POSZUKIWANIA 

NOWEJ 

KLASYFIKACJI 

NAUK

Najczęściej stosowany podział nauk



Kryterium przedmiotowe zakłada, że poszczególne nauki 
różnią się przedmiotem swoich badań tzn. fragmentem 
rzeczywistości którym się zajmują. Zgodnie z nim 
wyróżniamy nauki teoretyczne i praktyczne.



Kryterium metodologiczne przyjmuje, że w 
poszczególnych naukach sposoby dochodzenia do 
twierdzeń i uzyskiwania ich są z gruntu odmienne. To 
kryterium doprowadziło do wyodrębnienia nauk 
dedukcyjnych i nauk indukcyjnych.



Kryterium stopnia złożoności nauk zakłada, że różnymi 
„dziedzinami bytu” zajmują się odrębne nauki – 
podstawowe i konkretne.



Kryterium „wytworów” czynności poznawczych prowadzi 
do wyróżnienia nauk nomotetycznych oraz 
idiograficznych.

Reformy logiki 

Petrażyckiego

Petrażycki postulował aby wprowadzić przede 

wszystkim w miejsce kryterium prawdziwości 

kryterium adekwatności oraz na zastąpieniu 

zdań i sądów jako podstawowych kategorii 

logicznych w pojęciu pozycji. Twierdzi też, że 

zasada adekwatności teorii zawiera w sobie 

najwyższe wskazania kierownicze do 

właściwego uporządkowania wiedzy 

teoretycznej. Zasada adekwatności głosi, że to 

co się orzeka o pewnej klasie przedmiotowej 

powinno się odnosić do niej i tylko do niej.

Czym są klasy?

Klasami są wszystkie rzeczy lub inne 

przedmioty myśli (np. procesy oraz 

stosunki) posiadające właściwe im 

cechy – przeszłe, teraźniejsze i 

przyszłe, bez granic w czasie i 

przestrzeni. Ponadto są to nie tylko 

realne przedmioty tego rodzaju, ale 

również wszelkie mogące być 

wyobrażanymi.

Pozycje jako centralna klasa logiki

Petrażycki wprowadza również nowe 

pojęcie pozycji. Tym mianem proponuje 

nazwać: „Odpowiednie proste, nie 

dające się dalej rozłożyć sensy czy 

treści sądów, zdań lub innych rzeczy 

mających podobne sensy.” Przykładowo 

proste zdanie oznajmujące może 

zawierać wiele pozycji, znacznie więcej 

aniżeli słów, z których się składa.

Rodzaje pozycji 

Petrażyckiego

Petrażycki wyróżnia pozycje:



zależne – takie, których prawdziwość 
zależy od prawdziwości innych pozycji



uzależniające – warunkujące prawdziwość 
innych pozycji



niezależne – prawdziwość nie zależy od 
innej pozycji

        Innym  kryterium  podziału  pozycji  jest 

charakter  zdań,  z  których  Petrażycki 
wyróżnia dwa gatunki zdań: 



obiektywno  –  pozawcze,  które  polega 
na  poznaniu  tego  co  i  jakie  jest, 
niezależnie od naszych upodobań



subiektywno  –  stosunkowe,  w  którym 
chodzi  o  nasz  stosunek  do  czegoś 
istniejącego lub wyobrażanego.

  Kolejny podział pozycji, który 

wprowadził Petrażycki jest klasyfikacja 
na:



 pozycje klasowe zawierają się w 
przedmiotach myśli, które nie są 
ograniczone czasowo ani przestrzennie. 
Podzielono je na pozycje klasowe-
całościowe oraz klasowe-częściowe



pozycje konkretno-indywidualne to te 
zawarte w ideach oznaczonych za 
pomocą imion własnych, czasu  i 
miejsca. Dzielimy je z kolei na pozycje 
krytyczne i postulatowe.

Podstawowy podział nauk

Głównym podziałem nauk jest klasyfikacja 

na



 obiektywno-poznawcze



 subiektywno-stosunkowe

   Do pierwszego zaliczyć możemy chemię, 

fizykę, astronomię, a do drugiego różne 
techniki, higienę i terapię. 
Natomiast wszystkie pozostałe mają 
charakter mieszany.

Leon 
Petrażyc
ki

Kliknij ikonę, aby 
dodać obraz

Kliknij ikonę, aby 
dodać obraz

1867-1931