/ /

 

1 / 2 0 1 1

15

D I A G N O S T Y K A

Z

espół rowka nerwu łokciowego 
(ZRNŁ) jest schorzeniem wy-
wołanym uciskiem nerwu łok-

ciowego w kanale łokciowym leżącym 
na tylnej powierzchni nadkłykcia przy-
środkowego kości ramiennej, zamknię-
tej pasmem powięziowym otulającym 
nerw łokciowy. Dolegliwości towarzy-
szące ZRNŁ rozpoczynają się zwykle 
od okresowego występowania bólu 
w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego 
lub przyśrodkowej powierzchni przed-
ramienia. Bólowi mogą towarzyszyć 
parestezje o typie zdrętwienia i ścierp-
nięcia obejmujące obszar unerwienia 
nerwu łokciowego – w szczególności 
palec 4 i 5. Są one szczególnie nasilone 
po dłuższym utrzymywaniu kończyny 
zgiętej w stawie łokciowym lub opar-
tej na łokciu. Jeżeli ustępują samoist-
nie po wyprostowaniu kończyny, nie 
są traktowane jako objaw patologicz-
ny. Jeżeli jednak parestezje utrzymują 
się dłużej, towarzyszy im niedoczuli-
ca na palcu małym i łokciowej stronie 

DOROTA OGAREK 

1,2

, FILIP GEORGIEW 

1,2,3

, EWA OTFINOWSKA 

1,2

 

1 

Instytut Ochrony Zdrowia PWSZ w Tarnowie

2 

Zakład Rehabilitacji Leczniczej Szpitala Wojewódzkiego im. św. Łukasza w Tarnowie

3 

Oddział Neurochirurgii Szpitala Wojewódzkiego im. św. Łukasza w Tarnowie

Przegląd testów 

i objawów klinicznych

służących do rozpoznawania 

zespołu rowka nerwu łokciowego

Streszczenie: 

Zespół rowka nerwu łokciowego 

jest drugą co do częstości neuropatią uciskową 
kończyny górnej. Do głównych objawów opisywa-
nej neuropatii można zaliczyć ból, parestezje oraz 
zaburzenia ruchowe. Testy kliniczne są podsta-
wowym narzędziem służącym do rozpoznawania 
oraz ustalania rozmiaru patologii. Uciskowi nerwu 
łokciowego towarzyszy często charakterystyczny 
„zestaw” objawów czuciowych oraz ruchowych. 
Zaburzenia czuciowe najczęściej obejmują palec 
4 i 5 oraz grzbietowo-łokciową stronę ręki. Celem 
artykułu był przegląd testów prowokacyjnych, 

czuciowych oraz charakterystycznych objawów 
towarzyszących ZRNŁ. 

Słowa kluczowe: 

zespół rowka nerwu łokciowego, 

testy kliniczne, testy prowokacyjne, objawy kliniczne.

Summary: 

Cubital tunnel syndrome is the second 

most common peripheral nerve entrapment syndro-
me in the human body. It is the cause of considerable 
pain and disability for patients. Clinical testing is an es-
sential component in identifying and determining the 
extent of patology for cubital tunnel syndrome. Injury 
to the ulnar nerve often results in a predictable set 

of upper extremity sensory and motor impairments. 
Sensory disturbances typically involve the the small 
and ring fingers and can also involve the dorsal-ulnar 
aspect of the hand. Sensory changes can contribute 
to motor control difficulties. The purpose of this 
article was to review ulnar nerve provocative testing, 
sensory testing and the and the substantial collection 
of diagnostic signs and tests. Administration procedu-
res for each maneuver are described as well as the 
resulting positive and negative outcomes. 

Key words: 

cubital tunnel syndrome, clinical tests, 

provocative tests, clinical signs. 

palca serdecznego oraz części grzbie-
towej i łokciowej strony ręki, a czasem 
również ból zlokalizowany po przy-
środkowej stronie stawu łokciowego, 
mamy do czynienia z typowym obra-
zem ZRNŁ. W związku z tym, że nerw 
łokciowy jest nerwem mieszanym, za-
wierającym również włókna ruchowe, 
w zaawansowanych stadiach choroby 
dochodzi do osłabienia, a w dalszej 
konsekwencji zaniku krótkich mięśni 
ręki zaopatrywanych przez nerw łok-
ciowy. Chociaż objawy ruchowe poja-
wiają się stosunkowo późno, niektórzy 
pacjenci zgłaszają, że stają się one ich 
głównym problemem (1, 2, 7, 10, 17). 

Pomimo tego, że badanie elektrofi -

zjologiczne jest niezwykle ważne w dia-
gnostyce uszkodzeń nerwu łokciowego, 
ponieważ pozwala potwierdzić obec-
ność uszkodzenia oraz ocenić sto-
pień nasilenia zmian (1, 2, 10), część 
klinicystów uważa, że do rozpozna-
wania ZRNŁ wystarczające jest tylko 
badanie podmiotowe (12). Oczywiście 

Zespół rowka nerwu 

łokciowego (z ang. 

cubital tunnel 

syndrome) stanowi drugą 
co do częstości występowania 
mononeuropatię uciskową 
w obrębie kończyny górnej. 
W Stanach Zjednoczonych 
współczynnik zapadalności 
szacuje się na 0,75/1000 rocznie.

Praca recenzowana

r e h a b i l i t a c j a

 

/ /

16

D I A G N O S T Y K A

największą zaletą testów klinicznych 
jest fakt, że są łatwe do wykonania i bar-
dziej dostępne niż badania elektrofi zjo-
logiczne. Są one pierwszą i podstawo-
wą składową służącą do rozpoznawania 
i oceny stopnia nasilenia patologii. 
Wielu autorów uważa, że pozytywny 
wynik testów diagnostycznych o wy-
sokiej czułości i specyfi czności  jest 
wskazówką do wykonania kolejnych 
badań weryfi kacyjnych. Dla poprawy 
skuteczności testów diagnostycznych 
powinny zostać ustalone pewne stan-
dardy dotyczące sposobu ich wykona-
nia i interpretacji (5, 7). 

Metody diagnostyczne 

Metody diagnostyczne wykorzystywa-
ne w rozpoznawaniu ZRNŁ można 
podzielić na następujące grupy:
a) testy prowokacyjne – mają na celu 

wywołanie lub nasilenie stopnia do-
legliwości bólowych i parestezji w ob-
szarze unerwienia nerwu łokciowego. 
Efekt ten może być osiągnięty przez: 
zwiększenie ciśnienia w okolicy rowka 
nerwu łokciowego, bezpośredni me-
chaniczny ucisk nerwu, upośledzenie 
krążenia krwi w kończynie górnej do-
prowadzające do niedotlenienia ner-
wu lub rozciągnięcie pnia nerwu,

b) testy oceniające wrażliwość czu-

ciową – ucisk włókien czuciowych 
nerwu łokciowego wpływa na pod-
niesienia progu czucia dotyku oraz 
zaburzenie zdolności rozpoznawania 
podobnych pobudzeń dotyczących 
położonych obok siebie receptorów. 
W przebiegu ZRNŁ stwierdza się ja-
kościowe i ilościowe zaburzenia czu-
cia na opuszce palca 4 i 5 (12, 17),

c) testy i objawy ruchowe towarzyszące 

uciskowi włókien ruchowych nerwu 
łokciowego.
Ucisk włókien ruchowych nerwu łok-

ciowego wywołuje zaburzenia przewod-
nictwa, a w dalszym ciągu doprowadza 
do osłabienia i zaników mięśni:
– przywodziciela kciuka,
– międzykostnych,
– zaopatrywanych przez nerw łokcio-

wy mięśni glistowatych,

–  kłębika palca małego,
–  zginacza łokciowego nadgarstka oraz 

zginacza głębokiego palców.

Testy prowokacyjne 

Test Tinela (1, 2, 3, 7, 13) 
– zdjęcie 1
Uzasadnienie: bezpośredni mechanicz-
ny nacisk na nerw łokciowy wpływa 
na nasilenie objawów. 

Sposób wykonania: pacjent przebywa 

w pozycji siedzącej, staw łokciowy jest 
nieznacznie zgięty, przedramię znajdu-
je się w supinacji. Badający delikatnie 
opukuje opuszką palca wskazującego 
okolicę rowka nerwu łokciowego, któ-
ry znajduje się na tylnej powierzchni 
nadkłykcia przyśrodkowego kości ra-
miennej.

Wynik pozytywny: pojawienie się 

parestezji lub uczucie „przepływające-
go prądu” do dystalnych części nerwu 
łokciowego. Czułość testu szacuje się 
na 70%, a specyfi czność na 98%. Cho-
ciaż przyjmuje się, że wynik testu może 
uzyskiwać wynik fałszywie pozytywny 
u 25% zdrowych chorych.

Uwagi:

– opukiwanie można wykonać przy 

pomocy młotka neurologicznego, 
jednak zbyt mocne uderzanie może 
wywołać objawy nawet ze strony 
zdrowego nerwu;

– czułość testu szacuje się na 70%, 

a specyfi czność na 98%.

Test Tinela – wersja ruchowa (7) 
Sposób wykonania: pacjent przebywa 
w pozycji siedzącej, staw łokciowy jest 
nieznacznie zgięty, przedramię znajdu-
je się w supinacji. Badający delikatnie 
opukuje opuszką palca wskazującego 
wzdłuż przebiegu nerwu łokciowego.

Wynik pozytywny: wyraźne „szarp-

nięcie” ruchowe połączone z obecno-
ścią parestezji w obrębie mięśni zaopa-
trywanych przez nerw łokciowy.

Uwagi: czułość testu szacuje się 

na 78%, a specyfi czność na 79%.

Test zgięciowy łokcia (2, 3, 7, 8, 12) 
Uzasadnienie: w pozycji maksymalne-
go zgięcia w stawie łokciowym docho-
dzi do kilkakrotnego wzrostu ciśnie-
nia zarówno w sąsiedztwie nerwu, jak 
i w samym nerwie. Dodatkowo w po-
zycji zgięcia stawu łokciowego do kąta 
120-150 stopni dochodzi do wydłuże-
nia nerwu łokciowego o około 10%. 

Zarówno wzrost ciśnienia, jak i roz-
ciąganie nerwu łokciowego prowadzi 
do zmniejszenia przepływu krwi, nie-
dotlenienia – co powoduje nasilenie 
charakterystycznych objawów.

Sposób wykonania: pacjent przebywa 

w pozycji siedzącej, przedramię znajduje 
się w supinacji, nadgarstek w pozycji neu-
tralnej, a następnie wykonuje ruch mak-
symalnego zgięcia w stawie łokciowym. 
Maksymalne zgięcie stawu łokciowego 
jest utrzymywane przez 60 sekund.

Wynik pozytywny: pojawienie się lub 

nasilenie parestezji o typie zdrętwienia 
i ścierpnięcia w obszarze zaopatrywa-
nym przez nerw łokciowy.

Uwagi:

– czas utrzymywania pozycji zgięcio-

wej może być dłuższy, nawet 5 mi-
nut (3) – jednak wraz z wydłużeniem 
czasu trwania testu zwiększa się ry-
zyko uzyskania wyniku fałszywie do-
datniego;

– czułość testu szacuje się na 75%, 

a specyfi czność na 99%.

Test opaski pneumatycznej 
(Gilliatta) (7, 13) – zdjęcie 2
Uzasadnienie: podwyższenie ciśnie-
nia w mankiecie powyżej wartości 
ciśnienia skurczowego naraża nerw 
łokciowy na niedotlenienie i nasilenie 
objawów. Wzrost ciśnienia powyżej 
30 mm Hg zmniejsza przepływ krwi, 
co wpływa na nasilenie objawów niedo-
tlenienia nerwu łokciowego (4).

Sposób wykonania: test ten polega 

na wypełnieniu założonego na ramie-
niu mankietu – opaski pneumatycz-
nej powietrzem do wartości ciśnienia 
250 mmHg. Kończyna górna jest zgięta 
w stawie łokciowym do kąta 20 stopni, 
przedramię znajduje się w supinacji. 
Czas trwania testu wynosi 60 sekund.

Wynik pozytywny: pojawienie się lub 

nasilenie parestezji o typie zdrętwienia 
i ścierpnięcia w obszarze nerwu łok-
ciowego. 

Uwagi: czułość testu szacowana jest 

na 89%, a specyfi czność na 98%.

Połączony test zgięciowy łokcia 
i test opaski pneumatycznej (7, 13) 
Uzasadnienie: jak przy teście zgięcio-
wym i opaskowym.

/ /

 

1 / 2 0 1 1

17

D I A G N O S T Y K A

Sposób wykonania: test ten polega 

na wypełnieniu założonego na ramie-
niu mankietu – opaski pneumatycznej 
powietrzem pod wartości ciśnienia 
250 mmHg. W trakcie testu staw łok-
ciowy badanej kończyny znajduje się 
w pozycji maksymalnego zgięcia. Czas 
trwania testu wynosi 30 sekund.

Wynik pozytywny: pojawienie się lub 

nasilenie parestezji o typie zdrętwienia 
i ścierpnięcia w obszarze nerwu łok-
ciowego. 

Uwagi:

–  czas utrzymywania pozycji zgięciowej 

może być dłuższy (1 minuta (7)), jed-
nak wraz z wydłużeniem czasu trwa-
nia testu zwiększa się ryzyko uzyska-
nia wyniku fałszywie dodatniego;

– czułość testu szacuje się na 91%, 

a specyfi czność na 97%.

Test napięciowy dla nerwu 
łokciowego (ang. Upper Limb 
Tension Test – ULTT) (5, 16)
Uzasadnienie: rozciągnięcie korzenia 
nerwowego lub pnia nerwu w sytuacji, 

gdy jest on podrażniony powoduje na-
silenie objawów.

Sposób wykonania: pacjent leży 

na wznak, terapeuta sekwencyjnie 
przemieszcza kończynę, w obrębie 
której występują dolegliwości, w kie-
runku skrajnej pozycji: 1 – obniżenie 
łopatki, 2 – odwiedzenie ramienia, 
3 – pronacja przedramienia i wyprost 
nadgarstka, 4 – rotacja zewnętrzna ra-
mienia, 5 – wyprost łokcia, 6 – zgięcie 
szyi w stronę przeciwną, a następnie 
w stronę testowanej kończyny. Pacjent 
proszony jest o obserwację objawów 
powielanych w czasie manewru.

Wynik pozytywny: wystąpienie jed-

nego z opisywanych poniżej objawów: 
1 – w czasie wykonywania testu docho-
dzi do powielenia objawów występu-
jących na co dzień; 2 – różnice w wy-
proście stawu łokciowego większe niż 
10° w stosunku do strony przeciwnej 
na zakończenie całej sekwencji ruchu; 
3 – zgięcie w stronę przeciwną nasila 
objawy, a w stronę testowanej kończyny 
zmniejsza nasilenie objawów.

1

2

3

fot. ar

chiwum autor

ów

r e h a b i l i t a c j a

 

/ /

18

D I A G N O S T Y K A

Uwagi: wyzwalając napięcie w obrę-

bie pnia nerwu, nie wiemy dokładnie, 
która ze struktur jest źródłem dysfunk-
cji. Wynik testu może być również po-
zytywny przy podrażnieniu nerwu po-
środkowego proksymalnie w stosunku 
do kanału nadgarstka.

Testy oceniające wrażliwość 
czuciową 

Test lekkiego dotyku – głębokiego 
ucisku (test włókienkowy 
Semmesa-Weinsteina S-W) (6, 10)
Uzasadnienie: na skutek ucisku włókien 
czuciowych nerwu łokciowego już w po-
czątkowym stadium choroby dochodzi 
do podniesienia progu czucia dotyku.

Sposób wykonania: terapeuta przy-

kłada w okolicy opuszki palca elastycz-
ne włókienka o ustalonej sztywności 
(której odpowiada określony kolor). 
Do badania używamy zestawu składa-
jącego się z pięciu włókienek. Każde 
z nich zostało skalibrowane tak, by wy-
wierało nacisk o określonej wartości. 
Włókienko jest przykładane w okolicy 

opuszek palców 4 i 5 oraz dla porówna-
nia 1, 2 lub 3 (są unerwione przez nerw 
pośrodkowy). Badanie rozpoczynamy 
od włókienka 2, 83. Włókienko należy 
przyciskać prostopadle do skóry przez 
1-1,5 s do momentu aż się nie ugnie. 
Następnie przytrzymuje się przez 
1-1,5 s, po czym stopniowo unosi tak, 
by upłynęło tyle samo czasu. Każdego 
włókienka używa się w danym miejscu 
trzykrotnie.

Wynik pozytywny: przy zaburzonej 

funkcji nerwu próg czucia w obszarze 
unerwienia nerwu łokciowego (opusz-
ka jednego palca 4 i 5) jest wyższy niż 
2, 83. 

Uwagi:

– zmniejszenie wrażliwości czuciowej 

na grzbietowej części ręki po stronie 
łokciowej sugeruje, że nerw łokciowy 
jest uszkodzony proksymalnie w sto-
sunku do kanału Guyona (2);

–  obustronne symptomy i zespół kana-

łu nadgarstka komplikują możliwość 
porównania obu obszarów i podjęcia 
decyzji o przyczynach;

4

5

6

/ /

 

1 / 2 0 1 1

19

D I A G N O S T Y K A

– stwardnienie skóry podwyższa próg 

pobudliwości;

– monofilamenty mogą wywoływać 

różne wartości ciśnienia, jeśli włó-
kienko jest niewłaściwie przykłada-
ne, skręcone lub zużyte;

–  w celu postawienia odpowiedniej dia-

gnozy lepiej jest zastosować zestaw 
składający się z 5 włókienek;

–  zestaw składający się z 20 włókienek 

jest wykorzystywany do oceny postę-
pów leczenia.

Dwupunktowy test 
rozdzielczości czucia (6)
Uzasadnienie: uciskowi włókien czu-
ciowych nerwu towarzyszy zaburzenie 
zdolności rozpoznawania podobnych 
pobudzeń dotyczących położonych 
blisko siebie receptorów.

Sposób wykonania: terapeuta dotyka 

końcami cyrkla diagnostycznego opusz-
ki palca serdecznego i małego. Pacjent 
ma za zadanie (po wyłączeniu kontroli 
wzrokowej) określić, czy czuje jeden czy 
dwa końce cyrkla. Zmniejszając kolejno 
odległość między jego końcami, rejestru-
je się zdolność chorego do rozróżniania 
dwóch punktów dotyku. Drażnienie po-
winno obejmować dwa punkty w ułoże-
niu podłużnym, używając minimalnej 
siły nacisku, który nie powinien powo-
dować zblednięcia skóry.

Wynik pozytywny: uzyskana wartość 

graniczna jest > 5 mm

 

lub 6 mm.

Testy i objawy towarzyszące 
uciskowi włókien ruchowych 
nerwu łokciowego 

Test Fromenta (ang. 
Froment’s Sign) (7, 9, 11, 12, 14, 15) 
– zdjęcie 3 (wynik negatywny), 
zdjęcie 4 (wynik pozytywny)
Testowany mięsień: przywodziciel kciu-
ka.

Sposób wykonania: polecamy pacjen-

towi trzymać kartkę papieru pomię-
dzy wskazicielem a kciukiem (chwyt 
boczny). Następnie badający pociąga 
kartkę, oceniając sposób utrzymania 
(stabilizacji) kartki.

Wynik pozytywny: osłabienie przy-

wodzenia kciuka – rekompensowane 
zgięciem kciuka w stawie międzypa-
liczkowym.

Test Jeanne (ang.

 Jeanne’s Sign) 

(7, 14)
Testowany mięsień: przywodziciel kciu-
ka.

Sposób wykonania: jak w teście Fro-

menta.

Wynik pozytywny: osłabienie przy-

wodzenia kciuka – rekompensowane 
przeprostem kciuka w stawie śródręcz-
no-paliczkowym. 

Test Tsujino (ang. 

Finger Flexion 

Sign)  (7, 15) – zdjęcie 5
Testowany mięśnie: międzykostne.

Sposób wykonania: test przeprowa-

dzamy dla obu rąk w tym samym czasie. 
Polecamy pacjentowi utrzymać kartkę 
papieru pomiędzy palcem 3 a 4. Następ-
nie badający pociąga kartkę, oceniając 
sposób utrzymania (stabilizacji) kartki.

Wynik pozytywny: zgięcie w stawach 

śródręczno-paliczkowych w zajętej koń-
czynie (na zdjęciu 5 ręka prawa).

Test wykrywa osłabienie mięśni mię-

dzykostnych we wczesnym stadium 
neuropatii nerwu łokciowego.

Test krzyżowania palców 
(ang. 

Crossed Finger Test) (7, 15) 

– zdjęcie 6
Testowane mięśnie: międzykostne.

Sposób wykonania: badający poleca 

pacjentowi skrzyżować palec środkowy 
nad palcem wskazującym.

Wynik pozytywny: brak możliwości 

pełnego skrzyżowania palców (wynik 
porównujemy z drugą ręką).

„Palce szponiaste” (ang. 

Clawing 

Fingers; Duchenne’a Sign) 
(7, 11, 12, 14)
Testowane mięśnie: międzykostne i gli-
stowate.

Sposób wykonania: obserwujemy 

wygląd palców 4 i 5.

Wynik pozytywny: przeprost w sta-

wach śródręczno-paliczkowych oraz 
zgięcie w stawach międzypaliczkowych 
bliższych palca 4 i 5.

Objaw Wartenberga 
(ang. 

Wartenberg Sign) 

(4, 7, 9, 11, 12, 14, 15)
Testowany mięsień: kłębik (przywodzi-
ciel palca małego).

Sposób wykonania: przedramię 

w pronacji, nadgarstek w pozycji neu-
tralnej, pacjent aktywnie odwodzi, a na-
stępnie przywodzi palce.

Wynik pozytywny: niezdolność 

do pełnego przywiedzenia wyprosto-
wanego palca 5 i dotknięcia łokciowej 
powierzchni palca 4 (wynik porównu-
jemy z drugą ręką).

Podsumowanie 

Znajomość przedstawionych w niniej-
szej pracy testów umożliwia postawie-
nie precyzyjnej diagnozy we wczesnym 
okresie choroby, a przez to wczesne 
i skuteczne leczenie. 



Piśmiennictwo
  1. Banach M., Bogucki A.: Zespoły z uci-

sku diagnostyka i leczenie. Kraków: Me-
dycyna Praktyczna; 2003.

  2. Boscheinen Morrin J., Brouce Conol-

ly W.: Ręka, podstawy terapii. Kraków: 
Elipsa-Jaim s.c.; 2003.

 3. Buckup K.: Testy kliniczne w bada-

niu kości, stawów i mięśni. Warszawa: 
PZWL; 1998.

 4. Cutts S.: Cubital tunnel syndrome. 

„Postgrad. Med. J.” 2007; 83: 28-31.

 5. Georgiew F.: Testy prowokacyjne sto-

sowane w diagnostyce zespołu cieśni 
nadgarstka. „Rehabilitacja Medyczna”, 
2007; 11, 4: 15-25.

  6. Georgiew F., Otfi nowska E., Adam-

czyk T.: Testy diagnostyczne stosowane 
w rozpoznawaniu zespołu kanału nad-
garstka. „Rehabilitacja Medyczna”, 
2008; 12, 3: 24- 35.

  7. Goldman S.B., Brininger T.L., Schra-

der J.W., Koceja D.M.: A review of cli-
nical tests and signs for the assessment 
of ulnar neuropathy. „Journal of Hand 
Therapy”, 2009; 22: 209- 220.

 8. Kostera-Pruszczyk A.: Metoda krótkich 

segmentów w diagnostyce miejscowych 
uszkodzeń nerwów. „Acta Clinica”, 
2001; 1, 3: 211-219.

  9. Lund A.T., Amadio P.C.: Treatment 

of cubital tunnel syndrome: perspecti-
ves for the therapist. „J. Hand. Ther.”, 
2006;19(2):170-8.

 10. Midha R., Zager E. L.: Surgery of peri-

pheral nerves a case – based approach. 
„New York: Thieme”, 2008: 123-126.

Całość piśmiennictwa
na stronie www.rehabilitacja.elamed.pl