆ:Cele polityki gospodarczej mają strukturę
hierarchiczną i nie da się ich realizować oddzielnie. Wzrost
gospodarczy nastąpi gdy spadnie bezrobocie i inflacja. Cele
niższego rzędu to: ochrona środowiska naturalnego,
popieranie innowacyjności i przedsiębiorczości.
Państwo oddziałowuje na
gospodarkę poprzez:
• Politykę fiskalną
• Politykę monetarną
Polityka fiskalna- nazywana również
polityką budżetową, to działania
zmierzające do osiągnięcia
wyznaczonych przez państwo celów
społecznych i gospodarczych przy
wykorzystaniu instrumentów
fiskalnych kształtujących wielkość
dochodów i wydatków budżetowych
Instrumenty fiskalne to narzędzia i mechanizmy
gospodarcze o charakterze prawno-
ekonomicznym, służące do gromadzenia i
rozdziału funduszy publicznych. Ich charakter
prawny wynika z tego, że są skonstruowane oraz
wykorzystywane według zasad określonych
przepisami prawa, natomiast ekonomiczny – z
tego że mają wpływ na sytuację majątkową
konsumentów producetnów oraz innych
podmiotów rynkowych i przez to w sposób
bezpośredni oddziałowują na ich zachowanie
ekonomiczne.
Instrumenty fiskalne:
• Podatek
• Opłata
• Cło
• Subwencje
• dotacje
Podatki:
bezpośredni- świadczenie pieniężne
obciążające dochody osiągane przez
podatnika, czyli podmiot mający prawny
obowiązek płacić podatek
Pośredni – świadczenie pieniężne płacone od
wydatków ponoszonych przez
konsumentów i producentów na zakup
dóbr i usług. Podatkami pośrednimi
stosowanymi w Polsce są podatek od
towarów i usług oraz podatek akcyzowy
Subwencja – to bezzwrotna pomoc
finansowa udzielona różnym
podmiotom w państwie
Polityka monetarna - systematyczne
działania mające na celu
zapewnienie stabilności cen. Politykę
pieniężną państwa prowadzi bank
centralny lub inna instytucja rządowa
upoważniona do realizacji tej funkcji.
Oddziałuje ona na poziom podaży
pieniądza oraz na kursy walutowe.
Działania banku centralnego w ramach
celów operacyjnych można podzielić
na :
• Politykę restrykcyjną (twardą) - której celem
jest zmniejszanie podaży pieniądza poprzez
sprzedaż papierów wartościowych na otwartym
rynku, podwyższanie stóp procentowych,
zmiany poziomu rezerw obowiązkowych – jest to
polityka antyinflacyjna.
• Politykę ekspansywną (miękką), której celem
jest zwiększanie podaży pieniądza poprzez zakup
papierów wartościowych na otwartym rynku,
obniżanie stóp procentowych, obniżanie poziomu
rezerw obowiązkowych.
• KONIUNKTURA – stan i tendencje
rozwojowe, trendy w zakresie
głównych wielkości ekonomicznych
np: PKB, konsumpcja, zatrudnienie,
poziom cen, poziom płac.
•
Fazy cyklu koniunkturalnego:
1. Faza kryzysu
2. Faza depresji
3. Faza ożywienia
4. Faza rozkwitu
W fazach kryzysu i depresji wzrost gospodarczy może być ujemny. Faza
wzrostowa koniunktury nazywa się ożywieniem koniunktury, ekspansja,
boom gospodarczy. Faza spadkowa nazywa się recesją.
DOPOWIEDZIEĆ:
Klasycznie czynnikami wzrostu są: praca, kapitał, ziemia.
Długofalowy wzrost gospodarczy zależy od oszczędności (czyli tego czego
się nie skonsumuje). Jeśli brakuje oszczędności w kraju to szukamy ich za
granicą (inwestycje zagraniczne, pożyczki zagraniczne, obligacje
wykupione za granicą). Jeśli kapitał zagraniczny odpływa z kraju to jest to
kryzys walutowy. Wysokie stopy procentowe kredytów hamują wzrost
gospodarczy. Oszczędności w krajach transformujących gospodarkę są
niskie, gdyż ludzie kupują dobra, które kiedyś były niedostępne, występuje
duże bezrobocie.
•
Cykle koniunkturalne
•
Żadna gospodarka rynkowa nie rozwija się w równym tempie. Są lata,
kiedy tempo wzrostu dochodu narodowego jest wysokie, w innych latach
jest ono niskie, a czasami dochód nawet spada. Ta niestabilność tempa
wzrostu dochodu narodowego wiąże się z cyklem koniunkturalnym.
Kiedy ludzie mówią o cyklach koniunkturalnych, mają zwykle na myśli:
"okres dobrej koniunktury" czy "kryzys". Słowo "prosperity", czyli "okres
dobrej koniunktury", używane jest, kiedy opisujemy dłuższy okres
charakteryzujący się wysokim zatrudnieniem, rosnącym standardemżycia
obywateli i stabilnymi cenami.
Dla kontrastu "kryzys" oznacza dłuższy okres charakteryzujący się dużym
bezrobociem i niskim wykorzystaniem zdolności wytwórczych gospodarki.
Fabryki nie pracują, wielu pracowników nie może znaleźć pracy, liczba
upadających firm jest bardzo wysoka. Najgorszym kryzysem XX wieku był
wielki kryzys lat trzydziestych. Upadały w tym czasie przedsiębiorstwa i
banki, co powodowało wysokie bezrobocie i straty oszczędności.
Jednak częstsze są krótsze i mniej dramatyczne zmiany aktywności
gospodarczej, które można opisać w różny sposób. Będziemy je określali
jako: boom, załamanie, recesja i ożywienie.
• Boom. Sam wierzchołek cyklu koniunkturalnego
to właśnie boom. Wtedy większość
przedsiębiorstw produkuje na poziomie swoich
maksymalnych możliwości, a osoby poszukujące
pracy nie mająproblemu z jej znalezieniem. W
okresach boomu inwestycje przedsiębiorstw i
wydatki konsumentów są bardzo duże.
Gospodarka funkcjonuje przy niemal pełnym
zatrudnieniu, a popyt na dobra i usługi jest
bardzo wysoki, co sprawia, że ceny rosną szybciej
niż zwykle. To wszystko przygotowuje grunt do
kolejnej fazy cyklu koniunkturalnego.
Załamanie. Z pewnych powodów konsumenci i firmy zaczynają
ograniczać poziom swoich wydatków, co zmniejsza globalny popyt
na dobra i usługi. Przedsiębiorstwa redukujązatrudnienie, zakupy
surowców i zmniejszają produkcję,ponieważ wzrosły ich zapasy.
Niektóre firmy rezygnują z inwestowania w nowe maszyny i
budynki. Konsumenci redukują swoje wydatki, ponieważ
ekonomiści prognozują spadek aktywności gospodarczej w ciągu
najbliższych kilku miesięcy, co oznacza niższe dochody. Bez
względu na to, jaki jest powód, ograniczenie wydatków
przedsiębiorstw i konsumentów oznacza początek załamania.
Wraz ze zmniejszaniem wydatków firmy zaczynają
ograniczaćswoją działalność. Ich produkcja zostaje zredukowana,
co powoduje zwolnienia pracowników. Zwolnieni pracownicy,
którzy są również konsumentami, zaczynajązmniejszać swoje
wydatki. Prowadzi to do jeszcze większego ograniczenia produkcji i
dodatkowych zwolnień.
• Recesja. Kiedy fabryki nie wykorzystują zdolności
produkcyjnych, a bezrobocie jest bardzo duże,
całkowita ilośćwytwarzanych dóbr i świadczonych
usług równieżsię zmniejsza. Jest to dolna faza
cyklu koniunkturalnego, czyli okres recesji.
Wraz z recesją nadchodzą ciężkie czasy.
Bezrobocie rośnie, trudno jest znaleźć pracę, a
wiele firm kończy swą działalność. Recesja, która
trwa bardzo długo i jest dotkliwa w skutkach,
nazywana jest depresją gospodarczą lub
kryzysem.
• Ożywienie. Po okresie recesji sytuacja
gospodarki w końcu zaczyna ulegać poprawie i
wchodzi ona w fazę cyklu koniunkturalnego,
zwaną ożywieniem. W tym czasie wydatki
przedsiębiorstw i konsumentów zaczynają się
zwiększać.Przeczuwając poprawę sytuacji,
przedsiębiorstwa zwiększajązatrudnienie, zakupy
surowców itd., rozpoczynają także inwestycje.
Bezrobocie spada, ponieważ coraz więcej
pracowników znajduje zatrudnienie. Wszystko to
prowadzi do zwiększania wydatków i dalszego
wzrostu zatrudnienia, wydajności i konsumpcji.
• Przyczyny cykli koniunkturalnych
• Przez wiele lat ekonomiści starali się teoretycznie wyjaśnić cykle
koniunkturalne. Na przykład żyjący w XIX wieku angielski
ekonomista, W. S. Jevons, łączył je z plamami na Słońcu. (Zmiany
w atmosferze Słońca, które mogą być powiązane z burzami
magnetycznymi na Ziemi). Zgodnie z obliczeniami Jevonsa,
pojawianie się plam na Słońcu zbiegało się z nieurodzajem i
recesją. Jednakże wnioski Jevonsa bazowały na błędnych danych
astronomicznych, tak więc należało poszukać innych wyjaśnień.
Współcześni ekonomiści, wyjaśniając wahania cyklu
koniunkturalnego, często dokonują rozróżnień pomiędzy
przyczynami zewnętrznymi i wewnętrznymi. Przyczyny
zewnętrzne - to czynniki powodujące wahania cyklu
koniunkturalnego, które pozostają poza systemem ekonomicznym.
Przyczyny wewnętrzne są to takie czynniki, które występują w
samej gospodarce. Przyjrzyjmy się niektórym z nich.
• Wzrost gospodarczy – powiększanie się
rozmiarów produktu narodowego. Nie
można go dość precyzyjnie zmierzyć.
Rozwój gospodarczy – dotyczy zmian
strukturalnych i jakościowych np: bogatszy
asortyment produktów, lepsze
rozmieszczenie produkcji, doskonalsze
techniki produkcji, organizacji pracy.
Trudno jest to zmierzyć np: wzrost liczby
lekarzy na 1 osobę, spadek umieralności
noworodków.
Miernikiem wzrostu gospodarczego jest
tempo lub stopa wzrostu PKB
Ciekawostki
• W Polsce załamanie się tempa wzrostu
gospodarczego było w latach 1979-82. Ponad
20% spadek dobrobytu ludności. Był to
ewenement w skali gospodarek socjalistycznych,
gdyż wszystkie inne kraje socjalistyczne notowały
wzrost gospodarczy, spadek zanotowały około
roku 1990.
W latach 1989-92 ponownie nastąpił spadek PKB
rzędu 25-30%.
W latach 1995-96 notowano wzrost gospodarczy
rzędu 7%.
• Klasycznie czynnikami wzrostu są: praca, kapitał, ziemia.
Długofalowy wzrost gospodarczy zależy od oszczędności
(czyli tego czego się nie skonsumuje). Jeśli brakuje
oszczędności w kraju to szukamy ich za granicą (inwestycje
zagraniczne, pożyczki zagraniczne, obligacje wykupione za
granicą). Jeśli kapitał zagraniczny odpływa z kraju to jest to
kryzys walutowy. Wysokie stopy procentowe kredytów
hamują wzrost gospodarczy. Oszczędności w krajach
transformujących gospodarkę są niskie, gdyż ludzie kupują
dobra, które kiedyś były niedostępne, występuje duże
bezrobocie.
Zasoby siły roboczej – ci którzy pracują albo chcą pracować
(rejestrują się jako poszukujący pracy).
Argumenty za państwową
stabilizacją gospodarki:
• Równowaga budżetowa
• Wysoki i trwały wzrost gospodarczy
• Zmniejszenie bezrobocia
• Liczne prywatyzacje
• Poprawa sytuacji i rozwój państwa
Argumenty przeciw
państwowej stabilizacji
gospodarki:
• Zwiększenie długu publicznego.
• Możliwości niewypłacalności państwa
na skutek utraty wielu środków
• Nierównowaga gospodarki
• Wzrost inflacji, spadek popytu
• Utrata własności prywatne