agnes grey

background image

ANNE BRONTË

AGNES GREY

przekład: Magdalena Hume

Rozdział I Plebania

Każda prawdziwa historia kryje w sobie jakąś naukę. Jednak zdarzają się takie, w
których ów klejnot niełatwo jest odnaleźć, a gdy nam się to wreszcie udaje, nasze
znalezisko

okazuje się być rozmiarów doprawdy błahych: niczym uschnięte,

skurczone jądro orzecha stanowiące marną nagrodę za wysiłek włożony w
rozłupanie chroniącej je skorupki. Czy podobnie będzie w przypadku mojej
historii, niepodobna powiedzieć; choć nieraz myślę, że niektórym może ona
przynieść jaki pożytek, a innym dostarczyć przyjemności. Jednak w tej kwestii osąd
pozostawiam światu. Pod osłoną swojej anonimowości, upływu lat i kilku fikcyjnych
nazwisk nie mam się czego lękać i mogę odważnie i uczciwie przedstawić tutaj
Czytelnikowi fakty, których nie wyjawiłabym nawet najserdeczniejszemu
przyjacielowi.

Ojciec mój był duchownym na północy Anglii. Cieszył się zasłużonym szacunkiem
wszystkich tych, którzy go znali i

w swych młodszych latach prowadził całkiem

dostatnie życie dzięki dochodom płynącym z niewielkiego beneficjum oraz z jego
własnego, skromnego majątku. Moja matka – córka ziemskiego pana i kobieta
silnego charakteru

– wyszła za ojca wbrew życzeniom swoich najbliższych. Na

próżno powtarzano jej, że jako żona ubogiego pastora nie będzie mogła trzymać
powozu ani osobistej służącej i że trzeba jej będzie wyrzec się wszystkich tych
przyjemności i zbytków, które towarzyszą zamożności i do których jest tak bardzo
nawykła. Ona jednak odpowiadała na to, że powóz i osobista służąca to
doprawdy

znakomite udogodnienia, ale dziękować Bogu posiada nogi, które zaniosą

ją wszędzie tam, dokąd będzie potrzebowała dotrzeć, oraz ręce, którymi sama
będzie mogła sobie usługiwać. I choć eleganckiemu domowi i rozległym ogrodom nie
sposób odmówić wspaniałości, wolałaby mieszkać z Richardem Greyem w krytej
strzechą chacie niż z jakimkolwiek innym mężczyzną w pałacu.

background image

Uznawszy wreszcie, iż na nic nie zdadzą się kolejne argumenty, dziadek mój
oznajmił zakochanym, że jeśli mają na to ochotę, mogą się pobrać, jednak tym
samym jego córka zrzeknie się prawa do całego swojego posagu. Spodziewał się,
że w ten sposób ostudzi zapał obydwojga, ale bardzo się pomylił. Ojciec zbyt
dobrze znał wartość mojej matki, by nie wiedzieć, że sama w sobie jest cennym
posagiem i jeśli tylko zgodziłaby się ozdobić swoją osobą wnętrze jego domu,
gotowy był przystać na każde warunki. Ona zaś ze swojej strony wolałaby podjąć się
pracy

fizycznej niż pozwolić na to, by rozdzielono ją z człowiekiem, którego kochała,

któremu pragnęła dać szczęście i z którym w głębi serca i duszy już czuła się
jednością. Zatem posag matki powiększył kiesę jej mądrzejszej siostry, która
wyszła była za zamożnego nababa[1], natomiast ona sama, ku zdumieniu i żalowi
wszystkich swoich bliskich i znajomych, pogrzebała się żywcem pod dachem
skromnej, wiejskiej plebanii stojącej pośród wzniesień hrabstwa X. Jednak, mimo że
matka była osobą nieugiętego charakteru, a ojciec z kolei charakter miał
chwiejny, można by przeszukać całą Anglię wzdłuż i wszerz i nie znaleźć
zgodniejszego i szczęśliwszego od nich małżeństwa.

Z

sześciorga dzieci tylko moja siostra Mary i ja przetrwałyśmy niebezpieczeństwa

wieku niemowlęcego. Ponieważ byłam od niej młodsza o pięć czy sześć lat, zawsze
uchodziłam za dziecko i beniaminka rodziny. Ojciec, matka i siostra wspólnymi
siłami robili co mogli, by mnie rozpieścić – nie za pomocą niemądrej pobłażliwości, za
sprawą której mogłabym stać się marudna i niesforna, lecz poprzez nieustanne
okazywanie mi dobroci, które uczyniło ze mnie osobę bezradną, niesamodzielną i
niezdolną do zmagania się z życiowymi troskami i przeciwnościami losu.

Mary i ja do

rastałyśmy w niemal zupełnym odosobnieniu. Matka nasza, będąc

zarazem kobietą utalentowaną, oczytaną i nieskorą do trwania w
bezczynności, wzięła na siebie cały obowiązek naszego kształcenia – z
wyjątkiem łaciny, której nauczał nas ojciec. Stąd nigdy nawet nie chodziłyśmy do
szkoły. I ponieważ w sąsiedztwie nie mieszkał nikt z towarzystwa, nasze
kontakty ze światem ograniczały się do okazjonalnych, wytwornych spotkań przy
herbacie z ważniejszymi przedstawicielami okolicznego farmerstwa i kupiectwa. To
dzięki owym spotkaniom nie przylgnęła do nas opinia dumnych i niechętnych
sąsiadom. Prócz tego raz do roku składaliśmy wizytę u dziadka po mieczu, gdzie on
sam, nasza dobrotliwa babcia, niezamężna cioteczka oraz kilkoro starszych
dżentelmenów i dam byli jedynymi osobami, z którymi się widywałyśmy. Niekiedy
matka umilała nam czas opowieściami i anegdotami ze swej młodości, które bawiąc
nas niezwykle, jednocześnie często budziły

– przynajmniej we mnie – nieuchwytne i potajemne pragnienie poznania większego
fragmentu świata.

C

hoć wyobrażałam sobie, że matka musiała być w owych czasach nader szczęśliwa,

nigdy nie zdawała się tęsknić za przeszłością. Jednakże ojciec, nie będąc z natury
ani stoikiem, ani optym

istą, często nadmiernie zadręczał się, rozpamiętując

background image

wyrzeczenia, na które przez wzgląd na niego zdecydowała się jego najdroższa żona i
bezustannie snuł plany mające na celu powiększyć jego niewielki majątek i poprawić
nasze warunki bytowe. Na próżno matka zapewniała go, że jest całkowicie
zadowolona i że jeśli tylko uda mu się odłożyć co nieco dla dzieci, to zarówno teraz,
jak i w przyszłości żadnemu z nas nigdy niczego nie będzie brakowało.

Jednak oszczędność nie była najmocniejszą stroną ojca: co prawda, nie popadał w

długi (w każdym razie nasza matka pilnowała, by tego nie robił), ale kiedy
dysponował jakąś sumą pieniędzy, od razu ją wydawał. Lubił dbać o to, ażeby w
domu nie brakowało wygód, by jego żona i córki chodziły dobrze odziane i by miały
służbę do pomocy. Na dodatek usposobiony był wielkodusznie i z upodobaniem
pomagał biednym – stosownie do swoich możliwości, a zdaniem niektórych, czasem
nawet ponad nie.

Wreszcie pewien życzliwy znajomy podsunął mu sposób, za pomocą którego od razu

głby podwoić swój osobisty majątek, a potem stopniowo powiększyć go do

niewypowiedzianych rozmiarów. Ów znajomy był kupcem – człowiekiem o
przedsiębiorczym duchu i niewątpliwym talencie – którego działalność
handlową obecnie ograniczał nieco brak kapitału, ale który mimo to
wspaniałomyślnie zaproponował mojemu ojcu uczciwy udział w zyskach, jeśli tylko
ten zdecydowałby się powierzyć mu swoje oszczędności. Obiecywał, że niezależnie
od tego, jak duża będzie kwota, którą ojciec odda w jego ręce, zwróci mu się ona
dwukrotnie. Niewielka ojcowizna została zatem niezwłocznie sprzedana i cała
uzyskana w ten sposób suma pieniędzy przekazana sympatycznemu kupcowi, który
równie niezwłocznie przystąpił do przygotowań do podróży i załadowywania swojego
towaru na statek.

Zarówno ojciec, jak i my wszyscy byliśmy uradowani tymi rozjaśniającymi się
widokami na przyszłość: na razie, co prawda, dysponowaliśmy jedynie skromnymi
dochodami pochodzącymi z wikariatu, ale ojciec nie zdawał się sądzić, że trzeba
nam skrupulatnie ogranicza

ć wydatki. Toteż, posiadając otwarty kredyt w sklepie

pana Jacksona, drugi u pana Smitha i trzeci u Hobsona, żyliśmy nawet wygodniej niż
przedtem. I choć matka przekonywała, że rzeczą wskazaną byłoby zachować
ostrożność, bowiem nasze nadzieje na zaznanie zamożności są mimo wszystko
jeszcze niepewne, ojciec tym razem pozostał głuchy na wszelkie perswazje z jej
strony.

Jakże radosne chwile pędziłyśmy wraz z Mary, siedząc przy kominku nad naszymi
robótkami, błąkając się po przystrojonych wrzosem wzgórzach albo próżnując pod
naszą płaczącą brzozą (jedynym wysokim drzewem, które rosło w naszym
ogrodzie) i rozmawiając o czekającym nas szczęściu, o tym, co będziemy robili, co
zobaczymy i co będziemy posiadali – podczas gdy jedyny fundament naszego
rozmarzenia stanowiły nadzieje na bogactwo, które miało spłynąć na nas dzięki
pomyślnemu wynikowi spekulacji zacnego kupca. Nasz ojciec niemal dorównywał
nam w owej niepoprawności – z tą różnicą, że starał się stwarzać pozory

background image

żartobliwości, swoje świetlane wizje przyszłości wyrażając za pomocą dowcipnych
uwag i drwin, które zdawały mi się zawsze niezwykle błyskotliwe i przyjemne.
Nasza matka rada była widzieć go w tak pogodnym nastroju, ale mimo to nadal
mart

wiła się, czy nie pokłada on w sprawie nazbyt dużych nadziei i raz nawet, gdy

wychodziła z pokoju, usłyszałam wypowiedziane przez nią szeptem słowa: „Panie,
spraw, by nie spotkało go rozczarowanie! Nie wiem, jak by je zniósł”.

Tymczasem właśnie rozczarowanie było pisane ojcu, i to gorzkie. Niczym grom z
jasnego nieba spadła na nas wszystkich wiadomość, że statek, na pokładzie którego
znajdował się cały nasz majątek uległ katastrofie i zatonął, a wraz z nim wszystkie
towary, kilku członków załogi i sam nieszczęsny kupiec. Bardzo było mi go
szkoda, szkoda mi było również naszych zbudowanych z piasku zamków; ale dzięki
właściwym młodości zdolnościom przystosowawczym szybko przyszłam do siebie
po owym wstrząsie.

Choć wizja bogactwa miała swój urok, widmo ubóstwa – zważywszy na to, jak bardzo
niedoświadczoną byłam wówczas dziewczyną – nie napawała mnie trwogą. Prawdę
mówiąc, istniało nawet coś ekscytującego w tym, że znaleźliśmy się w tak trudnym
położeniu i że zdani jesteśmy na własną pomysłowość. Żałowałam tylko,
że papa, mama i Mary nie myślą podobnie

– wówczas, zamiast lamentować nad przeszłymi niepowodzeniami, moglibyśmy się
wszyscy raźno zabrać za szukanie sposobu na zaradzenie im. I im cięższym
poddawani bylibyśmy próbom, im większy cierpielibyśmy niedostatek, tym większa
byłaby nasza radość z przetrwania tego drugiego i zapał do walki z tym
pierwszym.

Mary nie lamentowała, ale nieustannie rozmyślała nad naszą niedolą i pogrążyła
się w przygnębieniu, z którego w żaden sposób nie umiałam jej wyrwać. Nie
udawało mi się sprawić, by tak jak ja dostrzegła jasne strony naszego położenia.
Zresztą tak bardzo lękałam się bycia posądzoną o dziecinną niefrasobliwość albo
o brak rozsądku, że pilnowałam się, by większość swoich pogodnych myśli
zachowywać dla siebie – dobrze bowiem wiedziałam, że nikt ich nie doceni.

Myśli matki krążyły tylko wokół tego, jak pocieszyć ojca, spłacić długi i ograniczyć
nasze wydatki do minimum; ojciec tymczasem całkowicie był przytłoczony klęską –
jego zdrowie, siły i dusza ugięły się pod owym ciosem

i nigdy już do końca się nie podniosły. Matka na próżno starała się dodać mu otuchy,
na darmo odwoływała się do jego pobożności, odwagi i uczuć, które do nas żywił.
To właśnie owe uczucia stanowiły źródło jego największej udręki: to przez wzgląd
na nas tak bardzo chciał się wzbogacić, to pragnienie naszego dobra użyczyło
blasku jego dawnym nadziejom i nadało tak okrutną gorycz jego obecnej rozpaczy.
Zatracił się teraz w bezcelowym żalu, że nie usłuchał dobrych rad naszej

background image

matki, które przynajmniej uchroniłyby go przed jarzmem dodatkowych
długów; bezustannie czynił sobie wyrzuty, że pozbawił ją godności, spokoju i
dostatku dawnego życia, w zamian nakładając na nią brzemię znoju i trosk
wiążących się z ubóstwem. Żółć i piołun zatruwały jego duszę, kiedy patrzył, jak ta
wspaniała, wytworna kobieta, o której względy niegdyś zabiegało tak wielu
przeobraża się w energiczną, gospodarną panią domu dniami i nocami pochłoniętą
domowymi pracami i domowym budżetem. Skwapliwość, z jaką wykonywała
owe obowiązki, pogoda ducha, z jaką znosiła przeciwności losu, dobroduszność,
która

powstrzymywała ją przed czynieniem ojcu nawet najdrobniejszych wymówek

– wszystko to pomagało temu zmyślnemu samo-dręczycielowi w dalszym podsycaniu
swoich cierpień. W ten sposób umysł jego pastwił się nad ciałem i targał jego
nerwy, które z kolei pogłębiały udrękę umysłu. Z czasem owa wewnętrzna
szamotanina poważnie nadwątliła zdrowie ojca, bowiem żadna z nas nie potrafiła go
przekonać, że sytuacja nasza nie maluje się nawet w połowie tak czarno i
przygnębiająco, jak podpowiada mu to jego niezdrowa wyobraźnia.

Sprze

dany został nasz nieoceniony faeton i dorodny, silny kucyk zaprzęgowy,

który jako nasz stary ulubieniec miał był dożyć swych dni w spokoju i nigdy nie
trafić w obce ręce. Nasza mała wozownia oraz stajnia zostały wynajęte, zaś
posługacz i sprawniejsza (i przeto droższa) z dwóch służących zostali
odprawieni. Nasze odzienie było łatane, nicowane i cerowane do absolutnych
granic przyzwoitości; nasze posiłki, dotąd i tak niewyszukane, teraz wyglądały
skromniej niż kiedykolwiek (z wyjątkiem ulubionych potraw ojca).
Niezwykle oszczędnie gospodarowaliśmy węglem na opał i świecami – z dwóch
używanych dotychczas świec zadowolić musieliśmy się jedną, przy czym
korzystaliśmy z niej tylko w razie prawdziwej konieczności; węgiel był starannie
układany w na pół pustym palenisku, zwłaszcza wtedy, gdy ojciec przebywał poza
domem, pełniąc swoje duszpasterskie obowiązki lub leżał w łóżku zmożony
chorobą – wówczas to przesiadywałyśmy, trzymając stopy na kracie przed
kominkiem, od czasu do czasu przegrzebując słabnący żar i
sporadycznie dorzucając doń garstkę miału lub drobin węgla, by do reszty nie zgasł.
Dywany w domu z czasem się wytarły i miały w sobie jeszcze więcej łat niż nasze
ubrania.

Ażeby zaoszczędzić na ogrodniku, Mary i ja wzięłyśmy na siebie obowiązek

utrzymywania ogrodu w należytym porządku, natomiast wszystkie prace kuchenne i
domowe, którym nie mogła łatwo podołać jedna służąca należały do mojej matki i
siostry. Od czasu do czas

u im w nich pomagałam, ale tylko trochę, bowiem choć w

swoim własnym mniemaniu byłam już kobietą, one wciąż uważały mnie za dziecko.
Zresztą matka, która podobnie jak większość rzutkich i zaradnych kobiet nie została
obdarzona nazbyt rzutkimi i zaradnymi c

órkami, sama będąc pracowitą, nigdy nie

odczuwała pokusy, by przekazywać swoje obowiązki w ręce innych. Zgoła
przeciwnie: równie chętnie działała i myślała za innych, co za siebie i
niezależnie od tego, jakie stało przed nią zadanie, zakładała niezmiennie, że nikt nie
poradzi sobie z nim tak dobrze, jak ona. Toteż ilekroć oferowałam jej swoją pomoc, w

background image

odpowiedzi słyszałam zazwyczaj: „Nie, kochana, doprawdy nic tu po tobie. Pójdź i
pomóż swojej siostrze. Albo zabierz ją na spacer, bo nie powinna spędzać tak
wiele czasu w domu. Stanie się przez to wątła i przygaszona”.

– Mary, mama powiedziała, bym ci pomogła albo zabrała cię na spacer. Mówi, że
od tego bezustannego siedzenia w domu staniesz się wątła i przygaszona.

– Nie będziesz umiała mi pomóc, Agnes. I nie mogę pójść z tobą na spacer

– mam zbyt wiele pracy.

– Więc pozwól mi sobie pomóc.

– Ależ nie będziesz umiała, drogie dziecko. Pójdź poćwiczyć gamy lub pobaw się z
kotem.

Zawsze czekało mnóstwo zaległego szycia, jednak dotąd nie nauczono mnie
wykrawania jakiejkolwiek części garderoby i potrafiłam w tej dziedzinie niewiele
więcej poza obrębianiem brzegów oraz prostymi szwami – matka z siostrą bowiem
zgodnie zapewniały, że łatwiej im wykonać pracę samodzielnie niż przygotowywać
ją dla mnie, a zresztą wolały widzieć mnie zajętą nauką lub zabawą. Twierdziły,
że będę miała wystarczająco dużo czasu, by niczym dostojna matrona garbić się nad
robótkami, kiedy moje ulubione, małe kociątko stanie się spokojną, starą kotką. W
tych okolicznościach, choć było ze mnie niewiele więcej pożytku niż z
rzeczo

nego kociątka, moja bezczynność

nie

była do

końca

nieusprawiedliwiona.

Przez cały ten trudny dla nas czas nigdy nie słyszałam, by matka uskarżała się na
brak pieniędzy. Raz tylko, gdy zbliżało się lato, rzekła do Mary i mnie:

– Waszemu papie tak bardzo przydałoby się spędzić kilka tygodni w jakim
nadmorskim kurorcie. Jestem pewna, że morskie powietrze i zmiana otoczenia
miałyby na niego zbawienny wpływ. Ale, jak wiecie, nie mamy pieniędzy – dodała,
wzdychając.

Przyznawszy, że podróż taka byłaby wspaniała, obydwie zaczęłyśmy ubolewać nad
tym, że najpewniej pozostanie ona tylko płonnym marzeniem.

– No cóż! – powiedziała matka. – Nic nam nie przyjdzie z narzekania. Być może
jednak jakimś sposobem uda się nam urzeczywistnić ten pomysł. Mary, ty tak
wspaniale rysujesz. Może sporządziłabyś jeszcze kilka pięknych szkiców i oddała je
do oprawienia wraz ze swoimi ukończonymi już akwarelami, a potem spróbowała
sprzedać je jakiemu handlarzowi sztuki? Takiemu, który posiadałby na tyle dobrego
smaku, by poznać się na wartości twoich prac?

– Rada byłabym to zrobić, jeśli tylko uważa mama, że znalazłby się ktoś, komu
spodobałyby się moje prace i kto zechciałby za nie przyzwoicie zapłacić.

background image

– W każdym razie warto byłoby spróbować, moja droga. Zatem ty przygotuj rysunki,
a ja postaram się znaleźć na nie kupca.

– Ja też chciałabym jakoś pomóc –

zauważyłam.

– Ty, Agnes! Hm, kto wie? Ty również ładnie rysujesz i jeśli wybierzesz sobie jaki
prosty temat, sądzę, że zdołasz stworzyć pracę, którą wszyscy z dumą będziemy
mogli pokazać.

– Ale mnie chodzi po głowie inny pomysł, mamo. Już od długiego czasu…

tylko obawiałam się o nim wspominać.

– Doprawdy? Powiedz nam, co to takiego.

– Chciałabym zostać guwernantką. Matka

wydała

z

siebie okrzyk

zaskoczenia, po czym roześmiała się. Moja siostra ze zdumienia upuściła robótkę,
wołając:

– Ty guwernantką, Agnes! Coś ty sobie wymyśliła?

– Hm, nie widzę w tym nic nadzwyczajnego. Nie twierdzę, że umiałabym nauczać
starsze dziewczynki, ale chyba mogłabym kształcić młodsze… To byłoby takie
przyjemne…

Ogromnie lubię dzieci. Proszę, niechże mama mi pozwoli!

– Ależ moja kochana, nie nauczyłaś się jeszcze dbać o siebie samą. Poza tym
opieka nad młodszymi dziećmi wymaga więcej rozwagi i doświadczenia niż opieka
nad starszymi.

– Ale, mamo, mam już ponad osiemnaście lat i zupełnie potrafię o siebie zadbać
– i o innych również. Mama nie zdaje sobie sprawy, ile mam w sobie mądrości i
rozwagi, gdyż nigdy nie byłam poddawana żadnym próbom.

– Pomyśl tylko – rzekła Mary – co zrobiłabyś w domu pełnym obcych ludzi,

pozbawiona pomocy mamy i mojej… zmuszona nie tylko dbać o siebie samą, ale też
opiekować się gromadką dzieci, nie mając przy sobie nikogo, do kogo mogłabyś się
zwrócić o radę? Nie wiedziałabyś nawet, jak się odziać.

– Ponieważ zawsze stosowałam się do waszych poleceń, przyzwyczaiłyście się
myśleć, że nie mam swojego rozumu. Ale jeżeli poddacie mnie temu sprawdzianowi
– o nic innego was nie proszę – przekonacie się, na co mnie stać.

background image

W tej chwili do środka wszedł ojciec, któremu zaraz przedstawiony został temat
naszej dyskusji.

– Co takiego? Moja mała Agnes guwernantką? – zawołał i na samą myśl o tym,

pomimo sweg

o przygnębienia, roześmiał się.

– Tak, papo. I niech chociaż papa się nie sprzeciwia. Tak bardzo tego pragnę.
Jestem pewna, że znakomicie bym sobie poradziła.

– Ależ, skarbie, nie moglibyśmy się bez ciebie obyć – rzekł. I w jego oku zalśniła łza,
gd

y dodawał: – Nie, nie! Choć spotkało nas wielkie nieszczęście, z całą pewnością

nie jest jeszcze tak źle.

– Och, oczywiście! – powiedziała matka. – Bynajmniej nie mamy potrzeby uciekać
s

ię do takiego kroku, to zaledwie jej kaprys. Zatem zamilknij już, niesforna

dziewczyno, bo choć sama byłabyś skora nas porzucić, my nie umielibyśmy się z
tobą rozstać.

Owego dnia i przez wiele kolejnych nie wracałam już do tego tematu, ale mimo to nie
porzucałam swojego ukochanego pomysłu. Mary od razu chwyciła za przybory do
rysowania i pilnie przystąpiła do pracy. Ja również zabrałam się za rysowanie, jednak
myślami byłam zupełnie gdzie indziej.

Jakże wspaniale byłoby móc zostać guwernantką! Wyjechać w świat i
rozpoc

ząć nowe, samodzielne życie; korzystać ze swoich nie używanych dotąd

zdolności, poddać sprawdzianowi te jeszcze nie odkryte, pracować na swoje własne
utrzymanie i uwolnić ojca, matkę i siostrę od konieczności zapewniania mi wiktu i
opierunku, jednocześnie niosąc im pocieszenie i pomoc – i wreszcie pokazać
papie, na co stać jego małą Agnes i przekonać mamę i Mary, że nie jestem tym
bezradnym, bezrozumnym stworzeniem, za jakie mnie uważają. I jakże
rozkosznie byłoby móc opiekować się dziećmi, jak cudownie byłoby je kształcić!
Wbrew temu, co sądzili moi bliscy czułam, że potrafiłabym sprostać owemu zadaniu:
wciąż żywe wspomnienia z mojego własnego, wczesnego dzieciństwa byłyby mi
lepszym przewodnikiem niż nauki najdojrzalszego doradcy. Wystarczyłoby mi tylko
pamiętać siebie taką, jaką byłam w wieku swoich podopiecznych, ażeby wiedzieć,
jak w mgnieniu oka zdobyć ich zaufanie i przyjaźń – jak w błądzących wzbudzić
uczucie skruchy, jak ośmielić lękliwych i pocieszyć strapionych i jak sprawić, by
Cnot

a stała się w ich oczach czymś osiągalnym, Wiedza – czymś pożądanym, a

Religia

– czymś pięknym i zrozumiałym.

„Rozkoszny to cel

Uczyć myśl młodą, jak wypuścić pęd!”[2]

background image

I nadając kształt tym delikatnym roślinkom, obserwować, jak ich pączki rozwijają się
d

zień po dniu! Nęcona tak wieloma przyjemnościami postanowiłam się nie

poddawać, choć obawa przed sprawieniem przykrości rodzicom nie pozwalała mi
poruszać tego tematu przez kilka kolejnych dni. Wreszcie jednak zdobyłam się na to
podczas jednej z odby

tych na osobności rozmów z matką. Udało mi się wtedy, nie

bez pewnego trudu, wymóc na niej

obietnicę, że poprze moje plany i pomoże

mi w ich realizacji. Następnie uzyskałam zgodę ojca (co prawda udzieloną
niechętnie) i w końcu, mimo że Mary nie przestawała wzdychać z dezaprobatą,
moja droga, łaskawa matka poczęła szukać dla mnie posady. Pisała w tym celu do
krewnych ojca i śledziła ogłoszenia zamieszczane w gazetach – wszelkie
stosunki pomiędzy nią a jej własnymi krewnymi ustały już dawno: od dnia swojego
ślubu jedynie z rzadka wymieniała się z nimi grzecznościowymi listami i bynajmniej
nie zamierzała zwracać się do nich o pomoc w podobnej sprawie. Jednak w tak
wielkim i tak długotrwałym odosobnieniu żyła, że upłynęło wiele tygodni, nim zdołała
znaleźć odpowiednią dla mnie posadę. Ostatecznie, ku mojej ogromnej radości,
zadecydowano, że zajmę się małymi dziećmi niejakiej pani Bloomfield, z którą
w czasach swojej młodości znała się moja dobrotliwa, stateczna cioteczka Grey i
która według jej zapewnień miała być bardzo miłą kobietą. Mąż pani Bloomfield był
emerytowanym kupcem, ale choć dorobił się całkiem pokaźnego majątku,
wychowawczyni swoich dzieci zgodził się wypłacać pensję nie większą niż
dwa

dzieścia pięć funtów. Ja jednak z radością przystałam na tę sumę i posadę

przyjęłam, choć zdaniem rodziców lepiej bym postąpiła, gdybym ją odrzuciła.

Kilka następnych tygodni należało poświęcić przygotowaniom. Jakże długi i nużący
zdawał mi się ten czas! Choć mimo wszystko w głównej mierze wypełniony był
radością – świetlanymi nadziejami na przyszłość i nastrojem niecierpliwego
wyczekiwania. Z jakże osobliwą przyjemnością asystowałam przy szyciu moich
nowych ubrań, a potem przy pakowaniu moich kufrów! Lecz temu ostatniemu
zajęciu towarzyszył również delikatny posmak goryczy – i gdy wszystko było już
gotowe do mojego wyjazdu i nadszedł ostatni wieczór, który miałam spędzić w
rodzinnym domu, moje serce nagle nabrzmiało bólem. Twarze moich najbliższych
wyrażały tak wielki smutek i z ich ust padały tak serdeczne słowa, że z trudnością
powstrzymywałam łzy, choć wciąż pozorowałam wesołość. Wybrałam się wraz z
Mary na swoją ostatnią wędrówkę po wrzosowiskach i na swój ostatni spacer po
ogrodzie, po raz ostatni nakarmiłam w jej towarzystwie nasze udomowione gołębie
– urocze, małe stworzonka,

które udało nam się tak oswoić, że jadły nam z rąk. Gdy gromadnie przysiadły na
moich kolanach, pogłaskałam na pożegnanie każdy z ich jedwabistych grzbiecików i
czule ucałowałam parę śnieżnobiałych pawików, którą szczególnie sobie
upodobałam. Potem zagrałam ostatnią melodię na starym, dobrze mi
znanym pianinie i zaśpiewałam ostatnią pieśń papie – miałam nadzieję, że nie
ostatnią w ogóle

background image

– ale ostatnią przed naszym rozstaniem na, jak mi się wydawało, bardzo długi czas.
„Następnym razem gdy będę to wszystko robiła, być może towarzyszyć mi będą
inne uczucia

– myślałam. –

Okoliczności mogą się wszak zmienić i nasz dom może już nigdy nie być moim

faktycznym domem. Moja ukochana przyjaciółeczka – moje małe kociątko – z całą
pewnością nie będzie taka sama, gdy zobaczę ją ponownie: już dorasta i powoli
staje się piękną kotką, a po moim powrocie – nawet przy okazji pospiesznie
złożonej, bożonarodzeniowej wizyty – zapewne nie będzie pamiętała swojej dawnej
towarzyszki zabaw i swych niegdysiejszych psot”. Po raz ostatni się z nią pobawiłam
i kiedy głaskałam jej miękkie, jedwabiste futerko, a ona leżała na moich kolanach,
usypiając się swoim własnym mruczeniem, ogarnął mnie smutek, który z trudem
potrafiłam ukryć. Później zaś, gdy nadeszła pora udania się na spoczynek i poszłam
wraz z Mary do naszego cichego pokoiku, gdzie wszystkie moje szuflady zostały już
opróżnione, gdzie moja część biblioteczki ziała pustką i gdzie moja siostra miała
spać odtąd w pojedynkę –

„w ponurej samotności”, jak to ujęła – moje serce ścisnął jeszcze większy żal.
Poczułam, że upierając się przy tym, by ją opuścić, postąpiłam samolubnie i
niestosownie. Klęknąwszy po raz ostatni przy naszym małym łóżku,

żarliwiej niż kiedykolwiek dotychczas pomodliłam się o błogosławieństwo dla niej i

dla naszych rodziców. Aby zatuszować swoje wzruszenie, ukryłam twarz w dłoniach,
które z

araz przemokły od łez. Podniósłszy się wreszcie, dostrzegłam, że ona również

płacze, żadna z nas jednak nie przemówiła i w milczeniu ułożyłyśmy się do snu.
Świadomość, że wkrótce przyjdzie nam się rozstać kazała nam się objąć jeszcze
ciaśniej niż zazwyczaj.

Ale wraz z nadejściem kolejnego dnia na nowo obudziły się we mnie nadzieja i
odwaga. Miałam wyruszyć w podróż wczesnym rankiem – tak by

mój środek transportu (dwukółka najęta od pana Smitha, wioskowego sprzedawcy
tekstyliów, żywności i herbaty) zdążył wrócić jeszcze tego

samego dnia. Po wstaniu z łóżka umyłam się, ubrałam, przełknęłam w pośpiechu
śniadanie, pozwoliłam się czule uściskać ojcu, matce i siostrze, ucałowałam kotkę –
ku wielkiemu zgorszeniu służącej Sally, której podałam dłoń na pożegnanie –
następnie wsiadłam do dwukółki, opuściłam woalkę na twarz i wtedy – dopiero
wtedy

– zalałam się potokiem łez.

Gdy

dwukółka ruszyła, obejrzałam się za siebie: moja droga matka i siostra wciąż

stały w drzwiach domu, podążając za mną wzrokiem i machając mi na
pożegnanie. Pomachałam im w odpowiedzi, w głębi duszy modląc się, by Bóg
udzielił im swojego błogosławieństwa. Kiedy wóz począł jechać w dół wzgórza,
zniknęły mi z oczu.

background image

– Ależ mamy ziąb dzisiejszego ranka, panienko Agnes – zauważył Smith. – I
chmur też nie brakuje. Ale może uda nam się dowieźć panienkę na miejsce, nim
rozpada się na dobre.

Mam

taką nadzieję

odpowie

działam najspokojniej jak tylko umiałam.

– I wczorajszego wieczora też sporo popadało.

– Tak.

– Ale może ta zimna wichura odgoni chmury.

– Być może.

W tym miejscu nasza rozmowa się urwała. Przeciąwszy dolinę, poczęliśmy wjeżdżać
na przeciwne wzgórze. Gdy z mozołem wlekliśmy się pod górę, znów
obejrzałam się za siebie. W oddali widniała wieża naszego wiejskiego kościoła, a za
nią stary, poszarzały budynek plebanii, skąpany w ukośnie padających promieniach
słońca – była to zaledwie nikła wiązka światła, ale jako że całą wioskę i otaczające ją
wzgórza zasnuwał ponury cień, ów zabłąkany promyk uznałam za szczęśliwy omen
dla mojego rodzinnego domu. Złożywszy dłonie, żarliwie pomodliłam się o
błogosławieństwo dla jego mieszkańców, po czym widząc, że okrywający pozostałą
część krajobrazu mrok zaczyna przesuwać się i nad naszą plebanię, prędko
odwróciłam wzrok i więcej już starałam się za siebie nie oglądać.

Rozdział II Pierwsze lekcje w sztuce kształcenia

W miarę jak posuwaliśmy się naprzód, mój nastrój się poprawiał i niebawem z
przyjemnością poczęłam oddawać się rozważaniom na temat czekającego mnie
nowego życia. Ale choć minęła ledwie połowa września, ciężkie chmury i silny,
wiejący od północnego wschodu wiatr zmówiły się,

by dzień ów uczynić bardzo zimnym i mrocznym. Podróż zdawała się bardzo

długa, bowiem drogi były – jak zauważył Smith – „okrutnie grząskie”, a jego
koń najwyraźniej ociężały: z trudem brnął w górę wzgórz, ospale z nich schodził i
w kłus raczył przechodzić tylko tam, gdzie droga biegła całkiem poziomo lub po
bardzo łagodnym nachyleniu – co w tej pagórkowatej okolicy zdarzało się rzadko.
Skutkiem tego, dochodziła prawie pierwsza, gdy dotarliśmy do celu naszej podróży.
Ale mimo to, kiedy mijaliśmy wysoką, żelazną bramę, kiedy miękko jechaliśmy
gładką, dobrze ubitą drogą, po obu stronach której ciągnął się zielony trawnik
obsadzony młodymi drzewami i kiedy zbliżaliśmy się do nowej, aczkolwiek okazałej
rezydencji Wellwood, wznoszącej się ponad rozrastającym się topolowym gajem,

background image

moje serce zamarło i pożałowałam, że nie mamy przed sobą jeszcze do przebycia
kilku mil. Po raz pierwszy w życiu musiałam radzić sobie sama – nie było już
odwrotu

– trzeba mi było wejść do tego domu i stanąć przed zamieszkującymi go

obcymi mi ludźmi. Ale w jaki sposób miałam to uczynić? Wprawdzie liczyłam sobie
blisko dziewiętnaście lat, lecz wiedziałam dobrze, że z powodu ustronnego życia,
jakie dotąd wiodłam pod troskliwą opieką swojej matki i siostry posiadam mniej
towarzyskiego obycia, naturalności i opanowania od niejednej piętnastoletniej
panny. „Jeżeli jednak pani Bloomfield okaże się serdeczną, ciepłą kobietą, być
może dam sobie radę

– pomyślałam. – Z dziećmi, rzecz jasna, rychło się zaprzyjaźnię, a jeśli chodzi o
pana Bloomfielda, mam nadzieję, że nie będę miała z nim zbyt często do czynienia”.

„Bez względu na wszystko zachowaj spokój” – przykazałam sobie w duchu. I zaiste,
tak rygorystycznie zastosowałam się do owego wewnętrznego polecenia i tak bardzo
pochłonięta byłam opanowywaniem nerwów i uspokajaniem bicia swojego
zbuntowanego serca, że kiedy wpuszczono mnie do westybulu, a potem
zaprowadzono przed panią Bloomfield, niemal zapomniałam odpowiedzieć na jej
uprzejme powitanie. Potem uderzyło mnie, że tych kilka wymówionych przeze mnie
słów zabrzmiało tak, jak gdyby padły z ust kogoś na wpół umarłego i na wpół
pogrążonego we śnie. W tonie głosu wspomnianej damy również dawał się słyszeć
niejaki chłód, na co uwagę zwróciłam dopiero później, gdy miałam czas na chwilę
refleksji. Pani Bloomfiel

d była smukłą, majestatyczną kobietą o czarnych włosach,

zimnych, szarych oczach i niezwykle ziemistej cerze.

Jakkolwiek, z należytą uprzejmością zaprowadziła mnie do mojej sypialni, abym
mogła uwolnić się od swojego podróżnego ubrania. Poleciwszy uprzednio, bym zaraz
zeszła na dół na posiłek, zostawiła mnie samą. Kiedy ujrzałam w lustrze swoje
odbicie, poczułam się nieco zakłopotana. Moje dłonie były opuchnięte i
poczerwieniałe od zimnego wiatru, ten sam wiatr rozprostował i potargał moje
loki or

az nadał mojej twarzy jasnopurpurowy odcień. Na dodatek kołnierzyk miałam

okrutnie pognieciony, suknię zachlapaną błotem, a nogi obute w ciężkie, niezgrabne
trzewiki. Jednak ponieważ nie przyniesiono jeszcze moich kufrów, nie mogłam temu
w żaden sposób zaradzić. Wygładziwszy zatem najlepiej jak umiałam włosy,
nerwowym ruchem pociągnęłam kilkukrotnie za brzegi upartego kołnierzyka, po czym
z głową pełną myśli ruszyłam w dół dwóch kondygnacji schodów, czyniąc przy tym
wiele hałasu swoim ciężkim obuwiem.

Z

niejakim trudem udało mi się wreszcie odnaleźć drogę do pomieszczenia, w

którym czekała na mnie pani domu.

Zostałam przez nią zaprowadzona do jadalni, w której czekał stół nakryty do
rodzinnego lunchu. Postawiono przede mną befsztyki i prawie zimne kartofle i
kiedy się nimi posilałam, dama siedziała naprzeciw mnie, przyglądając się mi (jak mi
się zdawało) i próbując prowadzić coś na kształt rozmowy składającej się głównie z

background image

kolejno po sobie następujących banalnych uwag wypowiadanych przez nią lodowato
oficjalnym tonem głosu. Jednak mogło być w tym więcej mojej winy niż jej,

bowiem doprawdy nie mogłam z nią rozmawiać. W rzeczywistości uwagę moją

prawie bez reszty pochłaniał posiłek – bynajmniej nie z racji mojego wilczego
apetytu, lecz z po

wodu doprowadzającej mnie do rozpaczy twardości befsztyków i

odrętwienia moich dłoni, które po pięciogodzinnym kontakcie z przejmująco zimnym
powietrzem były niemal lodowate. Rada byłabym poprzestać na samych kartoflach,
skoro jednak nałożyłam sobie na talerz duży kawał mięsa, nie wypadało mi go
zostawić. Toteż po wielu niezdarnych próbach pokrojenia go nożem, rozdrobnienia
widelcem lub

rozerwania za pomocą obydwu narzędzi

– mając świadomość, że owa okropna dama cały czas przygląda się moim
zmaganiom

– zacisnęłam wreszcie dłonie na sztućcach tak, jak uczyniłoby to

dwuletnie dziecko i wytężając tę resztkę sił, która mi pozostała z
determinacją zabrałam się do pracy. Trzeba mi było się jednak w jakiś sposób
usprawiedliwić, zatem markując

– z nikłym powodzeniem – rozbawienie, powiedziałam:

– Moje dłonie są tak zesztywniałe z zimna, że z ledwością potrafię utrzymać w
nich sztućce.

– Niewątpliwie bardzo pani zmarzła

– odparła pani Bloomfield wciąż tym samym lodowatym głosem, który bynajmniej nie
podniósł mnie na duchu.

Kiedy ceremonia dobiegła końca, dama zaprowadziła mnie do salonu. Stamtąd
zadzwoniła na służącą, a gdy ta przyszła, poleciła jej przyprowadzić dzieci.

– Przekona się pani, że ich wiedza i umiejętności są niewielkie – rzekła do mnie. –
Nie miałam czasu dbać o ich kształcenie osobiście, a do tej pory uważaliśmy, że są
jeszcze zbyt młode, by można było powierzyć je opiece guwernantki. Wierzę jednak,
że to bystre

i pojętne dzieci – zwłaszcza syn, który jest naszą największą dumą. To
wspaniałomyślny, szlachetny chłopiec, ale należy go prowadzić, a nie popędzać.
Jest wyjątkowy, ponieważ zawsze mówi prawdę i wydaje się brzydzić kłamstwem.

Uznałam to za dobrą wiadomość.

– Na jego siostrę Mary Ann będzie musiała pani mieć baczenie – mówiła dalej pani
Bloomfield.

– Ale w gruncie rzeczy to bardzo grzeczna dziewczynka. Chociaż

życzyłabym sobie, by jak najmniej czasu spędzała w pokoju dziecinnym, gdyż ma już
prawie sześć lat i mogłaby zacząć przejmować niewłaściwe zwyczaje od swoich niań.

background image

Poleciłam przenieść jej dziecięce łóżeczko do pani sypialni. Gdyby tylko była pani
łaskawa pomagać jej w myciu i ubieraniu się, Mary Ann w ogóle nie musiałaby już
obcować ze swoją piastunką.

Odpowiedziałam, że uczynię to z wielką chęcią. W tej samej chwili do
pomieszczenia weszli wspomniani już moi mali uczniowie w towarzystwie dwóch
młodszych sióstr. Panicz Tom Bloomfield był dobrze wyrośniętym, siedmioletnim
chłopcem o raczej szczupłej, acz silnej budowie ciała,

płowych włosach, niebieskich oczach, małym, zadartym nosku i jasnej cerze. Mary

Ann także była wysoka jak na swój wiek, miała podobną do matki dość ciemną
karnację, ale twarz okrąglejszą i pełniejszą, a policzki mocno zarumienione. Druga z
sióstr, Fan

ny, była bardzo ładną dziewczynką, według słów pani Bloomfield

nadzwyczaj spokojną i wymagającą zachęty. Dotychczas niczego się jeszcze nie
uczyła, ale za kilka dni miała skończyć cztery lata, zatem mogłaby już zacząć uczyć
się alfabetu i dostąpić zaszczytu zasiadania w ławie pokoju szkolnego. Ostatnią z
rodzeństwa była zaledwie dwuletnia Harriet – pulchne, wesołe i figlarne dziecko,
które przypadło mi do gustu najbardziej, ale z którym nie miałam mieć w ogóle do
czynienia.

Przemówiłam do swoich podopiecznych najlepiej jak umiałam, pragnąc wywrzeć na
nich jak najkorzystniejsze wrażenie, ale obawiam się, że nie do końca mi się to
udało, bowiem czułam się nieprzyjemnie skrępowana obecnością ich matki. Oni
jednakże byli wyraźnie pozbawieni nieśmiałości. Zdawali się odważnymi, pełnymi
życia dziećmi i przepełniła mnie nadzieja, że wkrótce uda mi się z nimi
zaprzyjaźnić – zwłaszcza z chłopcem, na którego temat usłyszałam tak wiele
dobrego od jego mamy. W Mary Ann z przykrością zauważyłam pewnego rodzaju
skłonność do wdzięczenia się i zabiegania o uwagę innych. Tymczasem moją uwagę
całkowicie przykuwał jej brat: stanąwszy prosto niczym struna pomiędzy mną a
kominkiem i splótłszy ręce za plecami, przemawiał niczym wytrawny orator i tylko od
czasu do czasu przerywał swoje wystąpienie, ażeby ostrym głosem upomnieć swoje
siostry, gdy te czyniły zbyt wiele hałasu.

– Och Tomie, jesteś taki kochany! – zawołała jego matka. – Przyjdź tutaj i pocałuj

swoją drogą mamę. Czy nie pokazałbyś potem pannie Grey swojego pokoju
szkolnego i swoich ślicznych, nowych książek?

– Nie pocałuję mamy; ale pokażę pannie Grey mój pokój szkolny i moje nowe
książki.

– I mój pokój szkolny, i moje nowe książki – powiedziała Mary Ann. – Są też moje.

– Wcale nie, są moje – odrzekł stanowczo panicz Tom. – Proszę za mną, panno
Grey, zaprowadzę panią.

Kiedy pokój do

nauki i

książki

background image

zostały mi już pokazane pośród prowadzonych przez brata i siostrę utarczek

słownych, którym ze wszystkich sił starałam się położyć kres, Mary Ann przyniosła mi
swoją lalkę i poczęła potoczyście mówić na temat jej pięknych strojów, łóżeczka,
komody i innych należących do niej przedmiotów. Tom jednak zaraz zażądał od niej,
ażeby przestała jazgotać, bo chciałby, by panna Grey mogła w spokoju obejrzeć jego
konia na biegunach, którego z namaszczeniem przytaszczył z kąta na
środek pokoju, czyniąc przy tym wiele zamieszania i głośno domagając się

mojej uwagi. Następnie, poleciwszy siostrze przytrzymać cugle, wsiadł na swojego

wierzchowca i przez kolejnych dziesięć minut musiałam patrzeć, jak mężnie
posługuje się swoim batem i ostrogami. W międzyczasie trzeba mi było podziwiać
piękną lalkę Mary Ann wraz z całym jej dobytkiem. W końcu powiedziałam paniczowi
Tomowi, że jest kapitalnym jeźdźcem, ale jednocześnie wyraziłam nadzieję, że
dosiadając w przyszłości prawdziwego konia, nie będzie tak często używał bata i
ostróg.

Ależ będę! –

powiedział, poczynając wymachiwać rzemieniem ze

zdwojoną energią. – Będę go okładał aż miło. Ach, daję słowo, pode mną nie zazna
odpoczynku.

Poczułam się oburzona jego słowami, ale miałam nadzieję, że z czasem
zdołam odwieść go od podobnych pomysłów.

– A teraz musi pani włożyć swoją kapotkę i szal – rzekł mały bohater – bo zamierzam
pokazać pani mój ogród.

– I mój też – dodała Mary Ann.

Tom pogroził jej pięścią, na co dziewczynka, krzywiąc się, wydała z siebie
przeszywający pisk i przylgnęła do mojego boku.

Chyba nie

uderzyłbyś swojej

siostry, Tomie! M

am nadzieję, że nigdy

nie będę świadkiem czegoś takiego.

– Niekiedy będzie pani. Od czasu do czasu trzeba przywołać ją do porządku.

– Ależ przywoływanie jej do porządku nie należy do twoich obowiązków, tylko do
obowiązków…

– Dobrze, niech pani pójdzie teraz włożyć kapotkę.

– No nie wiem… Jest bardzo pochmurno i zimno i wydaje się, że będzie padał
deszcz. A ja, jak wam wiadomo, mam za sobą długą podróż…

– To nie szkodzi. Musi pani ze mną pójść; nie pozwolę na żadne wymówki –

background image

odparł ów zuchwały, mały dżentelmen.

I jako że był to pierwszy dzień naszej znajomości, postanowiłam spełnić jego
życzenie. Było zbyt zimno, by Mary Ann mogła nam towarzyszyć, więc została z
mamą – ku wielkiej uldze swojego brata, który pragnął mieć mnie całą dla siebie.

Ogród

okazał się duży i zaprojektowany ze smakiem. Poza kilkoma

wspaniałymi daliami kwitły w nim wciąż jeszcze inne piękne kwiaty. Lecz mój
towarzysz nie pozwolił mi się im przyjrzeć – musiałam pójść za nim poprzez mokry
trawnik do odleg

łego, odosobnionego zakątka, który jego

zdaniem był najważniejszym miejscem na terenie całego majątku – tutaj bowiem

znajdował się jego ogródek. Dostrzegłszy dwie okrągłe rabaty zapełnione
rozmaitymi roślinami i stojące pośród jednej z nich piękne drzewko różane,
przystanęłam, by nasycić oczy jego wspaniałym kwieciem.

– Och, na to niech pani nie zwraca uwagi! – powiedział pogardliwie chłopiec. – To
tylko ogródek Mary Ann. Proszę spojrzeć, OTO mój.

Po obejr

zeniu każdej roślinki i wysłuchaniu na jej temat szczegółowego

wykładu, chłopiec

pozwolił mi odejść, lecz nim to uczynił, uroczystym gestem zerwał kwiat prymuli i

wręczył mi go w taki sposób, jak gdyby sądził, że pozwala mi dostąpić
ogromnego zaszczytu. Zauważywszy na trawie okalającej jego ogródek jakiś
mechanizm utworzony z patyków i szpagatu, zapytałam, co to takiego.

– Pułapki na ptaki.

– Dlaczego je zastawiasz?

– Bo papa powiada, że ptaki to szkodniki.

– A co robisz z ptaszkiem, którego złapiesz?

– Różne rzeczy. Czasem daję go

kotu, czasem kroję na kawałki moim scyzorykiem, ale następnego, który wpadnie w

moje sidła zamierzam upiec żywcem.

– Dlaczego zamierzasz uczynić coś tak potwornego?

– Z dwóch powodów: żeby zobaczyć, jak długo będzie umierał i by potem
przekonać się, jak będzie smakował.

– Ale czy nie wiesz, że takie postępowanie jest niezmiernie niegodziwe? Pamiętaj, że
ptaki czują tak samo, jak ty. Czy tobie by się to podobało?

– Och, to nic takiego! Nie jestem

background image

ptakiem i tego, co im robię sam nie czuję.

– Jednak pewnego dnia poczujesz, Tomie. Chyba wiesz, dokąd niegodziwi ludzie
trafiają po śmierci? Jeśli nie przestaniesz znęcać się nad niewinnymi ptaszkami,
pamiętaj: znajdziesz się w piekle i będziesz cierpiał te same katusze, które teraz
zadajesz swoim ofiarom.

– Phi! Nie będę. Papa wie, jak się z nimi obchodzę i nigdy mnie za to nie gani.
Powiada, że robił dokładnie to samo, gdy był małym chłopcem. Zeszłego lata dał
mi gn

iazdo pełne wróbląt i choć widział, jak wyrywam im

nóżki, skrzydełka i główki, nie powiedział ani słowa – tylko, że to wstrętne stworzenia
i żebym nie pozwolił im zabrudzić sobie spodni. A wujek Robson, który też przy
tym był, śmiał się i mówił, że jest ze mnie zuch- chłopak.

– Lecz co powiedziałaby twoja mama?

– Och! Nie przeszkadza jej to – mawia, że to szkoda zabijać ładne, śpiewające
ptaszki, ale z paskudnymi wróblami, myszami i szczurami mogę robić, co mi się
tylko podoba. Więc teraz rozumie pani, panno Grey, że nie

ma w tym nic niegodziwego.

– Ja jednak nadal uważam, że nie wolno tak postępować, Tomie. I być może twój
papa i twoja mama zgodziliby się ze mną, gdyby się nad tym zastanowili.

„Jednak bez względu na to, co oni na ten temat myślą – dodałam w duchu – jeśli
tylko będę mogła, nie pozwolę ci na podobne zachowanie”.

Później chłopiec poprowadził mnie przez trawnik, aby pokazać mi swoje sidła na
krety, a potem na gospodarski dziedziniec, bym zobaczyła zastawione przez niego
pułapki na łasice – w jednej z nich, ku jego ogromnej radości,

znajdowało się martwe zwierzątko. Na koniec zabrał mnie do stajni, ażeby pochwalić

się nie wspaniałymi końmi zaprzęgowymi, lecz małym, dość szpetnym źrebakiem,
którego, jak mnie poinformow

ał, hodowano specjalnie dla niego i na którym miał

zacząć jeździć, jak tylko ten zostanie przyzwyczajony do chodzenia pod siodłem.

Chcąc sprawić chłopcu przyjemność, słuchałam jego radosnego szczebiotu
najgrzeczniej, jak umiałam. Postanowiłam, że jeśli posiada zdolność do jakichkolwiek
wyższych uczuć, postaram się je z niego wydobyć i miałam nadzieję, że z
czasem uda mi

się przekonać go, iż to, co robi jest złe. Jednak na próżno próbowałam doszukać się

w nim owego wspaniałomyślnego, szlachetnego ducha, o którym mówiła jego matka,
choć zauważyłam, że nie brakuje mu pewnej bystrości umysłu, o ile tylko ma
ochotę z niej skorzystać.

background image

Kiedy wróciliśmy do domu, była już prawie pora podwieczorku. Panicz Tom oznajmił
mi, że ponieważ papa jego przebywa poza domem, on, ja i Mary Ann wyjątkowo
spożyjemy podwieczorek w towarzystwie jego mamy, bowiem w takim wypadku
obiad zawsze jadała z nimi w porze lunchu,

a nie o szóstej po południu. Zaraz po podwieczorku Mary Ann poszła spać, ale Tom
zaszczycał nas swoim towarzystwem i bawił rozmową aż do ósmej. Po jego odejściu
pani Bloomfield powróciła do tematu charakteru i umiejętności swoich dzieci,
informując mnie, czego powinnam je uczyć i jak z nimi postępować i polecając mi,
bym nikomu poza

nią samą nie wspominała o ich brakach. Ponieważ pamiętałam

przestrogi swojej matki, która radziła mi nie poruszać tej kwestii w swoich rozmowach
z panią domu, jako że ludzie nie lubią, gdy wytyka im się niedoskonałości ich dzieci,
doszłam do wniosku, iż lepiej będzie w ogóle milczeć na ich temat. Około wpół do
dziesiątej pani Bloomfield zaprosiła mnie do skromnej kolacji składającej się z
wędlin i chleba. Byłam rada, gdy posiłek dobiegł końca i dama, zabrawszy swój
sypialniany lichtarz, udała się na spoczynek. Bo chociaż pragnęłam ją polubić, jej
towarzystwo zdawało mi się nader dokuczliwe i nie potrafiłam przestać myśleć o tym,
że jest zimną, chmurną i nieprzystępną osobą – całkowitym przeciwieństwem owej
serdecznej, ciepłej kobiety, którą wcześniej widziałam w swoich wyobrażeniach.

Rozdział III Kilka następnych lekcji

Nazajutrz, wbrew doznanym już rozczarowaniom, obudziłam się przepełniona
uczuciem euforycznej nadziei. Niemniej jednak dopilnowanie porannej toalety Mary
Ann okazało się zadaniem niełatwym, gdyż obfite pukle jej włosów należało
nasmarować pomadą, zapleść w trzy długie warkocze i przewiązać kokardą – a do
owych czynności moje niewprawne palce nie były przyzwyczajone. Dziewczynka
zauważyła, że jej niania potrafi zrobić to wszystko w o połowę krótszym czasie; a
ponieważ nieustannie niecierpliwie się wierciła, cały proces wydłużył się jeszcze
bardziej. Kiedy nareszcie byłyśmy gotowe, zeszłyśmy do pokoju szkolnego, w
którym czekał już mój drugi podopieczny. Czas dzielący nas od śniadania
wypełniłam rozmową z nimi obojgiem, a po posiłku i kilku grzecznościach
wymienionych z panią Bloomfield, na powrót zabrałam dzieci do szkolnego pokoju i
przystąpiłam do pracy. Moi uczniowie istotnie okazali się mieć spore zaległości w
nauce, al

e Tom, choć nie był skory do jakiegokolwiek rodzaju umysłowego wysiłku,

wykazywał pewne zdolności. Mary Ann niemal w ogóle nie potrafiła czytać i była tak
znudzona i nieuważna, że trudno mi było poczynić z nią jakiekolwiek postępy.
Jednakże dzięki swoim mozolnym staraniom i cierpliwości zdołałam w
pewnym stopniu zrealizować to, co zaplanowałam na tamten poranek. Następnie
wyszłam z moimi małymi podopiecznymi do ogrodu, by przed obiadem zażyli
trochę aktywnego

background image

wypoczynku. Prze

bywając razem na świeżym powietrzu, rozumieliśmy się nie

najgorzej, choć zauważyłam, że dzieciom do głowy by nie przyszło chodzić za mną –
to ja miałam chodzić za nimi wszędzie tam, dokądkolwiek postanawiały mnie
zaprowadzić. Trzeba mi było chodzić, biegać albo stać dokładnie tak, jak sobie tego
życzyły. Zdało mi się to całkowicie sprzeczne z powszechnie przyjętym
porządkiem rzeczy i do tego podwójnie nieprzyjemne, bowiem zarówno tego dnia,
jak i później, dzieci z upodobaniem wybierały

najbrudniejsze miejsca i najohydniejsze zajęcia. Ale nie było na to żadnej rady:

mogłam im tylko albo towarzyszyć, albo zupełnie się od nich odłączyć i tym
sposobem narazić się na to, że zostanę posądzona o zaniedbywanie swoich
obowiązków. Tamtego dnia dzieci przejawiały szczególne zainteresowanie
znajdującą się w głębi trawnika sadzawką, przy której spędziły ponad pół godziny,
z uporem mocząc w niej patyki i wrzucając do niej kamienie. Nieustannie drżałam, że
matka

dostrzeże je z okna i zarzuci mi, że zamiast pilnować, by zażywały ruchu,

pozwalam im brudzić ubrania i moczyć ręce

i stopy. Tymczasem żadnymi słowami, nakazami czy prośbami nie mogłam nakłonić

ich do opuszczenia tamtego miejsca. To jednak nie m

atka je w końcu zauważyła, ale

kto inny

– przez bramę przejechał konno jakiś dżentelmen i zbliżywszy się do

nas na kilka kroków, zatrzymał się, po czym zirytowanym, przenikliwym głosem
nakazał dzieciom

„trzymać się z daleka od wody”.

– Panno Grey – powiedział – (bo mam do czynienia z panną Grey, jak sądzę…)
dziwi mnie, że pozwala im pani w ten sposób brudzić odzienie. Czy nie widzi pani,
że panna Bloomfield uwalała sobie błotem sukienkę?… I że

skarpety panicza Bloomfielda są zupełnie mokre?… A na dodatek żadne z nich nie

ma na sobie rękawiczek! No, no! Pozwolę sobie poprosić, by na przyszłość dbała
pani przynajmniej o to, by oboje byli przyzwoicie ubrani!

Z tymi słowy zawrócił konia i odjechał w stronę domu. Był to pan Bloomfield.
Zaskoczyło mnie, że swoje dzieci nazwał paniczem i panną Bloomfield, a jeszcze
bardziej to, że w tak niegrzeczny sposób zwrócił się do mnie – ich guwernantki i
całkowicie sobie nieznajomej osoby. Niebawem rozległ się (dzwonek) wzywający nas
do

środka. Ja siadłam wraz z dziećmi do obiadu, podczas gdy pan domu i jego żona

przy drugim stole spożywali lunch. Zachowanie pana Bloomfielda bynajmniej nie
wzbudziło we mnie większej do niego sympatii. Był to człowiek przeciętnej
postury

– o wzroście raczej niskim niż wysokim i budowie raczej szczupłej niż

tęgiej, prawdopodobnie trzydziestokilkuletni. Miał wydatne usta, bladą, nieświeżą
cerę, mleczno-niebieskie oczy i włosy koloru sznura konopnego. Leżał przed nim
udziec barani: nałożywszy po porcji pani Bloomfield, dzieciom i mnie, polecił mi
pokroić mięso dzieciom, po czym obróciwszy pieczeń na wszystkie strony i

background image

przyjrzawszy się jej uważnie, orzekł, że nie nadaje się ona do jedzenia i kazał
przynieść wołowinę na zimno.

– Co jest nie tak z tą baraniną, mój drogi? – zapytała jego małżonka.

– Zbyt długo się piekła. Czy pani Bloomfield nie czuje, że mięso zostało w ten sposób
całkiem pozbawione smaku? I czy nie widzi, że wszystek tego smakowitego,
czerwonego sosu odparował?

– Hm, sądzę, że wołowina będzie panu Bloomfieldowi odpowiadać.

Kiedy tę postawiono przed nim i począł ją kroić, na jego twarzy znów

pojawił

się

wyraz ponurego niezadowolenia.

– Czy coś nie tak z wołowiną, panie Bloomfield? Wydawała mi się bardzo smaczna.

– I z pewnością taka była. Wspanialszą sztukę mięsa trudno byłoby
spotkać. Ale została zupełnie zmarnowana – odrzekł boleściwym głosem.

– Jak to?

– Jak to? Czy pani Bloomfield nie widzi, jak została pokrojona? Dobry Boże! Przecież
to odrażające!

– Zatem musieli to zrobić w kuchni,

bo jestem pewna, że wczoraj pokroiłam ją należycie.

– Nie mam żadnych wątpliwości, że to kuchnia temu winna – dzikusy! Boże mój! Kto
to widział, by zepsuć tak wspaniałą wołowinę? Na przyszłość proszę pamiętać, żeby
żadnego przyzwoitego dania, które zostanie na tym stole nie dotykano w kuchni.
Proszę pamiętać, pani Bloomfield!

Jednak nie bacząc na fatalny stan mięsa, dżentelmen zdołał odciąć sobie kilka
cienkich plastrów, których część spożył w milczeniu. Odzywając się ponownie, mniej
już marudnym tonem głosu zapytał, co podadzą na obiad.

– Indyczkę i głuszca – brzmiała krótka odpowiedź.

– A poza tym?

– Rybę.

– Jaką rybę?

– Nie wiem.

– Nie wie pani? – zawołał pan Bloomfield, podnosząc ponuro wzrok znad talerza,
podczas gdy nóż i widelec, które trzymał w dłoniach zastygły w bezruchu.

background image

– Nie. Poleciłam kucharce kupić rybę, ale nie uściśliłam, jaką.

– No, no, to już szczyt wszystkiego! Dama, która śmie nazywać się panią domu nie
wie nawet, jaka ryba zostanie

podana

na

obiad! Nakazuje

kucharce kupić rybę, ale nie precyzuje, jaką!

– Być może, panie Bloomfield, w przyszłości sam powinien pan decydować o
tym, co ma zostać podane na obiad.

Na tym rozmowa się urwała. Wychodząc z jadalni wraz ze swoimi uczniami, czyniłam
to z wielkim zadowoleniem, bowiem nigdy dotąd nie czułam się tak
zawstydzona i skrępowana cudzym zachowaniem.

Po południu znów siedliśmy do lekcji, potem ponownie wyszliśmy na dwór, a
następnie w pokoju szkolnym

spożyliśmy podwieczorek. Później trzeba mi było przebrać Mary Ann do deseru, a

kiedy ona i jej brat zeszli do jadalni, korzystając z okazji, zaczęłam pisać list do
swoich drogich krewnych, jednak nim udało mi się go skończyć, dzieci wróciły. O
siódmej musiałam ułożyć Mary Ann do snu, potem do ósmej bawiłam się z
Tomem, a gdy chłopiec udał się w końcu na spoczynek, dokończyłam pisanie listu,
rozpakowałam swoje ubrania, bowiem do tej pory nie miałam jeszcze sposobności
tego zrobić i wreszcie sama się położyłam. Z czasem miałam się przekonać, że był to
bardzo udany dzień.

W miarę jak zaznajamiałam się ze swoimi uczniami, moje obowiązki nauczycielki i

opiekunki, zamiast stawać się łatwiejszymi, robiły się coraz bardziej uciążliwe.
Poznając stopniowo charaktery dzieci, wkrótce odkryłam, że miano guwernantki[3] w
odniesieniu do mojej osoby zakrawa na ironię. Moi uczniowie wiedzieli na temat
posłuszeństwa nie więcej niż dziki, nieujeżdżony źrebak. Nieustanny lęk przed
skorym do gniewu ojcem i dotkli

wymi karami, które zwykł wymierzać w

przypływie złości sprawiał, że w jego obecności na ogół

zachowywały się należycie. Dziewczynki czuły też niejaki respekt przed matką, a

chłopiec, skuszony obietnicą nagrody, od czasu do czasu dawał się nakłonić swojej
rodzicielce do wykonania któregoś z jej poleceń. Ja jednak nie miałam żadnych
nagród do zaoferowania, a jeśli chodzi o wymierzanie kar – dano mi
wyraźnie do zrozumienia, że to przywilej zarezerwowany wyłącznie dla rodziców.
Lec

z mimo to oczekiwano ode mnie utrzymywania przykładnej dyscypliny. Być

może mając do czynienia z innymi dziećmi byłabym w stanie nad nimi
zapanować,

wykorzystując ich dziecięcy lęk przed gniewem i pragnienie akceptacji, jednakże w
przypadku małych Bloomfieldów nic takiego nie wchodziło w rachubę.

background image

Panicz Tom, nie dość, że nie pozwalał sobą rządzić, ustanawiał swoje własne
zasady i przejawiał skłonność do komenderowania nie tylko siostrami, ale również i
swoją guwernantką – własne pomysły przeforsowując przy pomocy rąk i nóg. A
ponieważ był wyrośnięty i silny jak na swój wiek, stanowiło to niemałą uciążliwość.
Być może kilkukrotne zdrowe pociągnięcie za ucho szybko

rozwiązałoby ów problem, ale obawiałam się, że chłopiec mógłby przy takiej okazji

opowiedzieć matce jaką zmyśloną historię, w którą ta z pewnością by
uwierzyła – była wszak głęboko przekonana o jego prawdomówności (choć
zdążyłam się już zorientować, że raczej na wyrost). Postanowiłam więc, że nie
wolno mi go nigdy uderzyć, nawet w obronie własnej. I w razie nawet
najgwałtowniejszego ataku furii z jego strony jedynym środkiem zaradczym, do
jakiego się uciekałam było rzucenie go na plecy i przytrzymywanie jego rąk

i nóg dopóty, dopók

i jego gniew nie stracił nieco na sile.

Trudnościom wynikającym z konieczności pilnowania, by nie robił tego,
czego robić nie powinien towarzyszyły jeszcze kłopoty związane z
wyegzekwowaniem tego, by robił to, co do niego należy. Często kategorycznie
wzbraniał się przed słuchaniem albo powtarzaniem lekcji, a nawet odmawiał
patrzenia w książkę. Również i w tym przypadku użycie brzozowej rózgi mogłoby
okazać się skutecznym rozwiązaniem, jednak przez wzgląd na swoje ograniczone
uprawnienia, m

usiałam radzić sobie inaczej.

Ponieważ nie wyznaczono stałych godzin na naukę i zabawę, postanowiłam

stawiać przed swoimi uczniami niewymagające od nich nadmiernej uwagi i niezbyt
czasochłonne zadania i zdecydowałam, że dopóki dana praca nie zostanie
wykonana przez nich do końca, niezależnie od tego, jak bardzo będą przekorni i jak
bardzo będę zmęczona, nic poza interwencją rodziców nie zdoła zmusić mnie do
wypuszczenia ich z pokoju szkolnego

– nawet jeśli oznaczałoby to, że będę musiała

zagradzać im dostęp do drzwi swoim własnym krzesłem i ciałem. Jedynymi
narzędziami, jakie miałam

były Cierpliwość, Stanowczość i Wytrwałość i zamierzałam korzystać z nich

w pełni.

Postanowiłam zawsze skrupulatnie spełniać swoje groźby i obietnice, a mając
ten cel na uwadze, trzeba mi było uważać, by nie uciekać się do gróźb i obietnic,
których nie mogłabym dotrzymać. Ponadto pragnęłam wystrzegać się próżnego
gniewu, unikać poddawania się swoim złym nastrojom i serdecznością nagradzać
właściwe zachowania dzieci – tak by jak najdobitniej uwidocznić im różnicę pomiędzy
dobrem i złem. Zamyślałam

również posługiwać się zwykłą perswazją i w razie jakiego rażącego przewinienia z

ich strony strofować je raczej w smutku, a nie w gniewie. Planowałam nauczyć je

background image

prostych i zrozumiałych dla nich hymnów i modlitw, a podczas wieczornej
modlitwy przypominać im grzechy, które

popełniły w ciągu dnia – głosem poważnym, ale jednocześnie życzliwym: takim, który
nie wzbudziłby w ich duszach buntu. Postanowiłam, że niegrzeczni recytować będą
hymny pokutne, a grzeczni

– te radosne, natomiast wszelkie nauki, jeśli tylko byłoby

to możliwe, zamierzałam

przekazywać im w formie zajmującej dyskusji, dzięki czemu kojarzyłyby im się one

tylko i wyłącznie z zabawą.

Tym sposobem miałam nadzieję zarówno przysłużyć się dzieciom, jak i zdobyć
sobie przychylność ich rodziców – a także przekonać swoich bliskich, że wbrew
temu, co o mnie myślą nie brakuje mi umiejętności i rozwagi. Zdawałam
sobie sprawę z tego, że czeka mnie walka z ogromnymi trudnościami,
ale wiedziałam też (a przynajmniej wierzyłam), że uda mi się je pokonać przy
pomocy wytrwałości i cierpliwości, o które modliłam się

każdego wieczoru i ranka. Jednak albo to dzieci były zbyt zatwardziałe w

swoich przywarach, albo ich rodzice popełnili zbyt wiele błędów, albo też ja
wprowadzałam w życie swoje zamiary zbyt nieudolnie, bowiem pomimo jak
najlepszych intencji z mojej strony, dzieci tylko naigrawały się z moich starań,
a ich rodzice trwali w niezadowoleniu.

Nauczanie okazało się równie wyczerpujące dla mojego ciała, co dla ducha.
Musiałam biegać za swoimi podopiecznymi, zanosić ich lub zaciągać do stołu, przy
którym często aż do końca

lekcji trzeba mi było przytrzymywać ich siłą. Toma niejednokrotnie zapędzałam do

kąta i siadając przed nim na krześle z książką w ręku, kazałam mu czytać. Nie był na
tyle silny, by odepchnąć mnie wraz z krzesłem, więc stał tam, wykrzywiając w
groteskowy (i zapewne pocieszny dla postronnego obserwatora) sposób ciało i twarz
i wydając z siebie donośne, żałośliwe wycie, które w jego zamierzeniu miało
pozorować płacz, choć nie towarzyszyła mu ani jedna łza. Wiedziałam, że robi to
wszystko tylko po to, by mnie zdenerwować, zatem nie bacząc na to, jak bardzo
trzęsłam się w duchu ze złości, mężnie starałam się

nie dopuścić do tego, by moje zniecierpliwienie się uzewnętrzniło. I przybierając

pozór niewzruszonej obojętności, czekałam na chwilę, w której chłopiec
zdecyduje się zakończyć tę zabawę i opuściwszy wzrok na książkę, przeczyta
zadany fragment tekstu i tym samym zasłuży sobie na wyjście do ogrodu. Niekiedy
umyślnie i z uporem brzydko pisał i wówczas zmuszona byłam przytrzymywać
jego rączkę tak, by uniemożliwić mu celowe robienie kleksów i gniecenie papieru.
Kiedy groziłam, że jeśli nie będzie się starał, każę mu napisać kolejną linijkę,

odmawiał napisania czegokolwiek, a ja, nie chcąc rzucać słów na wiatr, musiałam

się w końcu uciekać do zaciskania jego palców na piórze i przesuwania jego

background image

dłoni po papierze siłą, dopóki zadanie nie zostało w jakimś stopniu
wykonane.

Ale Tom nie był bynajmniej moim najniesforniejszym uczniem. Czasami, ku mojej
wielkiej radości, rozsądek podpowiadał mu, że najmądrzej będzie szybko wykonać
zadaną pracę, dzięki czemu wcześniej otrzyma pozwolenie na wyjście do ogrodu, i
tam, czekając na mnie i na swoje siostry, będzie mógł

oddawać się zabawie. Często jednak zdarzało się, że ja i dziewczynki w ogóle

do niego nie dołączałyśmy, bowiem Mary Ann rzadko brała w tym względzie
przykład z brata. Nad wszelkie inne zabawy najwyraźniej przedkładała turlanie się
po podłodze, na którą miała zwyczaj padać niczym ołowiana kula. A kiedy po wielu
trudnościach wreszcie udawało mi się ją stamtąd podnieść, wciąż musiałam trzymać
ją jedną ręką, podczas gdy książkę, z której miała czytać lub literować trzymałam w
drugiej. Kiedy ciężar dużej, sześcioletniej dziewczynki zaczynał przerastać
możliwości jednego

ramienia, przekładałam ją na drugie, albo jeśli obydwie ręce odmawiały mi

posłuszeństwa, zanosiłam ją do kąta, mówiąc, że będzie mogła z niego wyjść
dopiero wtedy, gdy przypomni sobie, do czego służą nogi i jak się stoi prosto. Ona
jednak na ogół wolała leżeć tam niczym kłoda aż do obiadu lub podwieczorku, a
ponieważ nie mogłam odmówić jej prawa do posiłku, trzeba mi było patrzeć, jak
wyczołguje się stamtąd z tryumfalnym uśmiechem na swojej okrągłej,
zaczerwienionej twarzyczce.

Częstokroć w

czasie

lekcji zawzięcie

nie

chciała

wymówić

jakiegoś słowa i teraz, patrząc wstecz, żałuję tych daremnych wysiłków, którymi

próbowałam pokonać jej upór, bo lepiej byłoby dla nas obydwu, gdybym
zamiast się z nim zmagać, przeszła nad jej uporem do porządku dziennego. Ja
jednak uważałam, że mam absolutny obowiązek zdusić tę niebezpieczną skłonność
w zarodku. I

słusznie, ale jako że moje uprawnienia dotyczące dyscyplinowania

dzieci były ograniczone, pomiędzy dziewczynką a mną raz za razem dochodziło
do próby sił, z której na ogół to ona wychodziła zwycięsko. Przy tym każde z
owych

zwycięstw tylko dodawało jej energii i zachęcało do kolejnych potyczek.

Bezskutecznie przekonywałam, namawiałam, błagałam, groziłam i
strofowałam; na próżno karałam ją, nie pozwalając jej wychodzić do ogrodu,
odmawiając brania udziału w jej zabawach czy zupełnie ją ignorując; na darmo
starałam się ukazać jej korzyści płynące z bycia posłuszną i to, jak wiele traci
poprzez trwanie w swoim niedorzecznym uporze. Czasem, kiedy prosiła mnie o coś,
odpowiadałam:

– Ależ oczywiście, Mary Ann, zrobię to dla ciebie, jeśli tylko wypowiesz to
niezwykle ważne słowo.

background image

Dalejże! Wymów je od razu i będzie po kłopocie.

– Nie.

– Wobec tego nie mogę nic dla ciebie zrobić!

Kiedy byłam w jej wieku lub młodsza, brak uwagi ze strony innych i popadnięcie w
ich niełaskę wydawały mi się najokrutniejszą z kar. Jednak na Mary Ann nie robiło to
żadnego wrażenia. Niekiedy, wytrącona całkiem z równowagi, chwytałam
dziewczynkę za ramiona i gwałtownie nią potrząsałam; innymi razy ciągnęłam ją
za jej długie włosy albo kazałam jej stać w kącie – za co odpłacała mi się swoim

piskliwym, przenikliwym wrzaskiem, który wbijał się w moją czaszkę niczym ostrze

noża. Wiedziała, że tego nie znoszę, więc wydawała z siebie najbardziej
rozdzierający krzyk, na jaki było ją stać, po czym spoglądała mi w oczy i z mściwą
satysfakcją wołała:

– A masz! To dla pani!

Po czym powtórnie zanosiła się tak nieznośnym krzykiem, że zmuszona byłam
zatykać uszy. Często owe przeraźliwe wrzaski docierały do pani Bloomfield, która
przychodziła na górę zapytać, co się dzieje.

– Mary Ann jest niegrzeczna, proszę pani.

– Ale co mają znaczyć te budzące grozę krzyki?

– Dziewczynka krzyczała ze złości.

– Nigdy dotąd nie słyszałam takich straszliwych wrzasków. Można by pomyśleć, że ją
pani obdziera ze skóry.

Dlaczego Mary Ann nie bawi się na dworze ze swoim

bratem?

– Nie mogę nakłonić jej do dokończenia lekcji.

– Ależ Mary Ann powinna grzecznie dokończyć swoje lekcje – zwracała się łagodnie
do dziecka.

– I mam nadzieję, ż e nigdy więcej już nie usłyszę podobnych

krzyków!

– dodawała,

wbijając we mnie kamienne spojrzenie swoich zimnych oczu, którego wyraz nie

pozostawiał cienia wątpliwości co do tego, co o mnie myśli. Następnie wychodziła z
pokoju.

Nieraz próbowałam przechytrzyć tę małą, upartą istotkę, działając z
zaskoczenia i gdy widziałam, że jej uwaga zaprzątnięta jest czym innym, niedbałym
głosem prosiłam, by wymówiła tamto słowo. Dziewczynka często zaczynała już
odpowiadać, ale zaraz nagle milkła i spoglądała na mnie wyzywającym wzrokiem,
który zdawał się mówić: „Ach! Jestem zbyt sprytna dla ciebie. Podstępem też go ze
mnie nie

wyciągniesz”.

background image

Innymi razy, udając, że o wszystkim zapomniałam, bawiłam się z nią i
rozmawiałam tak jak zwykle aż do wieczora. A potem, ułożywszy ją do snu, tuż przed
swoim odejściem pochylałam się nad jej roześmianą twarzyczką i mówiłam do
niej tym samym pogodnym i serdecznym głosem, co dotychczas:

– A teraz, Mary Ann, zanim pocałuję cię na dobranoc, powiedz tylko to jedno słowo.
Jesteś grzeczną dziewczynką i na pewno je powiesz.

– Wcale nie, nie powiem.

– Wobec tego nie pocałuję cię.

– Nie zależy mi na tym.

Na darmo mówiłam jej, jak bardzo jest mi przykro, na darmo czekałam na jakiś
przejaw skruchy z jej strony. Wida

ć naprawdę jej „nie zależało”, więc

zostawiałam ją w końcu samą w ciemnościach, dziwiąc się temu jej bezdusznemu
uporowi. Kiedy ja byłam dzieckiem, nie potrafiłam sobie wyobrazić kary sroższej,
aniżeli odmowa matki pocałowania mnie na dobranoc. Sama myśl o tym była
okropna. Nigdy zresztą nie stała się niczym więcej niż tylko myślą, bowiem
szczęśliwie ani razu nie uczyniłam nic, czym zasłużyłabym sobie na takie

potraktowanie. Jednak pamiętam, że kiedyś nasza matka uznała za konieczne

ukarać w ten sposób moją siostrę, która dopuściła się jakiego przewinienia. Nie
wiem, co czuła wówczas Mary, ale nieprędko zapomnę łzy współczucia, które wtedy
wylałam i swoje zasmucenie tym, co ją spotkało.

Inną nieznośną właściwością Mary Ann była jej niereformowalna skłonność do
uciekania do pokoju dziecinnego. Chciała bawić się tam ze swoimi małymi
siostrzyczkami i nianią i było to całkiem zrozumiałe, ale też sprzeczne z
życzeniami jej matki. Zatem

zabraniałam dziewczynce tak postępować i najlepiej jak umiałam pilnowałam, by się
ode mnie nie oddalała. To jednak tylko wzmogło jej upodobanie do pokoju
dziecinnego i im bardziej stanowcze były moje zakazy, tym częściej tam chodziła i
dłużej zostawała – ku wielkiemu niezadowoleniu pani Bloomfield, która, jak dobrze
wiedziałam, winą za to wszystko obarczała mnie.

Kolejnym utrapieniem była poranna toaleta dziewczynki: bywało, że nie chciała się
umyć; innymi razy – jeżeli nie pozwalałam jej włożyć jakiejś konkretnej sukienki,
której wyboru, jak

się domyślałam, nie pochwaliłaby jej matka – nie chciała się ubrać; kiedy indziej

uderzała w krzyk i uciekała, gdy próbowałam dotknąć jej włosów. Z tego powodu
często zdarzało się, że kiedy po wielu trudach i staraniach w końcu udawało mi się
sprowadzić ją na dół, śniadanie niemal dobiegało już końca. I jedyną pewną

background image

nagrodą, na jaką mogłam liczyć były gniewne spojrzenia „mamy” i kąśliwe uwagi
„papy”, wypowiadane, jeśli nie bezpośrednio do mnie, to pod moim adresem –
bowiem niewiel

e rzeczy irytowało pana domu tak bardzo, jak brak punktualności w

porze posiłków.

Mniejszą z przykrości stanowiła moja niemożność zaspokojenia oczekiwań pani

Bloomfield co do ubioru jej córki. Ponadto włosy dziecka nigdy

„nie nadawały się do pokazania ludziom”. Czasami, gdy dama chciała szczególnie
dobitnie okazać mi swoje niezadowolenie, sama zajmowała się toaletą córki, by
potem skarżyć się gorzko, ile kosztowało ją to zachodu.

Gdy do moich uczniów miała dołączyć mała Fanny, liczyłam na to, że być może
chociaż ona okaże się spokojna i nieuciążliwa. Ale wystarczyło kilka dni, jeśli
nie kilka

godzin, bym straciła wszelką nadzieję. Szybko odkryłam, że dziewczynka jest

złośliwą i krnąbrną istotką – mimo młodego wieku skłonną do kłamstwa i
zatrważająco skorą do posługiwania się, tak w obronie własnej, jak i w
ataku, dwoma rodzajami broni: pluciem w twarze tych, którzy narażali ją na
nieprzyjemności oraz wydawaniem z siebie odgłosów podobnych do ryku bawołu, do
których uciekała się wtedy, kiedy nie chciano zaspokoić jej niedorzecznych
kaprysów. Ponieważ w obecności swoich rodziców zachowywała się na ogół
dość spokojnie, żywili oni głębokie

przekonanie, że Fanny jest nadzwyczaj łagodnym dzieckiem i skwapliwie dawali

wiarę jej kłamstwom, zaś jej donośne krzyki budziły w nich podejrzenia, że traktuję ją
nazbyt surowo i bezwzględnie. A gdy z czasem jej złe usposobienie ukazało się w
pełnej krasie nawet ich własnym, nieobiektywnym oczom, czułam, że całą winę za to
przypisują mnie.

– Fanny robi się straszliwie niegrzeczna – mawiała pani Bloomfield do męża. – Mój
drogi, czy nie zauważył pan, jak bardzo się zmieniła, odkąd zaczęła brać udział
w lekcjach?

Niedługo dorówna niesfornością dwojgu starszym, a ich zachowanie, co stwierdzam

z przykrością, znacznie się ostatnimi czasy pogorszyło.

– Otóż to – brzmiała odpowiedź. – Sam także to zauważyłem. Miałem nadzieję, że
jeśli znajdziemy im guwernantkę, ich zachowanie się poprawi. A tymczasem jest
coraz gorsze. Nie mam pojęcia, czy ich wiedza się pogłębia, wiem za to, że ich
zwyczaje bynajmniej nie zmieniły się na lepsze. Z dnia na dzień stają się coraz
bardziej ordynarne, niechlujne i bezwstydne.

Zdawałam sobie sprawę, że słowa te wycelowane są we mnie, a wszystkie

background image

podobne insynuacje dotykały mnie bardziej niż mógłby to uczynić jakikolwiek

otwarcie postawiony zarzut

– bowiem w razie takowego mogłabym przynajmniej próbować się bronić. Teraz
jednak uznałam, że najmądrzej będzie zdusić w sobie rozżalenie, zwalczyć każdy
spazm urażonej dumy i nie poddawać się, bowiem bez względu na to, jak
niewdzięczna była moja posada, szczerze pragnęłam ją zachować. Miałam
nadzieję, że jeśli dalej będę wytrwale i konsekwentnie walczyć z napotykającymi
mnie trudnościami, dzieci z czasem staną się bardziej cywilizowane: że z każdym

kolejnym miesiącem będą nabierały coraz więcej mądrości i tym samym pokory –

bowiem gdyby dziecko dziewięcio- lub dziesięcioletnie było tak dzikie i
nieposk

romione, jak te w wieku siedmiu i sześciu lat, oznaczałoby to, że jest

niezdrowe na umyśle.

Schlebiałam sobie, że swoją wytrwałością pomagam rodzicom i siostrze, bo
choć otrzymywałam skromną pensję, zawsze były to jakieś pieniądze. Gospodarując
nimi oszczędnie, z łatwością mogłabym odłożyć drobną sumę i liczyłam na to, że moi
krewni zgodzą się ją ode mnie

przyjąć. Zresztą z własnej, nieprzymuszonej woli znalazłam się na tej posadzie i

sama ściągnęłam na siebie obecne przykrości, toteż doszłam do wniosku, że trzeba
mi je znosić bez słowa skargi. A nawet więcej: bynajmniej nie żałując swojego
kroku, pragnęłam pokazać najbliższym, że bez względu na wszystko potrafię podołać
swoim obowiązkom i wywiązywać się z nich z podniesioną głową. A jeśli
kiedykolwiek doświadczałam uczucia upokorzenia lub ogarniało mnie zmęczenie,
zwracałam wówczas głowę w kierunku swojego domu i recytowałam w
duszy:

„Niech tysiąc bólów ściga mnie –

nie legnę!

Zgniotą – nie złamią! Pierwej spocznę w grobie -

Niechaj mię dręczą – ja kolan nie zegnę!

Nie o nich myślę! Ja myślę o tobie!”[4]

W okresie świąt Bożego Narodzenia pozwolono mi pojechać z wizytą do domu,
jednak tylko na dwa tygodnie.

– Bo skoro widziała pani swoich krewnych tak niedawno – stwierdziła pani Bloomfield
– zapewne nie zależy jej na dłuższym pobycie w domu.

background image

Nie próbowałam wyprowadzać jej z błędu, choć nawet się nie domyślała, jak bardzo

wyczerpało mnie tych czternaście tygodni spędzonych poza domem, z jaką
nie

cierpliwością czekałam na odpoczynek i jak wielkiego zawodu doznałam, gdy

okazało się, że będzie on tak krótki. A jednak nie miałam prawa jej za to winić. Nigdy
nie zwierzałam się jej ze swoich uczuć i nie mogłam oczekiwać, że się ich domyśli.
Poza tym, po

nieważ nie przepracowałam u niej pełnego semestru, nie miała

obowiązku udzielać mi pełnego urlopu.

Rozdział IV Babunia

Daruję Czytelnikowi opisy mojej radości z powrotu do domu oraz uniesień, które
towarzyszyły mi podczas mojego tam pobytu – tego, jak bardzo cieszyłam się tym
krótkim okresem odpoczynku i wolnością zaznaną w owym drogim, bliskim
memu sercu miejscu. Nie wspomnę również o tym, z jakim smutkiem ponownie
rozstawałam się z tymi, których

kochałam i którzy kochali mnie.

Mimo wszystko z nieosłabłym wigorem powróciłam do pracy, choć jej trudów nie
zdoła wyobrazić sobie nikt, kto nigdy nie doświadczył udręki związanej ze
sprawowaniem pieczy nad gromadką psotliwych, niesfornych łobuzów, których nawet
za pomocą najbardziej wytężonych wysiłków niepodobna zmusić do wykonywania
swoich powinności. Udręki tym okrutniejszej, że za czyny wspomnianej gromadki
odpowiada się przed wyższą instancją wymagającą od nas tego, co niewykonalne –
niewykonalne przy tym z powodu ograniczonego zakresu

władzy, jaki sama nam nadała, czy to na skutek własnej opieszałości, czy to z

obawy przed utratą sympatii rzeczonych łobuzów. Potrafię sobie wyobrazić
niewiele sytuacji nieprzyjemniejszych od tej, w której

– niezależnie od tego, jak

bardzo pragniemy powodzenia i bez względu na to, z jakim poświęceniem
wypełniamy swoje obowiązki – wysiłki nasze są udaremniane i obracane wniwecz
przez tych, którzy nam podlegają, a następnie niesłusznie krytykowane przez tych,
którzy sprawują nad nami zwierzchnictwo.

Nie

wymieniłam dotąd nawet

połowy nieznośnych cech swoich uczniów, ani też połowy zmartwień, których

dostarczała mi moja praca, obawiałam się bowiem, że wystawię w ten sposób
cierpliwość Czytelnika na zbyt wielką próbę – czego być może i tak nie udało mi
się uniknąć. Jednak pisząc kilka ostatnich stronic, nie zamierzałam bawić, lecz
przysłużyć się tym, których temat ów może dotyczyć. Osoby niezainteresowane
zapewne tylko omiotły ostatni fragment tego utworu pobieżnym wzrokiem, pomstując
być może na skłonność do rozwlekłości, jaką przejawia autorka. Ale jeśli jaki rodzic

background image

wyciągnął z moich słów pożyteczny wniosek albo jaka nieszczęśliwa guwernantka

znalazła w nich choćby najmniejsze pocieszenie, jest to wystarczająca nagroda za
moje wysiłki.

By ustrzec się chaosu i bałaganu, charaktery każdego ze swoich uczniów
przedstawiłam z osobna. To jednak nie mogło w sposób należyty oddać gehenny,
przez jaką przechodziłam, gdy cała trójka pospołu postanawiała „być niegrzeczna,
dokucza

ć pannie Grey i doprowadzić ją do furii”.

W takich wypadkach niekiedy pojawiała się w mojej głowie myśl:

„Gdyby tylko oni mogli mnie teraz

zobaczyć!” „Oni” oznaczało oczywiście moich najbliższych. Myśl o tym, jak bardzo

ubolewaliby nad

moim losem sprawiała, że oczy moje zaczynały napływać łzami,

które niezwykle trudno było mi powstrzymać, ale z którymi twardo walczyłam dopóty,
dopóki moi mali dręczyciele nie zeszli do jadalni na posiłek lub nie leżeli już w
łóżkach. Potem zaś, znalazłszy się pod osłoną rozkosznej samotności, zanosiłam się
niekontrolowanym szlochem. Jednakże była to słabość, na którą nieczęsto sobie
pozawalałam: miałam zbyt wiele zajęć, a swoje nieliczne wolne chwile nazbyt sobie
ceniłam, by trwonić je na

bezowocne biadanie nad swoim losem.

Szczególnie dobrze pamiętam pewne burzliwe, śnieżne popołudnie – zaraz po moim
styczniowym powrocie do Wellwood House. Dzieci wróciły z obiadu, hałaśliwie
zapowiadając, że zamierzają „być niegrzeczne”, po czym ściśle wywiązały się ze
swojego przyrzeczenia, choć zdarłam sobie głos i utrudziłam każdy mięsień
posiadany w gardle, próbując im to wyperswadować. Toma zaprowadziłam do kąta,
skąd zabroniłam mu wychodzić, dopóki nie skończy odrabiać zadanej mu pracy.
Fanny

tymczasem zawładnęła

moim przybornikiem do szycia i poczęła przetrząsać jego zawartość – a prócz

tego także doń pluć. Nakazałam jej, by go zostawiła, ale, rzecz jasna, na nic się to
nie zdało.

– Spal go, Fanny! – zawołał Tom.

Tego polecenia Fanny

usłuchała skwapliwie. Kiedy pospieszyłam ratować przybornik

z płomieni, Tom rzucił się do drzwi.

– Mary Ann, wyrzuć jej sekretarzyk przez okno! – wykrzyknął chłopiec.

I mój bezcenny, przenośny sekretarzyk, w którym trzymałam listy, dokumenty,
niewielką sumę gotówki i wszystkie swoje kosztowności o mało

nie został zrzucony z okna trzeciego piętra. Pospieszyłam mu na ratunek, a

tymczasem Tom uciekł z pokoju szkolnego, kierując się w dół schodów. W ślad za

background image

nim pobiegła Fanny. Umieściwszy sekretarzyk w bezpiecznym
miejscu, podążyłam za tamtymi dwojgiem, a za mną popędziła Mary Ann. Wszyscy
troje zdołali mi uciec i wybiegli do ogrodu, gdzie pośród euforycznych okrzyków
poczęli tarzać się w śniegu.

Cóż miałam począć? Gdybym za nimi pobiegła, prawdopodobnie żadnego z nich
nie udałoby mi się schwytać, za to uciekliby jeszcze dalej. Ale jak inaczej

miałam przekonać ich do powrotu do domu? I co pomyśleliby o mnie ich rodzice,

gdyby ujrzeli i usłyszeli, jak ich pociechy z odkrytymi głowami, gołymi dłońmi i
nieobutymi nogami dokazują w śniegu?

Gdy stojąc w tej rozterce, tuż przy drzwiach wejściowych, usiłowałam za pomocą
srogich spojrzeń i złowróżbnych słów zmusić dzieci do posłuszeństwa, usłyszałam za
sobą surowy, przenikliwy głos wołający:

– Panno Grey! To nie do przyjęcia! Co, do d…ła, sobie pani wyobraża?

– Nie mogę ich zmusić do powrotu

do

domu, sir

powiedziałam, odwracając się.

Nieopodal, z włosem zjeżonym na głowie i wybałuszonymi oczami, stał pan
Bloomfield.

– Ale ja ŻYCZĘ SOBIE, żeby wróciły!

– zawołał, podchodząc bliżej. Zdawał się być doskonale rozsierdzony.

– Wobec tego, sir, proszę im to powiedzieć osobiście, bo mnie nie usłuchają –
odrzekłam, po czym cofnęłam się do środka.

– Natychmiast wracajcie do domu, wy przebrzydłe bachory, albo każdego z was
wychłoszczę szpicrutą! – ryknął pan Bloomfield. Dzieci polecenie

wykonały w mgnieniu oka. – O, widzi pani? Wystarczyło tylko słowo!

– Tak, ale musiało paść z pańskich ust.

– Zdumiewa mnie, że nie potrafi

pani nad nimi lepiej zapanować, choć to należy do jej obowiązków!… No tak, teraz

idą na górę, brudząc schody swoimi paskudnymi, uwalanymi w śniegu
stopami! Niechże pani pójdzie za nimi i doprowadzi ich do porządku, na litość boską!

W owym czasie w domu bawiła matka pana Bloomfielda. Mijając drzwi bawialni,
miałam przyjemność usłyszeć, jak starsza pani mówi głośno do swojej

synowej coś, co sprowadzało się do tych oto słów (zdołałam odróżnić tylko te

wypowied

ziane z największym naciskiem):

background image

– Na Boga! W całym swoim życiu…! …przeziębią się na śmierć, jak mi Bóg…! Czy
sądzisz, moja droga, że to stosowna osoba…? Dam sobie głowę uciąć, że…!

To wszystko, co dotarło moich uszu, ale więcej mi nie było trzeba.

Star

sza pani Bloomfield była dotąd wobec mnie bardzo uważająca i

grzeczna i do tej chwili myślałam o niej jako o przyjemnej, serdecznej

i rozmownej staruszce. Często podchodziła i gawędziła ze mną konfidencjonalnym

tonem, kręcąc przy tym głową, gestykulując rękoma i wodząc wokół oczami w
sposób właściwy pewnemu gatunkowi dam – choć nigdy nie znałam damy, u której
zwyczaj ten odznaczałby się taką intensywnością. Zdarzało się, że mówiła nawet, iż
bardzo współczuje mi kłopotów, których przysparzają mi dzieci i niekiedy,
posługując się półsłówkami, skinieniami głowy i wymownym mrugnięciem
oka, demonstrowała swoje przekonanie o tym, jak nieroztropnie postępuje jej

synowa, ograniczając moje uprawnienia i nie wspierając mnie swoim autorytetem.

Taki sposób wyrażania dezaprobaty nie przypadał mi do gustu. Na ogół starałam się
nie przyjmować jej słów do wiadomości i odnosić się tylko do tych z jej sądów, które
wypowiadała otwarcie – w każdym razie nigdy nie pozwoliłam sobie na coś więcej
niż ciche zgodzenie się z tym, że gdyby pani domu zorganizowała sprawy w inny
sposób, mogłabym lepiej prowadzić swoich uczniów. Teraz jednakże trzeba mi było
zachowywać podwójną ostrożność. Dotychczas, choć widziałam, że starsza pani
ma swoje

wady (jedną z nich była skłonność do prawienia o swoich własnych przymiotach),
zawsze chętnie je jej wybaczałam i wierzyłam we wszystkie zalety, które sobie
przypisywała, a nawet wyobrażałam sobie, że posiada jeszcze wiele utajonych.
Ostatnimi czasy tak rzadko zaznawałam serdeczności – serdeczności, która dawniej
stanowiła pokarm mojego życia – że z największą radością witałam każdy jej pozór.
Nic dziwnego zatem, że starsza pani budziła we mnie ciepłe uczucia, rozmowy z nią
cieszyły moje serce, a rozstania zasmucały.

Jednak tych kilka zasłyszanych przez przypadek słów – szczęśliwie lub

nieszczęśliwie – całkowicie zrewolucjonizowało mój do niej stosunek. Teraz była w
moich oczach obłudną, fałszywą pochlebczynią, oceniającą każde moje
słowo i obserwującą każdy mój ruch. Bez wątpienia w moim interesie byłoby
witać ją tak, jak do tej pory: wciąż tym samym, radosnym uśmiechem i tonem pełnej
szacunku serdeczności. Nie potrafiłam jednak – moje zachowanie zmieniło się wraz
z moimi uczuciami i stałam się tak oziębła i onieśmielona, że nie mogła tego
nie zauważyć.

A zauważywszy to, sama poczęła się wobec mnie inaczej zachowywać: jej poufałe

skinienie głową zmieniło się niebawem w sztywny ukłon, jej łaskawy uśmiech
zastąpiło srogie spojrzenie Gorgony, a upust swojej gadatliwości dawała teraz w

background image

towarzystwie nie moim, lecz swojego „uroczego chłopca i dziewczynek”,
których chwaliła i rozpieszczała w sposób bardziej niedorzeczny niż kiedykolwiek
czyniła to ich matka.

Muszę przyznać, że zmartwiła mnie nieco owa zmiana w jej nastawieniu: obawiałam
się, jakie konsekwencje

może przynieść jej niezadowolenie i nawet podjęłam pewne starania w celu

odzyskania swojej utraconej pozycji

– i to z lepszym skutkiem niż mogłam się

spodziewać, choć tylko pozornie. Pewnego razu ze zwyczajnej grzeczności
zapytałam o jej kaszel, na co jej ponure oblicze natychmiast się rozchmurzyło. W
odpowiedzi zostałam uraczona szczegółową historią tej i innych dokuczających jej
przypadłości, potem zaś – w typowy dla siebie, emfatyczny sposób, którego nie
zdołałoby oddać żadne pióro – zdała mi sprawę z tego, jak pobożnie pogodziła się z
losem.

– Na wszystko istnieje lekarstwo,

moja droga, mianowicie: pogodzenie się z wolą Nieba – poddanie się jej! – (w

tym miejscu starsza pani podniosła ręce i zwróciła oczy ku rzeczonemu Niebu). –
Świadomość tego była mi zawsze wsparciem i zawsze nim będzie. Wiem, że nie
każdy może to o sobie powiedzieć, ale ja jestem osobą pobożną, panno Grey!
I dziękować Bogu, zawsze nią byłam i szczycę się tym!

Słowom tym towarzyszył cały rytuał skinień głowy i innych gestów. Wreszcie,
ekspresyjnie splótłszy dłonie i pokręciwszy głową, przytoczyła kilka błędnych i
nieadekwatnych do sytuacji

cytatów biblijnych, wydała z siebie kilka religijnych okrzyków – w sposób tak

groteskowy, że poniecham powtarzania ich tutaj – po czym zadowolona z siebie
odeszła, pozostawiając mnie w nadziei, że mimo wszystko nie jest osobą podłą, lecz
tylko słabą.

Przy okazji jej następnej wizyty w Wellwood House posunęłam się aż do
stwierdzenia, że rada jestem widzieć ją w tak dobrej formie. Zdawało się, że słowa te
wywarły na nią magiczny wpływ – choć były z mojej strony jedynie przejawem
uprzejmości,

odebrane zostały przez nią jako komplement świadczący o moim zachwycie. Jej

oblicze natychmiast się rozjaśniło i od tamtej chwili nie mogłaby być wobec mnie
łaskawsza i życzliwsza – w każdym razie przynajmniej pozornie. Teraz wiedziałam
już – dzięki swoim własnym obserwacjom oraz temu, co słyszałam od dzieci – że
aby cieszyć się jej przyjaźnią i życzliwością, wystarczyłoby tylko przy każdej
nadarzającej się okazji uraczyć ją jakim pochlebstwem. Jednak ponieważ stało to w
sprzeczności z wyznawanymi przeze mnie zasadami, nie pozwalałam sobie na

background image

stosowanie podobnych wybiegów i z tego względu niebawem znów wypadłam
z łask kapryśnej starszej damy, która, jak się domyślałam, potajemnie czyniła wiele,
by mi zaszkodzić.

Nie mogła znacząco wpłynąć na to, jakie zdanie miała na mój temat jej synowa,
bowiem pomiędzy obiema damami istniała wzajemna niechęć – przez starszą
manifestowana głównie za pomocą ukradkowo rzucanych oszczerstw i kalumnii, w
przypadku młodszej zaś objawiająca się oziębłą ceremonialnością – żadne
pochlebstwo ze strony teściowej nie było w stanie

stopić ściany lodu, którą wzniosła pomiędzy nimi synowa. Starsza pani miała

znacznie większy wpływ na swojego syna: słuchał on wszystkiego, co miała do
powiedzenia (pod warunkiem, że udawało jej się go nie rozdrażnić swoją własną
niedelikatnością) i mam powody wierzyć, że w sposób znaczący podsycała jego
uprzedzenie do mojej osoby. Przekonywała go, że haniebnie zaniedbuję dzieci, że
nawet jego żona nie zajmuje się nimi tak, jak powinna i że trzeba mu się samemu o
nie zatroszczyć, bowiem w przeciwnym

razie czeka je wszystkie zguba.

Podjudzany przez nią w ten sposób, pan Bloomfield często zadawał sobie trud
obserwowania ich z okien domu; niekiedy chodził za nimi, gdy błąkały się po
ogrodzie i niestety wielokrotnie napotykał je, kiedy bawiły się przy owej zakazanej
sadzawce, rozmawiały z woźnicą w stajni lub swawoliły pośród brudu
gospodarskiego podwórza

– gdy tymczasem ja, przyglądając się im bezradnie, stałam nieopodal, wyczerpana
daremnymi próbami namówienia ich do opuszczenia danego miejsca. Często
również niespodzianie zaglądał do pokoju szkolnego –

zazwyczaj t

ylko po to, by zastać dzieci w trakcie posiłku i ujrzeć, jak rozlewają na

stół mleko, plamią nim swoje ubrania, wkładają palce we własne i cudze kubki
i niczym gromada tygrysiątek walczą między sobą o wiktuały. Jeśli akurat w
danej

chwili milczałam, oskarżał mnie o to, że toleruję ich złe zachowanie,

jeżeli natomiast podniesionym głosem próbowałam zaprowadzić porządek, zarzucał
mi, że uciekam się do nieuzasadnionej przemocy i że swoim brakiem delikatności
daję dziewczynkom zły przykład.

Pamiętam

jedno wiosenne

popołudnie, kiedy to z powodu deszczowej pogody dzieci nie mogły wyjść do

ogrodu. Jakimś zdumiewająco szczęśliwym trafem wszystkie skończyły odrabiać
lekcje, ale mimo to nie zbiegły na dół, by podokuczać rodzicom, co – ku mojemu
wielkiemu utrapieniu

– zazwyczaj robiły. Rzadko udawało mi się temu zapobiec,

bowiem na dole czekała je miła odmiana i przyjemności

background image

– zwłaszcza wtedy, gdy w domu przebywali goście. Matka dzieci, choć nakazywała
mi pilnować, by nie opuszczały pokoju szkolnego, nigdy nie ganiła ich, jeśli czyniły to
samowolnie,

ani też nie zadawała sobie trudu, by odesłać je z powrotem. Dzisiaj jednakże

zdawało się, że są zadowolone z tego, gdzie się znajdują. A jeszcze wspanialsze
było to, że nie liczyły na mój udział w zabawie i bawiły się same, nie kłócąc się przy
tym. Zajęcie, któremu się oddawały było dość osobliwe: przykucnąwszy razem przy
oknie nad stosem popsutych zabawek i kilkoma ptasimi jajami, a raczej pozostałymi
po nich skorupkami (ich zawartość na szczęście została usunięta), roztrzaskiwały
owe skorupki, a następnie kruszyły je na drobno. Nie miałam pojęcia, w jakim
celu to robią,

jednak dopóki nie hałasowały i nie psociły, w ogóle o to nie dbałam. Siedząc z

uczuciem n

iezwykłego spokoju przy kominku, kończyłam szyć sukienkę dla lalki

Mary Ann, a potem planowałam rozpocząć pisanie listu do swojej matki. Tymczasem
nagle drzwi się otwarły i wychynęła zza nich ponura głowa pana Bloomfielda.

– Panuje tu podejrzana cisza! Co takiego robicie? – zapytał.

„Dziś, dla odmiany, nic nagannego”

– pomyślałam.

On jednak był innego zdania. Zbliżywszy się do okna i przyjrzawszy się zajęciu
dzieci, wykrzyknął w gniewie:

– Co wy tu, u licha, wyprawiacie?

– Kruszymy skorupki jajek, papo! –

zawołał Tom.

– Jak śmiecie tutaj tak bałaganić, wy małe d…ły? Nie widzicie, jak zapaskudziłyście
dywan?

– (rzeczony dywan był zaledwie szorstką, brązową matą). – Panno Grey,

czy wiedziała pani, co oni robią?

– Tak, sir.

– Wiedziała pani?

– Tak.

– Wiedziała pani! I po prostu siedziała sobie, pozwalając im na to

I nie

upominając ich

nawet

jednym słowem!

– Uznałam, że nie robią nic szkodliwego.

background image

– Nic szkodliwego! Ależ proszę popatrzeć! Proszę popatrzeć na ten dywan i
powiedzieć: czy kiedykolwiek widziała pani coś podobnego w jakim chrześcijańskim
domu? Ten pokój nie nadaje się nawet na chlew – i nic w tym dziwnego, skoro pani
uczniowie gorsi są od gromady prosiąt! Nic w tym dziwnego! Och! Powiadam, jestem
już u kresu cierpliwości!

Z ty

mi słowy wyszedł, zatrzaskując za sobą drzwi. Ich huk rozbawił dzieci.

– Ja także jestem u kresu cierpliwości! – mruknęłam pod nosem, po czym wstałam i

chwyciwszy pogrzebacz, z niezwykłą energią rozgarnęłam rozżarzone
węgle w kominku, dając w ten sposób upust swojej irytacji.

Po tym zdarzeniu pan Bloomfield systematycznie zaglądał do pokoju szkolnego, by
sprawdzić, czy panuje w nim należyty ład. Ponieważ nie potrafiłam oduczyć dzieci
nieustannego rzucania na podłogę fragmentów zabawek, patyków, kamyków,
słomek, liści i innych znoszonych przez nie śmieci, ani też wpoić im zwyczaju

pozostawiania po sobie porządku, a służący nie chcieli „po nich sprzątać”,

znaczącą część swojego bezcennego, wolnego czasu spędzałam na kolanach,
starając się przywrócić pomieszczeniu odpowiedni wygląd. Pewnego razu
oznajmiłam swoim uczniom, że nie dostaną kolacji, dopóki nie pozbierają
wszystkiego z dywanu. Fanny poleciłam sprzątnąć pewną część śmieci, Mary Ann
dwukrotnie większą ich ilość, Tomowi zaś całą resztę.

Co zadziwiające, dziewczynki stosownie wywiązały się z
przydzielonego im zadania. Tom

jednakże wpadł w furię i wskoczywszy na stół, strącił chleb i mleko na podłogę, po

czym każdej z sióstr wymierzył po ciosie, kopnięciem w kosz na węgiel rozrzucił
wokół jego zawartość, podjął próbę przewrócenia stołu i krzeseł i ogólnie rzecz
ujmując, najwyraźniej zamierzał uczynić z pomieszczenia stajnię Augiasza.
Zdoławszy go uchwycić, poleciłam Mary Ann wezwać ich mamę i pomimo
wymierzanych mi kopniaków, ciosów, krzyków

i przekleństw, udało mi się nie wypuścić chłopca z rąk, dopóki tamta się nie pojawiła.

O co chodzi?

zapytała

pani Bloomfield.

Kiedy wyjaśniłam jej całą sprawę, posłała tylko po służącą, której poleciła
doprowadzić pokój do porządku i przynieść paniczowi Bloomfieldowi jego
kolację.

– Widzi pani? – zawołał Tom przez usta pełne jedzenia, tryumfalnie spoglądając na
mnie sponad swojego talerza.

– Widzi pani, panno Grey? Na przekór pani i tak

dostałem swoją kolację. A nie podniosłem z podłogi nawet jednego pyłku!

Jedyną osobą w tym domu, która prawdziwie współczuła mi mojego położenia była
niania. Sama musiała

background image

zmagać się z podobnymi trudnościami, choć w mniejszym natężeniu, bowiem nie

odpowiadała ani za kształcenie dzieci, ani też za ich zachowanie.

– Och, panno Grey! – mawiała. – Panienka ma dopiero skaranie z tymi dziećmi!

– Nie przeczę, Betty. Lecz jestem pewna, że sama też masz z nimi niełatwo.

– A jakże! Ale ja się nimi tak nie przejmuję, jak panienka. Widzi panienka, bywa, że
karzę ich klapsem, a tym mniejszym od czasu do czasu spuszczam lanie – nie
ma nic skuteczniejszego,

jak

powiadają. Ale przez to straciłam posadę.

– Doprawdy, Betty? Słyszałam, że masz nas opuścić.

– Ano tak! Pani ostrzegała mnie już trzy tygodnie temu. Przed Bożym Narodzeniem
zapowiedziała, co będzie, jeżeli jeszcze raz podniosę na nie rękę. Ale nie umiałam
się pohamować. Nie wiem, jak panience to się udaje, wszak panna Mary Ann jest
dwa razy gorsza od swoich sióstr!

Rozdział V Wujek

Poza starszą panią istniał jeszcze inny krewny rodziny, którego wizyty stanowiły
dla mnie niemałe utrapienie. Był nim „wujek Robson”, brat pani Bloomfield –
wy

soki, zadowolony z siebie jegomość, podobnie jak siostra charakteryzujący się

ciemnymi włosami i ziemistą cerą. Jego nos zdawał się gardzić ziemią, a w
wyrazie jego małych, szarych i często

półprzymkniętych oczu prawdziwa bezmyślność łączyła się z udawanym

lekceważeniem wobec wszystkiego, co go otaczało. Był krępym, masywnie
zbudowanym człowiekiem, choć zdawało się, że znalazł skuteczny sposób na to,
by obwód swojego pasa zmniejszyć do doprawdy nieznacznego rozmiaru, co wraz
z jego nienaturalnie sztywną postawą stanowiło dowód na to, że męski pan
Robson, którego umysł wznosił się ku wyższym celom i gardził płcią słabszą, nie
wzbraniał się przed noszeniem gorsetu.

Pan Robson rzadko raczył zwracać na mnie uwagę, a kiedy już zniżał się do

tego, by do mnie przemówić, pogardliwa wyniosłość jego głosu i zachowania

świadczyła o tym, że bynajmniej nie mam do czynienia z dżentelmenem – choć
za takowego się uważał. Nie to było jednak głównym powodem mojej niechęci do
jego wizyt, lecz wpływ, jaki miał na dzieci – wzmacniał w nich bowiem złe
tendencje, w kilka minut niwecząc niewielkie rezultaty wielu miesięcy mojej wytężonej
pracy.

Fanny i małej Harriet prawie nie dostrzegał, za to Mary Ann była w pewnym
sensie jego ulubienicą. Notorycznie podsycał jej skłonność do

background image

afektacji (z którą ja ze swej strony walczyłam jak mogłam) i mówiąc z uznaniem

o jej ślicznej buzi, wypełniał jej głowę próżnymi ideami dotyczącymi wyglądu
zewnętrznego (podczas gdy ja starałam się jej wpajać, że powierzchowność jest
tylko niczym pyłek na szali[5] w porównaniu z korzyściami płynącymi z
kultywowania zalet umysłu). Przy tym nigdy nie znałam dziecka tak bardzo jak ona
podatnego na pochlebs

twa. Nawet jeśli wujek nie chwalił wprost jej słabości i

słabości jej brata, to nagradzał je swoim śmiechem – tymczasem niewielu zdaje

sobie sprawę z tego, jak wielką krzywdę wyrządzają dzieciom, na ich przywary

reagując rozbawieniem i obracając w przyjemny żart to, co ich prawdziwi
przyjaciele uczą je nienawidzić.

Choć nie był pijakiem w ścisłym znaczeniu tego słowa, pan Robson zwykł spożywać
wielkie ilości wina i lubił raczyć się okazjonalną szklaneczką brandy z wodą. Swojego
siostrzeńca starał się nauczyć tego samego zwyczaju, przekonując go, że im
więcej alkoholu będzie w stanie przełknąć i im większą będzie znajdował w nim
przyjemność, tym bardziej będzie godny miana mężnego i dzielnego i tym lepszy

będzie od swoich sióstr. Pan Bloomfield wcale się temu nie sprzeciwiał, bowiem sam

żywił zamiłowanie do ginu z wodą. Nieustannie sącząc swój ulubiony trunek,
każdego dnia wypijał jego znaczną ilość i to głównie temu nawykowi przypisywałam
jego poszarzałą cerę i drażliwe usposobienie.

Pan Robson

– zarówno za pomocą swoich podszeptów, jak i własnego przykładu –

sprzyjał również skłonności Toma do prześladowania stworzeń niższych. Ponieważ
często przyjeżdżał po to, by na ziemiach należących do szwagra oddawać się
polowaniu, towarzyszyły mu zazwyczaj jego

ulubione psy. Obchodził się z nimi nader brutalnie i choć byłam bardzo biedna,

chętnie oddałabym jednego suwerena, aby móc ujrzeć, jak jedno ze zwierząt odpłaca
mu się ugryzieniem – pod warunkiem, że nie zostałoby za to ukarane. Niekiedy, w
przypływie bardzo dobrego nastroju, udawał się z dziećmi na poszukiwanie ptasich
gniazd, by wybierać z nich pisklęta – co irytowało mnie niepomiernie, bowiem dotąd
pochlebiałam sobie, że dzięki wytrwałym i często podejmowanym próbom udało mi
się po trosze ukazać swoim podopiecznym, jakie

okrucieństwo niesie ze sobą ten rodzaj zabawy. I miałam nadzieję z czasem wpoić

im ogólne poczucie sprawiedliwości i nauczyć bardziej ludzkiego podejścia do
zwierząt. Jednak dziesięć minut spędzonych wraz z wujkiem Robsonem na
szukaniu gniazd

– a może nawet samo rozbawienie, z jakim słuchał opowieści dzieci na temat
barbarzyńskich czynów, których dopuściły się w przeszłości – wystarczyło, by
rezultaty mojego usilnego

przekonywania i tłumaczenia obróciły się w niwecz. Tak się

jednak szczęśliwie złożyło, że tamtej wiosny, z wyjątkiem jednego razu,
dzieci

background image

znajdowały tylko puste gniazda lub jedynie jajeczka – nie miały bowiem dość

cierpliwości, by czekać, aż ptaszki się wyklują. Tamtego jednego razu Tom, który
udał się był wraz z wujem na pobliską plantację, przybiegł uradowany do ogrodu z
całą gromadką nieopierzonych piskląt w dłoniach.

Mary Ann i Fanny, z którymi wychodziłam właśnie na dwór, pobiegły, ażeby
przyjrzeć się łupowi brata i wyprosić po ptaszku dla siebie.

– Nie, nie dam wam ani jednego! – zawołał Tom. – Wszystkie są moje: wujek Robson
mi je podarował… jeden, dwa, trzy, cztery, pięć… nie dotkniecie

żadnego z nich! Nigdy w życiu! – dodał tryumfująco, kładąc gniazdo na ziemi i

stając nad nim z szeroko rozstawionymi nogami, rękoma zatopionymi w
kieszeniach spodni i tułowiem pochylonym do przodu. Przez jego twarz przebiegały
wszelkiego rodzaju grymasy zadowolenia i zachwytu.

– Ale pozwolę wam zobaczyć, jak je uśmiercam. A niech mnie, dam im prawdziwego
łupnia! Zobaczycie! To dopiero będzie zabawa!

– Ależ, Tomie – powiedziałam. – Nie pozwolę ci pastwić się nad tymi

ptaszkami. Trzeba je albo szybko zabić, albo odnieść je tam, skąd zostały

zabrane

– tak by ich matka mogła dalej je karmić.

– Ale pani nie wie, skąd zostały zabrane, madame. Tylko ja i wujek Robson znamy to
miejsce.

– Jeżeli mi nie powiesz, sama je zabiję, choć myśl o tym napawa mnie odrazą.

– Nie ośmieli się pani! Nigdy w życiu nie ośmieli się pani tego zrobić, bo wie
pani, jak rozgniewałoby to papę, mamę i wujka Robsona. Ha, ha! Tu panią mam,
panno Grey!

– Zrobię to, co uznam za słuszne

i nie będę się w tym względzie nikogo radzić. Jeśli twój papa i twoja mama tego

nie pochwalą, będzie mi przykro, że ich uraziłam, ale opinia twojego wujka Robsona
nic oczywiście dla mnie nie znaczy.

Powodowana poczuciem obowiązku

– mimo że to, co miałam właśnie uczynić budziło we mnie obrzydzenie i
mogło mnie narazić na gniew moich pracodawców – podniosłam z ziemi duży, płaski
kamień, który ogrodnik postawił był na sztorc jako pułapkę na myszy. Spróbowałam
jeszcze raz przekonać małego okrutnika, by pozwolił mi odnieść ptaszki tam, skąd

zostały przyniesione, a kiedy próba okazała się daremna, zapytałam, co zamierza

z nimi zrobić. Chłopiec z demoniczną rozkoszą począł wymieniać rozmaite

background image

rodzaje tortur, na co ja zrzuciłam kamień na jego niedoszłe ofiary, zabijając je na
miejscu.

Konsekwencją tego skandalicznego czynu była cała seria głośnych protestów i
straszliwych złorzeczeń. Wujek Robson, który ze strzelbą w ręku szedł właśnie
ścieżką w naszą stronę, przystanął, by kopnąć jednego ze swoich psów. Tom rzucił
się ku dżentelmenowi, przysięgając, że nakłoni go do tego, by

to mnie wymierzył kopniaka przeznaczonego dla Juno. Pan Robson, ujrzawszy, w

jak wielką furię wpadł jego siostrzeniec i usłyszawszy gorzkie przekleństwa i
obelżywe epitety padające pod moim adresem, wsparł się na swojej strzelbie i
roześmiał na całe gardło.

– No, no, niezły z panny egzemplarz!

– wykrzyknął wreszcie, podnosząc broń i ruszając w kierunku domu. – Ale
chłopakowi też nie można odmówić charakteru! Niech mnie diabli porwą, jeśli
kiedykolwiek widziałem lepszego łobuza! Wie, jak nie dać się kobietom: na B…a, już
się przeciwstawia matce,

babce, guwernantce i innym! Ha, ha, ha! Nie przejmuj się, Tomie, jutro znajdę ci

nowe pisklęta.

– Wobec tego te również zabiję, panie Robson – rzekłam.

– Hm! – mruknął tamten w odpowiedzi, po czym, zaszczyciwszy mnie
swoim świdrującym spojrzeniem, które wbrew jego oczekiwaniom zniosłam bez
mrugnięcia okiem, z wyrazem najwyższej pogardy na twarzy odwrócił się
na pięcie i sztywnym krokiem oddalił się do domu.

Tom tymczasem poszedł poskarżyć się swojej mamie. Nie miała ona

w zwyczaju mówić wiele na jakikolwiek temat, ale podczas naszego następnego

spotkania jej zachowani

e było dwa razy chłodniejsze niż dotychczas.

Uczyniwszy jaką zdawkową uwagę na temat pogody, zauważyła:

– Przykro mi, panno Grey, że uznała pani za konieczne wtrącić się do zabawy
panicza Bloomfielda. Był bardzo zmartwiony tym, że zgładziła pani jego
ptaszki.

– Kiedy zabawy panicza Bloomfielda zakładają krzywdzenie żywych stworzeń –
odpowiedziałam –

mam obowiązek się wtrącić.

– Zdaje się pani zapominać, że owe stworzenia zostały powołane do życia dla
naszej wygody

– rzekła spokojnym głosem.

background image

U

ważałam, że doktryna ta budzi pewne wątpliwości, ale odpowiedziałam tylko:

– Nawet jeśli to prawda, nie mamy prawa znęcać się nad nimi dla zabawy.

– Myślę – odparła ona – że nie należy kłaść na tej samej szali dziecięcej zabawy
i losu pozbawionego

duszy zwierzęcia.

– Ale dla dobra samego dziecka nie powinno się go zachęcać do takich

zabaw

– odrzekłam najłagodniej jak tylko umiałam, próbując załagodzić wrażenie,

jakie mogła wywrzeć na niej moja nieustępliwość. – „Błogosławieni miłosierni,
albowiem oni miłosierdzia dostąpią”.[6]

– Och, oczywiście, ale słowa te

odnoszą się do naszego postępowania względem siebie.

– Księga Przysłów uczy, że powinno się okazywać miłosierdzie zwierzętom –
ośmieliłam się dodać.

– Nie sądzę, by w tym przypadku wykazała się pani wielkim miłosierdziem –
odpowiedziała pani

Bloomfield, parskając gorzkim śmiechem. – Zabiła pani owe nieszczęsne ptaszki w

tak wstrząsający sposób i dla zwykłego kaprysu przysporzyła pani mojemu drogiemu
chłopcu tyle cierpienia.

Uznałam, że roztropnie będzie już nic więcej na ten temat nie mówić. Po raz
pierwszy tak bardzo zbliżyłam się w rozmowie z panią Bloomfield do kłótni i po raz
pierwszy od dnia mojego przyjazdu wymieniłyśmy się tyloma słowami.

Pan Robson i star

sza pani Bloomfield nie byli jedynymi gośćmi, których wizyty w

Wellwood House mnie

irytowały. W zasadzie wszyscy kolejni przybysze stanowili dla mnie utrapienie

– nie dlatego, że zachowywali się wobec mnie lekceważąco (choć ich stosunek
do mnie

zaiste zdawał mi się dziwny i nieprzyjemny), lecz dlatego, że niepodobna

było wówczas utrzymać dzieci z dala od nich, choć tego właśnie ode mnie
oczekiwano. Tom koniecznie musiał dyskutować z gośćmi, a Mary Ann pragnęła
być przez nich podziwiana. Żadne z tych dwojga nie wiedziało, co to uczucie
onieśmielenia czy nawet zwykła skromność i oboje mieli niestosowny zwyczaj
hałaśliwie wtrącać się do rozmów starszych

i naprzykrzać im się, zadając nawet najzuchwalsze pytania. Bez pozwolenia
wdra

pywali się na kolana dżentelmenów, wieszali się im u ramion lub przeszukiwali

ich kieszenie. Damy zaś ciągnęli za suknie i włosy, gnietli ich kołnierzyki i natrętnie
domagali się od nich świecidełek.

background image

Pani Bloomfield posiadała na tyle poczucia przyzwoitości, by poczuć się zażenowaną
i zgorszoną zachowaniem swoich dzieci, nie na tyle jednak, ażeby mu w jakiś sposób
spróbować zapobiec. Spodziewała się, że to ja to uczynię – ale jakże mogłoby mi się
to udać, skoro

odziani w piękne stroje i wyposażeni w nowe twarze goście nieustannie schlebiali

dzieciom i spełniali wszystkie ich zachcianki, pragnąc tym sposobem wkupić się w
łaski ich rodziców? Moje odzienie było przecież skromne, moją twarz dzieci widywały
codziennie i na co dzień słyszały moje napomnienia. Wytężałam każdy nerw swojego
ciała, usiłując zniechęcić je do dokuczania dorosłym – próbowałam kusić je zabawą,
wpływać na nie swoim niewielkim autorytetem i ganić ich niekulturalne zachowania
tak, by wstydziły się je powtarzać. One jednakże nie znały uczucia wstydu. I nie

mogły lękać się moich surowych słów, skoro nie byłam w stanie poprzeć ich żadną

realną groźbą. Apelowanie do ich uczuć i dobroci również na nic się nie zdawało,
bowiem albo nie posiadały serc, albo były one tak głęboko ukryte w ich piersiach, że
nie sposób było do nich dotrzeć.

Wkrótce jednak moje męki dobiegły końca – wcześniej niż się tego spodziewałam i
niż sobie tego życzyłam

– gdyż pewnego przyjemnego wieczoru pod koniec maja, kiedy przepełniała mnie
radość ze zbliżających się wakacji i zadowolenie z pewnych postępów, które
zdołałam poczynić ze swoimi

podopiecznymi

– przynajmniej jeśli chodzi o naukę, bowiem zaiste udało mi się ich

czegoś nauczyć i nakłonić wreszcie do podchodzenia w nieco bardziej racjonalny
sposób do lekcji i odrabiania ich odpowiednio wcześnie

– tak by pozostawał im jeszcze czas na zabawę… otóż owego wieczoru pod koniec
maja pani Bloomfield wezwała mnie do siebie, by oświadczyć, że po dniu św. Jana
moje usługi nie będą już potrzebne. Zapewniła mnie, że mój charakter i zachowanie
były, biorąc wszystko pod uwagę, bez zarzutu, ale ponieważ od dnia mojego
przybycia

zasób wiedzy dzieci powiększył się doprawdy nieznacznie, a w ich zachowaniu nie

zaszła żadna poprawa, wraz z panem Bloomfieldem uznali za swój obowiązek
poszukać dla nich innego sposobu kształcenia. Choć jej pociechy swoimi
zdolnościami przewyższały większość rówieśników, pod względem osiągnięć
pozostawały za nimi daleko w tyle, ich maniery pozostawiały wiele do życzenia, a ich
temperamenty niepodobna było okiełznać. Winę za to wszystko ponosił, jej
zdaniem, brak wystarczającej stanowczości, wytrwałości i troskliwości z
mojej strony.

Tymczasem niezachwiana stanowczość, niestrudzona wytrwałość i niesłabnąca

troskliwość to cechy, z których w skrytości ducha byłam bardzo dumna i za
pomocą których miałam nadzieję pokonać kiedyś wszelkie trudności i w końcu

background image

dopiąć swego. Chciałam powiedzieć coś na swoje usprawiedliwienie, ale poczułam,
że głos mi się łamie. Toteż aby nie zdradzić kotłujących się we mnie emocji i
pohamować cisnące mi się do oczu łzy, postanowiłam zachować milczenie i
znieść wszystko niczym przekonany o własnej winie złoczyńca.

Zatem zostałam niestety odprawiona

i trzeba mi było wracać do domu, choć obawiałam się, co pomyślą sobie o mnie moi

bliscy. Pomimo swoich chełpliwych zapewnień nawet przez jeden rok nie zdołałam
utrzymać posady guwernantki trojga dzieci, których matkę ciotka moja nazywała
„bardzo miłą kobietą”. Zważona na wadze, okazałam się zbyt lekka[7] i nie mogłam
liczyć na to, że moi rodzice zdecydują się poddać mnie kolejnej próbie. Myśl ta była
mi niemiła, bowiem choć doświadczyłam wielu przykrości i rozczarowań i mimo że
nauczyłam się kochać i cenić swój dom rodzinny, nie straciłam jeszcze apetytu

na przygodę i nie znużył mnie wysiłek. Wiedziałam, że nie wszyscy pracodawcy są

tacy, jak pan i pani Bloomfield, byłam pewna, że nie wszystkie dzieci przypominają
ich pociechy i wierzyłam, że kolejna rodzina okazałaby się inna, a każda zmiana
byłaby zmianą na lepsze. Przeciwności losu zahartowały mnie, doświadczenie
wiele nauczyło i pragnęłam zrehabilitować się w oczach tych, których zdanie
znaczyło dla mnie więcej niż opinia całego świata.

Rozdział VI Powrót na plebanię

Następnych kilka miesięcy spędziłam w domu, ciesząc się błogą wolnością,
odpoczynkiem oraz serdecznością najbliższych, czyli wszystkim tym, czego przez
tak długi czas byłam pozbawiona. Równolegle dokształcałam się, ażeby nadrobić
zaległości, które nagromadziłam wskutek swojego pobytu w Wellwood House oraz
by zyskać nowe zasoby

wiedzy, z których mogłabym korzystać w przyszłości.

Ojciec nadal był słabego zdrowia, choć jego stan od chwili, w której widziałam go po
raz ostatni nie pogorszył się znacząco. Rada byłam z tego, że mój powrót do
domu podniósł go na duchu i że mogłam go rozweselać śpiewaniem jego ulubionych
pieśni.

Nikt nie upajał się moją porażką i nikt nie mówił, że powinnam była posłuchać rad
i potulnie zostać w domu. Wszyscy moi bliscy cieszyli się z tego, że do nich
wróciłam i chcąc

większą serdecznością niż dawniej. Jednak żadne z nich nie chciało dotknąć nawet

szylinga z owej sumy pieniędzy, którą udało mi się odłożyć ze swojego
wynagrodzenia i którą zamierzałam z przyjemnością się z nimi podzielić. Dzięki

background image

poczynionym tu i tam oszczędnościom, nasze długi były już niemal całkowicie
spłacone. Rysunki Mary cieszyły się niemałym powodzeniem, ale ojciec nasz uparł
się, by ona również zatrzymała owoce swojej pracy w całości dla siebie. Polecił
nam, byśmy to, czego nie wydamy na utrzymanie naszej skromnej garderoby i na
nasze codzienne drobne

potrzeby składały w banku, bowiem nie mogłyśmy wiedzieć, czy przypadkiem już

niebawem owe oszczędności nie staną się naszym jedynym źródłem utrzymania.
Przeczuwał, że nie pozostanie z nami długo, a jaki czekał nas i naszą matkę los po
jego odejściu, Bóg jeden wiedział.

Najdroższy papa! Gdyby mniej zamartwiał się tym, jaki los spotka nas po jego
śmierci, owa straszliwa chwila, jestem o tym przekonana, nie nastąpiłaby tak szybko.
Nasza matka robiła co mogła, by wybić mu z głowy podobne rozmyślania.

– Och, Richardzie! – zawołała pewnego razu. – Gdybyś nie dopuszczał do siebie

takich ponurych myśli, żyłbyś równie długo, jak my wszyscy; a przynajmniej
dożyłbyś zamążpójścia naszych córek i doczekałbyś wnuków, mając u swego
boku towarzyszkę w postaci pogodnej staruszki.

Powiedziawszy to

, matka roześmiała się, a ojciec jej zawtórował. Jednakże jego

śmiech wkrótce przekształcił się w pełne smutku westchnienie.

– Miałbym dożyć ich zamążpójścia… wszak to biedne stworzenia bez
grosza przy duszy!

– powiedział. – Zastanawiam się, kto zechce je wziąć!

– Ktoś, kto będzie mógł uważać się za szczęśliwca. Czyż nie byłam równie biedna,
gdy brałeś mnie za żonę? A mimo to byłeś – a przynajmniej udawałeś, że jesteś
– wielce usatysfakcjonowany swoim nabytkiem. Lecz nieważne, czy nasze córki
wyjdą za mąż, czy też nie: mogłybyśmy znaleźć tysiąc różnych sposobów zarabiania
na swoje utrzymanie. Dziwi mnie natomiast, Richardzie, że zaprzątasz sobie głowę
ubóstwem, które mogłoby nam się przytrafić w razie twojej śmierci; zupełnie jak
gdyby miało to

jakie znaczenie wobec utraty ciebie

– nieszczęścia, które, jak dobrze wiesz,

przysłoniłoby sobą wszystkie inne i przed którym powinieneś chronić nas ze
wszystkich sił. A nic tak nie trzyma ciała w zdrowiu, jak pogoda ducha.

– Zdaję sobie sprawę, Alice, że źle czynię, nieustannie się tak zadręczając, ale nic na
to nie poradzę. Musisz mi to wybaczyć.

– Nie, nie wybaczę, dopóki wierzę, że mogę cię zmienić! – odrzekła moja matka.

Surowość jej słów łagodził czuły ton jej głosu i przyjemny uśmiech, na który ojciec
znów odpowiedział uśmiechem –

nie tak smutnym i krótkotrwałym, jak zazwyczaj.

background image

– Mamo – zaczęłam, gdy nadarzyła się pierwsza okazja porozmawiania z nią na
osobności – moje oszczędności są niewielkie i nie starczą na długo. Gdybym mogła
je powiększyć, papa miałby przynajmniej jeden powód mniej do zmartwień. Nie
umiem rysować tak jak Mary, więc najlepszym rozwiązaniem dla mnie byłoby
znaleźć sobie kolejną posadę.

– Więc chciałabyś spróbować jeszcze raz, Agnes!

– Zdecydowanie tak.

– Ale ja, moja droga, myślałam, że

miałaś dość bycia guwernantką.

– I tak było – rzekłam. – Jednak nie wszyscy są tacy, jak pan i pani Bloomfield…

– Są też gorsi – przerwała mi matka.

– Lecz nie sądzę, by było ich wielu – odparłam. – I jestem pewna, że nie wszystkie
dzieci przypominają dzieci tych dwojga. Przecież ja i Mary nie byłyśmy takie jak
one; zawsze robiłyśmy to, co nam kazano, czy nie mam racji?

– Tak, z reguły. Ale choć was nie rozpieszczałam i tak nie byłyście idealnymi
aniołkami. Mary miała skłonność do cichego uporu, a w twoim

charakterze również istniały pewne niedoskonałości. Ogólnie jednak byłyście

bardzo grzecznymi dziećmi.

– Wiem, czasami się dąsałam. I rada byłabym, gdyby tamte dzieci także od czasu do
czasu się dąsały, bo wtedy łatwiej byłoby mi je zrozumieć. Jednak one nigdy tego nie
robiły – niepodobna było ich urazić, zranić czy zawstydzić. Poza chwilami, w
których wpadały w gniew, nigdy nie czuły się nieszczęśliwe.

– Hm, jeśli to prawda, to nie można ich za to winić. Nie należy żądać od kamienia, by
miał miękkość gliny.

– Niewątpliwie. Ale mimo to bardzo

nieprzyjemnie żyje się z takimi nieustępliwymi, nieracjonalnymi istotami. Nie

sposób ich pokochać, a nawet jeśliby się to udało, cała ta miłość poszłaby na
marne

– nie umiałyby jej odwzajemnić ani docenić, ani też zrozumieć. Jednak gdyby

ponownie przyszło mi trafić na taką rodzinę – choć to mało prawdopodobne

– posiadam już fundament tamtego doświadczenia i dzięki niemu za drugim razem
mogłabym poradzić sobie lepiej. Zatem proszę, niech mama pozwoli mi spróbować
raz jeszcze.

– Cóż, dziewczyno, widzę, że nie zniechęcasz się łatwo i bardzo mnie to

background image

cieszy. Ale muszę ci powiedzieć, że jesteś teraz dużo bledsza i szczuplejsza niż

przed wyjazdem i nie możemy pozwolić na to, byś zniszczyła sobie zdrowie,
próbując zarabiać na swoje czy cudze utrzymanie.

– Mary też twierdzi, że się zmieniłam. I wcale mnie to nie dziwi, bo cały ten czas
żyłam w niepokoju i trwodze. Jednak następnym razem zamierzam być bardziej
opanowana.

Po kilku dalszych dyskusjach matka powtórnie obiecała mi pomóc, pod warunkiem,
że będę cierpliwa i poczekam. Poruszenie tego tematu

z ojcem, jak i wybór właściwego do tego miejsca i czasu pozostawiłam w jej

rękach, ani trochę nie wątpiąc, że uda jej się uzyskać jego zgodę.

W międzyczasie z wielką ciekawością przeglądałam w gazetach kolumny z
ogłoszeniami i odpowiadałam na każdy anons opatrzony tytułem:

„Potrzebna guwernantka”, jeżeli tylko wydawało mi się, że spełniam podane
wymagania. Jednak wszystkie swoje listy

– a także odpowiedzi na nie, jeśli

takowe przychodziły – pokazywałam sumiennie matce, która, ku memu
rozgoryczeniu, nakazywała mi odrzucać jedną posadę po drugiej: jedni państwo

byli, jej zdaniem, zbyt niskiej pozycji społecznej, inni mieli zbyt duże wymagania, a

jeszcze inni oferowali zbyt niskie wynagrodzenie.

– Nie każda córka ubogiego duchownego dorównuje ci talentami, Agnes – mawiała.
– I owych talentów nie wolno ci marnować. Pamiętaj o tym, że obiecałaś być
cierpliwa

– nie ma potrzeby się spieszyć. Masz przed sobą mnóstwo czasu i jeszcze

trafisz na odpowiednią ofertę.

Wreszcie poradziła mi, ażebym sama zamieściła w gazecie ogłoszenie, podając w
nim swoje kwalifikacje i tym podobne.

– Muzyka, śpiew, rysowanie, język francuski, łacina i język niemiecki – wyliczyła

matka.

– To nie byle jakie kwalifikacje i wielu uważałoby się za szczęśliwców,

znajdując tak wiele w jednej guwernantce. Tym razem powinnaś spróbować
szczęścia w nieco lepszej rodzinie – w rodzinie jakiego prawdziwego dżentelmena
czystej krwi, bowiem istnieje większe prawdopodobieństwo, że tacy ludzie otoczą cię
większym szacunkiem i troską niż afiszujący się swoją zamożnością handlarze i butni
parweniusze. Znałam kilku przedstawicieli klasy wyższej,

którzy swoje guwernantki traktowali niczym prawdziwych członków rodziny, choć

niektórzy, przyznaję, są okrutnie wyniośli i kapryśni – ale w każdym ze stanów
społecznych znajdą się ludzie dobrzy i źli.

Ogłoszenie zostało szybko napisane i wysłane. Z dwóch rodzin, które na nie
odpowiedziały tylko jedna przystała na to, by wypłacać mi wynagrodzenie w
wysokości pięćdziesięciu funtów – czyli takie, jakiego żądać poleciła mi matka. Nie

background image

miałam pewności, czy powinnam przyjąć tę posadę, gdyż w tym przypadku
dzieci zdawały mi się zbyt duże i obawiałam się, czy ich

rodzice nie będą potrzebowali dla nich kogoś błyskotliwszego i bardziej

doświadczonego ode mnie. Jednakże matka przekonała mnie, bym nie rezygnowała
z tego powodu i stwierdziła, że poradzę sobie doskonale, jeśli tylko pokonam
swoją nieśmiałość i nabiorę wiary we własne siły. Trzeba mi było tylko szczerze
opisać w liście swoje umiejętności i kwalifikacje oraz otwarcie określić swoje
wymagania, a potem poczekać na odpowiedź.

Jedynym warunkiem, jaki ośmieliłam się postawić były dwa miesiące wolnego w
roku

– w okresie letnim

i bożonarodzeniowym, kiedy to mogłabym odwiedzać swoich bliskich. Nieznajoma

mi dama, która odpowiedziała na mój list nie wyraziła żadnego sprzeciwu.
Stwierdziła, że moje wykształcenie bez wątpienia okaże się wystarczające, choć tę
kwestię traktuje jako drugorzędną, bowiem mieszkając w pobliżu miejscowości O.,
zawsze będzie mogła znaleźć nauczycieli, którzy zrekompensują moje ewentualne
braki. Natomiast najważniejsze cechy, które jej zdaniem powinna była posiadać
guwernantka to nieskazitelna moralność, łagodne, pogodne usposobienie oraz

uległość.

Mojej matce bynajmniej się to nie spodobało i natychmiast poczęła odradzać mi
przyjęcie owej posady, a moja siostra z przejęciem jej zawtórowała. Jednak tym
razem nie zamierzałam dać się odstraszyć. Zlekceważywszy ich protesty, wyprosiłam
z

godę ojca, który od pewnego już czasu wiedział o moich planach, po czym

napisałam uprzedzająco grzeczny list do nieznajomej korespondentki i wkrótce
sprawa została sfinalizowana.

Podług ustaleń ostatniego dnia stycznia miałam objąć stanowisko

guw

ernantki przy rodzinie niejakiego pana Murray, zamieszkałego w Horton Lodge

nieopodal miejscowości O., która położona była około siedemdziesięciu mil od naszej
wsi

– co w moich oczach stanowiło budzącą grozę odległość, jako że nigdy dotąd w

trakcie swojego

dwudziestoletniego życia nie oddaliłam się od domu rodzinnego na

dystans większy niż dwadzieścia mil. Do tego ani ja, ani żaden z moich bliskich czy
znajomych nie znał nikogo spokrewnionego z ową rodziną czy choćby kogoś
mieszkającego po sąsiedzku. Dzięki temu jednak tym bardziej byłam zaciekawiona
czekającą mnie przygodą. Pozbyłam się już do pewnego stopnia owej bolesnej
nieśmiałości, która dawniej tak mnie przytłaczała – i teraz perspektywa znalezienia
się w zupełnie nowej, nieznanej mi okolicy i poznania jej mieszkańców jawiła mi się
jako coś ekscytującego. Miałam nadzieję, że zobaczę skrawek wielkiego świata,
bowiem rezydencja pana Murray znajdowała się w pobliżu dużego miasta, a nie w
jednym z owych regionów przemysłowych, gdzie ludzie zajmują się tylko
zdobywaniem pieniędzy. Na podstawie posiadanych

background image

informacji domyślałam się, że mój nowy pracodawca przewyższa pozycją społeczną
pana Bloomfielda i że bez wątpienia należy on do owych szlachciców czystej krwi, o
których wspominała moja matka – tych, którzy traktują swoje
guwernantki z odpowiednią delikatnością i jako godne szacunku, wykształcone
damy nauczające i prowadzące ich dzieci, a nie jako zaledwie wyższe rangą
służące. Jeżeli zaś chodzi o moich nowych uczniów, liczyłam na to, że ze względu na
starszy wiek będą racjonalniejsi, pojętniejsi i mniej kłopotliwi od
poprzednich.

Wyobrażałam sobie, że mniej czasu będą musieli spędzać w pokoju szkolnym

i nie trzeba mi będzie ich nieustannie zachęcać do pracy i bez końca pilnować. I
wreszcie, owym świetlanym wizjom przyszłości towarzyszyły nadzieje, z którymi
sprawowanie pieczy nad dziećmi i zwykłe obowiązki guwernantki miały niewiele
wspólnego. Zatem Czytelnik dostrzeże, że nie można widzieć we mnie
męczennicy, która w imię miłości do rodziców poświęciła swój spokój i wolność
tylko po to, by podnieść ich na duchu oraz polepszyć ich byt – choć chęć dodania
otuchy ojcu i zapewnienia

przyszłego bytu matce odegrała w tym względzie, rzecz jasna, zasadniczą rolę, a

pięćdziesiąt funtów było w moich oczach niebagatelną sumą pieniędzy.
Potrzebowałam wprawdzie przyzwoitego odzienia, które licowałoby z zajmowanym
przeze mnie stanowiskiem, do tego czekały mnie wydatki związane z oddawaniem
go do prania, a także koszty dwóch podróży rocznie pomiędzy Horton Lodge i moim
domem rodzinnym. Lecz przy odpowiedniej oszczędności wszystko to mogłaby
pokryć suma około dwudziestu funtów. Zatem pozostałoby około

trzydziestu, które

mogłabym

zdeponować w

banku

jakże cenny

byłby to dodatek do tego, co

posiadaliśmy! Och, niezależnie od wszystkiego musiałam starać się utrzymać tę
posadę! – zarówno przez wzgląd na swój własny honor, jak i na dobro swoich
najbliższych.

Rozdział VII Horton Lodge

Trzydziesty pierwszy stycznia był niespokojnym, burzliwym dniem. Od północy
nieprzerwanie dął silny wiatr przynoszący wraz z sobą zatrzęsienie śniegu, który
tworzył na ziemi zaspy lub wirował w powietrzu. Bliscy doradzali mi, bym poczekała z
wyjazdem, lecz obawiając się, że brakiem punktualności mogłabym już na samym

background image

początku zrazić do siebie swoich nowych pracodawców, uparłam
się

wyruszyć zgodnie z planem.

Nie chcąc nużyć Czytelnika, pominę tu okoliczności które towarzyszyły mojemu
wyjazdowi z rodzinnego domu w ów ciemny, zimowy poranek i nie będę powtarzać
serdecznych słów, które padły podczas pożegnania ani też opisywać swojej bardzo
długiej podróży do O., samotnych chwil spędzonych w gospodach w oczekiwaniu
na dyliżans lub pociąg (bowiem działało już wówczas kilka połączeń kolejowych) i
wreszcie spotkania ze służącym, który na polecenie pana Murray przyjechał
faetone

m do O., by stamtąd zabrać mnie do Horton Lodge.

Nadmienię tylko, że obfite opady śniegu spowolniły okrutnie konie i parowozy i
gdy w końcu docierałam do miejsca przeznaczenia, już od kilku godzin było ciemno.
Pod koniec podróży rozszalała się niezwykle gwałtowna burza śnieżna, która
uczyniła z kilku mil dzielących O. od Horton Lodge długą i pełną niebezpieczeństw
drogę. Siedziałam w powozie zrezygnowana, podczas gdy przeszywająco zimny
śnieg przenikał przez moją woalkę i zbierał się na moich kolanach. Nie byłam w
stanie dostrzec przed sobą niczego i zastanawiałam się, w jaki sposób ów

nieszczęsny koń i stangret dają radę posuwać się naprzód – choć zaiste czynili to
w najlepszym razie w nader mozolnym tempie.

Wreszcie pojazd się zatrzymał. Usłyszałam wołanie stangreta, a następnie
zgr

zyt odsuwanej zasuwy i skrzypienie zawiasów, jak się zdawało, parkowej

bramy. Faeton znów ruszył naprzód, tym razem równiejszą już drogą. Stamtąd tylko
od czasu do czasu dostrzegałam w ciemności lśnienie jakiejś ogromnej, białej
bryły, w której domyślałam się fragmentu ośnieżonego drzewa.

Upłynęło wiele chwil, nim zatrzymaliśmy się powtórnie. Ujrzawszy przed sobą
okazały portyk wielkiego budynku o długich, sięgających ziemi oknach, z niejaką
trudnością podniosłam się spod przykrywającej mnie masy śniegu, po czym zsiadłam
z powozu, licząc na to, że serdeczne i gościnne przyjęcie wynagrodzi mi
trudy i niedogodności zaznane w trakcie całego dnia. Drzwi portyku otwarły się i
czarno odziany mężczyzna o manierach dżentelmena wprowadził mnie do
przestronnego holu, który rozjaśniało światło bursztynowej, wiszącej u sufitu lampy.
Stamtąd osobnik poprowadził

mnie przez wąski korytarz i otwierając drzwi znajdującego się w głębi pokoju,
poinformował mnie, że to pokój szkolny. Wszedłszy do środka, ujrzałam dwie młode
damy i dwóch młodych dżentelmenów – swoich przyszłych uczniów, jak zgadywałam.
Po oficjalnym powitaniu starsza z dziewcząt, która bawiła się właśnie kawałkiem
płótna i koszyczkiem kolorowych wełenek zapytała, czy chciałabym pójść na górę.
Naturalnie udzieliłam odpowiedzi twierdzącej.

– Matyldo, weź świecę i zaprowadź ją do jej pokoju – rzekła.

background image

Panna Matylda

– postawne dziewczę w wieku lat około czternastu i

przyodziane w krótką sukienkę i pantalony – wzruszyła ramionami i nieco
się skrzywiła, ale mimo wszystko chwyciła za świecę i powiodła mnie na
tył budynku, potem w górę stromych, ciągnących się przez dwie kondygnacje
schodów, a następnie przez długi, wąski korytarz. Gdy znalazłyśmy się w małym,
aczkolwiek dość wygodnie urządzonym pokoju, zapytała, czy chciałabym wypić
herbatę albo kawę. Miałam już odmówić, kiedy przypomniałam sobie, że od
siódmej rano nie miałam nic w ustach i że

wskutek tego czuję się osłabiona. Poprosiłam zatem o filiżankę herbaty, na co panna
Matylda, oświadczywszy, że przekaże to jakiejś kobiecie o nazwisku Brown,
skierowała się do wyjścia. Zanim zdążyłam uwolnić się od ciężkiego,
przemokniętego płaszcza i pozostałych elementów swojej wierzchniej garderoby,
pojawiła się jakaś egzaltowana dziewczyna, która poinformowała mnie, że młode
damy chciałyby wiedzieć, czy wolę wypić herbatę u siebie czy w pokoju szkolnym.
Tłumacząc się zmęczeniem, odrzekłam, że u siebie. Służąca oddaliła się i po

chwili wróciła z małą tacą, którą postawiła na komodzie pełniącej funkcję toaletki.

Podziękowawszy grzecznie, zapytałam, o której godzinie powinnam wstać
następnego ranka.

– Młodzi państwo jedzą śniadanie o wpół do dziewiątej, proszę panienki – odparła.
– Wstają wcześnie, ale ponieważ rzadko mają lekcje przed śniadaniem, myślę, że
wystarczy, jeśli panienka wstanie tuż po siódmej.

Zapytałam jeszcze, czy będzie tak dobra i obudzi mnie o siódmej. Dziewczyna
obiecała to uczynić, po czym odeszła. Posiliwszy się nareszcie po swoim długim
poście filiżanką

herbaty i cieniutką kromką chleba z masłem, siadłam przy niewielkim, tlącym

się jeszcze kominku i zatraciłam się w obfitym płaczu. Potem zmówiłam modlitwy i
w końcu, czując znaczną ulgę, poczęłam przygotowywać się do snu.
Stwierdziwszy, że nie przyniesiono moich bagaży, jęłam rozglądać się za
dzwonkiem, a kiedy takowego nie znalazłam w żadnym z kątów pomieszczenia,
chwyciłam świecę i ruszyłam na poszukiwania – wpierw przez długi korytarz, a
potem stromymi schodami w dół. Napotkawszy elegancko ubraną kobietę,
poinformowałam ją, czego szukam –

choć uczyniłam to z pewnym wahaniem, nie mając pewności, czy rozmawiam z

jaką ważniejszą służącą, czy też z samą panią Murray. Nieznajoma okazała się
jednak być pokojową. Z miną kogoś wyświadczającego ogromną przysługę łaskawie
zgodziła się dopilnować tego, by przysłano na górę moje rzeczy. Po powrocie do
swojego pokoju czekałam bardzo długi czas i zaczynał już ogarniać mnie lęk, że
kobieta zapomniała o swojej obietnicy. Głowiąc się nad tym, czy powinnam
czekać dalej, położyć się spać czy ponownie zejść na dół, poczułam przypływ nowej
nadziei,

background image

kiedy z korytarza uszu moich dobiegły czyjeś głosy, śmiech i dźwięk zbliżających

się kroków. Niebawem mało urodziwa służąca w towarzystwie jakiegoś mężczyzny
wniosła do środka moje bagaże. Żadne z tych dwojga nie odnosiło się do mnie z
wielkim szacunkiem.

Zamknąwszy za nimi drzwi, rozpakowałam część swoich rzeczy, po czym z
przyjemnością udałam się wreszcie na spoczynek, bowiem czułam się bardzo
zmęczona – zarówno cieleśnie, jak i umysłowo.

Następnego ranka, po obudzeniu towarzyszyło mi osobliwe, mieszane

poczucie osamotnienia i niepewności co do swojego położenia przeplecione z

ponurą ciekawością tego, co jeszcze niewiadome. Czułam się niczym ktoś uniesiony
magicznym zaklęciem i zrzucony nagle z chmur na odległy, nieznany sobie ląd,
całkowicie odmienny od wszystkiego, z czym miał dotąd do czynienia – lub
niczym nasionko ostu pognane przez wiatr do jakiego zakątka, w którym gleba mu
nie sprzyja i w którym trzeba mu długo leżeć, nim zakiełkuje i wypuści korzeń,
czerpiąc pokarm z tego, co wydaje mu się tak obce. Jednak żadne słowa nie zdołają
w pełni oddać moich uczuć.

I nikt, kto nie wiódł podobnie samotnego, jednostajnego życia, co ja nie będzie

umiał sobie ich wyobrazić – nawet gdyby wiedział, jak to jest obudzić się
pewnego ranka w Port Ne

lson w Nowej Zelandii i odkryć, że pomiędzy nim a tym

wszystkim, co mu bliskie rozciąga się cały ocean wody. Nieprędko zapomnę ową
szczególną emocję, z którą odsuwałam okienną zasłonę, by wyjrzeć na nieznany
sobie świat – moim oczom ukazała się wówczas tylko bezkresna, biała przestrzeń i
stojące pośród niej, uginające się pod ciężarem śniegu drzewa.

Do pokoju szkolnego schodziłam niezbyt chętnie, choć nie bez pewnej dozy
ciekawości co do tego, jak rozwinie się znajomość z moimi uczniami. Pośród
różnych podjętych przeze mnie ważniejszych postanowień było to, by zwracać się
do nich per panno i paniczu, nawet jeśli trzymanie się owego konwenansu w
relacjach pomiędzy dziećmi rodziny a ich nauczycielką i codzienną towarzyszką
zdawało mi się zwyczajem zimnym i nienaturalnym – zwłaszcza gdy dzieci były
tak młode, jak mali Bloomfieldowie. Jednak również

w Wellwood House mój nawyk zwracania się do uczniów po imieniu uchodził za

zbytnią poufałość, co państwo chętnie dawali mi do zrozumienia w swych
rozmowach ze mną, rozmyślnie tytułując własne dzieci paniczem albo panną
Bloomfield. Nieprędko pojęłam tę aluzję, gdyż cała owa sytuacja jawiła mi się jako
absurdalna. Tym razem jednak postanowiłam być mądrzejsza i od początku
zachowywać się nad wyraz ceremonialnie – tak by żaden z członków rodziny nie
mógł mi pod tym względem niczego zarzucić. A ponieważ teraz miałam obcować
z dziećmi dużo

starszymi, zakładałam, że będzie mi łatwiej. Aczkolwiek czułam, że słowa

background image

„panna” i „panicz” zgaszą każdy promień zażyłości i serdeczności, który mógłby
się między nami pojawić.

Ponieważ nie chcę przelewać na papier wszystkich szczegółów i tym samym nużyć
Czytelnika, wszelkie inne wydarzenia i odkrycia, jakich dok

onałam tamtego dnia

pominę milczeniem. Niewątpliwie w zupełności wystarczy, jeśli pokrótce opiszę
poszczególnych członków rodziny i podam ogólny zarys pierwszych dwóch lat,
które spędziłam w ich gronie.

Rozpocznę natomiast od pana domu.

Pan Murray był w powszechnej opinii buńczucznym, ceniącym sobie uciechy
życia ziemianinem; zamiłowanym myśliwym, wytrawnym jeźdźcem i zdolnym
kowalem; energicznym, zręcznym farmerem i prawdziwym bon
vivantem

– w powszechnej opinii, powiadam, bowiem z wyjątkiem niedziel, kiedy to

chodził do kościoła, nie widywałam go całymi miesiącami. Jedynie czasem tylko,
przechodząc przez hol lub błąkając się po parku, napotykałam tego wysokiego,
tęgiego dżentelmena o szkarłatnych policzkach i purpurowym

nosie, który wówczas zazwyczaj, jeśli znajdował się wystarczająco blisko, łaskawie

witał mnie bezceremonialnym skinieniem głowy i słowami w rodzaju:

„Dzień dobry, panno Grey”. Za to często dobiegał mnie z oddali jego głośny śmiech,
a jeszcze częściej słyszałam, jak przeklina i bluźni, wymyślając lokajowi, stajennemu,
woźnicy czy jakiemu innemu nieszczęsnemu służącemu.

Pani Murray była atrakcyjną, czterdziestoletnią damą, która z całą pewnością nie
potrzebowała nakładać na policzki różu czy wypychać sukien watą, by dodać sobie
urody. Największą przyjemność zdawała się czerpać

z wydawania przyjęć, bywania na przyjęciach wydawanych przez innych oraz z

przywdziewania najmodniejszych toalet.

Po raz pierwszy zobaczyłam ją dopiero o jedenastej rano nazajutrz po swoim
przyjeździe, kiedy to zaszczyciła mnie tym rodzajem wizyty, jaki moja matka mogłaby
złożyć w kuchni, chcąc poznać nową służącą – choć nie do końca, bowiem matka nie
czekałaby do następnego dnia i przywitałaby się z służącą zaraz po jej
przybyciu, i co

poinformowałaby ją jasno o tym, co należy do jej obowiązków, a na końcu

pokrzepiłaby ją słowami otuchy. Jednak pani Murray nic takiego nie uczyniła.
Wstąpiła tylko do pokoju szkolnego w drodze powrotnej z kwatery gospodyni,
której wydawała była dyspozycje dotyczące obiadu. Przywitawszy się ze mną,
postała dwie minuty przy kominku, uczyniła parę uwag na temat pogody i owej
„dość nieprzyjemnej” podróży, jaką musiałam odbyć poprzedniego dnia, pogłaskała
swoje najmłodsze dziecko – dziesięcioletniego chłopca, który otarł sobie właśnie usta
brzegiem jej sukni,

background image

połakomiwszy się na jakiś smakowity kąsek z zapasów gospodyni – powiedziała mi,

jakim jest on uroczym, grzecznym chłopcem, po czym z uśmiechem
samozadowolenia na twarzy popłynęła ku wyjściu, bez wątpienia przekonana, że
dość już zrobiła i że zachowała się wobec mnie zachwycająco łaskawie. Jej dzieci
były najwyraźniej tego samego zdania, jednak ja go nie podzielałam.

Później zajrzała do mnie raz czy dwa pod nieobecność moich podopiecznych, aby
uświadomić mi, jakie mam wobec nich powinności. Jeżeli chodzi o
dziewczęta, zdawało się, że życzy

sobie jedynie tego, by były powierzchownie atrakcyjne i zdobyły efektowne
umiejętności artystyczne – ale tylko te, które mogłyby posiąść, nie narażając się na
nadmierne trudy czy niewygody. I ja miałam postępować zgodnie z owym życzeniem:
starać się zabawiać je podczas nauki, oświecać je, uszlachetniać i udoskonalać przy
jak najmniejszym wysiłku z ich strony i bez jakiejkolwiek presji z mojej. Co się
tyczy chłopców, wymagania pani Murray były bardzo podobne, z tą różnicą, że
zamiast uczyć ich twórczości artystycznej miałam przygotować ich do

nauki w szkole,

napełniając im głowy jak największą ilością łacińskiego słownictwa i

gramatyki (w każdym razie taką ilością, jaką byliby w stanie sobie przyswoić
nienarażeni na nadmierne trudy). Wedle jej słów John mógł sprawiać wrażenie „nieco
żywiołowego”, a Charles „troszkę nerwowego i powolnego”.

– W każdym razie, panno Grey – rzekła – mam nadzieję, że pani nie będzie
traciła opanowania i wykaże się łagodnością i cierpliwością, zwłaszcza wobec
mojego drogiego, małego Charlesa, który jest bardzo nerwowy i wrażliwy i nie
przywykł do tego, by traktować go inaczej niż z najwyższą delikatnością. Proszę
wybaczyć, że uwypuklam te kwestie, ale dotąd wszystkie nasze guwernantki, nawet
te najlepsze, okazywały się pod tym względem ułomne. Brakowało im owego
pokornego i c

ichego ducha, który święty Mateusz (czy inny z apostołów) nazwał

lepszym od strojenia się w suknie… z pewnością zna pani ustęp, do którego
nawiązuję, jest pani przecież córką duchownego. Nie wątpię jednak, że będziemy z
pani bardzo zadowoleni. I p

roszę pamiętać, za każdym razem, gdy któreś z dzieci

uczyni coś bardzo niestosownego, a perswazja i łagodne

napomnienie nie poskutkują, proszę przysłać do mnie jedno z pozostałych, by mi o

tym powiedziało. Ja bowiem mogę rozmawiać z nimi otwarciej niż wypadałoby to
pani. I proszę starać się z całych sił, by były z pani zadowolone, panno Grey – bo
wtedy, jestem tego pewna, będziemy mogli powiedzieć, że sprawdza się pani
doskonale.

Nie umknęło mojej uwadze, że podczas gdy pani Murray z takim przejęciem mówiła o
tym, jak ważne jest samopoczucie jej dzieci, ani razu nie wspomniała o moim, choć
dzieci przebywały w swoim własnym domu

background image

pośród przyjaciół, a ja byłam obcym przybyszem otoczonym nieznajomymi. Jednak
nie znałam jeszcze świata na tyle, by nie być zdziwioną podobną
nieprawidłowością.

W chwili mojego przybycia, starsza panna Murray, inaczej zwana Rozalią, liczyła
sobie lat około szesnastu i zdecydowanie była bardzo ładną dziewczynką. Dwa
lata później, kiedy czas skończył już formować jej kształty i dodał wdzięku jej
postawie i ruchom, stała się doprawdy piękna. Była wysoka, szczupła (choć nie
chuda) i doskonale zgrabna; miała idealnie jasną cerę, choć
niepozbawioną zdrowych, pełnych blasku rumieńców; jej obfite loki
charakteryzowały się bardzo jasnym odcieniem brązu, który zdecydowanie wpadał w
żółty; oczy miała bladoniebieskie, ale tak czyste i roziskrzone, że mało kto
życzyłby sobie, by stały się ciemniejsze; reszta rysów jej twarzy była drobna i mimo
że nie odznaczały się doskonałą regularnością, nie raziły też brakiem symetrii i ich
posiadaczkę bez chwili wahania można było nazwać śliczną. Żałuję tylko, że nie
mogę powiedzieć równie wiele dobrego o jej umysłowości i usposobieniu.

Jedna

kże nie oznacza to wcale, że

mam tu do wyjawienia jaką straszliwą tajemnicę: Rozalia była pełną życia, radosną
osobą i potrafiła się bardzo przyjemnie odnosić do tych, którzy się jej nie sprzeciwiali.
W stosunku do mnie z początku zachowywała się chłodno i wyniośle, a potem
zuchwale i butnie. Jednak w miarę rozwoju naszej znajomości stopniowo
pokorniała i z czasem przywiązała się do mnie tak bardzo, jak ktoś taki jak ona
mógł przywiązać się do osoby o moim charakterze i pozycji – rzadko bowiem na
dłużej niż na pół godziny zapominała o tym, że jestem zaledwie najętą przez

jej rodziców guwernantką i córką ubogiego duchownego. Mimo wszystko jednak

wierzę, że w gruncie rzeczy darzyła mnie większym szacunkiem niż sama sądziła,
gdyż w przeciwieństwie do pozostałych mieszkańców Horton Lodge niezmiennie
kierowałam się zasadami, zawsze mówiłam prawdę i ogólnie starałam się, by
moje poczucie obowiązku wygrywało z pragnieniami – wspominam zaś o tym
oczywiście nie po to, by przedstawić się w dobrym świetle, lecz by ukazać
nieszczęsną kondycję rodziny, której w owym czasie służyłam. U żadnego z jej
członków ów przygnębiający brak zasad moralnych

nie zasmucał mnie tak bardzo, jak u starszej panny Murray właśnie. Nie tylko

dlatego, że darzyła mnie sympatią, ale także z tego względu, że posiadała w swoim
usposobieniu wiele przyjemnych i ujmujących cech, dzięki którym, pomimo jej
defektów, naprawdę ją lubiłam – w każdym razie wówczas, gdy nie wzbudzała we
mnie oburzenia lub

irytacji nadmiernym uzewnętrznianiem swoich

wad, choć przypisywałam je raczej jej nieprawidłowemu wychowaniu, a nie
wrodzonemu charakterowi. Nigdy nie uczono jej odróżniać dobra od zła, od dziecka
pozwalano jej, podobnie jak

background image

ca

łej reszcie jej rodzeństwa, tyranizować nianie, guwernantki i służących,

nie wpajano jej też, że powinna poskramiać swoje pragnienia, panować nad
emocjami, powściągać swoją wolę i poświęcać własne przyjemności dla dobra
innych. Z natury uspo

sobienie miała dobroduszne i nigdy nie stawała się agresywna

czy kłótliwa, ale ponieważ nieustannie jej pobłażano, często bywała rozdrażniona i
kapryśna. Jej intelektu nigdy nie kształcono i był on w najlepszym razie nieco płytki.
Posiadała znaczne pokłady energii, pewną bystrość percepcji oraz trochę

talentów muzycznych i językowych, lecz przez pierwszych piętnaście lat swojego

życia nie zadała sobie trudu, by czegokolwiek się nauczyć. Dopiero później
upodobanie do popisywania się skłoniło ją do pracy, ale tylko nad tymi
najefektowniejszymi z umiejętności. Wraz z moim pojawieniem się w Horton Lodge
nic się nie zmieniło i zaniedbywała wszystko z wyjątkiem francuskiego,
niemieckiego, muzyki, śpiewu, tańca, haftu i w pewnym stopniu także rysunku –
takiego, który potrafił wywrzeć imponujące wrażenie przy niewielkim nakładzie pracy
z jej strony i którego zasadnicze elementy na ogół

były wykonywane przeze mnie. Gry na instrumencie i śpiewu (nie licząc lekcji,

których od czasu do czasu

sama udzielałam) nauczał ją jeden z

najlepszych nauczycieli w kraju i w owej dziedzinie, tak jak i w tańcu, bez
wątpienia osiągnęła dużą biegłość. Muzyce poświęcała doprawdy zbyt wiele czasu,
co jako jej guwernantka często jej powtarzałam. Jej matka jednakże uważała, że jeśli
tylko sprawia jej to przyjemność, żadna ilość czasu przeznaczonego na doskonalenie
tak atrakcyjnej umiejętności nie może być zbyt wielka.

Na temat haftu wiedziałam tylko tyle,

ile zdążyłam dowiedzieć się od swojej uczennicy i wywnioskować z

poczynionych przez siebie obserwacji. Ale skoro tylko zostałam wprowadzona w jego
tajniki, dziewczyna wymyśliła dwadzieścia różnych sposobów na to, by to
wykorzystać: to mnie czyniła odpowiedzialną za wszystkie nużące etapy swojej
pracy, takie jak naciąganie ram, nakłuwanie płótna, rozplątywanie wełenek i nici,
wyszywanie tła, liczenie ściegów, naprawianie błędów

i wykańczanie robótek, które zdążyły jej się już znudzić.

Mając szesnaście lat, panna Murray

przejawiała pewną skłonność

do

hałaśliwych zabaw,

aczkolwiek nie

większą niż to naturalne i dopuszczalne

u dziewczynki w tym wieku. Jednak rok później owo zamiłowanie – tak jak i
wszystkie inne

– poczęło zanikać, by wreszcie całkiem ustąpić miejsca

background image

przemożnemu pragnieniu przyciągania i oczarowywania płci przeciwnej. Lecz dość
już na temat Rozalii – zajmijmy się teraz jej siostrą.

Panna Matylda Murray była prawdziwą chłopczycą i nie potrzeba wielu słów, by ją
opisać. Była około dwóch i pół roku młodsza od Rozalii, rysy twarzy miała grubsze, a
karnację

dużo ciemniejszą. Zapowiadała się na całkiem przystojną kobietę, jednak cechowała

się zbyt masywną budową kostną i nie była wystarczająco zgrabna, by można było
nazwać ją ładną – lecz na tym na razie bynajmniej jej nie zależało. Rozalia zdawała
sobie sprawę ze swoich uroków, a nawet wyobrażała sobie, że są
większe niż w rzeczywistości i ceniła je wyżej niż były tego warte. Matylda
natomiast, choć zadowolona ze swojej powierzchowności, nie zaprzątała sobie nią za
bardzo głowy. Jeszcze mniejszą

umiejętności artystycznych. Sposób, w jaki odrabiała lekcje i ćwiczyła grę na

instrumencie doprowadziłby do rozpaczy każdą guwernantkę. Mimo że prace, które
jej zadawałam nie były trudne ani czasochłonne, wykonywała je

– jeżeli w ogóle to robiła – niedbale i pobieżnie i na ogół w najmniej odpowiednim do
tego czasie, prawie nic na tym nie zyskując. Podczas zaś krótkiej, półgodzinnej
lekcji gry na instrum

encie brzdąkała tylko niedbale, w międzyczasie żaląc się, że

przerywam jej, by ją poprawić albo że zawczasu nie ostrzegłam jej przed błędem,
który

popełniła, czy

też

czyniąc

mi

inne, równie niedorzeczne wyrzuty.

Kilkukrotnie odważyłam się zganić ją za to nieracjonalne zachowanie, lecz za
każdym razem spotykałam się ze stanowczą dezaprobatą i protestami ze strony jej
matki. Pragnąc utrzymać się na tej posadzie, doszłam do wniosku, że muszę
pozwalać pannie Matyldzie postępować zgodnie z jej własnym uznaniem. Niemniej
jednak kiedy lekcje dobiegały końca, zły humor jej przechodził i jeżdżąc potem na
swoim rączym kucyku lub bawiąc się beztrosko w towarzystwie psów czy swojego
rodzeństwa, a zwłaszcza swojego

ukochanego brata Johna, była szczęśliwa jak nigdy.

Jako istota fizyczna Matylda była doskonała, żywotna i aktywna, jako istota
duchowa

– po barbarzyńsku nieoświecona, krnąbrna, leniwa, nieracjonalna i wskutek

tego okrutnie uciążliwa dla kogoś odpowiedzialnego za kształcenie jej umysłu,
uszlachetnianie jej manier i dopomaganie jej w zdobywaniu
umiejętności, którymi – w przeciwieństwie do swojej siostry –
gardziła tak bardzo, jak całą resztą. Pani Murray poniekąd zdawała sobie sprawę z
niedostatków swojej córki

i wielokrotnie pouczała mnie, jak powinnam kształtować jej gusta, jak rozbudzać i

pielęgnować drzemiącą w niej próżność, jak za pomocą zręcznych pochlebstw

background image

(którymi nie chciałam się posługiwać) skierowywać jej uwagę na pożądane cele i jak
prowadzić ją przez drogę nauki, usuwając spod jej stóp wszelkie przeszkody – tak
aby mogła prześliznąć się przez nią bez najmniejszego wysiłku ze swojej strony (co
naturalnie było niemożliwe).

Pod względem moralnym młodsza panna

Murray

była lekkomyślna,

nieustępliwa, dzika i głucha na głos rozsądku. Tego, w jak opłakanej kondycji

znajdowała się jej dusza dowodził fakt, że wzorem swojego ojca bluźniła niczym
szewc. Matka jej była niebywale zgorszona owym

„nieprzystającym damie zwyczajem”

i zastanawiała się, gdzie dziewczynka

„mogła sobie to przyswoić”.

– Ale pani szybko ją tego oduczy, panno Grey – rzekła pani Murray. – To tylko nawyk
i jeśli za każdym razem delikatnie zwróci jej pani uwagę, z pewnością wkrótce
się go wyzbędzie.

Nie tylko „delikatnie zwracałam uwagę” Matyldzie, ale również starałam

się jej uświadomić, jak niewłaściwe jest takie zachowanie i jak bardzo razi ono

przyzwoitych ludzi. Wszystko jednak na próżno. W odpowiedzi wybuchała jedynie
śmiechem i mówiła:

– Och, panno Grey, wygląda pani na przerażoną! Bardzo mi się to podoba!

Albo:

– Cóż, nic na to nie poradzę! To wszystko wina papy: od niego się tego nauczyłam. I
może też trochę od stangreta.

Jej brat John

– alias panicz Murray

– w dniu mojego przyjazdu liczył sobie około jedenastu lat. Był ładnym, postawnym
i zdrowym chłopcem, z reguły prawdomównym i dobrodusznym i gdyby tylko
odpowiednio nim kierowano, niczego nie można by mu było zarzucić. Teraz jednak
swoim zachowaniem przypominał dzikiego niedźwiadka – był hałaśliwy, gwałtowny
i niesforny, niczego nie wiedział i nie potrafił ani niczego nie chciał się nauczyć
– w każdym razie nie od guwernantki najętej przez jego matkę. Jego szkolni
wychowawcy być może radzili sobie z nim lepiej, nie minął bowiem rok, kiedy
wysłano go, ku mojej wielkiej uldze, do szkoły właśnie, którą

rozpoczął, dysponując rażąco niewielką wiedzą zarówno na temat łaciny, jak i
innych, bard

ziej przydatnych przedmiotów. Bez wątpienia uznano tam, że winę za

ten stan rzeczy ponosi owa nieudolna kobieta, która do tej pory bezwstydnie
sprawowała pieczę nad jego edukacją, choć nie miała ku temu odpowiednich

background image

kompetencji. Dopiero cały rok później zdjęto z moich barków ciężar opieki nad jego
bratem, który do szkoły trafił w stanie podobnie haniebnej ignorancji.

Panicz Charles, oczko w głowie swojej matki, mimo że młodszy od Johna tylko
niewiele ponad rok, był znacznie

od niego mniej

szy i bledszy i nie dorównywał mu ani żywotnością, ani krzepkością.

Był chłopcem łatwo wpadającym w gniew, do tego tchórzliwym, kapryśnym i
samolubnym, całą swą energię zużywał na czynienie złego, a wszystkie możliwości
swojego umysłu wykorzystywał, wymyślając kolejne kłamstwa – nie tylko po to, by za
ich pomocą ukrywać własne przewinienia, ale również, by poprzez zwykłą złośliwość
rzucać odium na innych. Panicz Charles był dla mnie wielkim utrapieniem: samo
obcowanie z nim wymagało cierpliwości anioła, czuwanie nad nim stanowiło
prawdziwą

próbę charakteru, a

nauczenie

go czegokolwiek było zgoła niemożliwe.

Choć miał dziesięć lat, nie potrafił przeczytać poprawnie najprostszego zdania z
najbanalniejszej książki, a ponieważ zgodnie z zaleceniami jego matki musiałam
podpowiadać mu każde słowo jeszcze zanim zdążył się dobrze zawahać lub
przyjrzeć się jego pisowni, a do tego nigdy nie wolno mi było zagrzewać go do
większego wysiłku, dając mu do zrozumienia, że inni chłopcy są od niego lepsi –
nic dzi

wnego, że w ciągu owych dwóch lat, podczas których zajmowałam się jego

kształceniem

nie

poczynił

prawie żadnych postępów.

Reguły gramatyki łacińskiej trzeba mi było powtarzać dopóty, dopóki nie uznał, że
je zapamiętał, potem zaś musiałam pomagać mu je recytować. Jeśli popełnił błędy w
swoich prostych obliczeniach arytmetycznych, miałam mu je natychmiast
wskazywać i rozwiązywać zadanie za niego, nie dając mu nawet czasu na
zastanowienie się. Zatem nie należy się dziwić, że nie zależało mu na tym, by unikać
pomyłek i często podawał przypadkowe liczby, w ogóle nie zadając sobie trudu, by
dokonać jakiegokolwiek obliczenia.

Mimo wszystko nie zawsze trzymałam się owych zasad, jako że było to sprzeczne z

moim sumieniem. Rzadko je

dnak udawało mi się od nich odstąpić nie narażając się

jednocześnie na gniew mojego ucznia i w rezultacie także jego mamy, której chętnie
zdawał sprawę z moich uchybień, złośliwie je wyolbrzymiając lub okraszając
własnymi wymysłami. Z tego powodu nieraz dzielił mnie krok od utraty posady albo
dobrowolnego z niej zrezygnowania. Jednak przez wzgląd na swoich bliskich
przełykałam dumę, tłumiłam w sobie oburzenie i dzięki temu udało mi się
dotrwać chwili,

w której mój dręczyciel został wysłany do szkoły. Pan Murray bowiem pewnego dnia

oświadczył, że domowe nauczanie donikąd Charlesa nie zaprowadzi, jako że matka
skandalicznie go rozpieszcza, a guwernantka nie potrafi sobie z nim poradzić.

background image

Uczynię jeszcze tylko kilka uwag na temat Horton Lodge oraz panujących tam
zwyczajów i wreszcie zakończę tę krótką, mało zajmującą deskrypcję.

Rezydencja państwa Murray była bardzo okazała i wiekowa i pod każdym względem
przewyższała dom moich poprzednich pracodawców. Ogrodu, co

prawda, nie urządzono z wielkim smakiem, ale zamiast przystrzyżonych trawników,
młodych drzewek otoczonych drewnianymi płotkami, topolowego lasku i świeżo
zasadzonych jodeł znajdował się tu rozległy park pełny saren i pięknych, starych
drzew. Tereny otaczające były dość przyjemne dla oka – tak jak tylko przyjemne dla
oka mogą być żyzne pola, kwitnące drzewa, spokojne, zielone dróżki i lśniące
żywopłoty, wzdłuż których rosną dzikie kwiaty. Jednak mnie, osobie urodzonej

i wychowanej pośród skalistych wzgórz hrabstwa X., tutejszy krajobraz zdawał się
przygnębiająco płaski.

Dom dzieliły niemal dwie mile od miejscowego, wiejskiego kościoła i z tego
powodu z rodzinnego powozu korzystano co każdą niedzielę, a czasem nawet i
częściej. Panu i pani Murray na ogół wystarczało pokazać się na jednym niedzielnym
nabożeństwie, ale dzieci, zamiast błąkać się bez celu po ogrodzie, wolały często
pojechać po raz drugi.

Jeśli któryś z moich podopiecznych wyrażał chęć udania się do kościoła na piechotę
wraz ze mną, przyjmowałam to jako wybawienie, gdyż siedzenie w ciasnym
kącie, który wyznaczono mi w powozie – tyłem do koni i tak daleko od otwartego
okna, jak to tylko możliwe

– niezmiennie doprowadzało mnie do mdłości. I nawet jeśli potem w trakcie

nabożeństwa nie musiałam wychodzić z kościoła, w modlitwie nieustannie
przeszkadzało mi uczucie osłabienia, nudności oraz uporczywy lęk, czy objawy te nie
przerodzą się w coś poważniejszego. Potem zaś na ogół pojawiał się ból głowy, który
nie opuszczał mnie aż do końca dnia – dnia, który w przeciwnym razie byłby dla
mnie czasem mile widzianego odpoczynku i świętej, cichej radości.

– To osobliwe, panno Grey, że jazda powozem wywołuje u pani

mdłości.

U

mnie nigdy ich

nie

wywołuje

zauważyła pewnego razu panna Matylda.

– Ani u mnie – rzekła jej siostra. – Ale na pewno zrobiłoby mi się niedobrze, gdybym
musiała siedzieć tam, gdzie ona. To takie okropne miejsce, panno Grey,
zastanawiam się, jak pani to wytrzymuje!

Mogłabym odpowiedzieć: „Muszę sobie radzić, skoro nie pozostawiono mi innego
wyboru”; jednak nie chcąc ranić jej uczuć, rzekłam tylko:

background image

– Och! To tylko krótka droga. I jeśli potem w kościele nie dokuczają mi nudności, nie
przeszkadza mi to.

Gdyby

zażądano

ode

mnie, bym

opisała porządek i przebieg typowego dnia w Horton Lodge, miałabym z tym spore

trudności. Wszystkie posiłki spożywałam w pokoju szkolnym wraz ze swoimi
podopiecznymi i to oni, wedle swojego kaprysu, decydowali o ich porach. Niekiedy
dzieci dzwoniły na służącą, każąc jej przynieść obiad jeszcze zanim został
ug

otowany. Innymi razy obiad czekał na nie na stole ponad godzinę i potem złościły

się, że kartofle są zimne, a sos od pieczeni pokrywa skorupka stężałego tłuszczu.
Czasami życzyły sobie zjeść podwieczorek o czwartej, ale też częstokroć
napada

ły na służących za to, że nie podali go

dokładnie o piątej, a gdy ci, stosując się do tego życzenia, przestrzegali

punktualności, podwieczorek leżał na stole nietknięty do siódmej albo i ósmej.

Godziny nauki ustanawiane były w bardzo podobny sposób: mojego zdania czy
wygody nigdy nie brano pod uwagę. Czasem Matylda lub John decydowali, że
„najlepiej będzie uporać się z tymi obrzydliwymi lekcjami jeszcze przed
śniadaniem” i bez żadnych skrupułów czy przepraszającego słowa o wpół do szóstej
p

rzysyłali pokojową, by mnie obudziła. Niekiedy informowano mnie, że mam być

gotowa

do pracy punkt szósta. Wówczas to, ubrawszy się w pośpiechu, schodziłam do

pokoju szkolnego tylko po to, by zastać go pustym. A potem, po długim i pełnym
napięcia oczekiwaniu dowiadywałam się, że moi uczniowie zmienili zdanie i wciąż
leżą w łóżkach – albo, jeśli pogoda tego ranka dopisywała, przychodziła Brown, by
oznajmić mi, że młodzi państwo zrobili sobie wolne i wybyli z domu. W takim
wypadku trzeba mi było czekać na śniadanie tak długo, że prawie mdlałam z głodu –
podczas gdy dzieci zdążyły posilić się przed swoim wyjściem.

Nierzadko chciały odrabiać lekcje

na świeżym powietrzu, przeciwko czemu bynajmniej nie protestowałam, choć
siedzenie na mokrej trawie, wiec

zorna wilgoć w powietrzu i podmuchy podstępnego

wiatru często doprowadzały mnie do przeziębienia. Moim podopiecznym wszystko to
zdawało się nie szkodzić i dobrze, że cechowali się tak dużą odpornością, jednak bez
wątpienia powinni byli brać pod uwagę tych, którzy nie mieli w tym względzie tyle
szczęścia, co oni. Ale nie wolno mi potępiać ich za to, za co być może sama
ponosiłam winę, bowiem zazwyczaj wolałam zaryzykować własnym zdrowiem,
niż się im sprzeciwić.

Sposób, w jaki dzieci odrabiały lekcje był równie niestosowny, co wybierane przez
nie ku temu pory i miejsca. Słuchając moich instrukcji czy powtarzając to, czego
się nauczyły, siedziały rozparte na sofie, leżały na dywaniku, przeciągały się, ziewały,
rozmawiały między sobą lub wyglądały przez okno, podczas gdy ja nie mogłam

background image

nawet przegrzebać żaru w kominku czy podnieść chusteczki, którą upuściłam,
bowiem zaraz jedno z nich ganiło mnie za nieuwagę albo zauważało, że „mamie nie
spodobałaby się moja niefrasobliwość”.

Służący, widząc, jak niewielką estymą jestem darzona zarówno przez rodziców, jak i
dzieci, traktowali mnie podobnie. Ja ze swojej strony, narażając siebie samą na
przykrości, często brałam ich stronę i broniłam przed despotyzmem młodych
panów i panien. Za

wsze też starałam się sprawiać im swoją osobą jak najmniej

kłopotu. Oni tymczasem w ogóle nie dbali o moje potrzeby, ignorowali moje
prośby i lekceważyli polecenia. Wierzę, że nie wszyscy służący są tacy, ale
ponieważ zasadniczo są to ludzie prości i nienawykli do kierowania się
rozumem

i refleksją, zbyt łatwo poddają się przykładowi swoich pracodawców, a ci w

tym przypadku nie stanowili najlepszego wzoru do naśladowania.

Niekiedy czułam się upokorzona życiem, które prowadziłam i wstydziłam się tego,
że tak potulnie znoszę wszystkie spotykające mnie zniewagi. Innymi razy jednak
ganiłam się za tę nadwrażliwość i niedostatek owego chrześcijańskiego, pokornego
ducha, który cierpliwy jest i łaskawy, nie szuka swego, nie unosi się gniewem i nie
pamięta złego, i wszystko znosi

i wszystko przetrzyma.[8]

Niemniej wraz z upływem czasu i dzięki mojej wytrwałości sytuacja jęła się nieco
poprawiać – choć powoli i prawie niedostrzegalnie. Uwolniłam się jednak od
chłopców (co było istnym dobrodziejstwem), a dziewczynki stały się mniej zuchwałe i
zaczęły okazywać mi niejaki szacunek.

Panna Grey była nader dziwną istotą: nigdy nie przymilała się pochlebstwem i
rzadko chwaliła swoje podopieczne, ale kiedy wyrażała już wobec czegoś swoje
uznanie, można było mieć pewność, że jej słowa są szczere. Z reguły była bardzo
uczynna, spokojna i opanowana, lecz istniały

rzeczy, które wyprowadzały ją z równowagi. Dziewczynki nie przejmowały

się tym za bardzo, choć mimo wszystko wolały żyć z nią w zgodzie, bo była
wtedy rozmowna i bardzo miła, a nawet zabawna – nie w taki sposób, jak mama,
lecz mimo wszystko przyjemna. Na każdy temat miała własne zdanie i niezmiennie
się go trzymała – poglądy jej często były nieznośne, gdyż zawsze zastanawiała się
nad tym, co dobre, a co złe, z osobliwą czcią podchodziła do spraw związanych z
religią i przejawiała niezrozumiałą słabość do cnotliwych ludzi.

Rozdział VIII Debiut w wyższych sferach

W wieku osiemn

astu lat panna Murray miała wyłonić się ze skromnego zacisza

szkolnego pokoju i stanąć w pełnym blasku wielkiego świata, jeśli tylko takowy

background image

mógł istnieć poza Londynem – papa jej bowiem nie chciał słyszeć o porzuceniu
swoich wiejskich zajęć i przyjemności na rzecz choćby

kilkutygodniowego pobytu w mieście.

Jej debiut towarzyski miał się odbyć trzeciego dnia stycznia, podczas wspaniałego
balu, który jej matka zamierzała wydać dla całej arystokracji i ziemiaństwa
mieszkającego w promieniu dwudziestu mil od O. Rzecz jasna sama
zainteresowana czekała na ów dzień z przeogromną niecierpliwością i wiązała z nim
nieumiarkowanie wielkie nadzieje.

– Panno Grey… – zwróciła się do mnie pewnego wieczoru, na miesiąc przed tym
wielkim wydarzeniem.

Byłam właśnie zajęta lekturą długiego i niezwykle interesującego listu

od mojej siostry, na który rano zdążyłam tylko rzucić okiem, pragnąc upewnić się,

czy nie zawiera jakichś niepomyślnych wieści i którego dotąd nie miałam okazji
przec

zytać dokładnie.

– Panno Grey, proszę odłożyć ten durny list! Jestem pewna, że rozmowa ze mną
będzie dużo bardziej zajmująca od jego treści. Proszę mnie posłuchać!

Usadowiła się na niskim stołku u moich stóp, na co ja, tłumiąc w sobie
westchnienie i

rytacji, poczęłam składać kartki.

– Powinna pani powiedzieć tym zacnym członkom swojej rodziny, by nie zanudzali
pani tak długimi epistołami –

powiedziała. – A przede wszystkim zażądać od nich, by pisali na przyzwoitym

papierze listowym, a nie na tych wie

lkich, ordynarnych kartkach! Szkoda, że nie

widziała pani uroczych, wytwornych liścików, które mama wysyła do swoich
przyjaciół.

– Owi zacni członkowie mojej rodziny dobrze wiedzą, że lubię długie listy – odparłam.
– I byłoby mi bardzo przykro, gdybym od któregokolwiek z nich otrzymała tylko
wytworny, krótki bilecik. Poza tym sądziłam, że panna Murray sama jest zbyt
wytworna, by dużej kartce papieru zarzucać

„ordynarność”.

– Hm… powiedziałam to tylko po to, żeby pani dokuczyć. Ale teraz chcę
porozmawiać o balu. Uważam, że powinna pani poczekać z wyjazdem na urlop do
czasu, kiedy będzie po wszystkim.

– Dlaczego? Przecież nie jestem na ten bal zaproszona.

– Nie, ale nim się rozpocznie, będzie mogła pani zobaczyć, jak udekorowano pokoje,
p

osłuchać muzyki, a przede wszystkim przekonać się, jak wyglądam w swojej

background image

wspaniałej, nowej sukni! Będę tak zachwycająca, że zechce się pani do mnie
pomodlić! Doprawdy, musi pani zostać.

– Bardzo chciałabym móc panienkę wtedy zobaczyć, ale będę miała jeszcze
niezliczoną liczbę okazji widzieć ją w równie zachwycającym stroju podczas
rozmaitych balów i przyjęć. Nie mogę sprawić zawodu najbliższym i tak długo
zwlekać z przyjazdem do domu.

– Och, mniejsza o pani najbliższych! Proszę im napisać, że nie pozwalamy pani
przyjechać.

– Ale prawdę mówiąc, sama także byłabym zawiedziona. Zależy mi na spotkaniu z
nimi równie bardzo, jak im na spotkaniu ze mną. A może nawet bardziej.

– Hm, ale to tak niewiele czasu.

– Prawie dwa tygodnie, jeśli dobrze liczę. A zresztą, nie wyobrażam sobie spędzenia
świąt Bożego Narodzenia poza swoim domem rodzinnym. Poza tym moja
siostra wychodzi za mąż.

– Doprawdy…? Kiedy?

– Dopiero w przyszłym miesiącu. Chcę jej jednak pomóc w
przygotowania

ch i nacieszyć się jej obecnością, dopóki jeszcze ją mamy.

– Dlaczego nie powiedziała mi pani o tym wcześniej?

– O wszystkim dowiedziałam się dopiero z tego listu, który nazwała

panienka durnym i którego nie pozwoliła mi panienka przeczytać do końca.

– Za kogo wychodzi pani siostra?

– Za pana Richardsona, pastora z sąsiedniej parafii.

– Czy jest bogaty?

– Nie… ale żyje dostatnio.

– Jest przystojny?

– Nie, ale to poczciwy człowiek.

– Młody?

– Nie, nie za bardzo.

– Och, litości! Jaki pech! Jak wygląda dom, w którym mieszka?

– To skromna, mała plebania z gankiem porośniętym bluszczem,
staromodnym ogródkiem i…

background image

– Och, proszę zamilknąć, bo się pochoruję! Jak pani siostra to wytrzyma?

– Spodziewam się, że nie tylko wytrzyma to wszystko, ale też będzie bardzo
szczęśliwa. Nie zapytała panienka, czy pan Richardson jest dobry, mądry albo
sympatyczny, a na każde z tych pytań mogłabym odpowiedzieć twierdząco. W
każdym razie Mary uważa, że posiada on wszystkie te cechy i mam nadzieję, że się
nie myli.

– Lecz jak ta nieszczęśnica może znieść myśl, że spędzi w owej ciasnej klatce całe
swoje życie w towarzystwie tego wstrętnego, starego człowieka i bez nadziei na
jakąkolwiek odmianę?

– On nie jest stary: ma tylko trzydzieści sześć czy trzydzieści siedem lat. A ona

ma dwadzieścia osiem i charakter tak stateczny, jak kobieta pięćdziesięcioletnia.

– Och! A więc jest lepiej niż myślałam – będą do siebie pasować. Lecz czy zwą go
„czcigodnym pastorem”?

– Nie wiem, ale wierzę, że zasługuje na ten epitet.

– Litości, toż to okropne! I czy pani siostra będzie nosiła biały fartuszek i piekła
ciasta, i tym podobne?

Co

do

fartuszka,

nie

umiem

powiedzieć, ale na pewno od czasu do czasu będzie coś piekła. Nie sprawi jej to

żadnych trudności, robiła to już niejeden raz.

– I czy będzie chodziła w prostej chuście na ramionach i słomkowym kapeluszu na
głowie, niosąc ubogim parafianom swojego męża pocieszenie i zupę z kości?

– Tego nie wiem, ale jestem pewna, że wzorem naszej matki ze wszystkich sił będzie
starała się im pomagać.

Rozdział IX Bal

Wróciwszy z czterotygodniowego urlopu, ledwo zdążyłam zdjąć z siebie wierzchnie
ubranie i wejść do pokoju szkolnego, kiedy starsza panna Murray zawołała:

– A teraz, panno Grey, proszę zamknąć za sobą drzwi, usiąść i wysłuchać
wszystkiego, co mam do powiedzenia na temat balu!

– Ależ nie, do d…ła! – wykrzyknęła

background image

panna Matylda.

– Zamknij usta, Rozalio, bo ja chcę opowiedzieć jej o mojej nowej

kobyle

– jest tak kapitalna, panno Grey! To klacz czystej krwi…

– Zamilknij, Matyldo! I daj mi pierwszej podzielić się nowinami.

– Wykluczone, Rozalio! Ty będziesz mówiła i mówiła. Panna Grey najpierw usłyszy
to, co ja mam do powiedzenia

– niech mnie d…li porwą, jeśli będzie inaczej!

– Przykro mi słyszeć, że panienka Matylda nie wyzbyła się jeszcze tego gorszącego
zwyczaju.

– Hm, nic na to nie poradzę. Ale przyrzekam, że jeśli mnie pani wysłucha

i każe Rozalii trzymać na wodzy ten paskudny język, nie powiem więcej ani jednego

brzydkiego słowa.

Rozalia za

protestowała i przez chwilę zdawało mi się, że zostanę rozerwana przez

nie na pół. Ale ponieważ to panna Matylda dysponowała donośniejszym głosem, jej
siostra w końcu ustąpiła. Tym sposobem spotkała mnie wątpliwa przyjemność
wysłuchania długiej relacji na temat owej wspaniałej klaczy, jej rodowodu,
szybkości, temperamentu, etc., a następnie nadzwyczajnych umiejętności
jeździeckich i odwagi jej właścicielki. Wszystko to Matylda

okrasiła stwierdzeniem, że bez mrugnięcia oka potrafi pokonać przeszkodę

składającą się z pięciu szczebli, po czym zakomunikowała, że papa dopuszcza
możliwość zabrania jej następnym razem na polowanie i że mama zamówiła dla niej
jaskrawoszkarłatny strój łowczy.

– Och, Matyldo! Cóż za niestworzone historie opowiadasz! – zawołała jej siostra.

– Hm – odrzekła tamta ani trochę nie zmieszana – wiem, że jeśli tylko bym
spróbowała, pokonałabym tak wysoką przeszkodę, a papa pozwoli mi wziąć

udział w polowaniu i mama zamówi dla mnie strój łowczy, jeśli ich o to

poproszę.

– Dobrze, ale teraz już sobie idź – powiedziała starsza panna Murray. – I postaraj
się, droga Matyldo, zachowywać tak, jak przystoi damie. Panno Grey, gdyby tylko
mogła pani oduczyć ją tych okropnych słów. Ona nazywa swojego konia kobyłą! To
jest przerażające! Poza tym, kiedy o nim mówi, używa takich potwornych wyrażeń
– musiała się ich nauczyć od stajennych. Gdy otwiera usta, prawie popadam w obłęd.

– Nauczyłam się ich od papy, ty

ośle! – rzekła młoda dama, energicznie strzelając z bata, który nieustannie nosiła w
ręku. – I od jego wesołych kompanów! Znam się na koniach równie dobrze, co
najlepsi fachowcy.

background image

– Dobrze, zamilknij już, ty okropna dziewczyno. Gdybym musiała cię dłużej słuchać,
naprawdę bym oszalała. Panno Grey, proszę teraz skupić się na mnie, zamierzam
opowiedzieć pani o balu. Wiem, że umiera pani z ciekawości. Och, co to był za
bal! Nawet nie śniło się pani coś takiego! Dekoracje, występy, potrawy, muzyka –
wszystko to było nie do opisania! A goście! Przybyli dwaj lordowie, trzej baroneci i
pięć wielkich dam. I mnóstwo innych dżentelmenów i pań. Damy oczywiście się nie
liczyły, choć ich obecność wprawiła mnie w doskonały nastrój, bo większość z nich w
porównaniu ze mną była okrutnie brzydka i niezgrabna. I nawet te
najurodziwsze, jak powiedziała mama, w ogóle się do mnie nie umywały. A skoro
mówimy już o mnie, panno Grey – tak mi przykro, że nie mogła mnie pani
zobaczyć! Wygl ądał am olśniewająco – czy nie mam racji, Matyldo?

– Wyglądałaś przeciętnie.

– Ależ nie, naprawdę olśniewająco

– tak przynajmniej mówiła mama… i Brown również, i Williamson. Brown

stwierdziła, że każdy dżentelmen, który mnie ujrzał musiał się we mnie bez wątpienia
od razu

zakochać. A więc mam prawo do odrobiny próżności. Domyślam się, że

uważa mnie pani za okropnie zarozumiałą, niepoważną dziewczynę, ale musi pani
wiedzieć, że nie przypisuję tego wszystkiego swoim osobistym zaletom: należy też
oddać sprawiedliwość mojemu uczesaniu i mojej ślicznej sukni – jutro ją pani
zobaczy

– jest z różowego atłasu spowitego białą gazą… i tak uroczo skrojona! I

mój naszyjnik, i bransoletki

z pięknych, dużych pereł…!

– Jestem pewna, że wyglądała panienka wspaniale; ale czy powinno ją to wprawiać
w aż taki zachwyt?

– Och, nie!… Nie tylko to, ale patrzono na mnie z takim podziwem i tego jednego
wieczoru udało mi się s kr a ś ć tak wiele serc… byłaby pani zdumiona…

– Ale jaki przyniosło to panience pożytek?

– Jaki pożytek! Czy kobieta może w ogóle o coś takiego pytać?

– Cóż, uważam, że jedno skradzione serce by wystarczyło – i to pod warunkiem,
że uczucie byłoby

odwzajemnione. W przeciwnym wypadku oznaczałoby to o jedno skradzione serce

za dużo.

– Och, ale zdaje sobie pani jednak sprawę z tego, że nie zgadzam się z nią w tych
kwestiach. Proszę poczekać, opowiem pani o moich najważniejszych wielbicielach –
tych, którzy najbardziej się wyróżniali, nie tylko owego wieczoru, ale też podczas
kolejny

ch (bo od tamtego czasu uczestniczyłam już w dwóch innych przyjęciach).

Niestety owi dwaj lordowie

– Lord G. i Lord F.

background image

– okazali się żonaci; gdyby nie to, zachowywałabym się wobec nich

szczególnie ujmująco. Ale nie mogłam, choć Lord F., który nie znosi swojej żony,

był mną najwyraźniej bardzo oczarowany. Dwukrotnie poprosił mnie do tańca –
nawiasem mówiąc, potrafi znakomicie tańczyć, podobnie jak ja… nie ma pani
pojęcia, jak dobrze tańczyłam… sama byłam tym zdumiona. Jego lordowska mość
t

akże wyrażał się bardzo pochlebnie o moich umiejętnościach… Nawet zbyt

pochlebnie, przez co uznałam, że lepiej postąpię, jeśli będę się wobec niego
zachowywała nieco wyniośle i niedostępnie. Ale miałam przyjemność
zobaczyć, jak tę jego paskudną, gderliwą

żonę zalewa żółć…

– Och, panno Murray! Chyba nie chce panienka powiedzieć, że coś takiego
doprawdy mogło sprawić jej przyjemność! Bez względu na to, jak gderliwa…

– Hm, wiem, że to nieładnie – ale mniejsza o to! W przyszłości zamierzam się
poprawić, ale proszę być tak dobrą i nie wygłaszać teraz kazań. Nie powiedziałam
pani jeszcze nawet połowy z tego, co zamierzałam powiedzieć. Niechże pomyślę…
Och, miałam panią poinformować, ilu miałam wielbicieli: jednym z nich był Sir
Thomas Ashby. Sir Hugh Meltham i Sir

Broadley Wilson to starzy dziwacy, którzy nadają się tylko do dotrzymywania

towarzystwa papie i mamie. Sir Thomas jest młody, bogaty i wesoły, ale przy tym
brzydki jak noc. Choć mama powiada, że po kilku miesiącach znajomości nie
powinno mi to już przeszkadzać. Potem był Harry Meltham, młodszy syn Sir Hugh
Melthama

– dość przystojny i przyjemnie mi się z nim flirtowało. Ale

większego pożytku z niego nie będzie, bo jest młodszym synem. Następnie
młody pan Greek – dość zamożny, lecz z niewiele znaczącej rodziny. Do tego

jest okropnie głupi, słowem: zwyczajny, wiejski dureń. Wreszcie nasz czcigodny
proboszcz Hatfield

– ten powinien myśleć o sobie jako o pokornym wielbicielu, ale

obawiam się, że do swoich zacnych, chrześcijańskich cnót zapomniał dołączyć
pokorę.

– To pan Hatfield był obecny na balu?

– A jakże. Sądziła pani, że nie zniży się do tego, by się pojawić?

– Sądziłam, że być może uzna, iż mu to nie wypada.

– Bynajmniej. Co prawda, nie sprofanował swego stanu duchownego, ruszając w
pląsy, ale, biedaczysko,

ledwo mógł się powstrzymać. Zdawało się, że umiera z pragnienia, by choć raz ze

mną zatańczyć. Och! Przy okazji przypomniało mi się, że ma nowego wikarego…
Pan Bligh, ten niech

lujny, stary jegomość, dostał wreszcie swoje upragnione

beneficjum i wyjechał.

background image

– A jaki jest nowy wikary?

– Och, okropna z niego bestia! Nazywa się Weston i mogę go opisać w trzech
słowach: pozbawiony życia, brzydki dureń. To wprawdzie cztery słowa… ale
m

niejsza o to, dość już na jego temat.

W tym miejscu panna Murray na powrót poczęła mówić o tym, jak

potoczył się dla niej bal, wspomniała o kilku następnych przyjęciach, w

których brała udział i wdała się w dalsze szczegóły dotyczące Sir Thomasa
Ashby’ego i panów Melthama, Greena i Hatfielda, kładąc nacisk na to, jak niezatarte
wrażenie wywarła na każdym z nich.

– Hm, który z tych czworga dżentelmenów przypada panience najbardziej do gustu?
– zapytałam, po raz trzeci lub czwarty starając się zdusić w sobie ziewnięcie.

Wszystkich ich

nie

cierpię –

odparła, potrząsając energicznie swoimi

jasnymi lokami w wyrazie najwyższej pogardy.

– Chyba chciała panienka powiedzieć, że wszyscy jej się podobają. Ale który
najbardziej?

– Nie, doprawdy ich nie cierpię. Powiem tylko, że Harry Meltham jest z nich
najprzystojniejszy i najzabawniejszy, pan Hatfield najmądrzejszy, Sir Thomas
najpodlejszy, a pan Green najmniej rozgarnięty. Ale jeśli los z góry skazał mnie na
któregoś z nich, to jest to, jak sądzę, Sir Thomas Ashby.

– Ależ chyba nie, skoro jest tak podły i tak go panienka nie lubi?

– Och, nieważne, że jest podły – a nawet tym lepiej. I mimo że go nie lubię, jeżeli

trzeba będzie mi kogoś poślubić, nie będę miała nic przeciw temu, by zostać Lady
Ashby, panią Ashby Park. Jednak gdybym mogła pozostać wiecznie młoda, nigdy
nie wyszłabym za mąż. Wolałabym korzystać z życia i flirtować z całym światem,
póki nie stanęłabym na progu staropanieństwa. A wówczas, ażeby uniknąć tego
upokorzenia, złamawszy tysiąc serc, wyszłabym za jakiego wysoko urodzonego,
bogatego i wyrozumiałego człowieka, którego z drugiej strony zazdrościłoby
mi

pięćdziesiąt innych dam.

– Cóż, dopóki będzie panienka żywić takie przekonania, proszę jak najbardziej
trzymać się stanu wolnego. I nigdy nie wychodzić za mąż tylko po to, by uniknąć
upokorzenia wiążącego się ze staropanieństwem.

background image

Rozdział X Kościół

– A więc, panno Grey, co pani myśli o naszym nowym wikarym? – zapytała panna
Murray, kiedy w pierwszą niedzielę po moim powrocie do Horton Lodge przyszłyśmy
z kościoła.

– Trudno byłoby mi cokolwiek powiedzieć na jego temat – odpowiedziałam. – Nie
miałam nawet okazji wysłuchać jego kazania.

– Ale widziała go pani, czyż nie?

– Owszem, jednak nie umiem ocenić charakteru człowieka na podstawie jednego

pobieżnego spojrzenia rzuconego na jego twarz.

– Lecz czy nie jest brzydki?

– Nie zgodziłabym się z tym – tego rodzaju fizjonomia nie wzbudza we mnie
niechęci. Jednak tym, na co zwróciłam uwagę był sposób, w jaki czytał nauki – zdał
mi się on bardzo właściwy, w każdym razie nieskończenie lepszy od stylu
czytania pana Hatfielda. Starał się jak najlepiej oddać znaczenie każdego ustępu i
można było odnieść wrażenie, że nawet najmniej uważni będą go słuchać, a
najmniej pojętni zrozumieją

każde słowo. A modlitwy czytał tak, jak gdyby wcale ich właśnie nie czytał, lecz

modlił się gorliwie i prosto z serca.

– O tak! Jednak to jego jedyna mocna strona: być może dobrze wywiązuje się ze
swoich obowiązków duszpasterskich, ale w jego głowie nie ma miejsca już na nic
innego.

– Skąd panienka o tym wie?

– Och, po prostu wiem. Doskonale znam się na takich rzeczach. Czy widziała pani,
jak, powłócząc nogami, wychodził z kościoła? W ogóle nie rozglądał się na boki,
zupełnie jak gdyby wokół nikogo nie było, a jego umysł

zaprzątało tylko to, by jak najszybciej wyjść z kościoła – i może jeszcze czekający

nań w domu obiad. W tej wielkiej, durnej głowie nie znalazłoby się miejsce na żadną
inną myśl.

– Przypuszczam, że życzyłaby sobie panienka, by spojrzał w kierunku ławy
wielmożnego pana – powiedziałam rozbawiona jej gniewem.

background image

– Doprawdy! Byłabym zaiste oburzona, gdyby tylko śmiał uczynić coś takiego! –
odparła panna Murray, zadzierając wyniośle głowę. Po chwili refleksji zaś dodała: –
Cóż! Podejrzewam, że jest właściwym człowiekiem na właściwym miejscu, ale

rada jestem z tego, że to nie od niego zależy moje samopoczucie – to wszystko.

Czy zauważyła pani, jak pan Hatfield spieszył na zewnątrz, by mi się ukłonić i
odprowadzić nas do powozu?

– Owszem – odrzekłam, a w duchu pomyślałam jeszcze: „To, jak popędził z ambony
za wielmożnym panem i z jaką gorliwością ściskał jego dłoń i pomagał jego żonie i
córkom wsiąść do powozu wydało mi się niegodne duchownego. Poza tym niemal
zamknął mi drzwi powozu przed nosem, czym bardzo mnie uraził”.

Istotnie, mimo że stałam wówczas tuż obok niego, czekając cierpliwie na

swoją kolej, począł składać schodki i zamykać drzwi, zanim zdążyłam wejść do

pojazdu. A kiedy któreś z państwa zaprotestowało, wołając, że nie wsiadła jeszcze
guwernantka, bez jednego przepraszającego słowa pożegnał się z nimi i odszedł,
resztę pozostawiając w rękach stangreta. Nota bene: pan Hatfield nigdy się do
mnie nie odzywał, podobnie Sir Hugh, Lady Meltham, pan Harry, panna Meltham
oraz pan Green i jego siostry

– i wszystkie inne damy i dżentelmeni, których

widywałam w kościele. Nie odzywał się do mnie też w zasadzie żaden z gości
bywających w Horton Lodge.

Po południu panna Murray poleciła, by ponownie przyprowadzono powóz dla niej i
dla jej siostry, stwierdzając, że jest zbyt zimno na spacer po ogrodzie, a poza tym jest
pewna, że w kościele pojawi się Harry Meltham.

– Bo przez kilka ostatnich niedziel uczęszczał na każde nabożeństwo – powiedziała,
uśmiechając się do swojego ładnego, lustrzanego odbicia – Można by pomyśleć, że
jest zeń prawdziwy chrześcijanin. Pani też może z nami pojechać, panno Grey; chcę,
by go pani zobaczyła. Od swojego powrotu z zagranicy tak bardzo wyprzystojniał –

nawet sobie pani nie wyobraża! A poza tym będzie miała pani okazję kolejny raz

ujrzeć nadobnego pana Westona

i wysłuchać jego kazania.

W

rzeczy samej,

miałam

okazję wysłuchać kazania pana Westona

i poczułam się doprawdy usatysfakcjonowana zarówno ewangeliczną prawdą jego
nauk, jak i szczerą prostotą jego sposobu bycia oraz przejrzystością i siłą jego
retoryki. Jego kazanie stanowiło pokrzepiającą odmianę po nudnych, pozbawionych
polotu przemowach poprzedniego wikarego i prozaicznych tyradach proboszcza.

Pan Hatfield miał zwyczaj sunąć przez nawę, a raczej przemykać przez nią niczym

trąba powietrzna, ciągnąc za sobą swoją okazałą, jedwabną szatą i omiatając nią z
szelestem drzwi mijanych ław. Następnie – niczym zwycięski dowódca wspinający

background image

się na swój tryumfalny pojazd – wchodził na ambonę i w wystudiowanej, pełnej
wdzięku pozie opadał na aksamitną poduszkę, na której przez kilka kolejnych chwil
klęczał w cichym ukorzeniu. Potem odmawiał pod nosem Kolektę i Modlitwę
Pańską, wstawał z klęczek, ściągał jedną ze swoich

lawendowych rękawiczek, ażeby zebrani mogli popodziwiać iskrzące się na jego

dłoni pierścienie, delikatnie przesuwał palcami po swych ufryzowanych w
staranne loki włosach i teatralnym gestem wyciągał z kieszeni batystową chustkę.
Tytułem wstępu do kazania recytował bardzo krótki ustęp Pisma Świętego lub ledwie
jedno zaczerpnięte z niego zdanie, po czym wygłaszał wreszcie swój referat,
który sam w sobie prawdopodobnie można by uznać za zadowalający, choć
mnie osobiście zdawał się zawsze zanadto wyszukany i wymuszony. I choć jego
tezy przedstawione były w sposób

właściwy, a podane argumenty sprawiały wrażenie logicznych, niekiedy wielką

trudność sprawiało mi wysłuchanie wszystkiego w milczeniu, bez uzewnętrzniania
swojej dezaprobaty czy zniecierpliwienia.

Ulubionymi tematami pana Hatfielda były: dyscyplina kościelna, kościelne obrzędy i
ceremoniały, tradycja apostolska, obowiązek czci i posłuszeństwa
wobec duchownych, nikczemność tych, którzy odstępują od religii, absolutna
konieczność przestrzegania wszystkich form pobożności, karygodna arogancja tych,
k

tórzy w kwestiach związanych z religią

próbują myśleć niezależnie i samodzielnie interpretować słowa Pisma

Świętego, a niekiedy również (z myślą o tym, by przypodobać się zamożniejszym
parafianom)

– obowiązek posłuszeństwa i szacunku wobec bogatszej części

społeczeństwa.

Niemniej od czasu do czasu wygłaszał kazanie innego rodzaju – takie, które
można by nazwać bardzo dobrym, choć było przygnębiające i surowe w
wyrazie i przedstawiało Najwyższe Bóstwo nie jako łaskawego ojca, lecz okrutnie
wymagającego nauczyciela. Słuchając wówczas słów

pana Hatfielda, skłaniałam się ku myśli, że wypowiada je szczerze – że się zmienił i
stał się prawdziwie pobożny, a nawet srogi i bezwzględny w swojej pobożności.
Zazwyczaj jedna

k pozbywałam się owych złudzeń zaraz po wyjściu z kościoła, kiedy

słyszałam, jak wesoło rozmawia z państwem Meltham, państwem Green albo z
samymi państwem Murray. Zdawało mi się wówczas, że pan Hatfield natrząsa się z
własnego kazania, licząc na to, że dał szubrawcom do myślenia i być może radując
się myślą, że po jego słowach stara Betty Holmes wyrzeknie się grzesznego nawyku
palenia fajki, który

od ponad trzydziestu lat codziennie przynosił jej pocieszenie, George Higgins
wystraszy się swoich niedzielnych wieczornych spacerów, a Thomas Jackson

background image

poczuje wyrzuty sumienia i przestanie być tak pewny swojego zmartwychwstania
w dniu Sądu Ostatecznego.

Z tego względu nie mogłam nie dojść do wniosku, że pan Hatfield należy do tych,
którzy „wiążą ciężary wielkie[9] i nie do uniesienia i kładą je ludziom na ramiona, lecz
sami palcem ruszyć ich nie chcą” – oraz do tych, którzy „uchylają przykazanie
Boże, a trzymają się

ludzkiej tradycji”[10]. Toteż z wielkim zadowoleniem przyjęłam do wiadomości

fakt, że nowy wikary w ogóle go nie przypomina.

– A więc, panno Grey, co pani o nim myśli? – zapytała Rozalia, kiedy po skończonym
nabożeństwie zajmowałyśmy swoje miejsca w powozie.

– Obyło się bez szkód – odrzekłam.

– Bez szkód! – powtórzyła w zdumieniu. – Co pani przez to rozumie?

– To znaczy, że moje zdanie na jego temat nie zmieniło się na gorsze.

– Na gorsze! Oczywiście, że nie – całkiem przeciwnie! Czyż nie zaszła w nim

wielka poprawa?

– O tak! Jak najbardziej – odpowiedziałam, bowiem jeszcze nie zdawałam sobie
sprawy z tego, że miała na myśli Harry’ego Melthama, a nie pana Westona.

Pan Harry Meltham skwapliwie podszedł był do młodych panien, by zamienić z nimi
słowo – na co nie odważyłby się, gdyby obecna była ich matka – a następnie
grzecznie pomógł im wsiąść do powozu. W przeciwieństwie do pana Hatfielda nie
próbował zamykać mi drzwi przed nosem, ale też

nie zaoferował mi swojej pomocy (której i tak zresztą bym nie przyjęła). Dopóki

drzwi powozu pozostawały otwarte, stał obok, uśmiechając się głupawo i gawędząc z
pannami Murray, a potem, uchyliwszy kapelusza, odszedł w stronę swojego domu.
Cały ten czas prawie nie zwracałam na niego uwagi. Moje towarzyszki tymczasem
były uważniejszymi obserwatorkami i kiedy powóz ruszył, poczęły komentować
między sobą nie tylko spojrzenia, słowa i czyny dżentelmena, lecz także każdy rys
jego twarzy i każdy szczegół jego odzienia.

– Nie będziesz go miała całego tylko dla siebie, Rozalio – powiedziała panna

Matylda pod koniec dyskusji.

– Lubię go i wiem, że stanowiłby dla mnie przyjemne

towarzystwo.

– Och, możesz go sobie wziąć, Matyldo – odparła jej siostra tonem udawanej
obojętności.

– I jestem pewna – ciągnęła dalej Matylda – że podobam mu się nie mniej niż ty. Czy
nie mam racji, panno Grey?

background image

– Nie wiem. Nic mi na ten temat nie wiadomo.

– Ale to prawda!

– Moja droga Matyldo, nikomu nigdy nie będziesz się podobać, jeśli nie

nabierzesz ogłady i nie wyzbędziesz się tych nieokrzesanych manier.

– Och, bzdura! Harry’emu Melthamowi podoba się mój sposób bycia. I przyjaciołom
papy także.

– Cóż, być może potrafisz zauroczyć starych dżentelmenów i młodszych synów,
ale jestem pewna, że nikomu innemu nigdy nie przypadniesz do gustu.

– Nie dbam o to. Nie rozglądam się za pieniędzmi, tak jak ty czy mama. W
zupełności mi wystarczy, jeśli mojego męża będzie stać na trzymanie kilku koni i
psów. A cała reszta może iść do d…ła!

– Hm, jeżeli będziesz używała tak gorszących wyrażeń, na pewno żaden

dżentelmen nie ośmieli się do ciebie zbliżyć – doprawdy, panno Grey, nie powinna jej
pani na to pozwalać!

– Nie mogę temu w żaden sposób zaradzić, panno Murray.

– I całkowicie się mylisz, Matyldo, jeśli wydaje ci się, że podobasz się Harry’emu
Melth

amowi. Zapewniam cię: nic z tych rzeczy.

Matylda zamierzała odpowiedzieć coś w gniewie, ale tak się szczęśliwie złożyło, że
nasza podróż właśnie dobiegła końca i spór przerwał lokaj, otwierając drzwi powozu i
rozkładając

dla nas stopnie.

Rozdział XI Włościanie

Ponieważ miałam teraz tylko jedną stałą uczennicę (która, co prawda, sprawiała mi
tyle kłopotu, że starczyłoby na troje lub czworo zwykłych uczniów i której siostra
wciąż pobierała ode mnie lekcje niemieckiego i rysunku), dysponowałam znacznie
większą liczbą wolnych chwil niż kiedykolwiek dotąd od dnia swojego przybycia do
Horton Lodge. Czas ten

poświęcałam częściowo na prowadzenie korespondencji z bliskimi, częściowo na

czytanie i dokształcanie się, częściowo zaś na spacery po ogrodzie lub po
okolicznych łąkach – odbywane w towarzystwie moich uczennic, jeśli te potrzebowały
mojej obecności albo samotnie, jeśli sobie jej nie życzyły.

background image

Kiedy panny Murray nie miały lepszych zajęć, często umilały sobie chwile
odwiedzaniem ubogich włościan mieszkających na terenie majątku ich ojca. Z
upodobaniem przyjmowały wówczas pochlebcze hołdy, które oddawali im owi prości
ludzie i chętnie

słuchały starych historii oraz świeżych plotek opowiadanych przez gadatliwe leciwe

kobiety. Ale być może zaznawały wtedy również tego czystszego rodzaju
przyjemności – przyjemności płynącej ze świadomości, że swoją obecnością
podniosły kogoś na duchu i że sprawiły komuś radość okazjonalnie przyniesionym
podarunkiem. Niekiedy siostry prosiły mnie o to, bym im potowarzyszyła podczas
którejś z takich wizyt, innymi razy polecały mi pójść samotnie, by w ich imieniu
wywiązać się z jakiejś obietnicy, którą łatwiej przyszło im złożyć, niż przekuć w czyn
– albo by zanieść jaki niewielki datek lub

poczytać chorym. Tym sposobem udało mi się zawrzeć kilka nowych znajomości i

od czasu do czasu wybierałam się z podobną wizytą na własny rachunek.

Z tych samodzielnych wizyt czerpałam na ogół większą satysfakcję, bowiem córki
wielmożnego pana, głównie na skutek błędów, które popełniono w ich wychowaniu,
zachowywały się wobec chłopów w taki sposób, że przykro było na to patrzeć. Nie
potrafiąc wyobrazić sobie samych siebie w ich sytuacji, nie liczyły się z ich
uczuciami i postrzegały ich jako istoty całkowicie różne od siebie.

Przyglądając się im w trakcie posiłków, czyniły bardzo niegrzeczne uwagi na temat

spożywanych przez nich potraw i ich manier przy stole i tak bardzo naigrawały się z
ich naiwnych poglądów i prowincjonalnego języka, że niektórzy z owych
nieszczęśników prawie w ogóle nie ośmielali się odzywać w ich towarzystwie.
Niekiedy wiekowych, pełnych powagi ludzi prosto w twarz nazywały starymi
głupcami – nie spodziewając się przy tym, że mogłyby w ten sposób zranić
czyjekolwiek uczucia.

Sama widziałam, że wielu z nich oburza takie zachowanie, choć lęk przed

„wielkimi damami” nie pozwala im protestować. One jednakże nigdy tego nie
dostrzegały. Zdawało im się, że skoro owi wieśniacy są biedni i
niewykształceni, oznacza to, że są też głupi i prymitywni. I dopóki one – ich panie –
łaskawie z nimi rozmawiają i przynoszą im drobne datki pieniężne lub ubrania,
mają prawo zabawiać się ich kosztem i oczekiwać tego, że będą czczone niczym
anioły światła, które raczyły zstąpić z nieba, aby rozjaśnić wnętrza ubogich
domostw i pomóc w potrzebie ich mieszkańcom.

Niezliczoną liczbę razy próbowałam

pozbawić swoje podopieczne owych złudzeń, starając się jednocześnie nie narazić

na szwank ich dumy

– dumy, którą łatwo było ubóść, za to bardzo trudno ugłaskać.

Jednak moje wysiłki nie przynosiły żadnego widocznego rezultatu. I nie umiem
powiedzieć, zachowanie której z dziewcząt było bardziej naganne. Matylda była

background image

bardziej niesforna i hałaśliwa, ale po Rozalii, która stawała się przecież dorosłą
kobietą i zaczynała wyglądać jak prawdziwa dama, można by się spodziewać
większej elegancji – tymczasem zachowywała się tak nietaktownie i
zuchwale, jak dwunastoletnia trzpiotka.

W pewien bezdeszczowy dzień ostatniego tygodnia lutego spacerowałam po parku,
ciesząc się potrójnym luksusem samotności, lektury i przyjemnej pogody, bowiem
panna Matylda wybrała się była na swą codzienną konną przejażdżkę, a starsza
panna Murray i jej matka wsiadły razem do powozu i pojechały złożyć kilka
porannych wizyt. Mimo to tknęło mnie, że powinnam porzucić te samolubne
przyjemności – ten park przykryty wspaniałym sklepieniem błękitnego nieba, ten
zachodni wiatr szumiący pośród nagich wciąż gałęzi drzew, te

leżące

jeszcze

gdzieniegdzie

śnieżne

zaspy, szybko

topniejące jednak

w promieniach słońca i te pełne gracji

sarny skubiące wilgotną, nabierającą już wiosennej świeżości i kolorytu trawę – i
wybrać się do chatki niejakiej Nancy Brown, biednej wdowy, której syn pracował
całymi dniami w polu i której choroba oczu od pewnego czasu nie pozwalała czytać –
ku jej wielkiemu utrapieniu, bowiem była kobietą o poważnym, refleksyjnym
usposobieniu.

Zatem jak pomyślałam, tak zrobiłam. Dotarłszy na miejsce, zastałam ją, tak

jak zwykle, sam

ą w jej chatce – co prawda zatęchłej i pachnącej dymem, ale w

której nie mógłby panować większy porządek i czystość. Siedziała obok swojego
małego kominka (paliło się w nim zaledwie kilka brył węgla i parę kawałków
drewna), pracowicie coś dziergając. U jej stóp leżała mała poduszeczka ze
zgrzebnego płótna, na której siedziała jej spokojna kocia przyjaciółka z ogonem
okalającym jej aksamitne łapki i na wpół przymkniętymi oczami sennie wpatrzonymi
w krzywą kratę ochronną kominka.

– A więc, Nancy, jak się dzisiaj miewasz?

– Tak sobie, panienko. Moje oczy nie wydobrzały, ale czuję się dużo spokojniejsza

niż przedtem – odparła, wstając i witając mnie pełnym zadowolenia uśmiechem, który
rada byłam widzieć, bowiem wcześniej zdawała się nieco strapiona i pogrążona w
religijnej melancholii.

Pogratulowałam jej owej poprawy, która zaszła w jej nastroju. Przyznała, że to wielkie
błogosławieństwo i że jest za nie bardzo wdzięczna, po czym dodała:

– Jeśli Pan Bóg uchowa mnie od utraty wzroku i uczyni go takim, bym znów mogła
czytać Biblię, powiadam: będę szczęśliwa jak królowa.

background image

– Mam nadzieję, że taka będzie Jego wola, Nancy – odrzekłam. – A

tymczasem, jeśli tylko będę miała wolną chwilę, sama będę przychodziła ci poczytać.

Dziękując mi gorliwie, nieszczęsna kobieta ruszyła, by podsunąć mi krzesło, ale
ponieważ ją ubiegłam, przegrzebała żar w kominku i dołożyła do gasnących węgli
jeszcze kilka kawałków drewna. Następnie, zdjąwszy z półki podniszczony
egzemplarz Biblii, starannie otarła go z kurzu, po czym włożyła mi go w ręce. Kiedy
zapytałam, czy życzyłaby sobie, bym przeczytała

jaki konkretny fragment, odrzekła:

– Hm, jeśli jest panience wszystko jedno, chciałabym posłuchać tego rozdziału
Pierwszego Listu św. Jana, który mówi, że Bóg jest miłością i ten, kto trwa w miłości
trwa w Bogu, a Bóg trwa w nim.

Po chwili poszukiwań znalazłam przytoczone przez nią słowa w czwartym
rozdziale. Gdy dotarłam do siódmego wersetu, przerwała mi i niepotrzebnie
przepraszaj

ąc za swoją zuchwałość, poprosiła, bym czytała bardzo powoli – tak by

mogła zastanowić się nad każdym słowem i w pełni je pojąć. Wyraziła nadzieję,
że jej to wybaczę, ale jest tylko prostą kobietą.

– Nawet gdyby największy mędrzec

– odparłam – zastanowił się godzinę nad każdym z tych wersetów, bardzo by na tym
skorzystał. Zresztą sama wolę czytać je niespiesznie.

Powiedziawszy to, przeczytałam rzeczony rozdział tak powoli, jak było to konieczne i
zarazem tak dobitnie, jak tylko umiałam. Moja towarzyszka wsłuchiwała się bacznie
w każde słowo, a kiedy skończyłam, podziękowała mi z całego serca. Od około
pół minuty

przemyślenia, kiedy nagle sama, nieco ku memu zaskoczeniu, przerwała milczenie,

by zapytać, jak podoba mi się pan Weston.

– Nie wiem – odpowiedziałam trochę spłoszona tym raptownym pytaniem. –
Wydaje mi się, że jest bardzo dobrym kaznodzieją.

– Tak, to prawda. I jak pięknie rozmawia z ludźmi!

– Doprawdy?

– O tak. Ale być może panienka nie miała jeszcze okazji się z nim widzieć i zamienić
z nim kilku słów?

– Nie, rozmawiam tylko z córkami

wielmożnego pana.

– Ach, to miłe, łaskawe panny, ale nie potrafią dyskutować tak jak on!

background image

– Zatem pan Weston przychodzi cię odwiedzać, Nancy?

– Tak, panienko. I jestem mu za to bardzo wdzięczna. Odwiedza nas ubogich dużo
częściej niż czynili to pan Bligh czy proboszcz. I dobrze robi, bowiem zawsze jest tu
mile widziany

– czego nie można powiedzieć o proboszczu, bo są tacy, co

się go boją. Powiadają, że skoro tylko pan Hatfield przekroczy próg jakiego domu,
zaraz dopatruje się jakichś uchybień i poczyna gromić za nie gospodarzy. Ale być
może

uważa, że ma obowiązek wytykać innym błędy. Bardzo często chodzi po domach po
to, by zganić tych, którzy nie uczęszczają do kościoła – albo nie klęczą podczas
nabożeństwa tak, jak powinni, albo chodzą do kaplicy metodystów, albo też czynią
coś równie niewłaściwego. Jednak nie mogę powiedzieć, by kiedykolwiek mnie coś
zarzucał, choć jeszcze przed przyjazdem pana Westona wstąpił do mnie raz czy
dwa. Kiedy dokuczał mi ten wielki niepokój duszy, ośmieliłam się po niego posłać
(jako że zdrowie mi wówczas nie dopisywało), a on nie kazał na siebie długo czekać.
Byłam taka strapiona,

panno Grey… Dziękować Bogu to już minęło, ale kiedy brałam do ręki swoją Biblię,
nie umiałam znaleźć w niej żadnego pocieszenia. Ten rozdział, który przed chwilą
panienka przeczytała okrutnie mnie martwił: „Kto nie miłuje, nie zna Boga, bo Bóg
jest miłością”[11]. Zdawał mi się przerażający, bo czułam, że ani naszego Pana,
ani żadnego z bliźnich nie miłuję tak, jak powinnam

– i że nawet gdybym bardzo się postarała, nie umiałabym miłować ich lepiej. I ten
poprzedni rozdział, w którym napisane jest, że „każdy, kto narodził się z Boga, nie
grzeszy” albo fragment, który mówi, że „miłość jest doskonałym wypełnieniem
Prawa”[12]… i wiele, wiele innych; zamęczyłabym panienkę, gdybym miała wymienić
je wszystkie. W każdym razie zdawało mi się, że wszystkie mnie potępiają

i pokazu

ją, że idę złą drogą. A jako że sama nie wiedziałam, jak wrócić na tę

właściwą, posłałam naszego Billa z prośbą do pana Hatfielda, by był tak
łaskawy i któregoś dnia do mnie wstąpił. A kiedy przyszedł, zwierzyłam mu się ze
swoich rozterek.

– A on co na to wszystko, Nancy?

– Zdało mi się, że sobie ze mnie kpi, panienko, choć być może się myliłam.

W każdym razie zagwizdał jakby pod nosem, a przez jego twarz przebiegł
nieznaczny uśmiech. I rzekł do mnie:

„To wszystko bzdury! Chodziłyście do metodystów, dobra kobieto”.

A ja na to, że ani razu nawet nie zbliżyłam się do ich kaplicy.

background image

„Cóż – powiada on – zamiast ślęczeć nad Biblią w domu, trzeba wam
przychodzić do kościoła, gdzie będziecie mogły wysłuchać właściwej interpretacji
słów Pisma Świętego”.

Ja na to, że kiedy zdrowie mi dopisywało, zawsze pojawiałam się na nabożeństwie –
ale teraz, w tę mroźną

zimę, nie odważyłabym się wyjść na dwór ze swoim reumatyzmem i innymi
dolegliwościami.

On zaś rzecze tak:

„Waszemu reumatyzmowi spacer tylko wyjdzie na dobre. Nic tak nie robi dobrze na
reumatyzm, jak ruch. Po domu poruszacie się swobodnie, dlaczego zatem nie
możecie pójść do kościoła? Prawda jest taka, że przyzwyczaiłyście się do lenistwa.
Zawsze łatwiej jest znaleźć jaką wymówkę, by uchylić się od obowiązku”.

Jednak musi panienka wiedzieć, że to wcale nie było tak, jak on mówił, choć mimo
wszystko obiecałam mu, że się postaram.

„Ale, sir – powiedziałam – czy jeśli pójdę do kościoła, sprawi to jaką różnicę? Pragnę
wymazać swoje grzechy, chcę, by zostały mi one zapomniane i poczuć, jak moje
serce wypełnia miłość Boża. Lecz jeśli czytanie Biblii i odmawianie modlitw w
swoim własnym domu nie przynosi mi żadnego pożytku, jaki pożytek przyniesie
wizyta w kościele?”

„Kościół – powiedział proboszcz – to miejsce wyznaczone przez Pana na oddawanie
Mu czci. Waszym obowiązkiem jest przychodzenie do świątyni tak często, jak to
tylko

możliwe. A jeśli chcecie pocieszenia, trzeba wam go szukać na ścieżce obowiązku

właśnie”.

Powiedział jeszcze dużo więcej, ale nie pamiętam dokładnie jego znakomitych
słów. W każdym razie wszystko sprowadzało się do tego: miałam przychodzić do
kościoła tak często, jak tylko mogłam, przynosić ze sobą swój modlitewnik, wtórować
kwestiom wygłaszanym przez zakrystiana, wstawać, klękać i siadać we
wskazanych miejscach i przy każdej sposobności przystępować do Świętej Komunii.
I dobrze wsłuchiwać się

w kazania jego i pana Bligha. Stwierdził, że jeśli nie będę ustawać w czynieniu

swoich p

owinności, Pan Bóg w końcu mi pobłogosławi.

„Ale jeżeli nie zaznacie w ten sposób pocieszenia – dodał pan Hatfield

– to nie ma dla was nadziei”.

„Czy oznaczałoby to, że jestem zatwardziałą grzesznicą?” – zapytałam.

background image

„Hm, jeśli uczyniłybyście wszystko, co w waszej mocy, by zasłużyć sobie na miejsce
w Niebie i mimo to nie dostąpiłybyście tej łaski, znaczyłoby to, że jesteście jedną z
tych, którzy usiłują wejść przez ciasne drzwi, ale nie mogą[13]”.

A potem zapytał, czy widziałam tego ranka którąś z córek wielmożnego pana.

Powiedziałam mu, że dopiero co widziałam, jak młode damy spacerują po
wrzosowisku, na co on kopnięciem przerzucił moją nieszczęsną kotkę na drugą
stronę izby, po czym wesół niczym skowronek poszedł je dogonić. Ale ja byłam
bardzo

strapiona. Jego ostatnie słowa zapadły w moje serce i niczym bryła ołowiu

leżały na nim okrutnym ciężarem, od którego wkrótce osłabły wszystkie moje siły.

Niemniej jednak zastosowałam się do jego rad: wydawało mi się, że

wszystko, co powiedział, powiedział w dobrej wierze, choć sposób, w jaki to

uczynił był nieco osobliwy. Ale jak panience wiadomo, pan Hatfield jest bogaty i
młody, a taki człowiek nie mógłby dobrze zrozumieć kogoś takiego jak ja. Mimo
wszystko, najlepiej jak umiałam starałam się stosować do jego zaleceń… ale może
zanudzam panienkę swoją paplaniną?

– Och, nie, Nancy! Nie przerywaj i opowiedz mi o wszystkim.

– Cóż, mój reumatyzm się poprawił

– nie wiem, czy przez to, że chodziłam do kościoła, czy też nie… Ale pewnej mroźnej
ni

edzieli nabawiłam się tego

zapalenia oczu. Nie pojawiło się ono tak naraz, tylko po trochu… Lecz nie o

oczach miałam mówić, tylko o rozterkach swojego umysłu… Prawdę
powiedziawszy, panno Grey, nie sądzę, by wizyty w kościele przyniosły mi
jakiekolwiek ukojenie. Zdrowie wprawdzie mi się poprawiło, ale moja dusza nic na
tym nie zyskała. Wsłuchiwałam się w każde słowo pastorów i wczytywałam się w
swój modlitewnik, ale wszystko to było dla mnie niczym miedź brzęcząca albo cymbał
brzm

iący[14]: z kazań nic nie rozumiałam, a książeczka do

nabożeństwa ukazywała mi tylko, jak muszę być niegodziwa, skoro czytając te

znakomite słowa nie staję się lepsza. I często czułam, że modlitwa, zamiast być
dla mnie błogosławieństwem i przywilejem – tak jak dla każdego przyzwoitego
chrześcijanina – zdaje mi się okrutną mitręgą. Miałam wrażenie, że wszystko to
jest takie jałowe i ponure. I do tego duszę mroziło mi wspomnienie tamtych słów:
„wielu, powiadam wam, będzie chciało wejść, a nie będą mogli”[15].

Ale

pewnej

niedzieli,

podczas

nabożeństwa, tuż przed tym, jak pan

Hatfield miał udzielić Komunii Świętej,

background image

zwróciłam uwagę na jego słowa: „Jeśli jest wśród was ktoś, kto nie umie uspokoić

własnego sumienia i potrzebuje dalszego pokrzepienia czy rady, niech
przyjdzie do mnie lub innego uczonego pasterza dusz i odkryje swoje cierpienie”[16].
Więc następnej niedzieli przed nabożeństwem wstąpiłam do zakrystii i znów
poprosiłam proboszcza o chwilę rozmowy. Niełatwo było mi się zdobyć na taką
zuchwałość, ale pomyślałam, że skoro chodzi o los mojej duszy, nie wolno mi się
wahać… On jednak oświadczył, że nie ma teraz dla mnie czasu.

„Zresztą – dodał – wszystko, co miałem wam do powiedzenia, powiedziałem już

poprzednim razem. Przystąpcie do Komunii Świętej, rzecz jasna, i czyńcie dalej to,
co do was należy, ale jeśli to wam nie pomoże, to nie pomoże nic innego. I nie
naprzykrzajcie mi się już więcej”.

Zatem skierowałam się do wyjścia. Ale kiedy wychodziłam, usłyszałam głos pana
Westona… To była pierwsza niedziela pana Westona w Horton, panno Grey.
Przyszedł do zakrystii już w swojej komży, by pomóc proboszczowi przywdziać
szaty, rozumie panienka…

– Tak, Nancy.

I

usłyszałam, jak

pyta pana

Hatfielda, kim jestem. A tamten na to:

„Och! To tylko durna, stara wariatka”.

Bardzo mnie to zasmuciło, panno Grey, ale zajęłam swoje miejsce w ławie i
starałam się skupić na nabożeństwie, co nie znaczy jednak, że zaznałam spokoju
duszy. Nawet przyjęłam Komunię, lecz zdawało mi się, że spożywając ciało i krew
Pana, skazuję się na potępienie. Do domu wracałam w wielkim strapieniu.

Następnego dnia jednak, nim zdążyłam oporządzić swoją izbę – bo

zaiste, panienko

, nie miałam wówczas serca do zamiatania, odkurzania i

zmywania

– zapukał do moich drzwi nie kto inny, jak pan Weston! Poczęłam wtedy

sprzątać, lękając się, że wypomni mi lenistwo, tak jak zrobiłby pan Hatfield, ale
bardzo się myliłam. Przywitał się tylko ze mną cicho, a ja, podsunąwszy mu krzesło,
z którego uprzednio starłam kurz, zabrałam się za robienie porządku wokół
kominka. Wciąż jednak pamiętając słowa proboszcza, rzekłam:

„Dziwi mnie, sir, że zadał pan sobie trud odwiedzenia mnie – starej, durnej wariatki”.

Zdawał się zakłopotany moimi słowami, ale zaraz począł przekonywać, że

proboszcz mówił tak tylko w żartach. Widząc jednak, że nie daję temu wiary, rzekł:

„Cóż, Nancy, nie powinnyście brać sobie tego tak do serca: pan Hatfield był w owej
chwili nie w humorze, a jak wam wiadomo, nikt z nas nie jest doskonały – nawet
Mojżeszowi zdarzało się błądzić. Ale teraz siądźcie, jeśli możecie poświęcić mi

background image

chwilę, i opowiedzcie mi o swoich wątpliwościach i lękach, a ja postaram się je
wszystkie rozwiać”.

Więc siadłam naprzeciw niego…

Zupełnie go nie znałam, panno Grey, i zdało mi się, że jest jeszcze młodszy od

pana Hatfielda. Na początku pomyślałam też, że nie jest tak przyjemny z wyglądu
jak tamten i że sprawia wrażenie surowszego. Ale przemawiał do mnie w sposób
niezwykle grzeczny, a kiedy moja nieszczęsna kotka wskoczyła mu na kolana,
pogłaskał ją tylko i nawet się do niej lekko uśmiechnął. Uznałam to za dobry znak, bo
kiedy pewnego razu wskoczyła tak samo na proboszcza, ten potraktował ją z
pogardą i zepchnął w złości. Lecz przecież nie można

wymagać

od

kota

przyzwoitych, chrześcijańskich manier, panno Grey.

– Oczywiście, że nie, Nancy. Ale co powiedział wtedy pan Weston?

– Nic nie mówił, tylko z najwyższym spokojem i cierpliwością słuchał tego, co
mówiłam ja. W jego zachowaniu nie zauważyłam nawet odrobiny lekceważenia. Więc
powiedziałam mu wszystko to, co przed chwilą powiedziałam panience.

„Hm – rzekł potem – pan Hatfield miał słuszność, mówiąc wam, byście nie ustawały
w czynieniu swoich powinności. Ale kiedy doradzał wam, byście przychodziły na
nabożeństwo, nie

chciał przez to powiedzieć, że to jedyny obowiązek chrześcijanina. Sądził tylko, że w

kościele mogłybyście dowiedzieć się więcej na temat innych swoich obowiązków,
nauczyć się czerpać z nich zadowolenie i przestać o nich myśleć jak o czymś
przykrym i bolesnym. I gdybyście poprosiły go o to, by wyjaśnił wam słowa, którymi
tak się zadręczacie, powiedziałby wam zapewne, że ci, którzy „będą chcieli wejść, a
nie będą mogli” to zatwardziali grzesznicy. Wyobraźcie sobie człowieka z wielkim
workiem na plecach, który próbuje przecisnąć się przez wąskie drzwi i któremu nie
udaje się to dopóty,

dopóki owego worka nie porzuci. Ale wy, Nancy, chyba nie macie grzechów, których
ciężaru nie chciałybyście się pozbyć, gdybyście tylko wiedziały, jak to zrobić?”

„Ależ oczywiście. Prawdę powiadacie, sir.” – odparłam.

„Cóż – rzekł on – znacie dwa pierwsze przykazania, na których opiera się całe
Prawo i Prorocy”?[17] Mówicie, że nie potraficie miłować Pana Boga, ale jestem
pewien, że jeśli dobrze zastanowicie się nad tym, kim i czym On jest, miłość sama
do was przyjdzie. On jest waszym ojcem

i najlepszym przyjacielem

– każde błogosławieństwo, wszystko, co dobre, miłe czy

pożyteczne zesłane jest przez Niego. A każde zło, wszystko, czego słusznie
nienawidzicie, czego unikacie i lękacie się pochodzi od Szatana – Jego i naszego
wroga. I Pan zstąpił na ziemię, przybierając ludzką postać właśnie po to, by

background image

zniszczyć dzieło diabła. Krótko mówiąc: Bóg jest Miłością. I im więcej miłości mamy
w sobie, tym bliżej Niego jesteśmy i tym więcej jest w nas Jego ducha”.

„Hm, sir – powiedziałam – gdybym zawsze o tym wszystkim pamiętała, myślę, że
umiałabym Go miłować. Ale

jakże mogłabym miłować swoich sąsiadów – tych, którzy mi dokuczają i są pełni

grzechu?”

„Miłowanie bliźnich, w których mieszka zło i których przywary często budzą zło
drzemiące w nas samych może zdawać się trudniejsze – odrzekł. – Ale pamiętajcie:
to On ich stworzył i On ich miłuje: „Każdy miłujący Tego, który dał życie, miłuje
również tego, który życie od Niego otrzymał”; „Po tym poznaliśmy miłość, że On
oddał za nas życie swoje”; i „jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się
wzajemnie miłować”[18]. Ale jeżeli nie potraficie

pokochać tych, którzy wami gardzą, możecie przynajmniej spróbować zastosować

się do słów świętego Łukasza: „Jak chcecie, żeby ludzie wam czynili, podobnie wy
im czyńcie!” Trzeba wam postarać się litować nad ich słabościami, wybaczać im ich
przewinienia i odpłacać samym dobrem. I jeśli nawykniecie do tego, Nancy, za
sprawą samego wysiłku w jakimś stopniu pokochacie ich – nie mówiąc o dobrej
woli, którą rozbudzi w nich wasza własna dobroć, bez względu na to, jak niewiele
dobroci jest w nich samych. Jeżeli kochamy Boga i pragniemy Mu służyć,
musimy starać

się Go naśladować. I im więcej szczęścia damy innym, tym więcej sami go

otrzymamy, nawet tu na ziemi, i

tym większa będzie nasza nagroda w

Niebie”.

To jego dokładne słowa, panienko, bo rozmyślałam nad nimi wiele razy i nie
mogłam ich zapomnieć. Potem wziął do ręki Biblię i przeczytał z niej kilka
fragmentów, objaśniając mi ich znaczenie w sposób tak zrozumiały, że zdało mi się,
jak gdyby nowe światło zajaśniało w mojej duszy, a moje serce wypełniło prawdziwe
ciepło. Żałowałam tylko, że nie ma przy mnie nieszczęsnego Billa i wszystkich

pozostałych i że nie mogli oni usłyszeć tego samego, co ja i radować się razem ze

mną.

Po tym jak pan Weston sobie poszedł, zjawiła się jedna z moich sąsiadek, Hannah
Rogers. Chciała, bym pomogła jej w praniu, ale powiedziałam, że teraz nie mogę,
bo nie wstawiłam jeszcze kartofli na obiad ani nawet nie zdążyłam zmyć po
śniadaniu. Na co ona poczęła mi wymyślać, żem paskudnie leniwa. Z początku
rozgniewało mnie to, ale nie powiedziałam jej nawet jednego złego słowa, tylko
spokojnym głosem rzekłam,

background image

że dopiero co był u mnie nowy pastor z wizytą i że postaram się szybko uwinąć

ze swoją robotą i niedługo przyjdę jej pomóc. Złość jej wtedy minęła i mnie również i
za chwilę byłyśmy już najlepszymi przyjaciółkami.

I

to

prawda,

panno Grey,

że

„odpowiedź łagodna uśmierza zapalczywość, a słowo raniące pobudza do
gniewu”[19] – i nie odnosi się to tylko do tych, do których kierujemy nasze
słowa, ale też do nas samych.

To

prawda,

Nancy.

Gdybyśmy jeszcze mogli o tym zawsze

pamiętać.

– Otóż to!

– A czy pan Weston odwiedzał cię

jeszcze potem?

– Tak, wielokrotnie. A ponieważ wzrok mój jest tak kiepski, za każdym razem siadał
przy mnie i czytał mi przez dobre pół godziny. Choć, jak panienka się orientuje, ma
on wielu innych parafian i inne sprawy na głowie – niech mu Pan Bóg pobłogosławi!
A kolejnej niedzieli wygłosił takie kazanie! Jego tematem były słowa: „Przyjdźcie do
Mnie wszyscy, którzy utrudzeni

i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię”[20]. Nie było panienki przy tym, bo
przebywała wtedy u rodziny – ale jakim szczęściem przepełniło mnie

tamto kazanie! I owo szczęście trwa do tej pory, dziękować Bogu! Z

przyjemnością oddaję teraz drobne przysługi swoim sąsiadom i pomagam im tak,
jak tylko może pomóc schorowana, na wpół ślepa kobieta… A oni są mi
wdzięczni i dobrzy dla mnie, zupełnie tak, jak było powiedziane. Widzi panienka,
dziergam teraz parę pończoch – będą dla Thomasa Jacksona. To stary dziwak i
mieliśmy razem wiele zwad i niekiedy byliśmy srodze skłóceni. Dlatego pomyślałam,
że dobrze będzie podarować mu parę ciepłych pończoch. A od chwili, w której
zabrałam się za ich dzierganie,

czuję do niego dużo więcej sympatii. Wszystko jest tak, jak powiedział pan Weston.

– Cóż, bardzo jestem rada widzieć cię tak szczęśliwą, Nancy. I
przepełnioną taką mądrością. Ale muszę już iść, będę potrzebna w Horton Lodge
– rzekłam i żegnając się z nią, obiecałam przyjść znowu, gdy tylko będę miała
wolną chwilę. Wychodząc z jej chaty, czułam się niemal tak samo szczęśliwa, jak
ona.

Innym razem wybrałam się z wizytą do pewnego ubogiego robotnika, który był w
ostatnim stadium suchot. Panny Murray odwiedziły go były wcześniej

background image

i z jakiegoś powodu obiecały, że przyjdą mu poczytać. Uznawszy jednak, że

wywiązanie się osobiście z owej obietnicy naraziłoby je na zbytnią fatygę, nakłoniły
mnie, bym uczyniła to za nie. Toteż poszłam, zresztą całkiem chętnie. I znów
usłyszałam same pochwały pod adresem pana Westona – zarówno z ust chorego,
jak i jego żony. Mężczyzna powiedział mi, że jego samopoczucie wielce się
polepszyło, odkąd nowy pastor zaczął go odwiedzać –

a odwiedzał go często i był „całkiem innym gatunkiem człowieka niż pan Hatfield”.
Kiedy proboszcz przychodził

z okazjonalną wizytą, zawsze upierał się, by drzwi do chaty pozostały otwarte,

gdyż lubił świeże powietrze – a tym, jak niekorzystnie mogło to wpłynąć na stan
cierpiącego zdawał się w ogóle nie przejmować. Szybko otwierał swój modlitewnik i
naprędce odprawiał fragment nabożeństwa dla chorych, skończywszy zaś,
pospiesznie wychodził. Jeśli nawet zostawał chwilę dłużej, robił to tylko po to, by
surowo zganić za coś strapioną panią domu lub uczynić jaką nietaktowną, by nie
powiedzieć: bezduszną, uwagę, która zamiast podnosić na duchu, raczej dodawała
zgryzot nieszczęsnym małżonkom.

– Tymczasem – rzekł mężczyzna – wizyty pana Westona wyglądają całkiem inaczej.
Nowy pastor serdecznie ze mną rozmawia i często zostaje, by mi poczytać i
posiedzieć przy mnie, zupełnie jakby był moim rodzonym bratem.

– To wszystko prawda! – wykrzyknęła żona. – A około trzech tygodni temu,
zobaczywszy, że biedaczysko Jem trzęsie się z zimna i że w kominku ledwie mamy
ogień, zapytał, czy kończy nam się węgiel. Odparłam, że tak i że trudno będzie nam
uzupełnić zapasy – ale trzeba panience wiedzieć,

że nie powiedziałam tego, licząc na jego pomoc. On jednak nazajutrz przysłał nam

cały wór węgla i od tamtego czasu możemy palić w kominku tak, jak należy

– a to przeogromne błogosławieństwo tą zimową porą. Ale taki już z niego człowiek,
panno Grey

– od razu widzi, czego brakuje w domu, którego próg przestępuje i jeśli

wie, że gospodarzy długo nie będzie na to stać, nic nie mówiąc, sam im to kupuje. A
jemu też się nie przelewa, panno Grey, jako że nie ma żadnych innych dochodów
prócz tego, co dostaje od proboszcza

– a bardzo tego niewiele.

Z pewnego rodzaju poczuciem tryumfu przypomniałam sobie wówczas, że

sympatyczna panna Murray często nazywała pana Westona pospolitym dzikusem,
bowiem miał zaledwie srebrny zegarek, a ubrania, które nosił nie były tak
eleganckie i nowe, jak ubrania pana Hatfielda.

W drodze powrotnej do domu czułam się bardzo szczęśliwa i
dziękowałam Bogu za to, że zesłał mi coś, czym będę mogła zająć myśli i co
wprowadzi miłą odmianę do mojego monotonnego, samotnego życia. Bowiem byłam
samotna: nie licząc krótkich wizyt w moim rodzinnym domu, spędzałam

background image

całe miesiące i lata, nie widując nikogo, przed kim mogłabym otworzyć swoje serce i

od kogo w zamian otrzymałabym odrobinę współczucia lub choćby zrozumienia.
Jedyne moje towarzystwo stanowiły antypatyczne dzieci i źle wychowane,
bezrozumne dziewczęta, dzięki którym nauczyłam się szukać wytchnienia w
całkowitym odosobnieniu. Ale życie w tak ograniczonym otoczeniu mogło okazać
się fatalne w skutkach – zarówno w bezpośredniej, jak i dalszej przyszłości.

Nigdy nie

docierała

do

mnie

z zewnątrz żadna poruszająca myśl czy idea, a te, które pojawiały się w moim

wnętrzu w przeważającej części od razu lub stopniowo ginęły, bowiem nie było im
dane ujrzeć światła dziennego.

Nasi stali współtowarzysze mają ogromny wpływ na nasz umysł i
zachowanie. Ci, których czynów nieustannie jesteśmy świadkami i których
słowa systematycznie dźwięczą w naszych uszach w sposób naturalny, stopniowy i
niedostrzegalny sprawiają, że się do nich upodabniamy. Nie twierdzę, że wiem, jak
daleko sięga owo zjawisko asymilacji, ale gdyby jakiemu cywilizowanemu
człowiekowi przyszło

spędzić tuzin lat pośród plemienia nieposkromionych dzikusów, pod koniec tego

okresu sam zapewne byłby już jednym z nich. I ponieważ nie umiałam naprawić
swoich młodych towarzyszek, nieustannie lękałam się, że sprowadzą mnie na złą
drogę i że uda im się ściągnąć moje odczucia, zwyczaje i umiejętności do
swojego poziomu. Już czułam, że intelekt mój marnieje, serce kamienieje, a dusza
kurczy się w sobie. I obawiałam się, że umiejętność odróżniania tego, co dobre od
tego, co złe pod zgubnym wpływem mojej obecnej egzystencji w końcu we mnie nie
zaniknie. Ale kiedy ta ziemska mgła

poczynała zbierać się wokół mnie i przysłaniać mi moje wewnętrzne niebo,

nagle niczym gwiazda zaranna na horyzoncie pojawił się pan Weston –

i ocalił mnie przed grozą całkowitych ciemności. Cieszyłam się, że mogę skierować
teraz swoje myśli ku osobie ode mnie lepszej i wielką radością przepełniło mnie
odkrycie, że świata nie zamieszkują sami Bloomfieldowie, Murrayowie, Hatfieldowie
i im podobni. Kiedy słyszymy na czyjś temat trochę dobrych słów i ani jednego złego,
łatwo nam zacząć wyobrażać sobie jeszcze więcej… Krótko mówiąc, nie

ma sensu poddawać tutaj dokładnej analizie wszystkich moich ówczesnych myśli,

ale niedziela stała się dniem, na który czekałam teraz z osobliwą radością, bowiem
lubiłam słuchać pana Westona – i również na niego patrzeć, choć zdawałam sobie
sprawę z tego, że nie jest przystojny.

Ale bez wątpienia nie był też brzydki. Wzrost jego był niewiele – bardzo niewiele –
wyższy od przeciętnego, a budowę miał doskonale symetryczną i krzepką. Kontur
jego twarzy można by uznać za nazbyt kwadratowy, ale w moim odczuciu świadczył
o zdecydowanym charakterze

background image

właściciela. Swoich ciemnobrązowych włosów pan Weston nie zakręcał w loki z

taką pieczołowitością, jak pan Hatfield, jedynie zaczesywał je na bok swego
szerokiego, białego czoła. Ciemne brwi miał, jak sądzę, zanadto wystające, ale
błyszczały pod nimi oczy, w wyrazie których można było dostrzec osobliwą siłę – były
brązowe, niezbyt duże i dość głęboko osadzone, lecz pełne uderzającego światła.
Kształt jego ust zdradzał człowieka o niezachwianej woli i skłonnego do zadumy, a
kiedy rozciągały się w uśmiechu… ale nie, nie napiszę jeszcze nic na ten temat,
bowiem w okresie, który tu wspominam owego

uśmiechu jeszcze nie znałam i pan Weston doprawdy nie wydawał mi się

człowiekiem zdolnym do takiego przejawu emocji. Wcześnie wyrobiłam sobie swój
własny pogląd na jego osobę i wbrew zarzutom, które czyniła pod jego adresem
panna Murr

ay byłam przekonana, że to człowiek wielce rozsądny, głęboko wierzący i

nader religijny, choć skłonny do pogrążania się we własnych myślach i
zasadniczy. A kiedy potem odkryłam, że innym jego zaletom towarzyszy prawdziwa
dobroć i szlachetna dbałość o bliźnich, bardzo się ucieszyłam, bowiem
takiego odkrycia siy nie spodziewalam

Rozdział XII Przelotny deszcz

Po raz kolejny odwiedziłam Nancy Brown dopiero w drugim tygodniu marca, bo choć
w ciągu dnia miewałam wiele krótkich wolnych chwil, nieczęsto dysponowałam pełną
godziną tylko dla siebie. Jako że wszystko zależało od kaprysu panien Murray, nie
było mowy o jakimkolwiek porządku czy regularności i nawet wtedy, gdy mogłam
zająć się czymś niedotyczącym ich

samych lub ich spraw, musi

ałam, że się tak wyrażę, mieć biodra przepasane,

sandały na nogach i laskę w ręku[21] – bowiem niestawienie się natychmiast na
wezwanie uchodziło za niewybaczalne wykroczenie, nie tylko w oczach samych
dziewcząt i ich matki, ale również wszystkich służących, które często przybiegały do
mnie, wołając:

– Od razu proszę iść do pokoju szkolnego – młode panie CZEKAJĄ!

Szczyt potworności! Panny Murray zmuszone były czekać na swoją guwernantkę!

Tym razem jednak byłam pewna, że będę miała godzinę lub dwie tylko dla

siebie, gdyż Matylda wybierała się na długą konną przejażdżkę, a Rozalia

przygotowywała się do wyjścia na przyjęcie wydawane przez Lady Ashby.
Korzystając z nadarzającej się okazji, udałam się z wizytą do wspomnianej wdowy, a
zastałam ją w wielkim niepokoju, bowiem przez cały dzień nie widziała swojej kotki.

background image

Spróbowałam ją pocieszyć, opowiadając jej tyle historii na temat wędrownych
zwyczajów kotów, ile tylko zdołałam sobie przypomnieć.

Obawiam

się

tylko

łowczych wielmożnego pana – rzekła kobieta. –

Gdyby panicze byli w domu, pomyślałabym, że poszczuli ją psami, bo tak samo
potraktowali wiele innych nieszczęsnych stworzeń. Ale teraz, kiedy wyjechali, nie
muszę się o to martwić.

Oczy Nancy miały się już lepiej, aczkolwiek daleko im jeszcze było do całkowitego
ozdrowienia. Powiedziała mi, że próbuje właśnie szyć niedzielną koszulę dla swojego
syna, ale ponieważ jest w stanie poświęcić temu zajęciu tylko kilka chwil naraz, praca
posuwa się naprzód bardzo powoli, choć nieszczęsny młodzieniec bardzo owej
ko

szuli potrzebuje. Ponieważ miałam tego wieczora mnóstwo czasu i do

dworu wrócić musiałam dopiero po zmierzchu, zaproponowałam, że najpierw jej

poczytam, a później pomogę w szyciu, na co ona przystała z wielką wdzięcznością.

– I dzięki panience nie będę czuła się osamotniona, nie mając przy sobie swojej kotki
– dodała.

Jednak skończywszy czytać, zdążyłam wykonać tylko pół szwu, kiedy do środka
wszedł pan Weston z rzeczoną kotką w ramionach. To właśnie w owej chwili
przekonałam się, że potrafi się uśmiechać – do tego bardzo przyjemnie.

– Oddałem wam nie lada przysługę, Nancy – zaczął, a dostrzegłszy moją

obecność, delikatnie się ukłonił. Dla pana Hatfielda czy innego dżentelmena z

tych stron pozostałabym niewidzialna.

– Wybawiłem waszego kotkę z rąk łowczego pana Murray. A raczej uchroniłem ją
przed jego strzelbą.

– Niech Bóg panu wynagrodzi, sir! – zawołała z wdzięcznością stara kobieta, a gdy
odbierała z jego rąk swoją ulubienicę, niemal rozpłakała się ze szczęścia.

– Proszę dobrze jej pilnować – powiedział pan Weston – i nie pozwalać jej zbliżać się
do królikarni, bo łowczy zagroził, że ją zastrzeli, jeśli jeszcze raz

ją tam zobaczy. Uczyniłby to już dzisiaj, gdybym w porę go nie powstrzymał. Zdaje

się, że jeszcze pada, panno Grey – dodał cichym głosem, widząc, że odłożyłam
robótkę i zaczęłam przygotowywać się do wyjścia. – Proszę sobie nie
przeszkadzać, nie zostanę długo.

– Oboje państwo zostaną, dopóki ten przelotny deszcz nie ustanie – powiedziała
Nancy, przegrzebując żar w kominku i przysuwając do niego kolejne krzesło. – Dla
wszystkich znajdzie się miejsce.

– Dziękuję, Nancy, tutaj będę lepiej widziała – odrzekłam, zabierając

background image

robótkę do okna.

Nancy, nie napastując mnie swoją uprzejmością i pozwalając mi siąść tam, gdzie
chciałam, chwyciła szczotkę i za jej pomocą usunęła z płaszcza pana Westona kocią
sierść, potem wytarła jego przemoknięty od deszczu kapelusz, a następnie
nakarmiła kotkę. Usta jej się przy tym nie zamykały. Wpierw podziękowała swojemu
duc

hownemu przyjacielowi za jego dobry uczynek, po czym poczęła zastanawiać się,

jakim sposobem kotka odkryła królikarnię i lamentować nad tym, jak
katastrofalne w skutkach mogło się to dla niej okazać. Pastor przysłuchiwał się
temu

wsz

ystkiemu z łagodnym, dobrodusznym uśmiechem i wkrótce, ulegając usilnym

namowom gospodyni, siadł na krześle przy kominku. Powtórzył jednak, że nie
zamierza długo zostać.

– Muszę wstąpić jeszcze do kogo innego – powiedział. – I widzę – dodał, zerkając na
ks

iążkę leżącą na stole – że już ktoś wam dzisiaj czytał.

– Tak, sir, panna Grey była tak łaskawa i przeczytała mi jeden rozdział. A teraz
pomaga mi w szyciu koszuli dla naszego Billa. Martwię się tylko, czy aby nie jest
jej tam za zimno… Nie przyjdzie panienka do kominka?

– Nie, dziękuję, Nancy. Jest mi całkiem ciepło. Ale jak tylko przestanie padać, będę

musiała się pożegnać.

– Ach! Wszak mówiła panienka, że może zostać do zmroku! – zawołała nieznośna
kobieta. Usłyszawszy to, pan Weston chwycił swój kapelusz.

– Nie, sir, proszę nie wychodzić na taki deszcz!

– Ale odnoszę wrażenie, że przez moją obecność wasz gość nie chce zbliżyć się do
kominka.

– Ależ nie, panie Weston – odrzekłam, żywiąc nadzieję, że w takiego rodzaju
kłamstwie nie ma nic szkodliwego.

– Oczywiście, że nie! – zawołała Nancy. – Jest przecież mnóstwo miejsca!

– Panno Grey – powiedział pastor na wpół żartobliwym tonem (zupełnie jak gdyby
uznał za konieczne zmienić obecny temat rozmowy, niezależnie od tego, czy miał
coś konkretnego do powiedzenia, czy też nie) – chciałbym, by w moim imieniu
wyciągnęła pani gałązkę oliwną do wielmożnego pana. Był świadkiem tego, jak
ratowałem kotkę naszej Nancy i mój czyn bynajmniej nie przypadł mu do gustu.
Zuchwale powiedz

iałem mu, że łatwiej

poradziłby sobie bez swoich królików niż Nancy bez jej kota, za co potraktował

mnie dość niesalonowym językiem. I obawiam się, że zareagowałem nieco
porywczo.

background image

– Och, sir! Mam nadzieję, że przez moją kotkę nie poróżnił się pan z
wielmożnym panem! On nie znosi, kiedy ktoś mu się sprzeciwia.

– Och, nic wielkiego się nie stało, Nancy. Nie powiedziałem nic bardzo
niegrzecznego i przypuszczam, że posługiwanie się w gniewie niewybrednym
językiem jest stałym zwyczajem pana Murray.

– Tak, sir. To wielka szkoda!

– A teraz naprawdę trzeba mi iść. Muszę odwiedzić rodzinę, która mieszka całą

milę stąd, a nie chciałybyście chyba, bym wracał po ciemku, Nancy. Poza tym
deszcz prawie ustał – a więc do widzenia, Nancy. Do widzenia, panno Grey.

– Do widzenia, panie Weston… ale proszę nie liczyć na to, że zdołam przeprosić w
pańskim imieniu pana Murray, bo nigdy się z nim nie widuję – w każdym razie nigdy z
nim nie rozmawiam.

– Doprawdy? A więc nie ma na to rady! – odparł z boleściwą rezygnacją, po czym
rozciągając usta w osobliwym

półuśmiechu, dodał: – Ale nic nie szkodzi, sądzę, że to wielmożny pan powinien być
bardziej chętny do przepraszania.

Powiedziawszy to, wyszedł z chaty. Nie przestawałam

szyć dopóty,

dopók

i dobrze widziałam, a kiedy całkiem się ściemniło, pożegnałam się z Nancy,

odpowiadając na jej wylewne wyrazy wdzięczności zapewnieniem, że zrobiłam dla
niej tylko to, co zrobiłaby dla mnie ona, gdybym była na jej miejscu. Po
powrocie do Horton

Lodge udałam się do pokoju szkolnego. Wszedłszy do środka,

stwierdziłam, że

na małym stoliku panuje okropny bałagan, taca pływa w herbacie, a nad tym

wszystkim siedzi panna Matylda

– w wielkim niehumorze.

– Panno Grey, gdzie pani była? Podwieczorek przyniesiono pół godziny temu i
osobiście musiałam zaparzyć herbatę, a potem pić ją w całkowitej samotności!
Dlaczego nie przyszła pani wcześniej?

– Udałam się z wizytą do Nancy Brown. Nie spodziewałam się, że wróci panienka tak
wcześnie ze swojej przejażdżki.

– Jak mogłabym jeździć konno w tym deszczu? Bardzo bym chciała to

wiedzieć. Ten przeklęty deszcz wystarczająco mnie rozzłościł – rozpadało się akurat

wtedy, gdy zaczynałam się rozpędzać. A kiedy wróciłam do domu, okazało się, że
nikogo nie

ma na podwieczorku! A dobrze pani wie, że nie umiem zaparzyć

takiej herbaty, jaką lubię.

background image

– Nie pomyślałam o deszczu – odparłam (i istotnie, to, że niesprzyjająca pogoda
zmusi ją do wcześniejszego powrotu do domu nie przyszło mi do głowy).

– Oczywiście, że nie. Przecież siedziała pani w suchej chacie. A o cudzych
potrzebach nie ma pani

zwyczaju myśleć.

Wysłuchałam owych wymówek ze zdumiewającym spokojem, a nawet z
radością, bowiem byłam przekonana, że przyniosłam dużo więcej pożytku Nancy
Brown niż szkody pannie Matyldzie. I być może było jeszcze coś, co pomogło mi nie
stracić pogody ducha i dodało uroku filiżance zimnej, zbyt mocnej herbaty,
zabrudzonemu stolikowi

i naburmuszonemu obliczu panny Murray. Dziewczynka jednak

wkrótce udała się

do stajni, dzięki czemu mogłam rozkoszować się swoim posiłkiem w
samotności.

Rozdział XIII Pierwiosnki

Starsza panna Murray bywała teraz w kościele dwukrotnie podczas niedzieli,
bowiem okrutnie uwielbiała być podziwiana i nie mogła znieść myśli, że
jakakolwiek po temu okazja mogłaby jej przejść koło nosa. A co do tego, że każdym
swoim pojawieniem się na nabożeństwie wzbudzała czyjś zachwyt nie miała żadnych
wątpliwości

niezależnie od

tego, czy

Harry

Meltham i pan Gr

een byli obecni, czy też nie.

Zazwyczaj, jeśli pogoda sprzyjała, obydwie panny Murray wracały do domu
pieszo, ponieważ Matylda nie znosiła ciasnoty panującej w powozie, a Rozalia ceniła
sobie fakt, że ktoś im wtedy zazwyczaj towarzyszył. W odległości jednej
mili od kościoła znajdowała się brama prowadząca do parku pana Greena, nieopodal
rozpoczynał się prywatny trakt wiodący do leżącego po przeciwnej stronie Horton
Lodge, natomiast idąc dalej głównym gościńcem dotrzeć można było do rezydencji
Sir Hugh Melthama. Zatem

zawsze istniało prawdopodobieństwo, że w drodze powrotnej z nabożeństwa

panna Murray będzie mogła rozkoszować się towarzystwem Harry’ego Melthama i
być może też panny Meltham – albo towarzystwem pana Greena, dwóch jego sióstr i
może również gości, którzy w danej chwili u nich bawili.

To, czy szłam wraz z nimi na piechotę, czy jechałam powozem z ich rodzicami
zależało całkowicie od kaprysu młodych panien – jeśli decydowały się mnie „ze sobą
zabrać”, maszerowałam z nimi, a jeżeli z wiadomych tylko sobie

background image

powodów

postanawiały iść same, zajmowałam swoje miejsce w pojeździe. Co

prawda spacer bardziej mi odpowiadał, lecz niechęć do narzucania swojej obecności
komukolwiek, kto by jej sobie nie życzył kazała mi zawsze pozostawać bierną w
takich sytuacjach i nigdy nie pytałam o przyczyny tych zmieniających się upodobań. I
zaiste była to najlepsza strategia, gdyż moją rolą jako guwernantki było ustępować i
służyć, natomiast przywilejem moich podopiecznych było dbać o swoją własną
wygodę. Jednak kiedy towarzyszyłam im podczas spaceru,

pierwsza połowa drogi do Horton Lodge stanowiła dla mnie prawdziwe utrapienie.

Ponieważ wszyscy ze wspomnianych wcześniej dżentelmenów i dam mieli zwyczaj
całkiem mnie ignorować, bardzo nieprzyjemnie było mi iść obok nich, słuchając
rozmów, które prowadzili ponad moją głową i mając świadomość, że starają się nie
dostrzegać mojej obecności – bo jeśli nawet wzrok ich przypadkiem padał na mnie,
udawali, że patrzą w pustą przestrzeń.

Równie nieprzyjemnie było mi iść za nimi, gdyż zdawało mi się wtedy, że poniekąd
uznaję w ten sposób własną

niższość – choć, prawdę mówiąc, żywiłam przekonanie, że pod prawie żadnym

względem nie ustępuję najlepszemu z nich. I chciałam, by o tym wiedzieli i nie
myśleli sobie, że uważam się za zwykłą służącą niegodną iść obok tak wspaniałych
dam i dżentelmenów… mimo że jej młode panie życzyły sobie jej obecności i nawet
zniżały się do tego, by zamienić z nią słowo, gdy w pobliżu nie było lepszego
towarzystwa.

Choć prawie napawa mnie to wstydem, przyznaję: zadawałam sobie wówczas wiele
trudu, by dać im wszystkim do zrozumienia, że niewiele

sobie robię z ich obecności i starałam się całkowicie zatracić w swoich myślach lub

w kontemplacji otaczającego mnie krajobrazu – pozostając często w tyle, skupiałam
całą swą uwagę na jakim ptaszku, owadzie, drzewie czy kwiatku, a przyjrzawszy się
im dokładnie, niespiesznie ruszałam dalej i dołączałam do swoich podopiecznych
d

opiero wtedy, gdy rozstawszy się już ze swoimi kompanami, skręcały w spokojną

dróżkę prowadzącą do Horton Lodge.

Szczególnie dobrze pamiętam pewne pogodne popołudnie pod koniec marca,

kiedy to pan Green i jego siostry, chcąc nacieszyć się słońcem i ciepłym powietrzem,

nakazali swojemu stangretowi wracać do domu pustym powozem i sami ruszyli na
piechotę w towarzystwie goszczących u nich w owym czasie dwóch wojskowych
(jakiegoś fircykowatego kapitana i porucznika) oraz panien Murray, które
oczywiście musiały do nich dołączyć.

Takie towarzystwo wielce odpowiadało Rozalii, ale ponieważ ja w podobnym nie
gustowałam, rychło się od niego odłączyłam i pozostałam w tyle, by
poprzyglądać się roślinom i owadom zamieszkującym otaczające

background image

nas zielone skarpy.

Kiedy tamci znacznie się już ode mnie oddalili, pod wpływem łagodnego, czystego
powietrza i dobroczynnych promieni słońca mój mizantropijny nastrój począł się
rozpływać.

Ale na jego miejscu pojawiły się smutne wspomnienia wczesnego dzieciństwa i
tęsknota za minionymi radościami.

Gdy wzrok mój błądził po pokrytych młodą trawą stromych skarpach i
wznoszących się na nich kwitnących żywopłotach, poczęłam szukać jakiego
znajomego kwiatu, który przypomniałby mi zadrzewione doliny lub zielone

wzgórza moich rodzinnych stron

– na widok brunatnych wrzosowisk, rzecz jasna, nie

mogłam liczyć, choć takowy bez wątpienia wzruszyłby mnie najbardziej.

Po chwili, wysoko pomiędzy poskręcanymi korzeniami dębu dostrzegłam trzy piękne
pierwiosnki, które uroczo wyglądały ze swojej kryjówki. Ich widok sprawił, że łzy
zaczęły cisnąć mi się do oczu. Kwiatki jednak rosły tak wysoko, że pomimo prób, nie
zdołałam żadnego z nich dosięgnąć i mogłoby mi się to udać tylko wtedy, gdybym
wspi

ęła się na skarpę.

Lecz nim zdążyłam to uczynić, usłyszałam za sobą dźwięk kroków i cichy,
dobrze mi znany głos powiedział:

– Proszę mi pozwolić, panno Grey. Za chwilę pierwiosnki znajdowały

się w moich rękach. Oczywiście zerwał je dla mnie pan Weston – któż inny zadałby
sobie trud, by zrobić dla mnie coś takiego?

Podziękowałam mu i choć nie umiem powiedzieć, czy uczyniłam to w sposób
wylewny czy chłodny, jestem pewna, że nie wyraziłam nawet połowy wdzięczności,
którą w owej chwili czułam. Być może to niemądre z mojej

strony, ale jego drobny gest zdał mi się przejawem nadzwyczajnej dobroci. Należy

jednak pamiętać o tym, jak rzadko doświadczałam ostatnio cudzej uprzejmości i
że nikt mieszkający w promieniu pięćdziesięciu mil od Horton Lodge nigdy nie
okazywał mi żadnych względów.

Mimo wszystko poczułam się nieco zakłopotana towarzystwem pana Westona i z
tego względu podążyłam za swoimi podopiecznymi dużo szybszym krokiem niż
przedtem. Być może później pożałowałabym tego, gdyby pastor pojął aluzję i
pozwolił mi odejść, nie zamieniając ze mną już żadnego słowa,

ale nie pozwolił, a to co dla mnie było szybkim marszem, dla niego stanowiło

zwyczajne, spacerowe tempo.

– Pani uczennice zostawiły ją samą –

background image

zauważył.

– Tak, cieszą się teraz dużo przyjemniejszym towarzystwem.

– Więc proszę nie zadawać sobie trudu, by je dogonić.

Zwolniłam kroku, ale zaraz tego pożałowałam – mój towarzysz nie odzywał się i
sama nie wiedziałam, co mogłabym powiedzieć. W końcu jednak przerwał
milczenie,

by z właściwą sobie gwałtownością zapytać, czy lubię

kwiaty.

– Tak, bardzo – odparłam. – Zwłaszcza dzikie.

– Ja też mam słabość do dzikich kwiatów – powiedział. – O inne nie dbam, bo nie
wzbudzają we mnie żadnych szczególnych skojarzeń. Jakie lubi pani najbardziej?

– Pierwiosnki, dzwonki i kwiat wrzosu.

– Nie fiołki?

– Nie, ponieważ, używając pańskich słów, nie wzbudzają we mnie żadnych
szczególnych skojarzeń. Na wzgórzach otaczających mój rodzinny dom fiołki nie
rosną.

– Świadomość, że ma pani dom musi być dla pani wielkim pocieszeniem, panno

Grey

– zauważył mój towarzysz po chwili milczenia. – Niezależnie od tego, jaka

odległość dzieli panią od niego i bez względu na to, jak rzadko go pani odwiedza,
jest to coś, do czego zawsze może się pani zwrócić myślami.

– Ta świadomość to skarb, bez którego nie mogłabym żyć – odrzekłam z
entuzjazmem, którego zaraz pożałowałam, bowiem zdało mi się, że moje słowa
zabrzmiały doprawdy idiotycznie.

– Ależ mogłaby pani – powiedział, uśmiechając się w zamyśleniu. – Więzy,

które łączą nas z życiem są mocniejsze niż się to pani wydaje. Być może nie mając

prawdziwego domu, czułaby się pani nieszczęśliwa, ale nawet pani mogłaby
bez niego żyć i potrafiłaby zaznać w owym życiu trochę radości. Ludzkie serce jest
niczym guma

– niewielkiej sile uda się je nieco naprężyć, ale nawet

największa nie zdoła sprawić, by pękło. Natomiast zewnętrzna powłoka naszego
ciała posiada wrodzoną wytrzymałość, która chroni ją przed atakami z zewnątrz. A
każdy zadany jej cios uodparnia ją tylko na kolejny. Wiem o tym

z doświadczenia – częściowo z własnego. Niegdyś myślałem podobnie do

pani

– w każdym razie byłem całkowicie przekonany, że mój dom, moi krewni i ich

uczucia do m

nie to jedyne aspekty życia, które czynią je znośnym… że gdybym

został ich pozbawiony, moja egzystencja stałaby się ciężarem nie do uniesienia. Ale
teraz nie mam domu… chyba że uznać za takowy dwa pokoje, które najmuję w

background image

Horton… I nie minął jeszcze rok, odkąd straciłem ostatnią najbliższą mi osobę… A
jednak nie tylko żyję dalej, ale nawet mam nadzieje związane z tym życiem. Choć
przyznać muszę, że często, gdy przestępuję próg

nawet najskromniejszej chaty i widzę jej mieszkańców skupionych wokół jasnego

kominka i cieszących się swoim rodzinnym życiem, doświadczam nieznacznego
uczucia zazdrości.

– Nie wie pan jeszcze, jakie szczęście może go czekać w życiu – zauważyłam. – Jest
pan dopiero na początku drogi.

– Już cieszę się największym dobrodziejstwem ze wszystkich – odparł. –
Zdolnością i chęcią niesienia pomocy innym.

Zbliżyliśmy się do przełazu łączącego się ze ścieżką prowadzącą do pewnego
gospodarstwa. Domyśliłam

się, że pan Weston właśnie „niósł pomoc” któremuś z mieszkańców domostwa,

bo

wiem zaraz się ze mną pożegnał i pokonawszy ogrodzenie, charakterystycznym

dla siebie, pewnym krokiem podążył w jego kierunku.

Idąc dalej samotnie, poczęłam rozmyślać nad jego słowami. Wcześniej dotarło
moich uszu, że matka jego umarła niedługi czas przed jego pojawieniem się w
tych stronach. A więc to ona była tą ostatnią najbliższą mu osobą, którą stracił.
Ogarnęło mnie wielkie współczucie i niemal zapłakałam z żalu. Zrozumiałam już,

dlaczego jego czoło tak często zasnuwał ów cień zamyślenia, który wśród wszystkich
przyjaciół i krewnych panny Murray zyskał mu opinię człowieka ponurego i
nieprzyjemnego.

„Ale – pomyślałam – nie ma w nim tyle smutku, ile bez wątpienia byłoby we mnie,
gdyby przyszło mi się znaleźć w podobnej sytuacji. Prowadzi aktywne życie, na
rozmaite sposoby pomaga innym i udaje mu się nawiązywać nowe przyjaźnie. Uda
mu się także założyć rodzinę, jeśli tylko tego zapragnie – a niewątpliwie kiedyś
zapragnie. Boże, spraw, by jego współtowarzyszka była go godna i uczyniła
jego dom

szczęśliwym… by uczyniła go takim domem, na jaki zasługuje! Jakże byłabym

rada…”

Ale nieważne, jakie myśli przebiegały wówczas przez moją głowę.

Państwo Green udali się już do swego domu, a panny Murray skręciły na prywatną
drogę wiodącą do Horton Lodge. Dogoniwszy je, stwierdziłam, że prowadzą
ożywioną dyskusję na temat poszczególnych zalet owych dwóch młodych oficerów.
Jednak zobaczywszy mnie, Rozalia przerwała w połowie zdania, by wykrzyknąć
uszczypliwie:

background image

– Ho! Ho! Nareszcie pani przyszła, panno Grey! Nic dziwnego, że nie

chciała pani dotrzymać nam kroku! I nic dziwnego, że zawsze tak zapamiętale broni

pani pana Westona, gdy na niego narzekam. Ha, ha! Teraz już wszystko rozumiem!

– Panno Murray, proszę nie być niemądrą – powiedziałam, próbując zmusić się do
dobrodusznego śmiechu. – Przecież to nonsens.

Ale mimo owego zapewnienia z mojej strony, nie przestawała czynić
podobnych insynuacji, do których jej siostra dorzuciła jeszcze od siebie kilka
wymysłów stworzonych specjalnie na tę okazję. Uznałam za konieczne oczyścić

się w jakiś sposób z tych zarzutów.

– Niedorzeczność! – zawołałam. – Co takiego niezwykłego jest w tym, że pan
Weston, który przez przypadek szedł akurat w tę samą stronę, postanowił zamienić
ze mną kilka słów? Zapewniam panienki, że z wyjątkiem jednego razu, nigdy
wcześniej z nim nie rozmawiałam.

– Gdzie? I kiedy to było? – zapytały żywo.

– Spotkałam go w chatce Nancy.

– Ach tak! To tam się z nim pani widuje! – wykrzyknęła Rozalia, zanosząc się
tryumfalnym śmiechem. – Ach! Matyldo, wiemy już, dlaczego tak bardzo lubi
odwiedzać Nancy Brown!

Chodzi

tam

flirtować

z

panem Westonem!

– Doprawdy, nie warto w ogóle odpowiadać na coś takiego … Powiadam
panienkom, widziałam go tam tylko raz… i skąd mogłabym wiedzieć, że przyjdzie?

Choć czułam się urażona ich absurdalnym rozbawieniem i nieznośnymi
insynuacjami, nie trwało to długo. Kiedy uznały, że dość się już naśmiały, poczęły na
nowo rozmawiać na temat kapitana i porucznika i moje oburzenie szybko ustąpiło.
Wkrótce też zapomniałam o tym, co je we mnie wznieciło i zwróciłam swoje myśli ku

przyjemniejszym sprawom.

Gdy wspinałam się po schodach na górę, towarzyszyła mi tylko jedna myśl, a moje
serce prze

pełniało tylko jedno życzenie. Znalazłszy się zaś w swojej sypialni,

zamknęłam drzwi, padłam na kolana

i

zaczęłam

gorliwie

szeptać

słowa modlitwy: „Bądź wola Twoja…” Jeśli zaś chodzi o pierwiosnki, dwa

z nich włożyłam do szklaneczki i stały w moim pokoju dopóty, dopóki całkiem nie
zwiędły i nie wyrzuciła ich pokojowa, a płatki trzeciego włożyłam między stronice
swojej Biblii

– nadal je mam i zamierzam zatrzymać je na wiecznosc.

background image

Rozdział XIV Proboszcz

Następnego dnia pogoda była równie łaskawa. Zaraz po śniadaniu panna Matylda,
przebrnąwszy przez kilka bezowocnych lekcji i uporawszy się z godziną ćwiczeń gry
na pianinie, podczas których mściwie uderzała w instrument (obrażona na cały
świat, bowiem mama nie chciała zwolnić jej tego dnia z nauki), poszła odwiedzić
swoje ulubione miejsca: podwórza,

stajnie i psiarnię. Starsza panna Murray udała się natomiast na przechadzkę,

zabierając ze sobą jaką nową, modną lekturę. Tym sposobem zostałam w
pokoju szkolnym sama,

malując dla tej drugiej akwarelę, którą obiecałam ukończyć

jeszcze tego dnia.

U moich stóp leżał mały, niesforny terier. Należał do panny Matyldy, która jednak
okrutnie go nienawidziła i zamierzała sprzedać, twierdząc, że jest zanadto
rozpieszc

zony. I choć w swoim gatunku był doprawdy wspaniałym psem, uważała,

że żaden z niego pożytek, gdyż nie ma nawet dość rozumu, by wiedzieć, kto jest
jego panią.

W rzeczywistości kupiła go, gdy był jeszcze bardzo młodym szczenięciem i z

początku nalegała, by nikt inny poza nią go nie dotykał. Wkrótce jednak znużyła się
bezradnym i kłopotliwym oseskiem i skwapliwie uległa moim usilnym prośbom,
pozwalając mi się nim zająć. Ponieważ opiekowałam się tym małym stworzonkiem
niemal od samego zarania jeg

o życia, to mnie darzyło największymi uczuciami. I

bardzo byłabym z tego rada i stanowiłoby to dla mnie największą nagrodę, gdyby
nie fakt, że jego przywiązanie do mnie narażało nieszczęsnego Snapa na wiele
przykrych słów i mściwych kopniaków

ze stron

y jego właścicielki, która groziła teraz, że odda go do uśpienia lub w ręce

jakiego nowego, brutalnego właściciela. Ale co mogłam na to poradzić? Nie mogłam
zmusić psa do tego, by mnie znienawidził, a Matylda nie potrafiła zjednać go sobie
dobrocią.

Gdy si

edziałam tak zajęta pracą, do pokoju weszła, po części sunąc i po części

wbiegając, pani Murray.

– Panno Grey… – zaczęła. – Na Boga, jakże może pani ślęczeć nad farbami w taki
dzień? – (Sądziła, że robię to dla własnej przyjemności) – Dziwi mnie, że nie
włożyła pani kapotki

na

głowę i

nie

wyszła

na

dwór z młodymi pannami.

– Wydaje mi się, że starsza panna Murray czyta; a panna Matylda bawi się ze swoimi
psami.

background image

– Gdyby nieco bardziej starała się pani umilać jej chwile, panna Matylda n i e
musiałaby szukać towarzystwa wśród psów, koni i stajennych. I gdyby była pani
nieco bardziej pogodna i rozmowna, panna Rozalia nie błąkałaby się tak
często po łąkach z książką w ręku. Jednak nie chciałam pani zdenerwować –
dodała, dostrzegając, że moje policzki zaczęły płonąć, a moja ręka zatrzęsła się pod

wpływem jakiejś niemiłej emocji. – Ależ proszę się nie obrażać! To wszystko, co

miałam pani do zakomunikowania. Proszę tylko powiedzieć: dokąd poszła
Rozalia i dlaczego tak

często skazuje się na samotność?

– Mawia, że lubi być sama, gdy ma nową książkę do przeczytania.

– Ale dlaczego nie może czytać w parku lub w ogrodzie i zamiast tego włóczy się
po łąkach i wiejskich drogach? I jak to się dzieje, że tak często napotyka pana
Hatfielda? W zeszłym tygodniu mówiła mi, że przeszedł z nią całą długość Moss-
lane, prowadząc

obok swego konia. I jestem pewna, że to właśnie jego widziałam przed chwilą z

okna swojej garderoby. Żwawym krokiem minął bramy parku i skierował się dalej w
stronę łąki, po której ona tak często się przechadza. Chciałabym, by poszła pani
sprawdzić, czy jej tam nie ma. A jeśli ją tam pani znajdzie, proszę jej delikatnie
przypomnieć, że młodej damie o jej pozycji i perspektywach nie wypada tak się
sa

motnie błąkać, narażając się na nagabywania ze strony rozmaitych zuchwalców –

zupełnie jak gdyby była jaką ubogą, zaniedbaną dziewczyną nie mającą parku, po
którym

mogłaby spacerować i rodziny, która się o nią troszczy. I proszę jej jeszcze

powiedzieć, że jej papa byłby bardzo zły, gdyby wiedział, w jak poufały sposób
traktuje pana Hatfielda. I… Och! Gdyby pani… gdyby jakakolwiek guwernantka była
choć w połowie tak czujna i troskliwa, jak matka, zaoszczędziłoby mi to
kłopotu. I wiedziałaby pani od razu, że nie należy spuszczać z Rozalii oczu i że
trzeba pani zachowywać się tak, by swoim towarzystwem jej do siebie nie zrażać…
No niechże pani już idzie – nie ma czasu do stracenia! – zawołała, widząc, że
odłożywszy swoje przybory, czekam

przy drzwiach na koniec jej przemowy.

Zgodnie z jej przewidywaniami znalazłam pannę Murray na jej ulubionej,
sąsiadującej z parkiem łące. I niestety nie samą, bowiem kroczyła obok niej wysoka,
majestatyczna sylwetka pana Hatfielda.

Stanęłam tu przed kłopotliwym dylematem. Byłam zobowiązana przerwać to tête-à-
tête, ale jak należało to uczynić? Osoba tak niewiele znacząca, jak ja z całą
pewnością nie zmusiłaby pana Hatfielda do odwrotu. A podejście do panny
Murray, narzucenie jej swojej obecności, gdy sobie jej nie życzyła i zignorowanie jej

background image

towarzysza byłoby niegrzecznością, na którą nie mogłam sobie pozwolić. Ale jako że

nie miałam też odwagi zawołać do niej z drugiego końca łąki, że potrzebna jest gdzie
indziej, zdecydowałam się przyjąć pośrednią taktykę i ruszyłam ku nim powoli, acz
pewnie, postanawiając, że jeśli widok mój nie odstraszy adoratora, podejdę i
powiem pannie Murray, iż mama jej prosi, by przyszła.

Bez wątpienia wyglądała uroczo, przechadzając się niespiesznie pod kwitnącymi
konarami kasztanowców, z zamkniętą książką w jednym ręku

i wdzięczną gałązką mirtu w drugim. Jej płowe loki wymykały się obficie spod jej

kapelusza i powiewały delikatnie w podmuchach lekkiego wietrzyku, na jej jasne
policzki wypłynął rumieniec mile połechtanej próżności, a jej uśmiechnięte, niebieskie
oczy to zerkały ukradkiem na wielbiciela, to spoglądały w dół na gałązkę mirtu…
Kiedy biegnący przede mną Snap, złapawszy brzeg jej sukni i gwałtownie zań
ciągnąc, przerwał jej w pół jakiej dowcipnej, figlarnej odpowiedzi, pan Hatfield
zamachnął się swoją laską i uderzył w czaszkę nieszczęsnego zwierzęcia z
takim hukiem, że to

zawróciło w moją stronę, okrutnie skowycząc i sprawiając tym samym czcigodnemu

dżentelmenowi mnóstwo uciechy. Ten ostatni jednak, widząc mnie tak blisko,
doszedł, jak sądzę, do wniosku, że lepiej będzie się pożegnać, bowiem kiedy z
ostentacyjnym współczuciem pochylałam się nad psem, by go pogłaskać i dać do
zrozumienia brutalowi, jak bard

zo potępiam jego czyn, usłyszałam:

– Kiedy zobaczę panią ponownie, panno Murray?

– Dopiero w kościele, jak sądzę – odparła Rozalia. – Chyba że jakieś sprawy znów
sprowadzą pana w to

miejsce, kiedy będę tu spacerowała.

– Zawsze mógłbym znaleźć jaką sprawę do załatwienia w okolicy, gdybym tylko
wiedział, gdzie i kiedy można panią spotkać…

– Ale nawet jeślibym chciała, nie umiałabym panu tego powiedzieć, bo jestem bardzo
niesystematyczna i nigdy nie wiem, co będę robiła nazajutrz.

– Więc na pocieszenie proszę chociaż dać mi to – rzekł na wpół żartobliwie i na
wpół poważnie, wyciągając dłoń po trzymaną przez nią gałązkę mirtu.

– O nie, nie ma mowy!

– Bardzo proszę! Zaiste będę najnieszczęśliwszym człowiekiem na ziemi, jeśli mi

pani tego nie podaruje.

Nie może być pani aż tak okrutna i odmówić zrobienia

dla mnie czegoś, co przyszłoby jej z taką łatwością i za co jednocześnie byłbym jej
tak niewypowiedzianie wdzięczny! – błagał, jak gdyby zależało od tego jego życie.

background image

Stałam teraz zaledwie kilka jardów od nich, niecierpliwie czekając na odejście pana
Hatfielda.

– A więc proszę! Proszę to sobie wziąć i iść – powiedziała Rozalia.

Tamten, z radością odbierając z jej rąk podarek, wyszeptał jakieś słowa, na

co ona zarumieniła się i odwróciła z niechęcią głowę. Zaraz jednak zaniosła się

krótkim śmiechem, który świadczył o tym, że jej oburzenie było udawane. Wreszcie
pan Hatfield skłonił się z galanterią i odszedł.

– Czy widziała pani kiedyś kogoś podobnego, panno Grey? – zapytała panna
Mu

rray, odwracając się do mnie.

– Tak bardzo jestem rada, że pani przyszła! Myślałam, że nigdy się od niego nie
uwolnię – i okropnie się martwiłam, że zobaczy go papa.

– Czy pan Hatfield długo rozmawiał z panienką?

– Nie, nie bardzo długo, ale jest tak nieznośnie zuchwały. I nieustannie się tutaj

kręci, udając, że sprowadzają go w tę okolicę obowiązki duszpasterskie, podczas gdy
tak naprawdę chodzi mu tylko o mnie i napada na mnie, ilekroć mnie tu zauważy.

– Cóż, jej mama uważa, że nie powinna panienka wychodzić dalej poza park albo
ogród, nie mając przy sobie kogoś rozważnego i statecznego – kogoś takiego jak ja,
kto swoją obecnością odstraszyłby od panienki ewentualnych natrętów. Kiedy pani
Murray ujrzała, jak pan Hatfield mija parkową bramę, poleciła mi, bym bezzwłocznie
panienkę

odnalazła i ostrzegła, że…

– Och, mama jest taka nieznośna! Zupełnie jak gdybym nie umiała się sama o
siebie zatroszczyć. Już wcześniej zamęczała mnie tematem pana Hatfielda, ale ja
powiedziałam jej, że może mi ufać

– nigdy nie zapomniałabym o swojej pozycji, nawet gdybym miała do czynienia z
najwspanialszym człowiekiem, jaki kiedykolwiek się urodził. Jeśliby jutro padł przede
mną na kolana, błagając, bym została jego żoną, udowodniłabym jej, jak bardzo się
myli, pode

jrzewając, że mogłabym… – och, jakże mnie to złości! – że mogłabym być

taka głupia i się zakochać! Przecież to uwłacza kobiecej godności. Miłość! Gardzę

tym słowem – uważam, że zastosowane w odniesieniu do przedstawicielek naszej
płci jest prawdziwą obelgą! Mogłabym przystać na słowo preferencja, ale
bynajmniej nie odnośnie ubogiego pana Hatfielda, który nie może się pochwalić
nawet siedmiuset funtami rocznie. Lubię z nim rozmawiać, bo jest
inteligentny i dowcipny (żałuję, że Sir Thomas Ashby nie jest choć w połowie tak
interesujący, jak on), poza tym muszę mieć z kim flirtować, a nikt inny nie ma na tyle
rozumu, by tu przychodzić.

background image

A kiedy gdzieś bywamy, mama nie pozwala, bym flirtowała z kim innym niż z Sir

Thomasem

– bez względu na to, czy jest obecny w towarzystwie, czy też nie. Obawia

się, że ktoś mógłby zacząć odpowiadać jakieś przesadzone historie, na podstawie
których tamten wbiłby sobie do głowy, że jestem albo już niedługo będę zaręczona z
kim innym. Albo

– co nawet bardziej prawdopodobne – lęka się, że jego paskudna,

stara matka, zobaczywszy moje zachowanie lub usłyszawszy o nim, uzna mnie za
niegodną jej wspaniałego syna. Zupełnie jak gdyby ów syn nie był największym
łotrem na świecie, dla

którego

każda przeciętnie przyzwoita kobieta jest za dobra.

– Doprawdy, panno Murray? Czy panienki mama wie o tym i mimo to nadal
pragnie ją za niego wydać?

– A jakże! Sądzę, że wie na jego temat dużo więcej niż ja – i ukrywa to przede mną,
bym się do niego nie zniechęciła. Nie zdaje sobie jednak sprawy z tego, jak mało
dbam o takie kwestie. Bo to zaiste nic wielkiego: kiedy Sir Thomas się ożeni, na
pewno zmieni się na lepsze, jak powiada mama. A z nawróconych hulaków są
doskonali mężowie – wszyscy tak mówią.

Wolałabym tylko, by nie był tak brzydki

– tylko to mi w nim przeszkadza – ale tutaj na wsi nie ma większego wyboru, a papa
nie chce nam pozwolić na wyjazd do Londynu…

– Myślę jednak, że pan Hatfield byłby dużo lepszym wyborem.

– Niewątpliwie byłby, gdyby to on posiadał Ashby Park. A ja muszę zostać panią tego
majątku, niezależnie od tego, z kim będzie mi trzeba go dzielić.

– Lecz pan Hatfield sądzi, że ma panienka do niego słabość. Czy nie martwi panienki
to, jak bardzo będzie zawiedziony, kiedy odkryje, że cały ten czas się mylił?

– Ależ nie! To będzie doskonała nauczka za jego bezczelność – jak w ogóle

mogło mu przyjść do głowy, że mi się podoba? Z największą przyjemnością otworzę
mu oczy.

– Zatem im wcześniej to panienka zrobi, tym lepiej.

– Nie, powiadam pani, bawienie się nim sprawia mi przyjemność. Zresztą, pan
Hatfield tak naprawdę nie myśli, że mi się podoba. Już ja o to zadbałam – nawet nie
wie pani, jaka potrafię być przebiegła. Jemu wydaje się, że być może zdoła mnie
do siebie przekonać, ale zamierzam ukarać go za tę zuchwałość tak, jak na to
zasługuje.

– Proszę tylko uważać, by nie dała mu panienka zbyt wielu powodów do tej

zuchwałości – to wszystko, co chcę panience powiedzieć – odrzekłam.

background image

Ale wszelkie moje napomn

ienia trafiły w próżnię – sprawiły jedynie, że panna Murray

bardziej pilnowała się, by nie zdradzać mi swoich zamiarów i przemyśleń.
Więcej już ze mną na temat proboszcza nie rozmawiała, choć widziałam, że umysł
jej

– jeśli nie serce

– wciąż jest na nim skupiony i że zamyśla spotkać się z nim po raz
kolejny. Chociaż bowiem, zgodnie z życzeniem jej matki, towarzyszyłam jej

teraz w jej spacerach, nadal upierała się przy tym, by trzymać się jak najbliżej drogi i

bez w

zględu na to, czy rozmawiała ze mną, czy czytała książkę, którą zawsze nosiła

w dłoni, nieustannie przystawała, by rozejrzeć się wokół lub popatrzeć na gościniec.
A jeśli pojawiał się na nim jakiś jeździec, bezwzględny sposób, w jaki pomstowała na
nieszczęsnego człowieka dowodził, iż nienawidzi go, bo nie jest panem Hatfieldem.

„Zapewne nie jest jej tak obojętny, jak jej się wydaje lub chciałaby, by inni wierzyli –
pomyślałam. – I niepokój jej matki nie jest wcale tak nieuzasadniony,

jak utrzymuje”.

Minęły trzy dni, ale pan Hatfield się nie pojawił. Po południu czwartego dnia, kiedy
przechodziłyśmy obok drewnianego płotka oddzielającego park od owej ważnej łąki
– każda z nas z książką w ręku – wyrwała mnie z lektury, wykrzykując nagle:

– Och, panno Grey, proszę być tak dobrą i pójść do Marka Wooda, by dać jego żonie
w moim imieniu pół korony – powinnam była sama to zrobić lub posłać kogoś
tydzień temu, ale całkiem zapomniałam. Proszę! – powiedziała szybko, wciskając mi
w dłoń swoją portmonetkę. – Proszę nie szukać teraz

pieniędzy, tylko wziąć całą sakiewkę i na miejscu wyciągnąć z niej to, co będzie

trzeba. Poszłabym razem z panią, ale chcę przeczytać do końca ten tomik. Gdy już
skończę, dołączę do pani. Tylko proszę się pospieszyć i… och, proszę zaczekać, być
może powinna mu pani poczytać? Niechże pani pobiegnie do domu i wybierze jaką
dobrą książkę – wszystko jedno jaką.

Zrobiłam, co mi poleciła, ale ponieważ jej pośpiech i nagłość jej prośby wzbudziły we
mnie podejrzenia, i

dąc przez łąkę, obejrzałam się za siebie. Do bramy zbliżał się

nie kto inny,

jak pan Hatfield. A wysyłając mnie do domu po książkę, panna Murray chciała

uniemożliwić mi spotkanie go na drodze.

„Nie szkodzi! – pomyślałam. – Nie stanie się nic złego. Nieszczęśnik Mark rad
będzie otrzymać owo pół korony i być może ucieszy go także lektura, a jeśli
proboszcz faktycznie skradnie pannie Rozalii serce, nauczy ją to tylko pokory. A
jeżeli skończy się tym, że za niego wyjdzie, w ten sposób dziewczyna uniknie
gorszego losu. Zresztą, będą stanowili całkiem dobraną parę.

background image

Mark Wood był owym chorującym na suchoty robotnikiem, o którym mowa była już
wcześniej. Ostatnio jego

zdrowie bardzo szybko się pogarszało. Dzięki swej hojności panna Murray w

sposób dosłowny otrzymała błogosławieństwo tego, który gotów był umrzeć[22],
bowiem choć jemu samemu pieniądze nie mogły się już na nic przydać, przez
wzgląd na swoją żonę i dzieci przyjął datek z wdzięcznością.

Spędziwszy u nich kilka minut i przeczytawszy jakiś fragment dla podbudowy
moralnej chorego i jego strapionej żony, pożegnałam się z nimi, ale nie zdążyłam
przejść nawet pięćdziesięciu jardów, kiedy napotkałam pana Westona,

zmierzającego najwyraźniej do tej samej chaty, z której dopiero co wyszłam.

Powitawszy mnie w typowy dla siebie, zrównoważony sposób, przystanął, by
wypytać o sytuację chorego i jego rodziny, po czym, jakby bezwiednie i po bratersku
pomijając wszelką ceremonialność, wyjął z moich rąk tom, z którego przed chwilą
czytałam, przewertował go i uczyniwszy na jego temat kilka krótkich, acz bardzo
mądrych uwag, wręczył mi go z powrotem. Następnie opowiedział mi o
jakimś nieszczęsnym cierpiącym, którego właśnie był odwiedził, przekazał mi
nowiny na temat Nancy

Brown, uczynił kilka spostrzeżeń na temat mojego małego przyjaciela teriera,

który dokazywał u jego stóp, zauważył, że mamy piękną pogodę i w końcu odszedł.

Nie powtórzyłam tutaj jego słów dokładnie, nie dlatego, że ich nie pamiętam, lecz
ponieważ obawiałam się, że Czytelnikowi mogłyby nie wydać się tak interesujące,
jak mnie. Pamiętam je jednak doskonale, gdyż zastanawiałam się nad nimi
zarówno podczas tamtego dnia, jak i wielu następnych, Bóg jeden raczy wiedzieć, jak
często – przypominając sobie każdy ton głębokiego, czystego głosu pana

Westona, każdą iskrę pojawiającą się w jego bystrych, brązowych oczach i

każdy przebłysk jego przyjemnego, choć nazbyt krótkotrwałego uśmiechu. Boję się,
że wyznanie to może wydać się absurdalne, ale nieważne – napisałam to, a ci,
którzy przeczytają te słowa i tak nie wiedzą, kim jestem.

Gdy szłam przed siebie – szczęśliwa wewnętrznie i oczarowana wszystkim, co
mnie otaczało – wybiegła mi na spotkanie panna Murray. Sprężystość jej kroku,
rumieniec nadający kolor jej policzkom i promienność jej uśmiechu świadczyły o tym,
że ona także jest na

swój własny sposób szczęśliwa. Podbiegłszy do mnie, wsunęła rękę pod moje ramię

i nie dając sobie nawet chwili na złapanie oddechu, zaczęła:

– Panno Grey, może się czuć pani wielce zaszczycona, bowiem zaraz przekażę jej
pewną ważną nowinę, którą z nikim innym się jeszcze nie podzieliłam.

– A więc? Co to za nowina?

background image

– Och, jest znakomita! Na początek, trzeba pani wiedzieć, że zaraz po jej odejściu
spotkałam pana Hatfielda. Tak bardzo się bałam, że papa lub mama go zobaczą!
Jednak nie mogłam wezwać pani z powrotem, toteż… Ojej! Nie

mogę powiedzieć pani teraz wszystkiego, bo widzę, że Matylda wyszła do parku –

muszę przekazać jej nowe wieści. W każdym razie pan Hatfield wykazał się jeszcze
większą niż do tej pory zuchwałością i był niespotykanie pochlebny i tkliwy – a
przynajmniej usiłował taki być, choć z nikłym powodzeniem, bo nie leży to w jego
charakterze. Wszystko, co powiedział powtórzę pani innym razem.

– Ale bardziej interesuje mnie, co powiedziała panienka.

– To także powtórzę pani przy innej okazji. Tak się złożyło, że byłam wtedy w nader
dobrym humorze. Ale choć

zachowywałam się dość uprzejmie i łaskawie, bardzo dbałam o to, by się w

żaden sposób nie skompromitować. Mimo to zarozumialec postanowił odczytać moją
uprzejmość tak, jak mu się spodobało i wykorzystując mój dobry nastrój,
posunął się do tego, że… Jak pani myśli? Pan Hatfield ośmielił mi się oświadczyć!

– A panienka…

– A ja wyprostowałam się dumnie

i w nad wyraz opanowany sposób wyraziłam swoje zdumienie – oraz nadzieję, że w
moim zachowaniu nie dostrzegł niczego, co kazałoby mu uznać

ten krok za uzasadn

iony. Szkoda, że nie widziała pani, jak mu zrzedła mina! Jego

twarz stała się biała jak kreda. Zapewniłam go, że bardzo go szanuję, ale nie mogę
go przyjąć. I nawet gdybym chciała to zrobić, papa i mama nigdy by się na to nie
zgodzili.

„Ale gdyby jednak wyrazili zgodę, czy wtedy by mi pani odmówiła?”

„Oczywiście, że tak, panie Hatfield”

– odparłam zimnym, stanowczym głosem, który w jednej chwili zgasił wszystkie
jego nadzieje. Och, gdyby tylko widziała pani, jak okrutnie był zawstydzony – i jak
przyg

niotło go rozczarowanie! Doprawdy, nawet mnie

samej prawie zrobiło się go żal!

Niemniej podjął jeszcze jedną rozpaczliwą próbę. Po długiej chwili milczenia,
podczas której usilnie walczył ze swoim zdenerwowaniem, a ja z rozbawieniem –
bowiem miałam przemożną ochotę się roześmiać (co jednak wszystko by popsuło) –
z cieniem uśmiechu na ustach rzekł:

background image

„Lecz proszę powiedzieć otwarcie, panno Murray: gdybym miał taki majątek, jakim
dysponuje Sir Hugh Meltham albo takie widoki na przyszłość, jakie posiada jego
najstarszy syn

– czy wtedy też by mi pani odmówiła? Proszę odpowiedzieć

szczerze”.

„Naturalnie – odparłam. – To by nie sprawiło żadnej różnicy”.

Było to oczywiście wielkie kłamstwo z mojej strony, ale pan Hatfield zdawał się tak
pewny swojej atrakcyjności, że postanowiłam zrównać z ziemią wszystkie jego
nadzieje. I choć zajrzał mi głęboko w oczy, zniosłam jego spojrzenie tak
spokojnie, że nie mógł mieć żadnych wątpliwości co do mojej prawdomówności.

„A więc to koniec, jak sądzę” – powiedział z miną człowieka, który gotów jest
umrzeć na miejscu

z rozpaczy.

Ale prócz tego, że czuł się zawiedziony sprawiał też wrażenie rozjuszonego. Patrząc
na mnie

– tak bezlitosną, tak doskonale niewrażliwą na cały repertuar jego spojrzeń

i słów i tak spokojną, zimną i wyniosłą – nie mógł nie czuć gniewu. Toteż z osobliwą
goryczą w głosie zauważył:

„Bynajmniej się tego nie spodziewałem, panno Murray. Mógłbym powiedzieć coś na
temat pani dotychczasowego zachowania i na

dziei, które we mnie pani rozbudziła,

lecz poniecham tego, pod warunkiem…”

„Proszę

nie

stawiać

mi

żadnych

warunków, panie Hatfield!” – powiedziałam oburzona jego bezczelnością.

„Więc proszę uznać to za prośbę – odrzekł, zniżając od razu głos i
pokorniejąc nieco. – Bardzo proszę, by absolutnie nikomu nie wspominała pani o tej
całej sprawie. Jeśli zachowa pani na ten temat milczenie, każde z nas uniknie
niepotrzebnych, dodatkowych przykrości. Swoje uczucia, jeśli nie uda mi się ich w
sobie zd

ławić, postaram się zatrzymać dla siebie i spróbuję też wybaczyć pani

cierpienia, które mi zadała. Nie sądzę, panno Murray, by zdawała sobie pani sprawę,
jak głęboko

mnie pani zraniła. I nie zamierzam jej tego uświadamiać. Ale jeśli na domiar

krzywdy, któ

rą już mi pani wyrządziła – proszę mi wybaczyć, ale niezależnie od tego,

czy uczyniła to pani bezwiednie, czy też nie, zrobiła to pani – a więc jeśli na domiar
tego przysporzy mi pani dodatkowych cierpień, nadając rozgłos tej nieszczęsnej
sprawie czy choci

ażby komukolwiek o niej wspominając, przekona się pani, że sam

również potrafię mówić. I choć zlekceważyła pani moje uczucia, z całą pewnością
nie zlekceważy pani…”

W tym miejscu zamilkł i przygryzł

background image

swą pobladłą wargę. Sprawiał wrażenie tak rozjuszonego, że zaiste poczułam

strach. Poczucie godności nie pozwoliło mi się jednak owemu strachowi poddać i
pogardliwym tonem głosu rzekłam:

„Nie wiem, z jakiego powodu zakłada pan, że mogłabym komukolwiek o tym
opowiedzieć, panie Hatfield. Ale gdybym miała ochotę to uczynić, nie udałoby się
panu mnie przed tym powstrzymać za pomocą gróźb. I uważam, że
uciekanie się do takich środków bynajmniej nie przystoi dżentelmenowi”.

„Proszę mi wybaczyć, panno Murray

– powiedział. – Żywiłem do pani tak

żarliwe uczucia i wciąż wielbię ją tak nieprzytomnie, że za nic w świecie nie

chciałbym jej urazić. Ale choć nigdy nie kochałem i nigdy nie mógłbym kochać
jakiejkolwiek innej kobiety tak, jak pani, z całą pewnością przez żadną nie zostałem
dotąd tak potraktowany. Całkiem przeciwnie: zawsze uważałem płeć piękną za
najmilsze i najłaskawsze istoty, jakie stworzył Bóg – ma się rozumieć, do teraz. (Cóż
za zuchwalstwo!) Ale niespodziewana surowość lekcji, której mi dziś pani udzieliła i
gorycz odrzucenia przez t

ą, w której pokładałem wszystkie swoje nadzieje na

szczęście muszą w jakimś

stopniu usprawiedliwiać mój gniew. Jeśli moja obecność jest pani niemiła, panno

Murray

– dodał (bo rozglądałam się wokół, by pokazać mu, jak niewiele dla mnie

znaczą jego słowa i by pomyślał, że mnie nuży) – jeśli moja obecność jest jej niemiła,
wystarczy, że przyrzeknie mi pani to, o co prosiłem, a natychmiast ją od siebie
uwolnię. Wiele dam – niektóre z nich mieszkają nawet na terenie tej parafii – z
radością przyjęłoby to, czym przed chwilą pani wzgardziła. Naturalnie byłyby skłonne
znienawidzić kogoś, kto za sprawą swojej niezrównanej urody uczynił mnie

ślepym na ich uroki i jedno moje słowo wypowiedziane w obecności którejś z

nich wystarczyłoby, by stała się pani obiektem plotek. Plotek, które zaszkodziłyby
pani reputacji i poważnie zmniejszyłyby jej szanse na zdobycie jakiegokolwiek innego
dżentelmena, którego pani czy jej matka zamyślają usidlić”.

„Co chce pan przez to powiedzieć, sir?” – zapytałam, prawie wpadając w furię.

„Chcę powiedzieć, że to wszystko od początku do końca wydaje mi się być
przypadkiem skandalicznego… flirtu, mówiąc najdelikatniej – czymś, co dla

własnego dobra wolałaby pani ukryć przed światem, zwłaszcza, że pani rywalki rade

byłyby zapewne rozgłosić wszystko w wyolbrzymionej formie. Ale przysięgam na
swój honor dżentelmena, że z moich ust nie padnie nawet jedno słowo, które
mogłoby przyczynić się do pani popadnięcia w niesławę, jeśli tylko…”

„Dobrze, dobrze, jeżeli ma to panu poprawić nastrój, nikomu o tym nie wspomnę” –
powiedziałam.

background image

„Obiecuje pani?”

„Tak” – odrzekłam, bo chciałam się już uwolnić od jego towarzystwa.

„Wobec

tego

żegnam

panią!”

powiedział okropnie boleściwym głosem. I spojrzawszy na mnie wzrokiem, w

którym duma na próżno walczyła z rozpaczą, odwrócił się wreszcie i odszedł, bez
wątpienia marząc o tym, by jak najszybciej znaleźć się w swoim gabinecie, gdzie
mógłby się spokojnie wypłakać.

– Ależ panienka już złamała swoją obietnicę! – zawołałam przerażona jej
wiarołomnością.

– Och! Powiedziałam o tym tylko pani – a wiem, że pani nikomu nie powtórzy.

Oczywiście, że

nie.

Ale

wspomniała panienka, że zamierza opowiedzieć o tym swojej siostrze, która

niewątpliwie powtórzy wszystko swoim braciom, kiedy ci przyjadą do domu. A Brown
dowie się od niej – jeśli nie od samej panienki – od razu i zapewne rozpowie to
całej okolicy.

– Ależ nie. Nie powiemy jej, chyba że obieca nikomu nie mówić.

– Lecz jak może panienka oczekiwać, że Brown dotrzyma swojej obietnicy, skoro nie
potrafi tego nawet jej pani

– pani, która powinna być przecież mądrzejsza?

– Dobrze, wobec tego o niczym się nie dowie – rzekła panna Murray

z niejaką cierpkością w głosie.

– Ale niechybnie powie panienka swojej mamie – ciągnęłam dalej. – A ona
poinformuje o wszystkim papę panienki.

– Oczywiście, że powiem mamie i myśl o tym sprawia mi największą przyjemność.
Będę mogła jej teraz udowodnić, jak bardzo się co do mnie myliła.

– Och, a więc o to chodzi? Zastanawiałam się, z jakiego powodu jest panienka taka
uradowana.

– Tak. I rada jestem też z tego, że tak uroczo udało mi się upokorzyć pana Hatfielda.
A poza tym musi mi pani też

przyznać prawo do odrobiny kobiecej próżności – bo nie udaję, że jestem

pozbawiona t

ej przyrodzonej przedstawicielkom naszej płci właściwości. Zresztą

gdyby zobaczyła pani, z jaką gorliwością nieszczęsny pan Hatfield składał swe
płomienne deklaracje i prosił mnie o rękę i jak wielce moja odmowa zabolała jego
duszę, przyznałaby pani, że mam powód do satysfakcji.

background image

– Powiedziałabym raczej, że im większy był ból jego duszy, tym mniej uzasadniona
jest satysfakcja panienki.

– Och, niedorzeczność! – zawołała

młoda dama, potrząsając głową w niezadowoleniu. – Albo mnie pani nie

rozumie,

albo nie chce zrozumieć. Gdybym nie była przekonana o pani

wielkoduszności, pomyślałabym, że przemawia przez panią zazdrość. Ale być
może zrozumie pani to, że jestem zachwycona swoją rozwagą, swoim
opanowaniem i swoją, proszę sobie wyobrazić, bezwzględnością. Nie byłam ani
trochę zaskoczona, zbita z tropu czy nieporadna – zachowałam się tak, jak
powinnam była się zachować i ani na chwilę nie przestałam być panią samej siebie.
A stał przede mną człowiek zdecydowanie urodziwy – Jane i Susan

Green na

zywają go bajecznie przystojnym (podejrzewam, że to właśnie te dwie

miał na myśli, mówiąc o damach, które z radością by go przyjęły) – i do tego bez
wątpienia inteligentny, dowcipny i przyjemny w obejściu (choć być może w
pani oczach taki nie jest)

– mężczyzna, którego niepodobna się

wstydzić w jakimkolwiek towarzystwie i którym nie sposób byłoby się łatwo
znudzić. I prawdę mówiąc, czułam do niego słabość (ostatnio nawet większą niż do
Harry’ego Melthama), podczas gdy on niezaprzeczalnie mnie ubóstwiał. Ale mimo
że jego propozycja małżeństwa

spadła na mnie niespodzianie, miałam w sobie dość rozwagi, godności i siły, by

mu odmówić – zatem mam powody do dumy!

– A czy jest panienka tak samo dumna z tego, że skłamała, mówiąc panu
Hatfieldowi, iż żadnej różnicy nie sprawiłoby to, gdyby dorównywał zamożnością Sir
Hugh Melthamowi? I z tego, że obiecała nikomu nie mówić o zawodzie, który go
spotkał, najwyraźniej jednak nie mając najmniejszego zamiaru dotrzymać owej
obietnicy?

– Naturalnie! Jak mogłabym postąpić

inaczej? Chyba nie chciałaby pani, bym… ale widzę, panno Grey, że jest pani w

niehumorze. Oto nadchodzi Matylda, zaraz przekonam się, co ona i mama będą
miały do powiedzenia na ten temat.

Odeszła urażona moim brakiem zrozumienia i ani chybi myśląc, że jej zazdroszczę.
Ale nie zazdrościłam, a przynajmniej niezachwianie wierzyłam w to, że jej nie
zazdroszczę. Współczułam jej tylko i jednocześnie byłam zdumiona i zniesmaczona
jej bezduszną próżnością. I zastanowiło mnie, dlaczego Bóg obdarzył taką urodą
osobę, która czyniła z tego daru tak

niewłaściwy użytek. I dlaczego często skąpił zewnętrznego piękna tym, którzy

umieliby je wykorzystać z pożytkiem dla siebie i dla swojego otoczenia.

background image

D

oszłam jednak do wniosku, że Pan wie najlepiej. I pomyślałam, że na świecie

muszą też istnieć mężczyźni dorównujący pannie Murray próżnością, samolubnością
i bezdusznością, a zadaniem kobiet takich jak ona jest być może ich ukarać.

Rozdział XV Spacer

– Mój Boże, żałuję, że Hatfield choć trochę nie poczekał! – powiedziała Rozalia o
czwartej po południu następnego dnia. Ziewnąwszy przeciągle, odłożyła wełnianą
robótkę i osowiałym wzrokiem spojrzała w kierunku okna. – Nie mam teraz po
co wychodzić z domu i w najbliższej przyszłości nie czeka mnie nic, na co mogłabym
się cieszyć. Teraz, kiedy nie

szykuje się żadne przyjęcie, dni będą się zdawały okrutnie długie i nudne.

– Jaka szkoda, że byłaś dla niego tak niedobra – zauważyła Matylda, do której
skierowane były tamte pełne żalu słowa.

– Pan Hatfield nigdy więcej tu nie przyjdzie. A podejrzewam, że mimo wszystko ci się
podobał. Miałam nadzieję, że to jego wybierzesz na swojego kawalera, a drogiego
Harry’ego zostawisz mnie.

– Hm! Gdybym miała zadowolić się nim samym, mój kawaler, Matyldo, doprawdy
musiałby być Adonisem:

„celem zwracającej się uwagi świata”[23]. Przyznaję, przykro mi, że

straciłam Hatfielda, ale pierwszy przyzwoity dżentelmen albo dżentelmeni, którzy

zajmą jego miejsce będą bardziej niż mile widziani. Jutro niedziela – zastanawiam
się, jak Hatfield będzie wyglądał i czy zdoła odprawić mszę. Prawdopodobnie jednak
uda, że złapał przeziębienie i poleci Westonowi, by go zastąpił.

– Ależ skąd! – wykrzyknęła Matylda nieco pogardliwie. – Choć straszny z niego
głupiec, aż tak wydelikacony nie jest.

Jej siostra była nieco urażona, ale czas pokazał, że Matylda miała rację

i zawiedziony wielbiciel nie odstąpił od swoich obowiązków duszpasterskich.

Rozalia, co prawda, twierdziła, że jest blady i przygnębiony – i faktycznie, być może
zdawał się nieco bledszy niż zwykle, ale różnica w jego wyglądzie była ledwie
dostrzegalna. Co do przygnębienia, z całą pewnością z zakrystii nie dobiegł
mo

ich uszu, tak jak zazwyczaj, dźwięk jego gromkiego śmiechu ani też donośny głos,

którym na ogół prowadził wesołe rozmowy. Z kolei sposób, w jaki ofuknął
kościelnego sprawił, że wszyscy zgromadzeni poczęli wytrzeszczać nań oczy, a w
jego ruchach

– podczas gdy

background image

krążył pomiędzy amboną i stołem komunijnym – można było dostrzec więcej

uroczystej powagi i mniej owej właściwej mu pewności siebie i
wielkopańskiej władczości, z którą zwykł poruszać się po kościele.

Jednakże największą zmianą, jaka zaszła w jego zachowaniu było to, że ani razu nie
pozwolił swoim oczom podążyć w stronę ławy państwa Murray i że nie wyszedł z
kościoła dopóty, dopóki wszyscy nie odjechaliśmy.

Na pana Hatfielda spadł niewątpliwie srogi cios, choć poczucie godności
nakazywało mu dołożyć wszelkich starań, by ukryć to, jak bardzo

nim on zachwiał. Postradał jednak nadzieję na zdobycie żony nie tylko pięknej, ale

też takiej, której pozycja i majątek mogłyby dodać blasku tym mniej atrakcyjnym jej
właściwościom. Odmowa panny Murray, jak i całe jej zachowanie uraziły go do
żywego i śmiertelnie upokorzyły.

Niemałe pocieszenie stanowiłby dla niego zapewne fakt, że Rozalia była bardzo
zawiedziona, widząc go tak niewzruszonym podczas obydwu nabożeństw. Mógłby
ta

kże poczuć niejaką satysfakcję, gdyby wiedział, jak przez cały następny tydzień

żaliła się na

to, że straciła swoje codzienne źródło ekscytacji i jak często ubolewała nad tym, że

„tak wcześnie go wykończyła”.

W końcu, w pewien piękny poranek zażądała, ażebym potowarzyszyła jej podczas
pieszej wyprawy do wioski. Pozornie wybierała się tam z zamiarem dokonania
zakupu pewnych odcieni włóczki sprzedawanej w dość przyzwoitym sklepie, którego
klientkami były głównie mieszkające w okolicy damy, choć sądzę, że tak naprawdę
powodowała nią nadzieja na spotkanie proboszcza lub któregoś z innych z jej
adoratorów. Po drodze nieustannie zastanawiała się na głos, „co zrobiłby

Hatfield, gdybyśmy się na niego natknęły”. Kiedy mijałyśmy bramy parku pana

Greena, oznajmiła, że „chciałaby wiedzieć, czy ten dureń jest w domu”. Gdy
natomiast minął nas powóz Lady Meltham, zauważyła, że jest ciekawa, co porabia
pan Harry w ten piękny dzień, po czym poczęła pomstować na jego starszego brata,
który „był na tyle głupi, że się ożenił i wyprowadził do Londynu”.

– Jak to? – zapytałam. – Sądziłam, że panienka sama chciałaby mieszkać w
Londynie.

– Owszem, chciałabym mieszkać w mieście, bo tutaj jest okropnie nudno.

Ale on, wyjeżdżając stąd, uczynił to miejsce jeszcze nudniejszym. A gdyby nie był

żonaty, mogłabym go poślubić zamiast tego odrażającego Sir Thomasa.

Zauważywszy na zabłoconej drodze ślady końskich kopyt, zastanowiła się, czy
„zostawił je koń jakiego dżentelmena” i po chwili uznała, że tak, gdyż były zbyt małe,
by

mógł je odcisnąć

background image

„wielki, niezdarny koń pociągowy”. A doszedłszy do tego wniosku, poczęła się
zastanawiać nad tym, kim mógł być ów jeździec i czy spotkamy go, gdy będzie jechał
z powrotem. Wreszcie, kiedy dotarłyśmy do wioski i oczom

naszym uk

azało się kilku jej zajętych swoimi sprawami mieszkańców, stwierdziła, że

„ci głupi ludzie powinni siedzieć w swoich domach, bo nie po to przyszła do Horton,
by oglądać ich szpetne twarze i brudne, ordynarne odzienie!”

Cały ten czas, przyznaję, sama w skrytości ducha zastanawiałam się, czy
przypadkiem nie spotkamy lub nie dostrzeżemy gdzieś pewnego innego
dżentelmena. A gdy przechodziłyśmy koło jego miejsca zamieszkania, przez mą
głowę przebiegła nawet myśl, że być może stoi właśnie w oknie.

Wc

hodząc do sklepu, panna Murray

poleciła mi stanąć przy drzwiach i poinformować ją, jeśli zauważę na ulicy

kogoś ciekawego. Ale niestety! Nie było widać nikogo, poza mieszkańcami wioski
oraz Jane i Susan Green, które najwyraźniej wracały ze spaceru.

– Głupie stworzenia! – mruknęła panna Murray, załatwiwszy już swoje sprawunki. –
Dlaczego nie mogły zabrać ze sobą swojego durnego brata? Nawet on byłby rybą na
tym bezrybiu.

Mimo wszystko przywitała je wesołym uśmiechem, zapewniając, że miło jej jest je
widzieć. Jedna z dam zajęła miejsce po jej prawicy, druga po

lewicy i wszystkie trzy ruszyły naprzód, gawędząc i śmiejąc się tak, jak to robią

młode panny, gdy tylko się spotkają – nawet jeśli nie łączą ich nazbyt zażyłe
stosunki. Czując się osobą zbędną w tym towarzystwie, zostawiłam je sam na sam z
ich rozbawieniem i swoim zwyczajem pozostałam nieco w tyle.

Tym razem jednak nie szłam w pojedynkę długo. Z początku zdało mi się to
osobliwie dziwne, że w tej samej chwili, w której o nim myślałam, podszedł do mnie
pan Weston. Lecz po chwili refleksji doszłam do wniosku, że nie ma w tym niczego
dziwnego czy

nadzwyczajnego

– bowiem pogoda dopisywała, znajdowałam się w pobliżu jego

domu, a myślałam o nim niemal bez przerwy od samego początku naszej wyprawy
do Horton.

– Znów została pani sama, panno

Grey

– powiedział.

– Tak.

– Jakimi ludźmi są owe damy –

panny Green?

background image

– Doprawdy nie wiem.

– To dziwne, wszak mieszka pani tak niedaleko i tak często je widuje!

– Hm, myślę, że to pełne życia, dobroduszne dziewczęta. Ale sądzę, że musi je
pan znać lepiej ode mnie,

bowiem

dotąd z

żadną z

nich

nie zamieniłam ani słowa.

– Jak to! Nie sprawiają wrażenia zanadto powściągliwych.

– I z pewnością w stosunku do przedstawicieli własnej klasy takie nie są. Wydaje im
się jednak, że należą do zupełnie innego świata niż ja!

Nic na to nie odrzekł, ale po krótkiej chwili milczenia powiedział:

– I to właśnie podobne kwestie każą pani myśleć, że nie umiałaby żyć bez rodziny?

– Nie do końca. Prawda jest taka, że z natury jestem społecznie usposobiona i nie
potrafiłabym czuć się szczęśliwa,

nie mając przyjaciół. A ponieważ jedyni przyjaciele, jakich mam – i jedyni, jakich

zapewne będę miała – to członkowie mojej rodziny, będąc owej rodziny
pozbawiona… hm, nie powiem, że nie mogłabym, ale wolałabym nie żyć w tak
smutnym świecie.

– Ale dlaczego powiada pani, że to jedyni przyjaciele, jakich będzie pani miała? Czy
jest pani tak nietowarzyska, że nie potrafi zawierać nowych przyjaźni?

– Nie, lecz jak dotąd żadnej nie udało mi się zawrzeć. I dopóki będę zajmowała
swoją obecną posadę,

zapewne nie uda mi się nawiązać nawet zwykłej znajomości. Być może wina

częściowo leży po mojej stronie, mam jednak nadzieję, że nie odpowiadam za to w
pełni.

– Winę za to ponosi po części ogół społeczeństwa, po części, jak sądzę, pani
najbliższe otoczenie i po części również pani sama, bowiem wielu damom
zajmującym podobne do niej stanowisko za bardzo zależy na tym, by je dostrzegano
i szanowa

no. Ale pani podopieczne powinny w jakimś stopniu stanowić dla niej

zadowalające towarzystwo – nie mogą być dużo młodsze od pani.

– O tak, zdarza się, że znajduję w ich towarzystwie zadowolenie. Nie mogę jednak

nazwać ich swoimi przyjaciółkami, a im nawet nie śniłoby się użyć tego słowa w
odniesieniu do mnie. Mają innych kompanów – takich, którzy bardziej przypadają im
do gustu.

– Być może jest pani dla nich zbyt mądra. W jaki sposób umila sobie pani chwile, gdy
zostaje sama? Czy dużo pani czyta?

background image

– W wolnych chwilach czytanie jest moim ulubionym zajęciem.

Uczyniwszy kilka ogólnych spostrzeżeń na temat książek, pan Weston odniósł się
do paru konkretnych

tytułów i nie przestając poruszać następnych tematów, płynnie

przechodził z jednego na drugi, dzięki czemu w przeciągu pół godziny
zdołaliśmy przedyskutować sporo kwestii. Starał się jednak nie zdominować
rozmowy i najwyraźniej bardziej niż na dzieleniu się swoimi własnymi
myślami i upodobaniami zależało mu na odkrywaniu moich.

„Ale dlaczego interesują go właściwości mojego charakteru i mój światopogląd?
Czymże są dla niego moje myśli i odczucia?” – pytałam samą siebie w duchu,
a moje serce

w odpowiedzi poczynało szybciej bić.

Susan i Jane wkrótce przy

stanęły przed bramą prowadzącą do ich parku i gdy

dyskutowały z panną Murray, próbując namówić ją, by wstąpiła do środka,
zapragnęłam, ażeby pan Weston już sobie poszedł – nie chciałam bowiem, by
Rozalia zobaczyła mnie w jego towarzystwie. Ale na nieszczęście wybierał się z
kolejną wizytą do Marka Wooda, co oznaczało, że trzeba mu było iść tą samą drogą,
co my. Kiedy jednak panna Murray pożegnała się ze swoimi znajomymi i
zauważył, że zamierzam do niej dołączyć, zostawił mnie, ruszając

naprzód szybszym krokiem. Mijając Rozalię, grzecznie uchylił kapelusza, na co ona,

zamiast odpowiedzieć na jego pozdrowienie sztywnym, nieuprzejmym skinieniem
głowy, ku memu zaskoczeniu posłała w jego stronę jeden ze swoich najsłodszych
uśmiechów i dołączając do niego, poczęła rozmawiać z nim tak wesoło i serdecznie,
jak tylko można sobie wyobrazić. Zatem znaczną część dalszej drogi pokonaliśmy
wszyscy troje wspólnie.

Po krótkiej chwili milczenia, która nastąpiła w rozmowie pan Weston uczynił jaką
uwagę skierowaną specjalnie do mnie i dotyczącą czegoś,

o czym rozmawialiśmy wcześniej, lecz nim zdążyłam odpowiedzieć, panna Murray

uczyniła to za mnie. I od tej chwili do końca dyskusji zagarniała jego uwagę tylko dla
siebie.

Być może winna temu była moja własna głupota oraz mój brak taktu i pewności
siebie, ale czułam, że wyrządzono mi wielką krzywdę. Drżąc ze strachu, z
zazdrością słuchałam potoku jej słów i z niepokojem patrzyłam na promienny
uśmiech, z którym od czasu do czasu się do niego odwracała – bowiem szła
nieco z przodu: jak sądzę po to, ażeby mógł ją

nie tylko dobrze słyszeć, ale też widzieć.

Nawet jeśli tematy, które poruszała były bezwartościowe i banalne, nie można było
odmówić jej dowcipu. Nigdy też nie musiała szukać właściwych słów, czy
zastanawiać się nad tym, co powinna w danej chwili powiedzieć. W jej zachowaniu
nie było teraz owej zuchwałości czy nonszalancji, z którą zwykła się odnosić do

background image

pana Hatfielda

– jedynie rodzaj łagodnego, radosnego ożywienia, który człowiekowi

o usposobieniu i temperamencie pana Westona musiał wydać się szczególnie
przyjemny.

Kiedy

się

z

nami

rozstał,

panna

Murray roześmiała się i szepnęła pod nosem:

– Wiedziałam, że mi się uda.

– Co takiego udało się panience?

– Pokonać go.

– Co panienka przez to rozumie?

– To, że ten człowiek wróci teraz do domu i będzie o mnie śnił. Trafiłam go w samo
serce!

– Skąd panienka o tym wie?

– Mam na to wiele niepodważalnych dowodów – przede wszystkim to, jak na mnie
spojrzał, gdy odchodził. Muszę mu oddać sprawiedliwość i przyznać, że nie było to
zuchwałe spojrzenie – raczej spojrzenie pełne szacunku i uwielbienia.

Ha, ha! Nie jest aż takim durniem, za jakiego go miałam!

Nic na to nie odpowiedziałam, gdyż czułam, że serce mam w gardle i że nie mogę
ufać swojemu głosowi.

„Boże, nie pozwól na to! – zawołałam w duchu. – Przez wzgląd na niego, nie na
mnie!”

Gdy przechodziłyśmy przez park, panna Murray uczyniła kilka banalnych uwag, na
które (mimo że za nic nie chciałam dopuścić do tego, by domyśliła się moich uczuć)
zdołałam odpowiedzieć tylko monosylabami.

Rada byłam wrócić do domu i raz

jeszcze znaleźć się sama w swoim pokoju. W pierwszym odruchu opadłam na

stojące przy łóżku krzesło i kładąc głowę na poduszce, poczęłam szukać ukojenia w
rzęsistym płaczu. Ale niestety! Niebawem musiałam powściągnąć emocje, bowiem
dobiegł mnie znienawidzony dźwięk dzwonka wzywającego do pokoju szkolnego na
obiad. I trzeba mi było zejść na dół i z uśmiechem na ustach rozmawiać o
niczym

– i również jeść, o ile było to możliwe – tak jak gdyby nic się nie stało i jakbym

wróciła właśnie z przyjemnego spaceru.

Rozdział XVI Zastępstwo

background image

Następna

niedziela

była jednym z najbardziej ponurych dni tamtego

kwietnia

– dniem gęstych, ciemnych

chmur i obfitego deszczu. Nikt z państwa Murray nie miał ochoty uczestniczyć w
popołudniowym nabożeństwie – nikt poza Rozalią, która swoim zwyczajem nie
zamierzała rezygnować z obecności na mszy i poleciła, by przyprowadzono jej
powóz

. Musiałam jej oczywiście

towarzyszyć, choć nie miałam nic przeciwko temu, bowiem w kościele mogłam bez

obaw i skrępowania patrzeć na kogoś, kto droższy mi był od większości
najwspanialszych Boskich istot i bez ograniczeń słuchać głosu milszego moim uszom
od nawet najbardziej czarownej muzyki

– i mogłam sobie wyobrażać, że mój

własny duch łączy się z owym duchem, który wzbudza we mnie tak głęboką
ciekawość i że nasiąkam jego najczystszymi myślami i najświętszymi pragnieniami. A
mojego poczuc

ia szczęścia w owej chwili nie zakłócało nic prócz cichych wyrzutów

mojego

sumienia, które nazbyt często szeptało, że żyję złudzeniami, „prawdę Bożą

przemieniając w kłamstwo i stworzeniu oddając cześć, i służąc jemu zamiast
Stwórcy”[24].

Niekiedy owe

myśli nie dawały mi

spokoju, ale innymi razy potrafiłam je uciszyć, tłumacząc samej sobie, że to nie
człowieka kocham, lecz jego dobroć.

„W końcu, bracia, wszystko, co jest prawdziwe, co godne, co sprawiedliwe, co
czyste, co miłe, co zasługuje na uznanie: jeśli jest jakąś cnotą i czynem chwalebnym
– to miejcie na myśli!”[25]

Panna Murray

wyszła

z

kościoła

niemal natychmiast po tym, jak nabożeństwo dobiegło końca i trzeba nam było

zaczekać w portyku, bowiem padał deszcz, a powóz jeszcze nie podjechał.
Zastanawiałam się, dlaczego tak jej się spieszy, jako że w pobliżu nie było widać ani
młodego Melthama, ani wielmożnego pana Greena, ale zaraz przekonałam się, że
chciała zamienić słowo z panem Westonem, gdy ten będzie wychodził z
kościoła. Dżentelmen ów, mijając nas, posłał w naszą stronę
pozdrowienie i poszedłby dalej, gdyby nie to, że Rozalia zatrzymała go, wpierw
czyniąc jaką uwagę na temat niepogody, a potem

background image

pytając, czy będzie tak dobry i przyjdzie nazajutrz z wizytą do pewnej starszej
kobiety, która mieszkała w stróżówce Horton Lodge – jej wnuczka chorowała na
febrę i pragnęła go zobaczyć. Usłyszawszy to, pan Weston obiecał, że je odwiedzi.

– A o której godzinie zamierza pan się do nich wybrać, panie Weston? Staruszka
będzie chciała wiedzieć, kiedy się pana spodziewać. Jak się pan zapewne
orientuje, tacy ludzie są bardziej skłonni zadbać o to, by w ich chacie panował
porządek, gdy ma ich odwiedzić ktoś przyzwoity.

Pan Weston w odpowiedzi podał

jaką poranną godzinę. Powóz już był podjechał i obok nas czekał teraz stangret z

parasolem w ręku, którym zamierzał osłaniać przed rzęsistym deszczem swoją
panią, gdy ta będzie szła przez przykościelny cmentarzyk. Chciałam podążyć za
nimi, ale pan Weston także miał przy sobie parasol

i zaoferował, że mi nim posłuży.

– Nie, dziękuję. Deszcz mi nie przeszkadza – powiedziałam, gdyż w chwilach,
w których byłam czymś zaskakiwana zawsze brakowało mi zdrowego rozsądku.

Ale

chyba za

nim

pani nie

przepada

? W każdym razie parasol nie wyrządzi jej żadnej krzywdy – odrzekł z

uśmiechem, który dowodził tego, że jednak nie poczuł się urażony, choć gorzej
usposobiony i mniej bystry dżentelmen przyjąłby zapewne moją odmowę z irytacją.

Nie mogłam zaprzeczyć jego słowom, więc pozwoliłam mu się odprowadzić do
pojazdu. Gdy wsiadałam do środka, pomógł mi nawet, podając mi swoją dłoń, co było
z jego strony niepotrzebnym aktem grzeczności. Jednak bojąc się, że go urażę, nie
protestowałam. Rozstając się ze mną, posłał mi jedno szybkie spojrzenie,

któremu towarzyszył delikatny uśmiech. Było to zaledwie mgnienie oka, ale

dopatrzyłam się w nim – lub zdało mi się, że się w nim dopatrzyłam – znaczenia,
które sprawiło, że nadzieja zapłonęła w mym sercu płomieniem większym niż
kiedykolwiek dotąd.

– Gdyby kazała pani na siebie czekać choćby chwilę dłużej, panno Grey,
poleciłabym stangretowi odjechać. Nie potrzebowała pani parasola pana Westona –
zauważyła Rozalia. Na jej pięknym obliczu malował się bardzo niesympatyczny
wyraz.

– Poradziłabym sobie bez parasola,

ale pan Weston zaproponował, że posłuży mi swoim i nie mogłam mu odmówić –

odparłam, uśmiechając się łagodnie, bowiem moje wewnętrzne poczucie szczęścia
uczyniło zabawnym to, co w innych okolicznościach bardzo by mnie dotknęło.

background image

Powóz ruszył. Gdy mijaliśmy pana Westona, panna Murray przysunęła się do okna i
wyjrzała przez nie. Dżentelmen szedł groblą w kierunku swojego domu i nie obejrzał
się za siebie.

– Głupi osioł! – zawołała Rozalia, opadając z powrotem na siedzenie. –

Nawet nie wiesz, co straciłeś, nie patrząc w tę stronę!

– Co takiego stracił?

– Skinienie mojej głowy, które sprawiłoby, że znalazłby się w siódmym niebie!

Nic na to nie odrzekłam. Widziałam, że jest rozgniewana i świadomość tego
sprawiała mi w głębi duszy satysfakcję

– nie cieszyło mnie jednak jej niezadowolenie, tylko to, że miała ku niemu powody.
Zaczęła we mnie kiełkować myśl, że moje nadzieje nie są do końca owocem
moich pragnień i wytworem mojej wyobraźni.

Postanowiłam,

że

pan

Weston

zastąpi mi pana Hatfielda – powiedziała moja towarzyszka po krótkiej chwili

milczenia. Zdawało się, że odzyskała już część swego dobrego nastroju. – Jak
pani wie, we wtorek w Ashby Park ma się odbyć bal i mama uważa, że to podczas
niego Sir Thomas najprawdopodobniej mi się oświadczy. Ale jeśli mam wkrótce wyjść
za mąż, muszę jak najpełniej wykorzystać czas, który mi pozostał: zdecydowałam, że
Hatfield nie będzie jedynym dżentelmenem, który złoży u moich stóp swoje serce i
który na próżno będzie błagał, bym przyjęła ten bezwartościowy dar.

– Jeżeli planuje panienka uczynić z pana Westona jedną ze swoich ofiar –

rzekłam z udawaną obojętnością w głosie – będzie musiała panienka
ucie

c się do takich zabiegów, że potem nie będzie jej się łatwo wycofać, gdy pan

Weston zażąda od niej, by spełniła nadzieje, które wznieciła.

– Nie spodziewam się, że poprosi mnie o rękę… Ani nawet nie chcę, by to uczynił…
to byłaby zaiste bezczelność! Zamierzam jednak sprawić, by poczuł siłę mojego
uroku

– właściwie już ją poczuł – ale będzie musiał ją też uznać. A wszystkie

swoje rojenia niech

zatrzyma dla siebie. Chcę tylko, by ich skutkami umilił mi czas!

„Och! Oby jaki dobry duszek powtórzył mu szeptem jej słowa!” – zawołałam w duchu.

Czułam zbyt wielkie oburzenie, by cokolwiek odpowiedzieć i do końca tamtego dnia
ani ja, ani nikt z mojego otoczenia nie wspominał już więcej o panie Westonie. Ale
następnego ranka, zaraz po śniadaniu, panna Rozalia pojawiła się w pokoju
szkolnym, w którym jej siostra i ja zajęte byłyśmy lekcjami i rzekła:

– Matyldo, chciałabym, byś potowarzyszyła mi podczas spaceru, na

background image

który wybieram się około jedenastej.

– Och, nie mogę, Rozalio! Muszę wydać dyspozycje odnośnie nowej uzdy i derki dla
mojego konia i rozmówić się ze szczurołapem na temat jego psów… Panna Grey z
tobą pójdzie.

– Nie, potrzebuję ciebie – odparła Rozalia i przywoławszy siostrę do okna,
wyszeptała jej w ucho jakieś wyjaśnienie. Usłyszawszy je, Matylda zgodziła się jej
towarzyszyć.

Przypomniałam sobie wtedy, że to jedenastą podał pan Weston jako godzinę, o
której mógłby przyjść do stróżówki i od razu zrozumiałam, co planuje Rozalia.
Później, w porze

obiadu, panny Murray uracz

yły mnie długą opowieścią o tym, jak to idąc drogą,

spotkały pana Westona i ucięły sobie z nim długą pogawędkę, podczas której doszły
do wniosku, że stanowi on bardzo przyjemne towarzystwo i jak musiał być – i
bezsprzecznie był – nimi zachwycony i tym, że zaszczyciły go rozmową, etc.

Rozdział XVII Zwierzenia

Skoro już znalazłam się w toku zwierzeń, równie dobrze mogę wyznać, że w owym
okresie więcej uwagi niż kiedykolwiek dotąd poświęcałam swojemu wyglądowi
zewnętrznemu. Co nie mówi jeszcze zbyt wiele, gdyż do tej pory byłam w tym
względzie dość niefrasobliwa… Teraz jednak nierzadko zdarzało się, że spędzałam
całe dwie minuty, wpatrując się w swoje lustrzane

odbicie

– choć nie czerpałam z owego zajęcia żadnej przyjemności: nie potrafiłam

bowiem dostr

zec piękna w wyrazistych rysach swojej twarzy, w swoich bladych,

zapadniętych policzkach i w tych zwyczajnych, brązowych włosach… Być może
kształt mojego czoła zdradzał inteligencję, a moim ciemnoszarym oczom nie
brakowało wyrazu – ale cóż z tego? Niskie, greckie czoło i wielkie, czarne i
pozbawione ekspresji oczy w odczuciu innych stanowiły zapewne dużo
przyjemniejszy widok.

Łaknienie

piękna jest niedorzecznością. Rozsądni ludzie nie

pragną go dla siebie ani nie dbają o to, czy widzą je w innych. Jeśli umysł jest

dobrze wykształcony, a serce łaskawe, nikt nie dba o powierzchowność – tak mawiali
dawniej nasi nauczyciele i to samo powtarzamy dzisiejszym dzieciom. I bez
wątpienia mądre to i słuszne słowa. Ale czy mające oparcie w
rzeczywistości?

background image

Z natury jesteśmy skłonni kochać to, co daje nam przyjemność. A cóż
przyjemniejszego od pięknego oblicza? Zwłaszcza jeśli nie wiemy nic na temat
przywar jego właściciela… Mała dziewczynka uwielbia swojego ptaszka…
Dlaczego? Ponieważ żyje on

i czuje i ponieważ jest bezradny i niewinny. Ropucha również żyje

i czuje i jest tak samo bezradna i niewinna, ale choć owa dziewczynka nie
chciałaby wyrządzić jej krzywdy, nie potrafi jej kochać tak, jak kocha tamto
wdzięczne, pierzaste stworzonko. Jeśli kobieta jest piękna i miła, jej otoczenie darzy
uznaniem obydwie te zalety, choć przeważająca część ludzkości wychwala głównie
tę pierwszą. Z drugiej strony, jeżeli jest szpetna i antypatyczna, to jej brzydotę
powszec

hnie uważa się za jej największą zbrodnię, gdyż przeciętnego obserwatora

właśnie owa cecha

najbardziej razi w oczy. Natomiast gdy jest brzydka i dobroduszna, a przy tym ma
zwyczaj zamykać się w sobie i stronić od ludzi, nikt poza jej najbliższym
otoczeniem nie wie o jej dobroci. Ci zaś, którzy jej nie znają skłonni są myśleć o jej
umysłowości i charakterze nieprzychylnie – nawet jeśli czynią to tylko po to, by
usprawiedliwić przed sobą swoją instynktowną niechęć do kogoś, komu natura
poskąpiła urody. Odwrotnie zaś dzieje się w przypadku osoby, której anielska
powłoka cielesna skrywa okrutne serce i nadaje fałszywy, przewrotny czar jej
defektom

i słabościom.

Obdarzeni urodą niechaj będą za nią wdzięczni i korzystają z niej w sposób
właściwy. Ludzie jej pozbawieni niech nie tracą pogody ducha i żyją bez niej najlepiej
jak potrafią. Piękno zewnętrzne to Boży dar, do którego często przywiązuje się
nazbyt wielką wagę, ale którego bez wątpienia nie można lekceważyć. Zrozumieją to
ci, którzy kiedykolwiek czuli, że potrafiliby kochać i których serca mówią im, że
warci są miłości, a mimo to przez wzgląd na brak urody lub jakąś inną pozorną
błahostkę nigdy nie zaznali szczęścia i nikomu innemu go też nie dali…

Tego rodzaju refleksje towarzyszyły mi w owym okresie. Mogłabym jeszcze długo
rozwodzić się na ten temat i zagłębić się weń jeszcze bardziej, wyjawiając tu
wiele innych ze swoich przemyśleń, stawiając pytania, które zafrapowałyby
Czytelnika i przedstawiając argumenty, które wstrząsnęłyby fundamentami jego
uprzedzeń – ale w tym miejscu jednak zakończę.

Wróćmy zatem do panny Murray. We wtorek wraz ze swoją mamą udała się na
wspomniany bal

– rzecz jasna,

przepysznie

odziana i zachwycona swoją urodą oraz widokami na przyszłość.

Ponieważ Ashby Park dzieliło od Horton Lodge prawie dziesięć mil, damy
musiały wyruszyć w drogę dość wcześnie. Sama początkowo zamierzałam spędzić
wieczór u Nancy Brown, z którą już od długiego czasu się nie widziałam, ale moja
łaskawa podopieczna zadbała o to, bym przez cały dzień nie opuściła czterech ścian

background image

pokoju szkolnego, bowiem poleciła mi przepisać dla siebie jakiś zeszyt z nutami,
które to zajęcie szczelnie wypełniło mi czas aż do pory snu.

Skoro tylko panna Murray wstała nazajutrz, przyszła do mnie, aby podzielić się

nowinami. Sir Thomas istotnie oświadczył się jej podczas balu i fakt ten świadczył
albo o wielkiej przenikliwości jej mamy, albo o jej przebiegłości – choć skłonna jestem
raczej wierzyć, że pani Murray najpierw nakreśliła plany, a dopiero potem
przewidziała pomyślny wynik przedsięwzięcia. Propozycja małżeństwa została
oczywiście przyjęta i przyszły pan młody jeszcze tego samego dnia miał
przyjec

hać do Horton Lodge, by załatwić wraz z ojcem swej wybranki wszystkie

formalności.

Rozalia była uradowana myślą o tym, że zostanie panią Ashby Park i

podekscytowana perspektywą ceremonii ślubnej, towarzyszącego jej splendoru,
miodowego mi

esiąca za granicą i dalszych radości, których spodziewała się

doświadczyć w Londynie czy w jakim innym miejscu. Zdawało się, że cieszy ją też –
jak na razie

– osoba samego Sir Thomasa, z którym tak niedawno tańczyła i

którego komplemen

tów tak niedawno słuchała. Mimo wszystko jednak wzdragała się

na myśl o tak rychłym małżeństwie i na ślubnym kobiercu wolałaby stanąć kilka

miesięcy później. I ja także bym jej tego życzyła. Pośpiech w tej sprawie jawił mi się

jako rzecz bardzo niewskaz

ana i uważałam, że należy dać tej nieszczęsnej istocie

czas do zastanowienia się nad nieodwołalnością kroku, na który się decydowała. I
choć sama nie żywiłam do Rozalii matczynych uczuć, byłam zdumiona i
przerażona bezdusznością pani Murray i tym, jak niewiele troszczy się o
prawdziwe szczęście swojego dziecka. Na próżno starałam się za pomocą
przestróg i rad nie dopuścić do złego. Rozalia wszystko co mówiłam kwitowała
śmiechem i wkrótce

przekonałam się, że jej niechęć do pośpiechu wynika tylko z pragnienia podbicia

jeszcze tylu młodych serc, ile zdoła, nim wejście w stan małżeński na zawsze
uniemożliwi jej oddawanie się podobnym zabawom. Z tego też powodu, zanim
podzieliła się ze mną nowiną na temat swoich zaręczyn, zmusiła mnie, bym obiecała,
że nikomu nic na ten temat nie wspomnę. I kiedy wszystko zrozumiałam i gdy
ujrzałam, jak z jeszcze większą lekkomyślnością niż dotąd rzuca się w otchłań
bezwzględnej kokieterii, nie miałam już dla niej współczucia.

„Cokolwiek się stanie – pomyślałam

– będzie na to zasługiwała. Sir Thomas zapewne nie będzie złym mężem, a im

wcześniej uniemożliwi się jej zwodzenie i krzywdzenie innych, tym lepiej”.

Ślub wyznaczono na pierwszy dzień czerwca, który od owego brzemiennego w skutki
balu dzieliło niewiele ponad sześć tygodni. Jednak biorąc pod uwagę jej zręczność i
zdeterminowanie, Rozalia mogła jeszcze wiele zdziałać, zwłaszcza że Sir Thomas

background image

miał spędzić większość owego okresu w Londynie, dokąd ponoć był pojechał, by
uregulować sprawy prawne i poczynić

przygotowania

do

zbliżającego się ślubu.

Brak swojej obecności starał się wynagrodzić swej wybrance stałym dopływem
miłosnych liścików – to jednakże nie mogło zwrócić uwagi sąsiadów i otworzyć im
oczu tak, jak uczyn

iłyby to jego osobiste wizyty. A wyniosłe, zgorzkniałe

usposobienie starej Lady Ashby powstrzymało ją przed dzieleniem się nowiną z
innymi, podczas gdy nienajlepsze zdrowie uniemożliwiało jej odwiedzanie swojej
przyszłej synowej. Z tego też względu cała sprawa cieszyła się mniejszym rozgłosem
niż to zwykle w takich

przypadkach bywa.

Rozalia niekiedy pokazywała mi listy swojego ukochanego, abym przekonała się,
jaki będzie z niego łaskawy i oddany mąż. Pokazywała mi również listy innego
osobnika, to jest nieszczęsnego pana Greena, który nie miał odwagi, czy jak
wyrażała się panna Murray, „dość ikry”, by zaapelować do niej osobiście, ale
któremu równocześnie jedna odmowna odpowiedź z jej strony nie wystarczała i
dlatego nie prze

stawał do niej pisać.

– Dlaczego nie powie mu panienka od razu, że jest zaręczona? – zapytałam.

Och, nie

chcę, żeby o

tym

wiedział! – odparła. – Gdyby się dowiedział, zaraz dowiedziałyby się o tym też

jego siostry, a potem wszyscy wokół i to byłby koniec mojej… hm… A zresztą nawet
jeślibym mu o tym powiedziała, z pewnością zacząłby sobie wyobrażać, że moje
zaręczyny stanowią jedyną przeszkodę i że przyjęłabym go, gdybym była wolna – a
takiej zuchwałości nie zniosłabym ze strony jakiekolwiek mężczyzny! Poza tym nie
dbam o jego listy

– dodała pogardliwie. – Może sobie pisać tak często, jak mu się

podoba i nie mam nic przeciwko temu, by przy każdym naszym

spotkaniu patrzał na mnie tym swoim cielęcym spojrzeniem. Tylko mnie to bawi.

Tymczasem całkiem często zaglądał do Horton Lodge młody pan Meltham, a sądząc
ze skarg i złorzeczeń Matyldy, jej siostra poświęcała mu dużo więcej uwagi, niż
nakazywała uprzejmość – innymi słowy: flirtowała z nim tak energicznie, jak tylko
pozwalała jej na to obecność jej rodziców. Podjęła również jeszcze kilka prób
ponownego rzucenia sobie do stóp pana Hatfielda. Ale kiedy okazały się daremne,
na jego wyniosłą obojętność poczęła odpowiadać jeszcze bardziej wyniosłym

lekceważeniem i wyrażać się o nim z taką samą pogardą, z jaką dawniej zwykła

była mówić o jego wikarym.

W międzyczasie ani na chwilę nawet nie zapomniała o panu Westonie. Korzystała z
każdej nadarzającej się sposobności spotkania z nim, za pomocą wszystkich

background image

możliwych sztuczek próbowała go sobą oczarować i goniła za nim tak, jak gdyby
naprawdę go kochała i całe jej przyszłe szczęście zależało od tego, czy on
odwzajemni jej uczucie.

Stała się teraz niezmiernie litościwa dla swych ubogich włościan i
odwiedzała ich skromne chaty znacznie

częściej niż kiedykolwiek dotąd. Tym sposobem zyskała wśród nich opinię bardzo

łaskawej i miłosiernej młodej damy, a padające z ich ust pochwały pod jej adresem
bez wątpienia trafiały do uszu pana Westona, którego miała okazję znacznie częściej
teraz spoty

kać. Słuchając ich rozmów, łatwo mogła odgadnąć, w jakie miejsca i o

jakiej porze najpewniej wybierze się pastor – czy to w celu ochrzczenia dziecka,
nawiedzenia chorego, pocieszenia strapionego, czy też namaszczenia umierającego
– a zgromadziwszy potrzebne sobie informacje, mogła

zręcznie działać.

Niekiedy odbywała owe wyprawy w towarzystwie swojej siostry, którą jakimś
sposobem udawało się jej przekonać do wzięcia udziału w swoich intrygach, innymi
razy wybierała się samotnie – nigdy jednak ze mną. W ten sposób omijały mnie
rozmaite okazje zobaczenia pana Westona lub usłyszenia jego głosu i bardzo
żałowałam tych straconych przyjemności, nawet jeśli miałoby im jednocześnie
towarzyszyć uczucie bólu czy zazdrości. Nie mogłam nawet na niego patrzeć
podczas nabożeństwa, gdyż Rozalia, posługując się jakimś banalnym pretekstem,
zajęła moje dotychczasowe miejsce w kącie kościelnej ławy państwa Murray i
ponieważ nie miałam dość tupetu, by umieścić się pomiędzy wielmożnym panem i
wielmożną panią, trzeba mi było siedzieć plecami do ambony.

Teraz też nigdy nie wracałam z kościoła do domu pieszo, bowiem moje
podopieczne twierdziły, że zdaniem ich mamy nie wygląda to dobrze, kiedy trzy
osoby należące do tej samej rodziny maszerują drogą, podczas gdy tylko dwie jadą
powozem. A jako że one doprawdy wolały wracać do domu na piechotę, gdy pogoda
dopisywała, to mnie przypadał w udziale zaszczyt

zasiadania w

powozie

razem ze starszymi.

– A poza tym – dodawały – nie potrafi pani chodzić tak szybko, jak my. Przecież
zawsze zostaje pani w tyle.

Wiedziałam, że to wydumane powody, ale nigdy nie protestowałam i nie
sprzeciwiałam się ich woli, dobrze wiedząc, co jest przyczyną tego wszystkiego.

Trzeba dodać, że na popołudniowej mszy w okresie tych sześciu tygodni w ogóle
nie bywałam. Jeśli dokuczało mi przeziębienie lub jakakolwiek inna przypadłość,
panny Murray

wykorzystywały to, polecając mi zostać w domu. Nierzadko też

oznajmiały mi, że nie zamierzają już tego dnia jechać do kościoła, a potem, udając,
że zmieniły zdanie, wyruszały same, o niczym mi nie mówiąc.

background image

Pewnego razu po swoim powrocie z nabożeństwa z przejęciem opisały mi rozmowę,
którą odbyły z panem Westonem w drodze do domu.

– I pytał, czy jest pani chora, panno Grey – oznajmiła na końcu Matylda. – Ale
powiedziałyśmy mu, że czuje się pani doskonale, tylko nie miała ochoty przyjechać
do kościoła – więc pomyśli, że zeszła pani na złą drogę.

Równie pieczołowicie dbały o to, by pomiędzy mną a panem Westonem nie doszło

też do jakiegoś przypadkowego spotkania. Rozalia, pragnąc uniemożliwić mi
wybranie się z wizytą do nieszczęsnej Nancy Brown lub kogokolwiek innego,
pilnowała, by nie brakowało mi zajęć. Zawsze znajdował się jakiś rysunek, który
trzeba

było dokończyć, jakiś zeszyt z nutami, który należało przepisać czy jakaś

robótka, którą wypadało wykonać, dzięki czemu na nic więcej poza krótką
przechadzką po ogrodzie nie starczało mi już czasu.

Pewnego ranka, po tym jak wyśledziły gdzieś i napadły na pana

Westona, panny Murray uradowane wróciły do domu, by zdać mi relację z

rozmowy, którą z nim przeprowadziły.

– I znów o panią pytał, panno Grey – rzekła Matylda, choć jej siostra dyskretnym,
aczkolwiek władczym gestem nakazała jej zamilknąć. – Zastanawiał się, dlaczego
nigdy pani z nami nie widuje i stwierdził, że musi być pani delikatnego zdrowia, skoro
tak rzadko wychodzi z domu.

– Ależ nie, Matyldo – co za niedorzeczności pleciesz!

– Dobrze wiesz, że to prawda, Rozalio! Właśnie tak powiedział, a ty na

to odparłaś… Przestań, Rozalio! Do diaska! Nie pozwolę się tak szczypać! Panno

Grey, Rozalia odparła mu, że jest pani całkiem zdrowa, tylko ciągle trzyma pani
głowę w książkach i w niczym innym nie znajduje przyjemności.

„Co też musiał sobie o mnie pomyśleć!” – zawołałam w duchu, a na głos zapytałam:

– A czy stara Nancy kiedykolwiek o mnie pyta?

– Tak, a my jej wtedy odpowiadamy, że za bardzo lubi pani czytać i rysować, by robić
co innego.

– Gdyby panienki powiedziały jej,

że mam zbyt dużo zajęć i że nie mogę do niej przyjść, byłoby to bliższe prawdy.

– Nie sądzę – rzekła starsza panna Murray, ożywiając się nagle. – Jestem pewna, że
teraz, kiedy ma pani tak niewielu uczniów, dysponuje pani znacznie większą ilością
wolnego czasu.

background image

Nie warto było dyskutować z tak zepsutymi, nieracjonalnymi istotami, więc nic nie
odpowiedziałam. Przywykłam już do zachowywania milczenia, gdy słyszałam niemiłe
memu uchu słowa – i do przyoblekania swego oblicza w uśmiech, kiedy moje serce
przejmował ból. Tylko ci, którzy doświadczyli czegoś podobnego zdołają

wyobrazić sobie, jakie uczucia kotłowały się we mnie, gdy z maską uśmiechniętej

obojętności na twarzy słuchałam szczegółowych relacji panien Murray na temat ich
rozmów z panem Westonem. Wiedzi

ałam, że część z tego, co mi o nim opowiadają –

i co miało je obydwie, a przede wszystkim Rozalię przedstawić w dobrym świetle –
jest wytworem ich wyobraźni. Czułam jednak, że pozostała część zaiste musi być
prawdą i z tego powodu dręczył mnie wielki niepokój.

W

taki

sposób

mijał mi

ten u

ciążliwy czas. Nie

mogłam nawet

pocieszyć się myślą: „Rozalia wkrótce wyjdzie za mąż, a potem być może okaże się,
że jest nadzieja”. Niebawem po ceremonii ślubnej zaczynały się moje letnie wakacje i
miałam powody sądzić, że po powrocie z nich pana Westona w Horton już nie
zastanę – powiadano bowiem, że on i proboszcz nie żyją w najlepszych
stosunkach (za co winę musiał ponosić, rzecz jasna, proboszcz) i że pan Weston
zamierza przenieść się wkrótce do innej parafii.

Nie, poza wiarą w Boga jedyne moje pocieszenie stanowiła myśl, że choć pan
Weston o tym nie wiedział, zasługiwałam na jego miłość bardziej

niż Rozalia Murray, niezależnie od tego, jak bardzo potrafiła być czarująca i

zachwycająca. W przeciwieństwie do niej znałam prawdziwą wartość jego zalet i rada
byłabym przez całe swoje życie dbać o jego szczęście – podczas gdy ona
zniszczyłaby je dla choćby chwilowego zaspokojenia własnej próżności.

W owym przykrym dla mnie okresie pojawiły się jeszcze dwa inne powody do
smutku. Pierwszy być może zda się błahostką, choć kosztował mnie wiele łez: Snap
– mój mały, kudłaty towarzysz i jedyny mieszkaniec Horton Lodge, który darzył
mnie uczuciem

– został mi

odebrany i przekazany w ręce wioskowego szczurołapa słynącego z brutalnego

traktowania swych psich niewolników.

Drugi powód był dużo poważniejszy: w listach słanych z mojego rodzinnego
domu pojawiły się napomknienia na temat pogarszającego się zdrowia ojca. I choć
nie

miały one złowróżbnego zabarwienia, ogarnął mnie lęk i przygnębienie i nie

potrafiłam przestać myśleć o tym, że czeka nas straszliwe nieszczęście. Zdawało mi
się, że widzę, jak nad wzgórzami moich rodzinnych stron zbierają się czarne

Chmury i slyszy gniewny pomruk burzy, która niebawem siy rozpyta, by uczynié
spustoszenie w naszym donm.

background image

Rozdział XVIII Radość i żałoba

W końcu nadszedł pierwszy dzień czerwca i Rozalia Murray przeobraziła się w Lady
Ashby. W swym ślubnym stroju wyglądała niewypowiedzianie pięknie. Wróciwszy z
kościoła po zakończonej uroczystości, wpadła do pokoju szkolnego
zarumieniona z przejęcia i roześmiana – choć odniosłam wrażenie, że w śmiechu jej
pobrzmiewa tyle samo radości, co

tuszowanej brawurą desperacji…

– A więc, panno Grey, jestem teraz Lady Ashby! – wykrzyknęła. – Załatwione! Mój
los został przypieczętowany… i nie ma już odwrotu! Przyszłam odebrać od pani
gratulacje i się z nią pożegnać, bo zaraz wyruszam… do Paryża… Rzymu…
Neapolu… Szwajcarii… Londynu… Ojej! Jak wiele zdążę zobaczyć i
usłyszeć, nim tu znowu wrócę! Ale proszę o mnie nie zapominać; ja o pani nie
zapomnę, choć taka ze mnie niesforna dziewczyna. Dalejże! Dlaczego mi pani
nie gratuluje?

– Nie mogę panience pogratulować

– odparłam – bo nie wiem jeszcze, czy ten przełomowy dzień przyniesie jej coś

dobrego. Ale mam szczerą nadzieję, że tak będzie. I życzę panience prawdziwego
szczęścia i samych łask Bożych.

– A zatem do widzenia; powóz już czeka i wzywają mnie.

Ucałowawszy mnie pospiesznie, rzuciła się do wyjścia, ale zaraz nagle zawróciła, by
mnie jeszcze uściskać – z uczuciem, jakiego nigdy bym się po niej nie spodziewała.
Wreszcie ze łzami w oczach wybiegła z pomieszczenia.

i wybaczyłam jej wszystkie krzywdy, jakich od niej doznałam i jakich doznali od niej

inni. Bez wątpienia nawet nie zdawała sobie sprawy z większości swoich grzechów –
byłam tego pewna i poprosiłam Boga, by i On jej wybaczył.

Do końca tego przepełnionego radosnym smutkiem dnia mogłam robić, co chciałam.
Ponieważ byłam nazbyt rozkojarzona, by zająć się czymś, co wymagałoby większego
skupienia, przez kilka godzin błąkałam się z książką w ręku – raczej
rozmyślając niż czytając. Natomiast wolny wieczór

postanowiłam spędzić u swojej starej znajomej Nancy, którą najpierw zamierzałam

przeprosić za długą nieobecność, wyjaśniając jej, jak bardzo byłam ostatnio zajęta, a
potem zabawić czytaniem lub pomóc jej w szyciu czy w innych pracach ręcznych.
Oczywiście planowałam też opowiedzieć jej o wszystkich ważnych
wydarzeniach minionego dnia.

background image

Nancy była bardzo rada z tego, że mnie widzi, ale oczy jej miały się teraz na
szczęście dużo lepiej i prawie nie potrzebowała już mojej pomocy. Wesele
niezmiernie ją ciekawiło, jednak gdy ze szczegółami opowiadałam jej o owej

pełnej przepychu uroczystości i o tym, jak wyglądała panna młoda, staruszka często

wzdychała i kręciła głową, mówiąc, że ma nadzieję, iż wyniknie z tego coś
dobrego. Zdawało się, że jej także wydarzenie to jawi się jako smutne, a nie
radosne. Spędziłam u niej długie chwile, rozmawiając na ten i na inne tematy… ale
tego wieczoru nie przyszedł do niej z wizytą już nikt inny.

Muszę przyznać, że często spoglądałam na drzwi, pragnąc ujrzeć, jak się otwierają i
jak staje w nich pan Weston

– tak jak to miało miejsce jakiś czas temu. Gdy

przemierzając wiejskie drogi i przecinając łąki, wracałam do

Horton Lodge, wielokrotnie przystawałam, by obejrzeć się za siebie. I nie szłam tak

szybko, jak by nakazywał zdrowy rozsądek, bowiem choć wieczór był pogodny,
zdecydowanie nie należał do najcieplejszych. A kiedy dotarłam na miejsce, wypełniło
mnie poczucie pustki, gdyż poza kilkoma wracającymi z pracy robotnikami, nikogo
nie udało mi się po drodze spotkać – ani nawet dostrzec gdzieś w oddali.

Zbliżała się jednak niedziela i wiedziałam, że zobaczę pana Westona
podczas nabożeństwa, bo teraz, gdy starsza panna Murray była nieobecna,

znów mogłam siadać na swoim miejscu w kącie kościelnej ławy. A więc miałam go

ujrzeć i przekonać się, jak wpłynął na niego fakt, że Rozalia wyszła za mąż…

Na szczęście nie dostrzegłam w nim nawet cienia różnicy: wyglądał i
zachowywał się tak samo, jak dwa miesiące wcześniej, wygłoszone przez niego
kazanie cechowało się tą samą co zwykle przenikliwością, a jego styl wciąż
charakteryzowała ta sama wyrazistość i prostota.

Do domu wracałam z panną Matyldą na piechotę, ale on do nas nie dołączył. Matylda
była obecnie przygnębiona, nie potrafiła znaleźć sobie zajęcia i boleśnie

brakowało jej jakiego kompana. Jej siostra wyszła za mąż i wyjechała, jej bracia

przebywali w szkole, ze względu na swój wiek nie bywała jeszcze w
towarzystwie, a do tego sezon łowów minął, więc nie mogła obserwować, jak myśliwi
przygot

owują się do polowania, a po ich powrocie dyskutować z nimi na temat tego,

co udało im się ustrzelić. Nie mogła też już umilać sobie chwil w towarzystwie
woźnicy, stajennego, koni i psów, gdyż jej matka, zdoławszy w końcu wydać za mąż
swoją starszą córkę, zwróciła teraz swą uwagę ku młodszej. Zatrwożona
niewybrednymi manierami Matyldy uznała, że czas

najwyższy coś w tej kwestii zmienić i kategorycznie zabroniła jej zbliżać się do

podwórza, stajni, psiarni oraz wozowni. Dziewczyna

nie od razu podporządkowała

się oczywiście owemu zakazowi, ale choć pani Murray wykazywała się dotąd dużą
pobłażliwością, to gdy raz coś postanowiła, ani myślała pozwolić na to, by

background image

ktokolwiek postępował wbrew jej woli. Zatem po wielu gorszących scenach i
gwałtownych kłótniach ze swoją matką, podczas których ta często odwoływała się do
autorytetu jej ojca, Matylda uznała wreszcie, że najlepszym

wyjściem będzie trzymać się od zakazanych miejsc z dala i tylko niekiedy,

wykorzystując chwilowy brak czujności matki, po kryjomu się do nich udawać.

Nie oznacza to jednak, że sama uniknęłam pouczeń i napomnień, choć te, tak jak
zwykle, nie były wyrażane wprost. Często polecano mi, bym starała się zwracać
uwagę Matyldy na inne przyjemności i przypominała jej o nakazach i
zakazach jej matki. Ale mimo że robiłam co mogłam, Matylda nie chciała być
zabawiana na siłę. I chociaż poza przypominaniem jej słów matki stosowałam
też inne formy

perswazji, wszystkie

moje

wysiłki okazywały się daremne.

– Droga panno Grey! To takie dziwne – przypuszczam, że nie może pani nic
na to poradzić, jeśli nie leży to w jej naturze… ale zastanawiam się, dlaczego nie
potrafi pani zdobyć zaufania tego dziewczęcia i sprawić, by pani towarzystwo było
Matyldzie przynajmniej tak samo miłe, jak towarzystwo Roberta albo Josepha!

– Oni lepiej znają się na tym, co ją interesuje – odparłam.

– Hm! Jednak takie stwierdzenie brzmi przedziwnie w ustach kogoś, kto jest jej
guwernantką! Kto inny miałby

kształtować upodobania młodej panny, jeśli nie jej osobista wychowawczyni? Miałam

okazję poznać guwernantki, które tak bardzo utożsamiały się ze swoimi
podopiecznymi, że wstydziłyby się same powiedzieć na ich temat coś złego – a
słysząc z ust kogo innego nawet najmniejszy zarzut pod ich adresem, uznałyby to
za krytykę swojej własnej osoby. I ja uważam, że tak właśnie być powinno.

– Doprawdy, madame?

– Owszem. Talenty i maniery młodej damy mówią więcej o jej guwernantce niż o
niej samej. Jeśli kobieta taka

pragnie z powodzeniem uprawiać tę profesję, musi poświęcać jej wszystkie swoje

siły. Kiedy chcemy ocenić umiejętności guwernantki, naturalnie przyglądamy się
młodym damom, które ona, jak sama twierdzi, kształciła i to na tej podstawie
two

rzymy sobie opinię na jej temat. Mądra guwernantka zdaje sobie z tego

sprawę i wie, że chociaż sama dla świata znaczy niewiele, zalety i niedoskonałości
jej wychowanków będą uważnie obserwowane – i że jeśli bez reszty nie odda się
swojej pracy,

nie będzie mogła liczyć na odniesienie jakichkolwiek sukcesów. Proszę

wybaczyć mi te drobne aluzje… ale

background image

przecież zdaje sobie pani sprawę, że to dla jej dobra. Wiele dam, będąc na moim
miejscu, rozmówiłoby się z panią w sposób bardziej kategoryczny. I część z nich w
ogóle nie zadałaby sobie trudu, by na ten temat dyskutować, tylko po cichu
poszukałyby kogoś innego na pani miejsce. To oczywiście byłoby najłatwiejsze
rozwiązanie, ale zdaję sobie sprawę, jak dużo dla osoby znajdującej się w pani
sy

tuacji taka posada znaczy. Poza tym nie chcę pani odprawiać, bo jestem pewna,

że jeśli tylko weźmie pani to wszystko pod uwagę i nieco bardziej się postara,
wszystko będzie tak, jak należy.

I nabierze pani tej subtelności, z braku której w chwili obecnej nie potrafi pani

odpowiednio wpłynąć na umysł swojej podopiecznej.

Chciałam uświadomić damie błędność jej oczekiwań, ale skoro tylko zakończyła
swoją przemowę, oddaliła się. Powiedziawszy to, co miała do powiedzenia, ani
myślała czekać na moją odpowiedź. A moim obowiązkiem było słuchać, a nie
mówić.

Jednakże – tak jak już wspomniałam

– Matylda w końcu podporządkowała się w jakimś stopniu autorytetowi swojej
mat

ki (jaka szkoda, że ta nie używała go częściej) i straciwszy w ten sposób

niemal każde ze swoich dawnych źródeł przyjemności, mogła jedynie wybierać
się na przejażdżki w towarzystwie koniuszego, chodzić na długie spacery
wraz ze swoją guwernantką i odwiedzać okoliczne chaty i gospodarstwa, umilając
sobie czas rozmowami z ich leciwymi mieszkańcami.

Podczas jednej z takich wypraw szczęśliwym trafem napotkałyśmy pana Westona.
Od długiego czasu marzyłam o tym spotkaniu, ale teraz przez chwilę pożałowałam,
że do niego doszło: moje serce poczęło bić okrutnie mocno

i ogarnął mnie lęk, że moje uczucia uwidocznią się na mojej twarzy. Wydawało się

jednak, że pan Weston ledwo na mnie spojrzał i szybko się uspokoiłam. Dżentelmen,
przywitawszy się z nami krótko, zapytał Matyldę, czy miała ostatnio jakie wiadomości
od swojej siostry.

– Owszem – odrzekła. – Kiedy ostatni raz do mnie pisała, była w Paryżu.
Podobno czuje się bardzo dobrze i jest przeszczęśliwa.

Ostatnie słowo wymówiła ze szczególnym naciskiem, posyłając przy tym panu
Westono

wi zuchwałe, chytre spojrzenie. Zdawało się jednak, że go

nie zauważył i poważnie odpowiedział tylko:

– I mam nadzieję, że to się nie zmieni.

– Czy sądzi pan, że to prawdopodobne? – odważyłam się zapytać, bowiem
Matylda ruszyła w pogoń za swoim psem, który pobiegł za zającem.

background image

– Trudno powiedzieć – odparł pan Weston. – Być może Sir Thomas jest lepszym
człowiekiem, niż mi się wydaje, ale z tego, co słyszałem i czego byłem
świadkiem… Wielka szkoda, że osoba tak młoda, radosna i…

i interesująca, że się tak wyrażę… której największą, jeśli nie jedyną wadą zdaje

się być lekkomyślność… bez wątpienia wady tej nie należy lekceważyć, skoro
wyzwala ona w swoim posiadaczu bezlik innych i naraża go na wiele pokus
– ale to wielka szkoda, że panna Murray została zdana na łaskę tego człowieka.
Domyślam się, że jej matka sobie tego życzyła?

– Tak. I ona sama również, jak sądzę, bo wszelkie moje próby wyperswadowania
jej tego pomysłu zbywała śmiechem.

– Próbowała jej to pani odradzać?

Zatem jeśli z tego małżeństwa doprawdy wyniknie coś złego, przynajmniej będzie

pani miała świadomość, że nie ponosi za to żadnej winy. Jeżeli zaś chodzi o panią
Murray, nie wiem, czy cokolwiek ją usprawiedliwia. Gdyby nasza znajomość była
bardziej zażyła, zapytałbym ją, jakie motywy nią kierowały.

– Choć to haniebne, niektórzy ludzie uważają wysoką pozycję społeczną i
bogactwo za najwyższe dobro. I jeśli uda im się te dwie rzeczy zapewnić swoim
dzieciom, sądzą, że zrobili to, co do nich należało.

– To prawda. Ale czy to nie dziwne, że tak doświadczona osoba – osoba,

która niegdyś sama przecież wychodziła za mąż – potrafiła postąpić tak

nierozsądnie?

Matylda wróciła teraz zadyszana, trzymając w ręku rozszarpanego, martwego
zajączka.

– Czy pani zamiarem było ocalić tego zająca, czy go zabić, panno Murray? –
zapytał pan Weston, najwyraźniej zaskoczony jej rozradowanym wyrazem twarzy.

– Udałam, że chcę go ocalić – odpowiedziała szczerze – bo wiedziałam, że jest
jeszcze bardzo młody i że to nie sezon polowań. Ale

byłam zadowolona, kiedy pies go zabił, choć w was dwojgu mam świadków, że nie

mogłam temu zapobiec. Prince okrutnie się na niego uwziął, złapał go za grzbiet i w
mgnieniu oka uśmiercił! Czy nie był to zacny pościg?

– Jak na młodą pannę goniącą za małym zajączkiem – bardzo zacny! – odpowiedział
pan Weston.

W tonie jego głosu dała się słyszeć nuta sarkazmu, która nie uszła uwadze Matyldy.
Jednak wzruszywszy tylko ramionami, wydała z siebie znaczące:

„Hm!”, po czym odwróciła się do mnie, pytając, jak podobało mi się to widowisko.

background image

Odparłam, że nie dopatrzyłam się w tym zajściu nic widowiskowego, lecz zaraz
przyznałam też, że nie obserwowałam go zbyt uważnie.

– Nie zauważyła pani, jak gwałtownie zmienił kierunek – zupełnie jak dorosły zając? I
nie słyszała pani, jak przeraźliwie pisnął?

– Na szczęście nie.

– Zapłakał całkiem jak dziecko.

– Biedactwo! Co panienka zamierza z nim zrobić?

– Chodźmy już. Zostawię go w pierwszej chacie, którą będziemy mijały. Nie
chcę zabierać go do domu, bo gdyby papa dowiedział się, że

pozwoliłam psu zabić młodego zająca, zmyłby mi głowę.

Pastor poszedł w swoją stronę, a my w swoją. Jednak zostawiwszy rzeczonego
zająca w jednej z chat, której wdzięczni gospodarze poczęstowali nas ciastem i
winem porzeczkowym, znów spotkałyśmy pana Westona, gdy wracał z jakiejś
duszpasterskiej wizyty. W ręku trzymał pęk dzwonków, który podarował mi,
zauważając z uśmiechem, że choć w ciągu ostatnich dwóch miesięcy prawie mnie
nie widywał, nie zapomniał, że to moje ulubione kwiaty.

Był to zwykły akt dobrej woli z jego

strony

– nieokraszony komplementem ani nadmierną kurtuazją, nie towarzyszyło

mu też żadne spojrzenie, które nazwać by można „pełnym szacunku i
uwielbienia” (vide Rozalia Murray). Mimo to jednak nie lada przyjemnością było móc
się przekonać, że tak dobrze zapamiętał moje niewiele znaczące słowa. I
niebagatelną rzeczą było to, że tak dokładnie potrafił określić okres, podczas którego
się nie widzieliśmy.

– Powiedziano mi – rzekł – że jest pani skończonym molem książkowym, panno
Grey; podobno tak bardzo poświęca się pani nauce, że nie znajduje już czasu na
inne przyjemności.

Tak! To

święta prawda!

– zawołała Matylda.

– Nie, panie Weston, proszę nie dawać temu wiary, bo to skandaliczne oszczerstwo.
Te młode damy mają wielkie upodobanie do zmyślania niestworzonych historii na
temat swoich przyjaciół. I do wszystkiego, co mówią powinien pan odnosić się z
wielką rezerwą.

– W każdym razie mam nadzieję, że

ta historia jest bezpodstawna.

background image

– Dlaczego? Czy jest pan przeciwny temu, by damy się uczyły?

– Ależ nie. Jednak jestem przeciwny temu, by ktokolwiek z nas, niezależnie

od płci, nadmiernie poświęcał się pogłębianiu swojej wiedzy, tracąc z oczu

wszystko inne. Uważam, że, poza pewnymi szczególnymi wyjątkami, przesadne,
bezustanne dokształcanie się jest marnotrawieniem czasu i może przynieść szkodę
zarówno naszemu umysłowi, jak i ciału.

– Cóż, nie mam ani czasu popadać w przesadę, ani też skłonności po temu.

Znów się pożegnaliśmy.

Hm! Co było w tym takiego nadzwyczajnego? Dlaczego tak dobrze zapamiętałam to
zdarzenie? Otóż dlatego, Czytelniku, że dzięki niemu

kolejny mój wieczór był wypełniony radością, noc – przyjemnymi snami, a

następny poranek – świetlanymi nadziejami. Można by rzec: bezrozumną radością,
niedorzecznymi snami i bezpodstawnymi nadziejami

– i nie będę próbowała

temu zaprzeczać, bowiem nazbyt często w mojej własnej duszy pojawiały się
podobne podejrzenia. Nasze pragnienia są jednak niczym łatwo tlący się materiał:
jeżeli iskry sypiące się z nieustannie zderzających się ze sobą okoliczności na niego
nie natrafią, natychmiast zgasną – lecz jeśli nań spadną, w jedną chwilę
przeobrażają w płomień nadziei.

Niestety tego samego ranka ów drżący płomień nadziei zgasł we mnie podczas

lektury złowieszczego listu od mojej matki, w którym ta w bardzo poważnych
słowach donosiła mi o postępującej chorobie ojca. Wypełniły mnie straszliwe
przeczucia i choć wakacje zbliżały się wielkimi krokami, zdjęła mnie trwoga, że
jednak nadejdą za późno i po powrocie do domu nie zastanę już swojego rodziciela
na tym świecie. Kiedy dwa dni potem dotarł do mnie list od Mary, która pisała, że nie
ma ju

ż nadziei i że koniec ojca jest bliski, bezzwłocznie poprosiłam swoich

pracodawców o to, by pozwolili mi od

razu wyjechać.

Pani Murray, zdumiona tym niespodziewanym przejawem tupetu z mojej strony
i niezwykłą energią, z jaką przedstawiłam jej swoją prośbę, szeroko otworzyła
oczy, po czym poczęła się zastanawiać, czy aby istotnie są powody do takiego
pośpiechu. Ostatecznie jednak zezwoliła mi na wcześniejszy wyjazd do domu, choć
jednocześnie zauważyła:

– Nie ma potrzeby tak się niepokoić tą sprawą, bo wszystko zapewne okaże się
fałszywym alarmem. A jeśli nawet nie: cóż, taka już ziemska kolej rzeczy

background image

i kiedyś każdy z nas musi umrzeć. I nie powinna sobie pani wyobrażać, panno Grey,
że jest jedyną osobą, którą coś takiego spotyka.

Swą przemowę zakończyła stwierdzeniem, że do O., jeśli sobie tego życzę, mogę
pojechać faetonem.

– I zamiast się skarżyć, panno Grey, proszę dziękować Bogu za uprzywilejowane
życie, które pani wiedzie. Po tym świecie chodzi wielu duchownych, którzy swoją
śmiercią wpędziliby swoje rodziny w skrajne ubóstwo. Ale pani, jak jej wiadomo,
posiada wpływowych przyjaciół gotowych dalej ją wspierać i okazywać

jej wszelkie możliwe względy.

Podziękowałam jej za jej „względy” i pomknęłam do swojej sypialni poczynić
pospie

szne przygotowania do wyjazdu. Włożywszy kapotkę na głowę i narzuciwszy

na ramiona szal, wcisnęłam najważniejsze rzeczy do swojego największego kufra, po
czym zbiegłam na dół. Jednak wszystko to równie dobrze mogłabym wykonać bez
pośpiechu, bowiem jeszcze długi czas musiałam czekać na faeton.

W końcu jednak powóz się pojawił i ruszyłam w drogę, ale – och, jakże smutna była
to podróż! I jakże inna od moich poprzednich wypraw do domu!

Spóźniwszy się na ostatni dyliżans do miejscowości X., kolejnych dziesięć mil

zmuszona byłam pokonać najętą dorożką, a potem przesiąść się do wozu, który
przewiózł mnie przez krainę skalistych wzgórz. Kiedy dotarłam wreszcie do celu
swojej podróży, było już po wpół do jedenastej. Domownicy jednak nie spali.

Matka i siostra wy

szły mi na spotkanie do korytarza – zasmucone, milczące i

pobladłe! Byłam tak wstrząśnięta i zdjęta trwogą, że nie umiałam wydobyć z siebie
głosu i zadać owego dręczącego moją duszę pytania.

– Agnes… – powiedziała matka, walcząc z gwałtownym wzruszeniem.

– Och, Agnes! – zawołała Mary, wybuchając płaczem.

– Jak z nim? – zapytałam wreszcie z zapartym tchem.

– Umarł!

Spodziewałam się takiej odpowiedzi, ale wstrząs, którego doznałam, usłyszawszy
ją, nie był przez to ani odrobinę mniejszy.

Rozdział XIX List

Dwa tygodnie po tym, jak ciało ojca złożone zostało do grobu, zasmucone i
przyodziane w czarne suknie siedziałyśmy przy zastawionym skromnie stole,
zastanawiając się nad naszą przyszłością.

background image

Silny duch mojej matki nie ugiął się pod ciężarem nawet i tego nieszczęścia i choć
przepełniał ją wielki żal, nie poddawała się rozpaczy. Mary uznała,

że ja powinnam wrócić do Horton Lodge, a nasza matka zamieszkać wraz z

nią na plebanii pana Richardsona. Twierdziła, że mąż jej życzyłby sobie tego równie
bardzo, co ona i że takie rozwiązanie byłoby korzystne dla wszystkich. Towarzystwo
naszej matki

i możliwość czerpania z jej życiowego doświadczenia bardzo wiele by dla nich
znaczyła i oboje uczyniliby wszystko, by czuła się u nich szczęśliwa. Jednak na nic
zdały się namowy i prośby: matka stanowczo odmówiła – nie dlatego, że nie
wierzyła w dobre chęci swojej córki; oznajmiła jednak, że dopóki Pan Bóg będzie
dawał jej zdrowie i siły,

dopóty będzie z nich korzystała i sama zarabiała na swoje utrzymanie, bez względu

na to, czy byłaby dla kogoś ciężarem, czy też nie. I gdyby stać ją było na to, by
zamieszkać na wspomnianej plebanii w charakterze najemczyni, z chęcią by to
zrobiła, ale ponieważ nie jest tak dobrze sytuowana, pod jej dachem będzie
bywała tylko jako okazjonalny gość – chyba że choroba lub inne nieszczęście
doprawdy zmuszą ją do przyjęcia cudzej pomocy albo podeszły wiek i
zniedołężnienie uczynią ją niezdolną do samodzielnego zapewniania sobie bytu.

Nie, Mary

rzekła. –

Jeśli

Richardsonowi i tobie czegoś zbywa, powinniście odłożyć to dla swoich dzieci. A

Agnes i ja musimy sobie radzić same. Dzięki temu, że miałam córki, które trzeba
było kształcić, nie zapomniałam tego, czego dawniej się nauczyłam… I z Bożą
pomocą położę kres temu użalaniu się nad sobą – powiedziała, a po jej policzkach
wbrew jej woli spłynęło kilka łez. Otarła je jednak zaraz i zawzięcie pokręciwszy
głową, dodała: – Zamierzam poszukać małego domku dogodnie położonego w
jakiejś ludnej, zdrowej okolicy, w którym będziemy mogły założyć

niewielką pensję dla dorastających panien i przyjmować tyle dochodzących

uczennic, ile się znajdzie lub ile zdołamy wziąć pod swoje skrzydła. Krewni i
starzy znajomi waszego ojca na pewno zdo

łają przysłać nam kilka uczennic i bez

wątpienia wspomogą nas swoimi rekomendacjami – do swoich własnych krewnych
nie będę się zwracała. Co ty na to, Agnes? Czy byłabyś skłonna zrezygnować ze
swojej obecnej posady i spróbować?

Oczywiście, że

tak,

mamo. A

dzięki pieniądzom, które udało mi się

wszystko,

co

potrzebne. Od

razu podejmę je z banku.

– Zrobisz to dopiero wtedy, kiedy będą potrzebne: wpierw trzeba nam znaleźć
odpowiedni dom i poczynić wstępne przygotowania.

background image

Mary zaproponowała, że pożyczy nam swoje niewielkie oszczędności, ale matka nie
chciała o tym słyszeć i stwierdziła, że musimy się trzymać ekonomicznego
planu. Miała nadzieję, że moje oszczędności i to, co uda się nam uzyskać ze
sprzedaży starych mebli wraz niewielką sumą, którą zdołał odłożyć dla nas nasz
drogi papa wystarczy nam do Bożego Narodzenia

i że do tego czasu nasza wspólna praca zacznie przynosić jakieś owoce.

Uradziłyśmy więc, że tak będzie wyglądał nasz plan i podczas gdy nasza matka
zajmie się przygotowaniami, ja – kiedy mój czterotygodniowy urlop dobiegnie końca –
wrócę do Horton Lodge, gdzie pozostanę dopóty, dopóki nasza szkoła nie będzie
gotowa do otwarcia.

Kiedy byłyśmy zajęte omawianiem owych spraw, przyniesiono zaadresowany do
matki list, którego widok sprawi

ł, że na jej bladą ostatnio od zgryzoty twarz wypłynął

rumieniec.

– Od mojego ojca! – mruknęła, pospiesznie rozrywając kopertę.

Od wielu, wielu lat żaden z jej krewnych się do niej nie odzywał, toteż zastanowiło
mnie, rzecz jasna, jakie wieści ów list może zawierać. W napięciu
przyglądałam się twarzy matki, gdy z przygryzioną wargą i zmarszczonym
czołem zapoznawała się z jego treścią. Skończywszy czytać, lekceważąco rzuciła go
na stół, po czym pogardliwym tonem rzekła:

– Łaskawie napisał do mnie wasz dziadek. W swoim liście powiada, że nie ma
żadnych wątpliwości co do tego, iż od bardzo długiego czasu żałuję

swojego „nieszczęsnego zamążpójścia”. Zatem jeśli tylko przyznam, że źle

postąpiłam, lekceważąc jego rady i że poniosłam za to słuszną karę, na nowo uczyni
mnie damą – jeżeli to tylko możliwe po tylu latach życia w hańbie – i w swym
testamencie będzie pamiętał o moich córkach. Pójdź po mój przenośny
sekretarzyk, Agnes. I posprzątajcie ze stołu. Natychmiast mu odpiszę. Ale
nasamprzód, jako że być może pozbawię was w ten sposób szans na otrzymanie
spadku, powinnyście się dowiedzieć, jak będzie brzmiała moja odpowiedź.

Otóż zamierzam napisać waszemu dziadkowi, jak bardzo się myli, zakładając, że

żałuję przyjścia na świat swoich córek (które są dumą mojego życia i zapewne
będą mi wielką pociechą na stare lata) i tych trzydziestu lat spędzonych u boku
mojego najlepszego, najdroższego mi przyjaciela. Napiszę mu, że nawet gdybyśmy
doświadczyli trzykrotnie większych nieszczęść, i tak byłabym rada, że mogłam dzielić
je z waszym ojcem i podtrzymywać go na duchu w trudnych chwilach. Może
zabrzmi to zarozumiale, ale wiem, że żadna inna kobieta nie potrafiłaby być mu
takim

background image

wsparciem

– nie twierdzę, że jestem lepsza od innych, ale wasz ojciec i ja byliśmy

sobie nawzajem przeznaczeni. I jestem tak samo zadowolona z
przeżytych wspólnie szczęśliwych godzin, dni i lat, co z przywileju opiekowania się
nim w chorobie.

Czy mam tak m

u odpowiedzieć, dzieci? Czy powinnam raczej napisać, że żałuję

wszystkiego, co wydarzyło się na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat i że moje
córki wolałyby się nigdy nie urodzić? I że skoro już spotkało je to wielkie
nieszczęście, byłyby wdzięczne za każdy drobiazg, który ich dziadek

zechciałby im łaskawie podarować?

Naturalnie przyklasnęłyśmy temu, co postanowiła nasza matka. Mary uprzątnęła
naczynia ze stołu, a ja przyniosłam sekretarzyk. List został szybko napisany i
wysłany i odtąd w ogóle nie słyszałyśmy o naszym dziadku aż do dnia, w którym
ujrzałyśmy w gazecie ogłoszenie obwieszczające jego śmierć – wszystkie swoje
dobra doczesne zostawił był, rzecz jasna, naszym zamożnym, nieznanym nam
kuzynom.

Rozdział XX Pożegnanie

Z myślą o założeniu naszej szkoły wynajęłyśmy dom w A., pewnej modnej
miejscowości uzdrowiskowej, gdzie udało nam się już znaleźć dwie czy trzy
uczennice. Do Horton Lodge wróciłam mniej więcej w połowie lipca, doprowadzenie
do końca formalności związanych z wynajmem domu i poczynienie
wszystkich innych niezbędnych przygotowań zostawiając

w rękach matki.

Często współczujemy ubogim, którym brakuje czasu na to, by opłakiwać swoich
zmarłych krewnych i którym konieczność nie pozwala odpocząć od ciężkiej pracy
nawet wtedy, gdy dotykają ich największe nieszczęścia… Ale czy rzucenie się w
wir zajęć nie jest najlepszym lekarstwem na obezwładniający żal i
najpewniejszym antidotum na rozpacz? Być może cierpki to pocieszyciel – być może
c

iężko jest zmagać się z udrękami życia, kiedy jego uroki przestały nas cieszyć i być

może nielekko jest pracować, gdy serce ściska żal,

a umęczona dusza domaga się od nas chwili wytchnienia, podczas której będzie

mogła wypłakać się w ciszy… Jednak czy wysiłek nie jest lepszy od owego
odpoczynku, za którym tęsknimy? I czy drobne, życiowe troski nie ranią mniej niż
nieustanne rozpamiętywanie wielkich nieszczęść, które nas spotkały?

Tak czy inaczej, byłam bardzo rada z tego, że uwagę mojej nieznoszącej
bezczynności matki zaprzątało tak wiele spraw, choć nasi sąsiedzi biadali nad tym,

background image

że ona – osoba ciesząca się dawniej zamożnością i wysoką pozycją społeczną
– teraz, w okresie żałoby, musi uciekać się do takich ostateczności.

Jeste

m jednak przekonana, że matka cierpiałaby trzykrotnie bardziej, gdyby ojciec

zostawił ją w dobrobycie i gdyby konieczność nie zmusiła jej do opuszczenia miejsca,
które było świadkiem jej niegdysiejszych radości, ale też niedawnych smutków.

Nie będę długo mówiła o uczuciach towarzyszących mi, gdy żegnałam się na zawsze
z naszym starym domem, z tamtym dobrze mi znanym ogrodem, z naszym
małym, wiejskim kościółkiem (w owej chwili podwójnie mi bliskim, bowiem ojciec mój,
który przez trzydzieści lat modlił się w nim

i wygłaszał kazania, teraz spoczywał snem wiecznym pod jego posadzką) oraz z

tamtymi nagimi, malowniczymi wzgórzami i wąskimi, połyskującymi zielenią lasów i
wodą rzek dolinami… To tam się urodziłam, to tam ukształtowały się moje pierwsze
wspomnienia i to tam na zawsze miało zostać moje serce – a ja miałam owo miejsce
opuścić i nigdy doń nie wracać! Wprawdzie udawałam się do Horton Lodge, gdzie
pośród wielu zmartwień czekały na mnie i pewne radości, ale były to radości
podszyt

e potwornym bólem. Zresztą mój pobyt tam trwać miał niestety zaledwie

sześć tygodni.

Lecz ów drogocenny czas mijał dzień za dniem, a los nie pozwalał mi spotkać

pana Westona: w ciągu pierwszych dwóch tygodni od swojego powrotu widziałam
go zaledw

ie raz, w kościele. Okres ten dłużył mi się okrutnie: ponieważ często

wybierałam się wraz ze swoją podopieczną na spacery, co chwila, rzecz jasna,
rodziła się we mnie nadzieja, po której jednak za każdym razem przychodziło
rozczarowanie. I wtedy mówiłam do siebie w duchu: „Oto przekonujący dowód na to,
że jemu na tobie nie zależy

– choć nie masz dość uczciwości, by to przyznać. Gdyby myślał o tobie chociaż

w połowie tak często, jak ty o nim, już dawno znalazłby sposób na to, by się z tobą

spotkać – dobrze o tym wiesz. Zatem skończ z tą niedorzecznością – twoje nadzieje
są bezpodstawne, pozbądź się tych przynoszących ci ból myśli i skup się na swoich
obowiązkach i tym bezbarwnym, pustym życiu, które jest przed tobą. Powinnaś
wiedzieć, że taki rodzaj szczęścia nie jest ci pisany”.

W końcu jednak go zobaczyłam. Nie spodziewając się tego, spotkałam go w
drodze powrotnej z chaty Nancy Brown, którą byłam odwiedziłam, wykorzystując to,
że Matylda Murray

i jej niezrównana klacz wybrały się na przejażdżkę. Wieść o stracie, która mnie

dotknęła musiała dojść jego uszu, bowiem choć nie próbował wyrażać swojego
współczucia ani składać mi kondolencji, przywitawszy się ze mną, niemal
natychmiast zapytał:

– Jak się miewa pani matka?

background image

Nie spodziewałam się takiego pytania z jego strony, gdyż nigdy nie mówiłam mu, że
mam matkę – skoro o tym wiedział, dowiedział się od innych. W tonie, którym
owo pytanie zadał dosłyszeć można było autentyczną życzliwość i nawet głębokie,
wzruszające, aczkolwiek nienatarczywe

współczucie.

Podziękowawszy mu grzecznie, odpowiedziałam, że matka ma się znacznie lepiej,
niż można byłoby oczekiwać.

– Jakie ma teraz plany? – brzmiało jego następne pytanie.

Wielu uznałoby je za nazbyt zuchwałe i odpowiedź, której by udzielili byłaby
wymijająca. Coś takiego w ogóle nie przyszło mi jednak do głowy i pokrótce, choć
otwarcie, opowiedziałam mu o nadziejach i zamiarach swojej matki.

– Czy oznacza to, że wkrótce stąd pani wyjedzie?

– Tak, już za miesiąc.

Pan Westo

n zamilkł na chwilę, jak gdyby nad czymś się zastanawiając. Liczyłam na

to, że gdy znów się odezwie, uczyni to po to, by powiedzieć mi, jak bardzo nad
tym ubolewa. Ale on tylko rzekł:

– Zapewne rada będzie pani opuścić to miejsce?

– Z pewnych powodów tak.

– Ale tylko z pewnych powodów. Jestem ciekaw, czy miałaby pani jakiś powód, by
chcieć tu zostać.

Jego słowa po trosze mnie rozgniewały, bowiem poczułam się nimi

zakłopotana. Miałam tylko jeden powód, by tu zostać – powód, który trzymałam w

głębokiej tajemnicy i którego nie miał prawa się doszukiwać.

– Dlaczego zakłada pan, że nie lubię tego miejsca? – zapytałam.

– Sama mi pani o tym powiedziała – odrzekł stanowczym tonem. – W każdym razie
stwierdziła pani, że nie mogłaby być szczęśliwa bez przyjaciół. I że tutaj pani
takowych nie posiada

– ani nie ma nawet perspektyw na zawarcie tu jakiejkolwiek

przyjaźni. A poza tym wiem, że nie może pani lubić tej okolicy.

– Ale jeśli dobrze

pan pamięta,

powiedziałam – lub zamierzałam powiedzieć – że nie mogłabym być szczęśliwa, nie

mając żadnego przyjaciela na tym świecie. Nie jestem aż tak nierozsądna, by
oczekiwać, że ktoś taki zawsze przy mnie będzie. Sądzę, że potrafiłabym być
szczęśliwa, mieszkając nawet w domu pełnym wrogów, gdyby tylko… – lecz nie, tej
myśli nie mogłam wypowiedzieć do końca na głos… Zamilkłam i zaraz pospiesznie

background image

dodałam: – A zresztą, opuszczając miejsce, w którym spędziło się kilka lat swojego
życia, nie można nie czuć żalu.

Czy

będzie pani czuła żal,

roz

stając się z panną Murray, swoją jedyną obecnie uczennicą i jedyną

towarzyszką?

– W pewnym sensie na pewno. Z jej starszą siostrą także rozstawałam się z
niejakim żalem.

– Wyobrażam sobie.

– Hm, panna Matylda dorównuje… nie, pod jednym względem jest nawet lepsza od
swojej siostry.

– Pod jakim względem?

– Jest prawdomówna.

– A jej siostra taka nie jest?

– Nie twierdzę, że jest całkowicie pozbawiona prawdomówności, ale

muszę przyznać, że nie brakuje jej też przebiegłości.

– Przebiegłości? Wiedziałem, że jest lekkomyślna i próżna, a teraz… Nietrudno
byłoby mi uwierzyć w to, że jest również przebiegła… Tak, to wyjaśnia kilka
kwestii, które dotąd nieco mnie zastanawiały – dodał w zamyśleniu.

Potem skierował rozmowę na tematy bardziej ogólne i pożegnał się ze mną dopiero
wtedy, gdy dotarliśmy prawie do bram parku – towarzysząc mi aż do tego miejsca,
musiał zboczyć nieco z własnego kursu, bowiem teraz zawrócił i skręcił w drogę
Moss-lane,

którą minęliśmy pewien czas temu. Z całą pewnością nad tym nie ubolewałam i

jeśli w moim sercu pojawił się żal, wynikał on z tego, że mój towarzysz już sobie
poszedł, że nie ma go już u mego boku i że tamta krótka, przyjemna rozmowa
dobiegła końca. Nawet jednym słowem nie wspomniał o miłości, nie napomknął nic
swoich uczuciach, a mimo to byłam niebotycznie szczęśliwa. Wystarczyło mi iść obok
niego, słuchać tego, co miał do powiedzenia i wiedzieć, że uważa mnie za osobę
wartą tego, by do niej mówić – zdolną zrozumieć i należycie docenić jego słowa…

„Tak, Edwardzie Westonie, nawet w domu pełnym wrogów potrafiłabym być

szczęśliwa, gdybym tylko miała przyjaciela, który prawdziwie, głęboko i wiernie by
mnie kochał i który byłby tobą… Nawet gdyby dzieliło mnie od niego wiele mil i
bardzo rzadko byśmy się ze sobą kontaktowali… i nawet gdyby przytłaczał mnie
ogrom trudu i zmartwień… Byłabym niewyobrażalnie szczęśliwa! Ale kto wie –

background image

mówiłam do siebie w duchu, idąc przez park – kto wie, co przyniesie ten miesiąc?
Żyję już na tym świecie prawie dwadzieścia trzy lata, dużo

wycierpiałam i doświadczyłam bardzo niewiele radości. Lecz czy całe moje życie ma

być zasnute chmurami? Czy nie istnieje szansa na to, że Bóg jeszcze wysłucha
moich modlitw, rozpr

oszy te ponure cienie i podaruje mi jakiś promień słońca?

Czy też do końca będzie odmawiał mi błogosławieństw, którymi tak hojnie obdarza
innych? Czy nie mam prawa do nadziei?”

Przez pewien czas jeszcze żywiłam ową nadzieję, ale niestety! Czas pędził
nieubłaganie, mijał tydzień za tygodniem, ale nie licząc niedzielnych nabożeństw i z
wyjątkiem dwóch przelotnych spotkań, do których doszło

w obecności Matyldy i podczas których prawie nie zamieniliśmy ze sobą słowa, w

ogóle pana Westona nie widywa

łam.

I wreszcie nadeszła moja ostatnia niedziela w Horton i moja ostatnia wizyta w
tamtejszym kościele. W trakcie kazania częstokroć byłam bliska płaczu

– nie potrafiłam przestać myśleć o tym, że nigdy więcej nie usłyszę już, jak on
przemawia… i że nigdy, czego byłam pewna, nie będzie mi już dane słuchać tak
wspaniałego mówcy. Nabożeństwo dobiegło końca, wierni ruszyli do wyjścia, a ja
musiałam pójść w ich ślady… A więc już nigdy nie miałam go zobaczyć i usłyszeć
jego głosu…

Gdy wyszłyśmy na kościelny dziedziniec, Matyldę osaczyły panny Green, które

poczęły wypytywać ją o siostrę i jakieś inne sprawy. Pragnęłam tylko, by
sobie poszły i byśmy mogły wrócić do Horton Lodge, gdzie w czterech ścianach
swojego pokoju czy w jakim innym

cichym zakątku mogłabym się poddać swoim

emocjom i zapłakać nad fałszywymi nadziejami i próżnymi złudzeniami, które
dotychczas żywiłam… Tylko ten jeden raz. A potem zamierzałam raz na zawsze
pożegnać się z bezowocnymi marzeniami i pilnować, by odtąd umysłu

mojego nie zaprzątało nic poza trzeźwą, namacalną i ponurą rzeczywistością.

Jednak w tej samej chwili, w której podejmowałam w duchu te stanowcze
postanowienia, usłyszałam za sobą cichy głos:

– Domyślam się, że wyjeżdża pani w tym tygodniu, panno Grey?

– Tak – odparłam. Dźwięk jego głosu bardzo mnie spłoszył i gdybym była
usposobiona histerycznie, z pewnością czymś bym się w owej chwili zdradziła.
Ale, dzięki Bogu, nie byłam.

– Zatem – powiedział pan Weston –

chciałbym się z panią pożegnać, bo

background image

istnieje nikłe prawdopodobieństwo, że jeszcze uda mi się panią spotkać przed jej
wyjazdem.

Do

widzenia,

panie Weston

– rzekłam.

Och, ile wysiłku kosztowało mnie wypowiedzenie tych słów ze spokojem! Kiedy
podałam mu swoją dłoń, on chwycił ją i przytrzymując przez kilka chwil w swojej,
rzekł:

– Być może znów się spotkamy. Czy to by dla pani coś znaczyło?

– Tak, byłabym z tego bardzo rada.

N i e mogłabym powiedzieć mniej. Pan Weston serdecznie ścisnął moją dłoń, po
czym odsz

edł. Teraz znów

byłam szczęśliwa… choć też bardziej niż kiedykolwiek dotąd skłonna wybuchnąć

płaczem. Gdyby w tamtej chwili ktokolwiek zmusił mnie do powiedzenia
czegokolwiek, z moich ust bez wątpienia wydobyłby się szloch. Nie mogłam
powstrzymać łez, które zbierały się w moich oczach. Idąc obok panny Murray z
twarzą zwróconą w drugą stronę, ignorowałam jej uwagi, dopóki nie wrzasnęła, że
muszę być albo głucha, albo głupia. Wówczas to, niczym ktoś wyrwany z chwili
zadumy, spojrzałam na nią i zapytałam, co takiego mówiła.

Rozdział XXI Szkoła

Opuściwszy Horton Lodge, wyruszyłam do A., by dołączyć do matki, która od
pewnego czasu mieszkała już w naszym nowym domu. Zastałam ją w dobrym
zdrowiu i w lepszym ni

ż dawniej nastroju – można by go nawet określić

pogodnym, choć jej ogólne zachowanie było rzeczowe i stonowane. Na samym
początku miałyśmy tylko trzy

pensjonarki i pół tuzina dochodzących uczennic, ale wierzyłyśmy, że za sprawą

naszej

pilnej, wytężonej pracy liczba naszych podopiecznych wkrótce się powiększy.

Z niespożytą energią rzuciłam się w wir obowiązków tego nowego dla mnie
trybu życia. Rzekłam „nowego”, bowiem zaiste istniała znacząca różnica pomiędzy
pracą w należącej do mnie i mojej matki szkole a byciem najemnicą u obcych mi
ludzi

– pogardzaną i deptaną przez młodych i starych. Dlatego też przez kilka

pierwszych tygodni bynajmniej nie czułam się nieszczęśliwa. „Być może znów
się spotkamy. Czy to by dla pani coś znaczyło?” – owe słowa nadal dźwięczały w
moich uszach i mieszkały w moim sercu; były moim potajemnym pocieszeniem i
wsparciem.

background image

„Znów go zobaczę…”, „Przyjedzie mnie odwiedzić…”, „Napisze do mnie…” – żadne z
zapewnień, które szeptała mi do ucha Nadzieja nie zdawało się nieprawdopodobne.
Udawałam sama przed sobą, że drwię sobie z niej i że nie wierzę nawet w
połowę jej obietnic, lecz byłam dużo bardziej łatwowierna, niż sądziłam. Dlaczego
bowiem serce niemal wyrywało się z mojej piersi, gdy

dawało się słyszeć pukanie do drzwi frontowych i zaraz pojawiała się służąca,

która oznajmiała matce, że jakiś dżentelmen pragnie się z nią zobaczyć? I dlaczego
przez resztę dnia byłam w podłym nastroju, kiedy okazywało się, że to tylko
nauczyciel muzyki szukający zatrudnienia w naszej szkole? Dlaczego na chwilę
zapierało mi dech w piersiach, gdy po odebraniu od listonosza poczty matka
mówiła do mnie: „Agnes, ten jest do ciebie”, po czym rzucała w moją stronę
jeden z listów? Dlaczego gorący rumieniec oblewał moje policzki, kiedy

dostrzegałam, że ów list zaadresowany jest męskim pismem? I dlaczego – och! –

dlaczego wypełniało mnie to zimne, mdłe uczucie zawodu, gdy rozdarłszy kopertę,
uświadamiałam sobie, że to tylko list od Mary, który z jakichś niewiadomych
powodów został zaadresowany przez jej męża?

A więc doszło już do tego, że po otrzymaniu listu od swojej jedynej siostry, czułam
się zawiedziona? I to dlatego, że jego autorem nie był pewien w gruncie rzeczy
nieznajomy mi człowiek? Kochana Mary! Zapewne pisała go, wyobrażając sobie,
jak bardzo się ucieszę, gdy do mnie dotrze!

W takiej sytuacji powinnam była go odłożyć i zaczekać na chwilę, w której

znajdowałabym się w bardziej odpowiednim nastroju i bardziej zasługiwała na
zapoznanie się z jego treścią. Ale wyczekująco patrzyła na mnie matka, która chciała
wiedzieć, czy list zawiera jakie ważne nowiny. Zatem przeczytawszy go, wręczałam
go jej, a następnie udawałam się do pokoju szkolnego. Ale zajęta swoimi
nauczycielskimi obowiązkami, poprawiając błędy swoich uczennic i ganiąc je za
ich zaniedbania, w duchu znacznie surowiej napominałam samą siebie.

„Jakże musisz być głupia – mówiła ta sroższa część mojej jaźni. – Jak w ogóle

mogłaś sobie wyobrażać, że on do ciebie napisze? Albo że cię odwiedzi

– lub że przez wzgląd na ciebie zada sobie jakikolwiek trud? Jakie masz podstawy,
by wierzyć, że on w ogóle o tobie myśli?”

W odpowiedzi Nadzieja przywoływała wspomnienie tamtej ostatniej, krótkiej
rozmowy, powtarzała mi jego ówczesne słowa, przypominała mi ton jego głosu i
tamten znaczący, aczkolwiek delikatny uścisk jego dłoni, który zdawał się mówić:
„Zaufaj mi”.

„Absolutna niedorzeczność… zwykły wytwór wyobraźni, którego powinnaś się

wstydzić. Gdybyś tylko wzięła pod uwagę swoją nieatrakcyjną powierzchowność,
swoją antypatyczną powściągliwość i głupią nieśmiałość, przez które musisz
wydawać się zimna, nudna, nieporadna i być może też zgorzkniała… gdybyś już na

background image

samym początku uwzględniła to wszystko, nigdy nie przyszłyby ci do głowy podobnie
zuchwałe myśli. Ale ponieważ nie miałaś dość zdrowego rozsądku, teraz nie
pozostaje ci nic innego, jak okazać skruchę, powziąć mocne postanowienie poprawy
i skończyć z tym raz na zawsze”.

Nie mogę powiedzieć, że bezwzględnie podporządkowałam się tym nakazom własnej
duszy. Lecz wszystkie przedstawiane przez nią argumenty stawały się coraz bardziej
przekonujące, w miarę jak dni mijały, a dżentelmen nie dawał znaku życia. Wreszcie
całkiem straciłam nadzieję, bo nawet moje serce przyznało, że pielęgnowanie jej w
sobie jest daremne. Ale mimo to nadal rozmyślałam o panu Westonie, nosiłam w
sercu jego obraz, zachowałam w pamięci tyle jego słów, spojrzeń i gestów, ile
zdołałam

i dumałam nad jego przymiotami, jego drobnymi dziwactwami i właściwie nad

wszystkim, co w nim zaobserwowałam, co na jego temat usłyszałam i co sobie o nim
wyobrażałam.

– Agnes, wydaje mi się, że to morskie powietrze i zmiana miejsca zamieszkania
nie podziałały na ciebie korzystnie – powiedziała moja matka, gdy pewnego ranka
w okresie ferii wielkanocnych obydwie zajęte byłyśmy swoimi robótkami. – Nigdy nie
widziałam cię tak nieszczęśliwej. To pewnie przez to, że za dużo czasu spędzasz na
siedząco i za bardzo przejmujesz się troskami pokoju

szkolnego. Powinnaś nauczyć się pogody ducha, zażywać więcej ruchu, a bardziej

męczące zadania zostawiać mnie.

Zapewniłam ją, że praca mi nie szkodzi i że czuję się całkiem dobrze, a jeśli nawet
coś mi dokucza, skoro tylko skończą się te męczące, wiosenne miesiące i zacznie
się lato, wszystko minie i stanę się tak silna i zdrowa, jaką życzyłaby sobie mnie
widzieć. Tak naprawdę jednak jej słowa wystraszyły mnie. Zdawałam sobie sprawę z
tego, że robię się coraz słabsza, że brakuje mi apetytu i że stałam się
apatyczna i przygnębiona. I wiedziałam, że jeśli on istotnie o mnie nie dba, jeśli
nigdy

więcej go nie zobaczę i jeśli skosztowanie radości, którą daje miłość doprawdy nie

jest mi przeznaczone, moje życie będzie okrutnym ciężarem. I gdyby tylko Ojciec
Niebieski mnie do siebie wezwał, rada byłabym zasnąć snem wiecznym. Jednak
umrzeć i zostawić matkę samą? Byłam samolubną, nic nie wartą córką, skoro choć
na jedną chwilę o niej zapomniałam! Czy szczęście jej nie zależało w dużej mierze
ode mnie? I czy nie byłam też odpowiedzialna za dobro naszych podopiecznych?
Czy powinnam cofać się przed zadaniem, które postawił

przede mną Bóg tylko dlatego, że otrzymane od niego życie nie przypadło mi do

gustu? „Nie, z Jego pomocą podniosę się na nogi i zacznę pilnie przykładać się do
pracy, którą mi wyznaczył. A jeśli mnie samej nie czeka na tym świecie szczęście,

background image

będę dbała o szczęście tych, którzy żyją wokół mnie. I być może w życiu
wiecznym doczekam się jakiej nagrody”.

Na początku czerwca otrzymałam list od Lady Ashby, dawnej panny Murray. Pisała
już do mnie kilkukrotnie z rozmaitych miejsc, które odwiedzała podczas swojej
po

dróży poślubnej, a treść jej listów przepełniona była

radością i zapewnieniami o tym, jak bardzo jest szczęśliwa. Za każdym razem

dziwiło mnie to, że pamiętała o mnie pośród owego chaosu wrażeń i
przyjemności. Po jakimś czasie jednak jej listy przestały przychodzić i zdawało się, że
o mnie zapomniała. Rzecz jasna, nie zmartwiło mnie to nadmiernie, choć często
zastanawiałam się, jak się jej żyje. I kiedy ni stąd, ni zowąd po siedmiu
miesiącach milczenia z jej strony pojawił się ten niespodziewany list, nawet się
ucieszyłam.

Wysłany został z Ashby Park, gdzie ona i jej mąż, dzieląc uprzednio swój czas
pomiędzy Europę i Londyn,

wreszcie osiedli na stałe. Na początku gorąco przeprosiła, że przez tak długi czas

mnie zaniedbywała, zapewniła, że o mnie nie zapomniała i że często wiele razy
zaczynała już do mnie pisać, etc., etc., ale zawsze znalazło się coś, co jej
przeszkodziło. Przyznała, że prowadziła dotąd utracjuszowski tryb życia i że
zapewne zarzuciłabym jej lekkomyślność i zepsucie, lecz mimo to często o mnie
myślała i nade wszystko pragnęłaby się ze mną zobaczyć.

„Jesteśmy w Ashby Park już od kilku dni – pisała. – Nie mamy tutaj żadnego
towarzystwa i wszystko wskazuje na to,

że czekają nas doprawdy nudne dni. Jak pani wiadomo, nigdy nie pragnęłam żyć

wraz ze swoim mężem niczym dwa gołąbki w gnieździe i liczę na to, że zlituje się
Pani nade mną i nas odwiedzi. Domyślam się, że Jej letnie wakacje zaczynają się,
tak jak to zazwyczaj bywa, w czerwcu

, zatem nie może się Pani wymawiać

brakiem czasu i musi do nas przyjechać. Zaiste umrę, jeśli Pani tego nie uczyni.
Chcę, by odwiedziła mnie Pani jako przyjaciółka i zabawiła u nas długi czas. Jak już
wspomniałam, nikogo tutaj nie ma, poza Sir Thomasem i starą Lady Ashby, ale
proszę się nimi nie przejmować – nie będą nam się

zanadto naprzykrzali swoim towarzystwem. Poza tym dostanie Pani swój własny

pokój, w którym zawsze będzie mogła się ukryć i nie zabraknie Jej książek. Nie
pamiętam, czy lubi Pani dzieci; jeśli tak, przyjemność sprawi Jej zobaczenie
mojego… To niewątpliwie najbardziej urocze niemowlę pod słońcem… tym bardziej,
że się nim nie zajmuję – już na samym początku postanowiłam, że nie będę sobie
tym zawracała głowy. Niestety to dziewczynka, czego Sir Thomas nigdy mi nie
wybaczył. W każdym razie obiecuję, że skoro tylko moja córka zacznie mówić,
będzie mogła Pani

background image

zostać jej guwernantką i wychować ją tak, jak należy, czyniąc z niej dużo lepszą
kobietę od tej, którą jest jej mama… I zobaczy Pani także mojego pudelka –
zachwycające, małe stworzenie przywiezione z Paryża… i dwa znakomite,
włoskie malowidła, które kosztowały krocie… zapomniałam nazwisko artysty, który je
namalował… Bez wątpienia dopatrzy się w nich Pani wielu cudownych zalet, które
będzie musiała mi Pani uświadomić… A poza tym mam wiele eleganckich bibelotów,
które kupiłam w Rzymie i w innych miastach… I zobaczy pani wreszcie mój

nowy dom i otaczający go park – ten sam wspaniały dom, którego dawniej tak

pragnęłam. Jednak jakże dalece nadzieja na posiadanie przewyższa samą
przyjemność posiadania…! To dopiero złota myśl! Zapewniam, że stałam się
poważną, starą matroną i podczas swojej wizyty będzie mogła Pani nasycić
oczy tą wspaniałą metamorfozą. Proszę zwrotną pocztą powiadomić mnie, w
jakim dniu rozpoczynają się Pani wakacje i obiecać mi, że przyjedzie zaraz
nazajutrz i zostanie aż do samego ich końca… z litości nad – Szczerze Pani
oddaną Rozalią Ashby”.

Pokazawszy ten

przedziwny list

swojej matce, zapytałam ją, jak jej zdaniem powinnam postąpić. Matka poradziła mi,

ażebym pojechała, a ja postanowiłam pójść za jej radą, jako że nie miałam nic
przeciwko temu, by zobaczyć się z Lady Ashby i byłam ciekawa jej dziecka, ale
przede wszys

tkim pragnęłam ją w jakiś sposób wesprzeć, gdyż domyślałam się, że

musi być nieszczęśliwa – w przeciwnym razie nigdy nie zwróciłaby się do mnie z taką
prośbą.

Czułam jednak, że przyjmując jej zaproszenie, zdobywam się na pewne poświęcenie
i poniekąd występuję przeciw swoim własnym uczuciom, toteż

postanowiłam, że moja wizyta nie będzie trwała dłużej niż kilka dni. Ale nie mogę

zaprzeczyć: pewnym pocieszeniem była dla mnie myśl, że Ashby Park znajduje się w
pobliżu Horton i że być może dzięki temu uda mi się spotkać pana Westona lub
choćby coś na jego temat usłyszeć.

Rozdział XXII Wizyta

Ashby Park bez wątpienia było zachwycającą rezydencją. Z zewnątrz dom wyglądał
imponująco, wewnątrz był przestronny i elegancki, a do tego otaczał go piękny,
rozległy park – piękny w głównej mierze dzięki rosnącym w nim wspaniałym,
starym drzewom, zamieszkującym go stadom majestatycznych jeleni,
połyskującej w nim tafli wielkiego stawu

background image

i rozciągającemu się za nim wiekowemu lasowi, bowiem okoliczny krajobraz
pozbawiony był różnorodności i owej falistości, która zwykle tak wiele uroku dodaje
parkowej scenerii.

A więc tak właśnie wyglądało miejsce, które Rozalia Murray tak bardzo pragnęła
móc nazywać swoim i dla którego gotowa była przystać na każdy warunek –
niezależnie od tego, jaką cenę musiałaby zapłacić za przywilej bycia jego panią i
bez względu na to, z kim musiałaby dzielić radość jego posiadania! Jednak nie chcę
w tej chwili jej potępiać.

Przyjęła

mnie bardzo

serdecznie

i z nieudawaną radością, mimo że byłam zaledwie córką ubogiego duchownego i

zwykłą nauczycielką. Ku mojemu zaskoczeniu zadała sobie również nieco trudu, by
uczynić mój pobyt w jej domu przyjemnym. Co prawda, najwyraźniej spodziewała się,
że poczuję się oszołomiona wspaniałościami, pośród których żyła i muszę wyznać,
że sposób w jaki próbowała mnie uspokajać i dodawać mi odwagi w obliczu
tego przytłaczającego przepychu nieco mnie irytował.

Czy to na skutek nadmiernego używania życia, czy też jakiego podobnie
szkodliwego zwyczaju, bardzo

się zmieniła i można by pomyśleć, że od chwili, w której widziałam ją po raz ostatni

minęło dwanaście lat, a nie miesięcy. Jej figura wychudła, cera straciła świeżość, jej
ruchom brakowało dawnej wyrazistości, a jej zachowanie stało się mniej wylewne.
Zastanawiałam się, czy czuje się nieszczęśliwa, ale uznałam, że nie moją rolą jest o
to pytać. I choć być może mogłabym spróbować nakłonić ją do zwierzeń, nie
zamierzałam naprzykrzać się jej pytaniami, jeśli okazałoby się, że swoje małżeńskie
troski woli zatrzymać dla siebie.

Na początku więc zapytałam tylko o jej zdrowie i ogólne samopoczucie oraz

uczyniłam kilka uwag na temat urody parku oraz owej małej dziewczynki, która
powinna była urodzić się chłopcem. Było to maleńkie, siedmio- lub ośmiotygodniowe
niemowlę, wobec którego matka nie przejawiała jednak większego zainteresowania
czy uczuć.

Zaraz po moim przyjeździe Lady Ashby poleciła służącej zaprowadzić mnie do mojej
sypialni i dopilnow

ać, by niczego mi w niej nie brakowało: był to niewielki, skromnie

urządzony, ale dość wygodny pokój.

Kiedy uwolniwszy się od swojego podróżnego odzienia, zeszłam ponownie na dół,

pani domu osobiście zaprowadziła mnie do pokoju, z którego miałam korzystać,
ilekroć chciałabym pobyć sama lub podczas gdy ona byłaby zajęta przyjmowaniem
gości czy dotrzymywaniem towarzystwa swojej teściowej. Był to cichy, schludny
salonik i bynajmniej nie bolałam nad tym, że zapewniono mi tego rodzaju przystań.

background image

– Później pokażę pani jeszcze bibliotekę – powiedziała. – Nigdy nie przyglądałam się
jej półkom, ale jestem pewna, że uginają się od mądrych

książek i będzie pani mogła szperać sobie wśród nich do woli. A teraz czas na

pani podwieczorek. Zbliża się wprawdzie dopiero pora obiadowa, ale o ile pamiętam
zwykła pani jadać obiad o pierwszej, więc pomyślałam, że o tej porze bardziej będzie
pani odpowiadała filiżanka herbaty. A obiad będzie pani jadała wtedy, kiedy my
jadamy lunch. Podwieczorek może pani kazać przynosić sobie do tego pokoju,
dzięki czemu uniknie konieczności dzielenia stołu z Lady Ashby i z Sir Thomasem –
co mogłoby być dla pani niezręczne… nie niezręczne, a raczej… hm, wie pani, co
mam na myśli… Sądzę, że nie do

końca by

się

to

pani podoba

ło,

zwłaszcza, że

od

czasu do

czasu

przyjmujemy na obiedzie gości.

– Oczywiście – odrzekłam. – To, co pani zaproponowała brzmi bardzo rozsądnie. Ale
jeśli nie ma pani nic przeciwko temu, wszystkie swoje posiłki wolałabym
spożywać tutaj.

– Dlaczego?

– Domyślam się, że to by bardziej odpowiadało Lady Ashby i Sir Thomasowi.

– Nic z tych rzeczy!

– W każdym razie mnie samej by to bardziej odpowiadało.

Mimo

że

z

początku

słabo

protestowała, wkrótce ustąpiła. I nie mogłam nie zauważyć, że odetchnęła z ulgą.

– A teraz proszę pójść ze mną do bawialni – powiedziała. – Mimo że dzwonił
dzwonek wzywający do przebrania się do obiadu, jeszcze nie pójdę. Strojenie się nie
ma sensu, jeśli wokół nie ma nikogo, kto by nas oglądał. Zresztą mam ochotę na
małą pogawędkę.

Bawialnia była imponującym, bardzo wytwornie umeblowanym pomieszczeniem.
Lady Ashby pokazała mi swojego tłuściutkiego, francuskiego pudelka, który leżał
skulony na

jedwabnej poduszce, a następnie dwa piękne, włoskie obrazy, którym jednak nie

pozwoliła mi się teraz dokładnie przyjrzeć, bowiem bardziej zależało jej na tym, bym
obejrzała jej mały, zdobiony klejnocikami zegarek przywieziony z Genewy. Potem
oprowadziła mnie po całym pokoju, zwracając moją uwagę na rozmaite okazy
sztuki sprowadzone z Włoch, elegancki, niewielki czasomierz, kilka popiersi, małe,

background image

pełne wdzięku figurki i pięknie rzeźbione wazony z marmuru. Mówiła o tych
przedmiotach z ożywieniem i z uśmiechem zadowolenia słuchała moich pełnych

podziwu komentarzy. Niebawem jednak spoważniała i z jej ust wydobyło się pełne

melancholii westchnienie, jak gdyby za jego pomocą chciała wyrazić swoje
ubolewanie nad tym, jak trudno jest zaspokoić podobnymi błahostkami nienasycone
pragnienia ludzkiego serca.

Wyciągając się na kanapie, gestem dłoni poprosiła, bym usiadła w
głębokim fotelu, który stał naprzeciw

– nie obok kominka, lecz przy oknie, bowiem trzeba pamiętać, że był to ciepły,
letni wieczór drugiej połowy czerwca. Przez chwilę siedziałam w milczeniu,
rozkoszując się nieruchomym, czystym powietrzem

i

rozciągającym

się

przede

mną,

zachwycającym

widokiem

na

zazieleniony, skąpany w żółtym świetle

zachodzącego słońca park. Jednakże musiałam wykorzystać tę chwilę ciszy i zadać
Lady Ashby kilka pytań, to najważniejsze pozostawiając na koniec.

Zaczęłam zatem, pytając o pana i panią Murray, a następnie o pannę Matyldę i
jej braci. W odpowiedzi usłyszałam, że papa nabawił się podagry, przez co stał
się ostatnio bardzo drażliwy, ale ani myślał wyrzec się swoich ulubionych win i
obfitych posiłków i pokłócił się ze swoim

lekarzem, który ośmielił się mu zakomunikować, że dopóki będzie żył w taki

sposób, nie pomoże mu żadne lekarstwo. Dowiedziałam się też, że mama i pozostali
mają się dobrze: Matylda nadal była dzika i lekkomyślna, ale miała obecnie bardzo
wytworną guwernantkę, jej zachowanie uległo znacznej poprawie i wkrótce miała
zadebiutować w towarzystwie. Natomiast John i Charles (którzy teraz na czas
wakacji przebywali w domu) byli w powszechnym mniemaniu

„wspaniałymi, śmiałymi i niesfornymi chłopcami”.

– A jak żyje się innym? – zapytałam.

– Na przykład Greenom?

– Ach! Pan Green ma złamane serce, jak się pani orientuje – odrzekła Rozalia,
leniwie się uśmiechając. – Jeszcze nie doszedł do siebie po tamtym rozczarowaniu i,
jak sądzę, nigdy się z niego nie otrząśnie. Pisane jest mu bycie starym kawalerem.
A jego siostry robią co mogą, by znaleźć sobie mężów.

– A Melthamowie?

background image

– Och, podejrzewam, że żyją tak jak zawsze. Jednak pomijając Harry’ego, bardzo
niewiele wiem na ich temat

– rzekła, rumieniąc się nieco i znów się uśmiechając. –

Gdy mieszkaliśmy w Londynie, często go widywałam, bo

jak t

ylko dowiedział się, gdzie jesteśmy, przyjechał do miasta – pozornie po to, by

odwiedzić swojego brata. Lecz albo chodził za mną niczym cień, dokądkolwiek bym
się nie udała, albo pojawiał się nagle przede mną niczym lustrzane odbicie. Ale
proszę się nie oburzać, panno Grey, zachowywałam się z wielką rozwagą,
zapewniam panią. Jednak jeśli inni nas podziwiają, nic nie możemy na to poradzić.

Biedaczysko! Nie był moim jedynym wielbicielem, ale zdecydowanie wyróżniał się na
tle pozostałych i był z nich wszystkich, jak sądzę, najbardziej

mi oddany. I temu wstrętnemu… hm, i Sir Thomasowi nie spodobało się to, że

tamten wszędzie za mną chodzi… a może skłoniła go do tego moja rozrzutność,
nie wiem, co dokładnie – w każdym razie w jednej chwili podjął decyzję o powrocie
na wieś, gdzie, jak sądzę, do końca swoich dni będę odgrywała rolę pustelnicy.

Lady Ashby przygryzła wargę i mściwym wzrokiem rozejrzała się po owej
wspaniałej posiadłości, o której niegdyś tak marzyła.

– A pan Hatfield? – zapytałam. – Co się z nim dzieje?

Znów

się

rozchmurzyła

i

wesoło

odrzekła:

– Och! Niedawno poślubił pewną starą pannę, uznając, że jej ciężka sakiewka
ważniejsza jest od jej zwiędłej urody i licząc na to, że złoto da mu to, czego nie dała
mu miłość. Ha, ha!

– Cóż, myślę, że omówiłyśmy już wszystkich – z wyjątkiem pana Westona… Jak on
żyje?

– Doprawdy nie wiem. Wyjechał z Horton.

– Jak dawno? I dokąd pojechał?

– Nie wiem nic na jego temat – odparła, ziewając. – Jedynie to, że wyjechał około
miesiąca temu i że parafianie podnieśli z tego powodu

larum

– ku wielkiemu niezadowoleniu pana Hatfielda, który Westona nie lubił,

ponieważ uważał, że miał on zbyt duży wpływ na prostych ludzi, a do tego nie był mu
wystarczająco posłuszny. Ale teraz naprawdę muszę pójść się przebrać. Za chwilę
odezwie się drugi dzwonek, a gdybym pojawiła się w jadalni w tym stroju,
Lady Ashby miałaby używanie. Jakie to dziwne, że nie można być panią siebie we
własnym domu! Proszę zadzwonić, a ja poślę po służącą i polecę, by przyniesiono
pani herbatę. Proszę tylko pomyśleć o tej nieznośnej kobiecie…

background image

– O jakiej kobiecie? Służącej?

– Nie, o mojej teściowej – i o nieszczęsnym błędzie, który popełniłam!
Zamiast pozwolić jej wyprowadzić się stąd do jakiego innego domu, co sama
zaproponowała po ślubie, byłam na tyle głupia, że poprosiłam, by tu została i
nadzorowała wszystkie domowe sprawy – bowiem po pierwsze, miałam nadzieję, że
większą część roku będziemy spędzali w mieście, a po drugie: przerażała
mnie myśl o kierowaniu całą armią służących, wydawaniu im dyspozycji odnośnie
obiadu, przyjmowaniu gości i całej reszcie. Miałam nadzieję, że teściowa

będzie mnie wspierać swoim doświadczeniem i nigdy nie przyszłoby mi do głowy, że

okaże się uzurpatorką, despotką, szpiegiem i wszystkim, co najgorsze. Wolałabym,
żeby umarła!

Z tymi słowy odwróciła się, by wydać dyspozycje lokajowi, który od pół minuty
wyprostowany niczym struna stał w drzwiach.

Kiedy po jego odejściu zauważyłam, że musiał usłyszeć to, co powiedziała, odparła:

– Och, nie szkodzi! Nie przejmuję się lokajami, bo to zaledwie maszyny – nie dbają o
to, co mówią ich państwo

i nie śmieliby tego nikomu powtarzać. I kto by się martwił tym, co sobie myślą

– jeżeli w ogóle potrafią myśleć. Jeszcze tego by brakowało, byśmy musieli
pilnować się w obecności naszych służących!

Powiedziawszy to, pobiegła się przebrać, co oznaczało, że sama musiałam odnaleźć
drogę powrotną do swojego saloniku. W stosownym czasie przyniesiono mi herbatę,
a

potem siedziałam tam, rozmyślając o przeszłości Lady Ashby, o jej

obecnym życiu oraz o tym, jak niewiele dowiedziałam się na temat pana Westona
i jak nikłe miałam szanse

zobaczyć go jeszcze w swoim monotonnym, szarym życiu lub choćby o nim

usłyszeć. W końcu jednak, znużona swoimi myślami, pożałowałam, że nie wiem,
gdzie szukać owej biblioteki, o której wspominała pani domu i poczęłam się
zastanawiać, co powinnam ze sobą począć przez resztę dnia.

Jako że byłam zbyt biedna, by posiadać zegarek, tylko wydłużające się cienie mówiły
mi, jak szybko upływa czas. Kiedy zrobiło się całkiem ciemno, postanowiłam
zadzwonić na służbę, poprosić o to, by przyniesiono mi świecę i pójść spać.
Lecz nim zdążyłam

background image

t

o uczynić, zjawiła się wreszcie moja gospodyni, przepraszając, że tak długo

musiałam na nią czekać i całą winą za to obarczając „tę paskudną, starą kobietę”, jak
mówiła o swojej teściowej.

– Gdybym nie dotrzymywała jej towarzystwa w bawialni, podczas gdy Sir Thomas w
jadalni raczy się winem – powiedziała – nigdy by mi tego nie wybaczyła. A gdybym
wyszła z bawialni zaraz po jego przyjściu, byłby to niewybaczalny afront wobec jej
drogiego Thomasa. Ona nigdy nie zachowywała się w stosunku do swojego
męża w tak obraźliwy sposób.

Obecnie żony zdają się w ogóle nie pamiętać o uczuciach, ale za jej czasów było

inaczej… Zupełnie, jak gdyby z tego, że zostanę razem z nimi w pokoju miałoby
wyniknąć coś pożytecznego. A Sir Thomas tylko narzeka i utyskuje, gdy jest w
złym humorze albo prawi obrzydliwe niedorzeczności, gdy jest w dobrym, choć
ostatnimi czasy

– jako że poza nadużywaniem wina nie ma tutaj żadnego innego

zajęcia – najczęściej tylko zasypia pijany na sofie.

– Dlaczego nie spróbuje pani zająć jego uwagi czym innym i namówić do
zaprzestania tego zwyczaju? Jestem pewna, że daru przekonywania

i umiejętności oczarowywania dżentelmenów mogłoby pani pozazdrościć wiele dam.

– Sądzi pani, że miałabym ochotę poświęcać się dla jego przyjemności? Nie, nie tak
wyobrażam sobie bycie żoną. To mąż powinien uprzyjemniać życie swojej żonie,
a nie na odwrót. I jeśli nie podoba mu się taka jaka jest i nie dziękuje za to, że ją
ma, oznacza to, że na nią nie zasługuje. To wszystko. I zapewniam panią, nie
będę zadawała sobie trudu, by do czegokolwiek go przekonywać. Wystarczy, że
muszę znosić jego obecność. Jednak bardzo mi przykro, że zostawiłam panią samą
na

tak długo, panno Grey. Jak spędziła pani ten czas?

– Głównie przyglądając się gawronom za oknem.

– Na nieba, jakże musiała się pani nudzić! Zaiste powinnam pokazać jej, gdzie jest
biblioteka. A pani powinna dzwonić na służbę za każdym razem, gdy będzie jej
czegoś brakowało. I proszę czuć się tutaj jak u siebie. Z pewnych samolubnych
powodów chcę, ażeby była pani zadowolona ze swojego pobytu w tym domu i
chcę, by została pani tutaj ze mną tak długo, jak będzie to możliwe i za kilka dni mi
nie uciekła, jak groziła pani na początku.

– Cóż, nie będę pani dłużej zatrzymywać. Proszę wracać do bawialni, bo jestem
teraz zmęczona i chętnie udam się na spoczynek.

Rozdział XXIII Park

background image

Gdy następnego ranka schodziłam na dół, zbliżała się ósma, o czym powiedziało mi
dobiegające z oddali bicie zegara. Śniadanie jeszcze na mnie nie czekało i nim mi je
przyniesiono, minęła ponad godzina. Cały ten czas żałowałam, że nadal nie wiem,
gdzie szukać biblioteki. Posiliwszy się w samotności, znów musiałam czekać
i kolejne półtorej godziny spędziłam

w wielk

im napięciu i niepewności co do tego, co powinnam ze sobą począć.

W końcu pojawiła się Lady Ashby. Przywitawszy się ze mną, oznajmiła, że właśnie
skończyła jeść śniadanie i teraz chciałaby wybrać się wraz ze mną na poranny
spacer po parku. Zapytała, o której godzinie się obudziłam, a
usłyszawszy odpowiedź, stwierdziła, że jest jej bardzo przykro i znów obiecała, że
pokaże mi, gdzie jest biblioteka.

Zaproponowałam, by zrobiła to od razu, na co ona się zgodziła pod warunkiem, że
nie będę teraz niczego czytać, bo chciała pokazać mi ogrody

i pospacerować, nim zrobi się na to za gorąco. Oczywiście przystałam na to.

Kiedy przechadzałyśmy się po parku, rozmawiając o tym, co udało się jej zobaczyć
i usłyszeć podczas jej licznych podróży, przejechał obok nas jakiś dżentelmen na
koniu. Mijając nas, spojrzał mi prosto w twarz, dzięki czemu miałam doskonałą
okazję zobaczyć, jak dokładnie wygląda. Był wysoki, bardzo wątłej budowy i nieco
przygarbiony. Twarz miał bladą, choć pokrytą krostami i nieprzyjemnie
zaczerwienioną wokół oczu, a rysy pospolite. Ogólnie sprawiał wrażenie człowieka
apatycznego i zgnuśniałego,

choć złowrogi wyraz jego ust oraz bezduszny wyraz jego oczu w pewien sposób owo

wrażenie burzyły.

– Nienawidzę tego człowieka! – powiedziała Lady Ashby szeptem pełnym goryczy.

– Kto to taki? – zapytałam, nie spodziewając się, że słowa te mogłyby dotyczyć jej
własnego męża.

– Sir Thomas Ashby – odparła z ponurym spokojem.

– I nienawidzi go pani, panno Murray? – byłam tak wstrząśnięta, że zwracając
się do niej, użyłam jej dawnego nazwiska.

– Tak, panno Grey, nienawidzę go

i gardzę nim! I gdyby go pani znała, nie winiłaby mnie za to.

– Ale przecież gdy za niego pani wychodziła, dobrze wiedziała, jaki jest.

background image

– Nie, tylko mi się tak zdawało. Nie znałam go nawet w połowie tak dobrze, jak znam
go teraz. Wiem, że mnie pani ostrzegała i żałuję, że nie posłuchałam wtedy pani rad,
lecz teraz jest już za późno. Moja mama, która powinna być mądrzejsza od nas
obydwu, nigdy

nie sprzeciwiała się temu małżeństwu – wprost przeciwnie. A poza

tym sądziłam, że on mnie ubóstwia i będzie mi na wszystko pozwalał – i z początku

tak robił, ale teraz w ogóle mu na mnie nie zależy. Jednak nie powinnam się tym

przejmować; mógłby sobie robić co tylko by chciał, gdyby pozwolił mi mieszkać w
Londynie albo zapraszać tutaj przyjaciół… Ale on postępuje tak, żeby to jemu było
dobrze i traktuje mnie jak swojego więźnia i niewolnicę. Kiedy zobaczył, że jego
towarzystwo nie jest

mi potrzebne do szczęścia i że inni doceniają mnie bardziej niż

on, samolubny łotr oskarżył mnie o skłonność do kokieterii i rozrzutności. I
począł znieważać Harry’ego Melthama, któremu nie jest godzien

nawet czyścić butów. I teraz muszę żyć na wsi niczym zakonnica, bo on lęka się, że

mogłabym go skompromitować albo zrujnować finansowo – jak gdyby sam nie był
dziesięciokroć gorszy ode mnie z tą swoją skłonnością do hazardu, ze swoimi
śpiewaczkami operowymi, ze swoimi butelkami wina i szklaneczkami brandy…
odrażający potwór! Och, oddałabym wszystkie bogactwa świata, gdybym tylko mogła
na nowo stać się panną Murray! To okropne, kiedy kobieta uświadamia sobie, że
jej życie, zdrowie i uroda przemijają u boku takiego łajdaka! – zawołała, wybuchając
płaczem.

Powiedziałam co mogłam, by ją pocieszyć i poradziłam jej, by najpierw łagodną

perswazją, życzliwością i dobrym przykładem postarała się zachęcić swojego
męża do poprawy, a jeśli jej wysiłki nie przyniosą żadnego rezultatu – by
spróbowała się od niego odciąć: by otoczyła się pancerzem swojej własnej prawości
i najmniej jak to tylko możliwe martwiła się nieprawością Sir Thomasa.
Zasugerowałam, by poszukała pocieszenia w wypełnianiu swoich obowiązków
względem Boga i swoich bliźnich, by zaufała Niebu i by zamiast myśleć o swoich
troskach, poświęciła

się wychowywaniu swojej córki. Zapewniłam ją, że miłość tej dziewczynki i

obserwowanie, jak rośnie w siłę i mądrość będą najhojniejszą nagrodą.

– Ale ja nie mogę się całkowicie oddać temu dziecku – powiedziała Lady Ashby. –
Ono może umrzeć – to nie jest wykluczone.

– Dzięki troskliwej opiece wiele delikatnych niemowląt wyrosło na silnych, dorosłych
ludzi.

– Tylko że ona może wyrosnąć na osobę nieznośnie podobną do swego ojca i
mogę ją przez to znienawidzić.

background image

– To mało prawdopodobne. Jest małą dziewczynką, bardzo podobną przy tym do
swojej matki.

– Mniejsza o to, lubiłabym ją bardziej, gdyby była chłopcem. Czy mogłabym z
radością patrzeć, jak dorasta, po to by kiedyś przyćmić mnie urodą i cieszyć się
przyjemnościami, które mnie są już do końca życia zakazane? Ale nawet zakładając,
że potrafiłabym być tak wspaniałomyślna i czerpać z tego radość – mimo wszystko
to tylko dziecko i nie potrafiłabym pokładać w nim wszystkich swoich nadziei. To tylko
nieco lepsze od pokładania całych swoich nadziei

w psie. A jeśli chodzi o mądrość

i dobroć, którą stara się mi pani wpoić, przyznaję: wszystko to brzmi bardzo pięknie i
słusznie i gdybym była dwadzieścia lat starsza, mogłabym z tych rad
skorzystać, ale póki jesteśmy młodzi, powinniśmy cieszyć się swoją młodością, a jeśli
inni nam na to nie pozwalają, mamy prawo ich nienawidzić!

– Najlepszym sposobem na zaznanie w życiu szczęścia jest niesienie innym dobra i
całkowite odrzucenie nienawiści. Religia uczy nas nie tego, jak powinniśmy
umierać, lecz tego, jak

powinniśmy żyć i im wcześniej nabierze pani mądrości i dobroci, tym więcej

szczęśliwych chwil uda jej się przeżyć. I mam dla pani jeszcze jedną radę, Lady
Ashby: proszę nie stawać się wrogiem swojej teściowej – proszę nie trzymać jej na
odległość ramienia i nie traktować z zazdrosną nieufnością. Nigdy jej nie spotkałam,
ale wiele na jej temat słyszałam i choć być może z pozoru jest zimna i wyniosła,
sądzę, że tych, którzy potrafią trafić do jej serca skłonna jest darzyć głębokim
uczuciem. I mimo że kocha swojego syna bezkrytyczną miłością, wyznaje
szlachetne zasady i potrafi słuchać głosu rozsądku. I gdyby

spróbowała pani pozyskać sobie jej względy i odnosiła się do niej w

życzliwy, otwarty sposób – lub nawet zwierzyła się jej ze swoich zmartwień… s w o i
c h prawdziwych zmartwień… wierzę, że z czasem stałaby się pani oddaną
przyjaciółką, pani wsparciem i pocieszeniem.

Obawiam się jednak, że moje rady nie przemawiały do tej nieszczęsnej młodej damy
i ponieważ czułam, że na niewiele się przydaję, mój pobyt w Ashby Park stał
się podwójnie bolesny. Zgodnie z tym, co obiecałam, trzeba mi było spędzić w tym
domu jeszcze dwa kolejne dni, jednak

trzeciego dnia wyjechałam z samego rana, usprawiedliwiając się tym, że moja

matka musi się czuć beze mnie samotna i niecierpliwie czekać na mój powrót.

Rozdział XXIV Plaża

background image

Nasza szkoła nie znajdowała się w sercu miasta: docierając do A. od północnego
zachodu szeroką, białą drogą, po obu jej stronach zobaczyć można było rząd
zacnie wyglądających domów z wąskimi ogródkami przed frontem, żaluzjami
w oknach i schodkami prowad

zącymi do schludnych drzwi o mosiężnych

klamkach. To właśnie w jednym

z owych domów mieszkałyśmy z matką, a wraz z nami nasze młode podopieczne.

Od morza dzieliła nas znaczna odległość i by do niego dotrzeć, trzeba było pokonać
labirynt ulic i

domów. Lecz morze było moją wielką radością i często gotowa

byłam przemierzyć całe miasto, by móc pospacerować jego brzegiem. Zachwycało
mnie o każdej porze dnia i o każdej porze roku, ale przede wszystkim wtedy, gdy
było wzburzone silnym wiatrem oraz podczas świeżych, letnich poranków.

Trzeciego dnia po powrocie z Ashby Park obudziłam się wcześnie rano… promienie
słońca przenikały przez

żaluzje i pomyślałam, jak miło byłoby przejść przez ciche ulice, a potem

pospacerować samotnie po plaży, podczas gdy połowa mieszkańców miasta
pogrążona byłaby jeszcze we śnie. Nie chcąc obudzić matki, bezgłośnie zeszłam
na dół i cicho odryglowałam drzwi. Kiedy kościelny zegar wybijał kwadrans przed
szóstą, znajdowałam się już na dworze.

Już gdy szłam ulicami miasta, czułam w powietrzu morską świeżość, a kiedy moje
stopy stanęły na piasku i skierowałam twarz ku rozległej, połyskującej w
słońcu zatoce… żadne słowa nie oddadzą wrażenia, jakie

wywierał na mnie widok głębokiego, czystego błękitu nieba i oceanu, skąpanych w

promieniach porannego słońca stromych klifów, gładkich, szerokich plaż i
wyrastających z morza skał…

Pokrzepiona, orzeźwiona i uradowana zapomniałam o wszystkich swoich
troskach i kiedy szłam przed siebie, zdawało mi się, że u stóp wyrosły mi
skrzydła i mogłabym tak iść jeszcze dobrych czterdzieści mil, w ogóle nie
czując zmęczenia. Zamiast niego towarzyszyłoby mi to uczucie bezgranicznej,
nieznanej mi dotąd

e

uforii. Około wpół do siódmej poczęli pojawiać się stajenni, którzy przyjeżdżali tu

dotleniać konie swoich panów. Nie przeszkadzało mi to jednak, gdyż zbliżałam się
właśnie do tamtych niskich, wystających z morza skał. Kiedy do nich dotarłam i
p

rzeszedłszy po wilgotnych, śliskich wodorostach, znalazłam się na niewielkim,

pokrytym mchem przylądku, wokół którego rozpryskiwały się morskie fale,
obejrzałam się za siebie. Prócz wspomnianych już stajennych i ich koni plażą szedł

background image

teraz jakiś dżentelmen, a w przesuwającym się przed nim punkciku domyśliłam
się biegnącego

psa. Zauważyłam też beczkowóz, który przyjechał po wodę do kąpieli. Niebawem

koła stojących w oddali kabin plażowych miały zostać wprawione w ruch i zaraz
zapewne zaczęliby się schodzić starsi dżentelmeni o regularnych zwyczajach i
stateczne damy pragnące zażyć dobroczynnego, porannego ruchu, jednak
niezależnie od tego, jak uroczy przedstawialiby sobą widok, nie mogłabym go
podziwiać, bowiem odbijające się w powierzchni morza promienie słońca tak bardzo
mnie oślepiały, że zdołałam posłać tylko jedno szybkie spojrzenie w tamtym
kierunku. Odwróciłam się, by ponownie

zachwycić się widokiem rozbijających się o przylądek fal, ale ponieważ nadchodził

przypływ, po chwili uznałam, że nadeszła pora poszukać sobie jakiego
bezpieczniejszego miejsca. Skierowałam się ku owej gładkiej, rozległej plaży,
postanawiając, że wejdę jeszcze na pewną wystającą część klifu, a następnie
udam się w drogę powrotną do domu.

Wnet usłyszałam za sobą psie sapanie i po chwili do moich nóg począł łasić się
mały, ciemny, ostrowłosy terier

– mój własny Snap! Kiedy wymówiłam jego imię, pies rzucił się na mnie

i zaskamlał z radości.

Niemal tak samo uradowana, jak on, c

hwyciłam go w ramiona i wielokrotnie

ucałowałam. Ale jak się tu znalazł? Nie mógł przecież spaść z nieba ani przejść
samotnie takiego dystansu… Rozejrzawszy się wokół, zobaczyłam… nie kogo
innego, jak pana Westona!

– Widzę, że pani pies dobrze ją pamięta – powiedział, po czym serdecznie uścisnął
dłoń, którą mu podałam, nie do końca wiedząc, co robię. – Wcześnie zaczyna
pani dzień, panno Grey.

– Nieczęsto tak wcześnie, jak dzisiaj

odrzekłam ze

zdumiewającym spokojem.

– Dokąd się pani jeszcze wybiera?

– Myślałam o tym, by wrócić do domu; już chyba pora.

Spojrzał na zegarek – tym razem złoty – i powiedział, że jest dopiero pięć po
siódmej.

– Ale zapewne zdążyła pani pokonać już dzisiaj spory dystans – dodał.

Powoli ruszyłam w stronę miasta, a on wraz ze mną.

background image

– W której części miasta pani mieszka? – zapytał. – Nigdy nie zdołałem się tego
dowiedzieć.

Nigdy nie zdołał się tego dowiedzieć? Czy to oznaczało, że mnie

szukał? Podałam mu nasz adres.

Kiedy zapytał, jak nam się powodzi, odpowiedziałam, że bardzo dobrze – że po
przerwie świątecznej liczba naszych uczennic znacznie się powiększyła i że po
wakacjach miało do nas trafić jeszcze kilka nowych.

– Musi być pani doskonałą nauczycielką – zauważył.

– Nie, to moja matka jest doskonała

– odparłam. – Ze wszystkim tak dobrze sobie radzi i jest tak aktywna, mądra i
serdeczna.

– Bardzo chętnie bym ją poznał. Czy przedstawi mi ją kiedyś pani, jeśli

przyjdę z wizytą?

– Tak, bardzo chętnie.

– I czy pozwoli mi pani, jako swojemu staremu znajomemu, od czasu do czasu się
odwiedzać?

– Tak, jeśli… tak sądzę.

Była to absurdalna odpowiedź, ale uważałam, że nie mam prawa zapraszać
kogokolwiek do domu matki bez jej wiedzy. Przez chwilę szliśmy w
milczeniu, niebawem jednak prz

erwał je pan Weston, czyniąc jakąś uwagę na temat

blasku porannego słońca i urody tutejszej zatoki. Potem począł mówić o
przewadze, którą jego zdaniem miało A. nad innymi miejscowościami

wypoczynkowymi.

– Nie zapytała pani, co sprowadza mnie do A. – rzekł. – Chyba nie sądzi pani, że
byłoby mnie stać na to, by przyjechać tu dla własnej przyjemności?

– Słyszałam tylko, że wyjechał pan z Horton.

– A więc nie wiedziała pani, że powierzono mi beneficjum w F.?

F. było wioską leżącą w odległości dwóch mil od A.

– Nie – odrzekłam. – Jesteśmy tak odcięte od świata, że rzadko moich uszu dociera
jakakolwiek nowina. Ale mam nadzieję, że podoba się panu jego nowa parafia i
chyba mogę mu pogratulować?

background image

– Spodziewam się, że będę bardziej zadowolony ze swojej parafii za jaki rok lub dwa,
kiedy już uda mi się wprowadzić w życie pewne zmiany, które zaplanowałem. Lecz
może mi pani już pogratulować, bowiem bardzo podoba mi się to, że mam całą
parafię dla siebie i że nikt do niczego się nie wtrąca, nie udaremnia moich planów i
nie niszczy owoców mojej pracy. A poza tym, posiadam przyzwoity dom w bardzo
przyjemnej okolicy i trzysta funtów rocznie i właściwie jedyną rzeczą, na jaką się
skarżę jest samotność i brak życiowej towarzyszki.

Powiedziawsz

y to, spojrzał na mnie, a błysk jego ciemnych oczu sprawił, że moja

twarz poczęła płonąć – ku mojemu wielkiemu zakłopotaniu, bowiem każdy przejaw
konsternacji w takiej chwili był niedopuszczalny.

Nie chcąc, by pomyślał, że jego słowa odebrałam osobiście, powiedziałam, że kiedy
stanie się bardziej znany w okolicy, będzie miał liczne okazje po temu, by to, czego
mu brakuje znaleźć wśród mieszkanek F. albo dam odwiedzających A. Nie
zdawałam sobie sprawy z komplementu, który zawierał się w tym zapewnieniu,
dopóki nie usłyszałam jego odpowiedzi.

– Nie mam w sobie dość zuchwałości, by w to uwierzyć – powiedział. – Ale

zakładając nawet, że ma pani rację, muszę powiedzieć, że jestem dość wybredny i
istnieje prawdopodobieństwo, że żadna ze wspomnianych przez panią dam by mi nie
odpowiadała.

– Jeśli szuka pan ideału, nigdy go nie znajdzie.

– Nie szukam ideału. Nie mam do tego prawa, bo mnie samemu wiele brakuje do
doskonałości.

W tym miejscu rozmowę naszą przerwał przejeżdżający obok

beczkowóz. Zn

ajdowaliśmy się już na owym ruchliwym odcinku plaży i przez

następnych dziesięć minut, klucząc pomiędzy wozami, końmi, osłami i ludźmi,
nie zdołaliśmy zamienić ze sobą wielu słów. Kiedy zwróciwszy się plecami do
morza, ruszyliśmy w górę stromej drogi wiodącej do miasta, mój towarzysz podał mi
swoje ramię, a ja je przyjęłam.

– Musi pani przychodzić na tę plażę bardzo rzadko – rzekł – bowiem odkąd
przyjechałem w te strony, wielokrotnie tutaj spacerowałem, ale nigdy wcześniej nie
udało mi się pani wypatrzyć. W mieście często też rozglądałem się za

jej szkołą i raz czy dwa nawet się o nią dopytywałem, ale bez powodzenia.

Gdy znaleźliśmy się na szczycie wzniesienia, chciałam wyciągnąć swoją dłoń spod
jego ramienia, na co on, delikatnie z

aciskając łokieć, dał mi do zrozumienia, że sobie

tego nie życzy.

background image

Dyskutując na rozmaite tematy, dotarliśmy do miasta i przeszliśmy kilka jego ulic.
Obawiając się, że pan Weston przez grzeczność niepotrzebnie nadkłada drogi,
zauważyłam:

– Wydaje mi się, że aby dotrzeć do F., trzeba się udać w przeciwnym kierunku.

Pożegnam się

z

panią, gdy

dojdziemy do końca następnej ulicy –

odrzekł.

– A kiedy przyjedzie pan odwiedzić mamę?

– Jutro, jeśli Bóg pozwoli.

Kiedy dotarliśmy do końca następnej ulicy, byłam już prawie na miejscu. Pan Weston
zatrzymał się, życzył mi udanego dnia i przywołał do siebie nieco zdezorientowanego
Snapa, który zdawał się nie wiedzieć, czy powinien pójść za swoją starą panią, czy
za swoim nowym panem. W końcu jednak pobiegł za tym drugim.

– Nie oddam go pani, panno Grey, za

bardzo

go

lubię –

powiedział pan

Weston z uśmiechem.

– Och, wcale nie zamierzam go panu odbierać – odparłam. – Wystarczy mi
świadomość, że ma teraz dobrego właściciela.

– A więc nie wątpi pani w to, że

jestem dobry?

Dżentelmen i pies odeszli, a ja wróciłam do domu – niewypowiedzianie wdzięczna
Niebu za tak wielkie szczęście i modląc się o to, by moje nadzieje nie legły
powtórnie w gruzach.

Rozdział XXV Zakończenie

– Cóż, Agnes, nie powinnaś się już więcej wybierać na tak długie spacery przed
śniadaniem – rzekła matka, zauważywszy, że wypiłam dodatkową filiżankę kawy, ale
niczego innego nie przełknęłam. Swoje wzmożone pragnienie i brak apetytu
usprawiedliwiłam upałem i zmęczeniem.

Lecz moja głowa doprawdy była rozpalona. I zmęczenie także mi

dokuczało.

background image

– Nieustannie popadasz w skrajności. Gdybyś wychodziła co rano na
krótki spacer

– to by ci wyszło na zdrowie.

– Dobrze mamo, postaram się.

– Nadmierny wysiłek fizyczny jest bardziej szkodliwy od wylegiwania się w łóżku czy
ślęczenia nad książkami. Jesteś całkiem rozpalona.

– Obiecuję, że więcej się to nie powtórzy.

Łamałam sobie głowę, w jaki sposób powiedzieć matce o panu Westonie, który
miał do nas przyjść nazajutrz. W końcu postanowiłam

poczekać do chwili, w której naczynia zostaną uprzątnięte ze stołu, a ja będę

spokojniejsza i bardziej opanowana.

– Na plaży spotkałam dziś swojego starego znajomego, mamo – powiedziałam znad
swojego rysunku.

– Starego znajomego! Któż by to mógł być?

– Właściwie dwóch swoich starych znajomych. Jeden z nich to pies – wyjaśniłam, po
czym przypomniałam jej o Snapie, o którym kiedyś już jej opowiadałam. – Drugi z
owych znajomych to pan Weston, wikary z Horton.

Pan Weston?

Nigdy w

cześniej

o nim nie słyszałam.

– Ależ słyszała mama. Kilka razy o nim wspominałam, ale mama nie pamięta.

– Pamiętam, że wspominałaś o panu

Hatfieldzie.

– Pan Hatfield to proboszcz, a pan Weston był wikarym. Kilkukrotnie mówiłam mamie
o nim, porównując go z panem Hatfieldem i przedstawiając go jako tego
zdolniejszego duchownego. W każdym razie, dziś rano spacerował po plaży wraz ze
Snapem, którego prawdopodobnie odkupił od poprzedniego właściciela. Zaczęliśmy

rozmawiać i w pewnej chwili zapytał o naszą szkołę, a ja wspomniałam coś na

temat mamy i o tym, jak umiejętnie mama wszystkim zawiaduje. On powiedział
wtedy, że chciałby mamę poznać i zapytał, czy go jej przedstawię, jeśli pozwoli sobie
jutro do nas wstąpić. A ja się zgodziłam. Czy dobrze postąpiłam?

– Oczywiście. Jakiego rodzaju to człowiek?

– Uważam, że bardzo zacny, ale pozna go mama jutro. Jest nowym proboszczem
w F., a ponieważ przebywa tam dopiero od kilku tygodni, zapewne nie zawarł
jeszcze wielu

background image

znajomości i

tro

chę brakuje

mu towarzystwa.

Nadszedł następny dzień. W jakże wielkim napięciu czekałam na nadejście południa!
– to właśnie o tej porze przyjść miał do nas pan Weston.

Przedstawiwszy go matce, udałam się ze swoją robótką do okna, gdzie
zamierzałam poczekać na wynik ich rozmowy.

Ku mojemu wielkiemu zadowoleniu byli sobą nawzajem oczarowani. Tamtego dnia
pan Weston nie zabawił u nas długo, ale kiedy wstawał, by się pożegnać, matka
powiedziała, że gdyby kiedykolwiek było mu do nas po drodze,

z rado

ścią zobaczyłaby się z nim ponownie. A gdy drzwi się za nim zamknęły,

zauważyła:

– Hm! Uważam, że to bardzo rozsądny człowiek. Ale dlaczego chowałaś się pod
oknem i tak niewiele się odzywałaś?

– Mama radziła sobie wspaniale i uznałam, że nie potrzebuje mojej pomocy. A
zresztą, to był mamy gość, nie mój.

Odtąd pan Weston często do nas wstępował – zazwyczaj kilkukrotnie w ciągu
tygodnia. Przy okazji swoich wizyt rozmawiał głównie z moją matką,

ale nie należy się temu dziwić, gdyż była doskonałą rozmówczynią. Nie oznacza to

jednak, że ja w ogóle się nie odzywałam czy że czułam się zaniedbywana. Poświęcał
mi tyle uwagi, ile tylko mogłabym sobie życzyć: kierował do mnie serdeczne słowa,
posyłał mi jeszcze serdeczniejsze spojrzenia i nie było końca delikatnym
uprzejmościom z jego strony – były zbyt subtelne i taktowne, by dały się wyrazić
słowami, lecz trafiały prosto do serca.

Szybko zrezygnowaliśmy z nadmiernej ceremonialności i pan Weston
stał się stałym gościem w naszym domu – zawsze mile

widzianym i niewprowadzającym swoją obecnością do naszego domowego życia

chaosu. Nawet zwracał się do mnie per

„Agnes” – z początku wymawiał moje imię z niejakim onieśmieleniem, kiedy jednak
przekonał się, że bynajmniej nie poczytuję tego za nietakt, począł używać go częściej
i chętniej.

Jakże monotonne i ponure zdawały się dni, podczas których nie przychodził! Co
prawda nie były do końca naznaczone smutkiem, bowiem w pamięci
wciąż miałam jego ostatnią wizytę i nie opuszczała mnie nadzieja, że niebawem
wydarzy się kolejna; lecz kiedy mijały dwa lub trzy dni bez niego,

background image

zaczynał wypełniać mnie niepokój – bezzasadny i niedorzeczny niepokój, gdyż
zaraz przypominałam sobie, że panu Westonowi nie brakuje własnych spraw, a
nade wszystko obowiązków duszpasterskich.

Pewnego wieczoru w ostatnim tygodniu wakacji pojawił się nieoczekiwanie –
nieoczekiwanie, bo po południu nagle zerwała się gwałtowna i długotrwała burza,
która niemal całkowicie pozbawiła mnie nadziei na to, że go tego dnia zobaczę. Lecz
nawałnica wreszcie minęła i jasno świeciło teraz słońce.

– Piękny mamy dziś wieczór, pani Grey – powiedział, wchodząc do środka. –

Agnes, chciałbym, by potowarzyszyła mi pani podczas spaceru na… – (w tym
m

iejscu wymówił nazwę pewnego wysokiego, wznoszącego się na wybrzeżu

wzgórza)

– Deszcz oczyścił z kurzu powietrze i widok będzie wspaniały. Czy

zechciałaby pani się tam ze mną wybrać?

– Czy pozwoli mi mama pójść?

– Oczywiście.

Przygotowanie się do wyjścia nie zabrało mi wiele czasu i po kilku minutach znów
byłam na dole, choć rzecz jasna w tym przypadku

poświęciłam swojemu odzieniu nieco więcej uwagi, niż zwykłam to czynić,

wybierając się samotnie po sprawunki.

Burza bez wątpienia niezwykle korzystnie wpłynęła na pogodę i wieczór był
doprawdy czarowny. Pan Weston podał mi ramię, ale gdy przemierzaliśmy
zatłoczone ulice, mówił bardzo niewiele, szedł bardzo szybkim krokiem i zdawał się
być nader zamyślony.

Zastanowiłam się, co też może być tego przyczyną i ogarnął mnie lęk, że być może
ma mi do zakomunikowania coś nieprzyjemnego. Moją duszę poczęły

dręczyć nieokreślone, niepokojące domysły, które jednak rozproszyły się całkiem,

skoro tylko dotarliśmy na obrzeża miasta: gdy w zasięgu naszego wzroku pojawił
się wiekowy kościół i wzgórze wznoszące się na tle błękitnego morza, mój
towarzysz zupełnie się rozpogodził.

– Obawiam się, że kazałem iść pani zbyt szybko, Agnes – rzekł. – Nie mogąc
doczekać się chwili, w której uwolnimy się od miasta, zapomniałem pomyśleć o
pani wygodzie. Ale teraz w ogóle nie musimy się spieszyć. Te jasne chmury na
zachodzie zapowiadają wspaniały zachód słońca i nawet jeśli będziemy

szli bardzo powoli, dotrzemy na miejsce w

samą porę, by nasycić oczy jego

widokiem.

Gdy znaleźliśmy się w połowie drogi prowadzącej na szczyt wzgórza, znów
popadliśmy w milczenie, które on jednak po chwili przerwał.

background image

– Mój dom wciąż stoi pusty, panno Grey – zauważył z uśmiechem. – Mimo że
poz

nałem już wszystkie swoje parafianki i kilka dam mieszkających w tym

mieście, a wiele innych znam z widzenia, żadnej z nich nie chciałbym mieć u
swego boku w charakterze mojej życiowej towarzyszki. Istnieje tylko jedna osoba,
którą pragnąłbym widzieć

w tej roli i tą osobą jest pani. Jaką podejmie pani decyzję?

– Czy to nie żarty, panie Weston?

– Żarty! Jak może pani myśleć, że mógłbym żartować sobie z czegoś tak
poważnego?

Kiedy położył swoją dłoń na mojej, musiał poczuć jej drżenie… ale to nie miało już
znaczenia.

– Mam nadzieję, że nie postąpiłem pochopnie – powiedział poważnie. – Ale
musiała pani zauważyć, że nie mam zwyczaju prawić pochlebstw czy rozwodzić się
na temat swoich uczuć. I że jedno moje słowo znaczy więcej od

płomiennych wyznań większości innych dżentelmenów.

Odpowiedziałam, że nie chciałabym, by moja matka została sama i że niczego nie
mogłabym uczynić bez jej zgody.

– Wszystko omówiłem z panią Grey, gdy poszła pani na górę po swoją kapotkę –
rzekł pan Weston. – Oznajmiła mi, że nie będzie protestować, jeśli pani mnie
przyjmie. Zapytałem, czy – jeżeli doprawdy spotka mnie to wielkie szczęście i
zostanę przyjęty – czy zgodzi się zamieszkać w naszym domu, bo wiem, że pani
bardziej by to odpowiadało, Agnes. Pani Grey jednak odrzuciła moją propozycję,
mówiąc, że

teraz będzie ją stać na zatrudnienie asystentki i że będzie prowadziła swoją szkołę

dopóty, dopóki nie wykupi sobie renty dożywotniej, która pozwoli jej wygodnie
mieszkać na swoim. A jeśli chodzi o wakacje, raz będzie spędzała je u nas, raz u
pani siostry. Więc teraz, gdy wie już pani, że nie może mi odmówić przez wzgląd na
swoją matkę, proszę powiedzieć: czy ma pani jeszcze jakieś powody, aby się nie
zgodzić?

– Nie, żadnych.

– Zatem kocha mnie pani? – zapytał, żarliwie ściskając moją dłoń.

– Tak.

***

background image

Na tym zakończę. Mogłabym długo jeszcze opowiadać o kolejnych latach swojego
życia, lecz dodam tylko, że nigdy nie zapomnę owego cudownego, letniego wieczoru
i tamtego stromego, urwistego wzgórza, ze szczytu którego wspólnie
obserwowaliśmy wspaniały zachód słońca odbijający się w niespokojnym
bezmiarze wody, podczas gdy nasze serca przepełniało niewypowiedziane uczucie
wdzięczności, szczęścia i miłości.

Kilka tygodni potem moja matka zatrudniła na moje miejsce asystentkę,

a ja stałam się żoną Edwarda Westona. Nigdy nie żałowałam tego kroku i jestem

pewna, że nigdy nie pożałuję. Byliśmy poddawani wielu próbom i będziemy im
poddawani jeszcze nieraz, lecz stawiając im wspólnie czoła, pamiętamy, że ich
zadaniem jest przygotować nas do tej z największych prób: ostatecznego
rozstania. Jednak jeśli będziemy wierzyć, że po drugiej stronie czeka nas wolne
od grzechu i trosk niebo, w którym znów być może się spotkamy, tę próbę również
przetrwamy. A tymczasem czynimy wszystko co w naszej mocy, ażeby żyć ku
chwale Tego, który ścieżkę naszego

życia usłał tyloma błogosławieństwami.

Za sprawą wytężonych wysiłków Edwardowi udało się zaprowadzić na terenie swojej
parafii wiele ulepszeń i cieszy się teraz zasłużonym szacunkiem i miłością jej
mieszkańców. I choć nie jest doskonały (nikt nie jest), stawię czoła każdemu, kto
ośmieli się go potępić jako pastora, męża czy ojca.

Nasze dzieci: Edward, Agnes i mała Mary bardzo dobrze się zapowiadają. W chwili
obecnej sama zajmuję się ich kształceniem i mam nadzieję, że nigdy nie będzie im
brakowało niczego, co może dać dzieciom troskliwa matka.

Nasze

skromne

dochody w

pełni

zaspokajają nasze potrzeby i dzięki oszczędności, której nauczyły nas trudniejsze

czasy oraz temu, że nigdy nie staraliśmy się naśladować naszych zamożniejszych
sąsiadów, żyjemy wygodnie i w zadowoleniu, a do tego każdego roku udaje nam się
odłożyć coś dla naszych dzieci i oddać coś potrzebującym.

Dobrze więc, sądzę, że dość już powiedziałam.

background image

[1] Nabab

– człowiek,który dorobił się w Indiach pokaźnego majątku.

[2] James Thomson, „Pory roku”.

[3] Govern (ang.)

– rządzić.

[4] G.G. Byron „Strofy do Augusty”, tłum. Antoni Lange.

[5] Księga Izajasza.

[6] Ewangelia wg św. Mateusza.

[7] Księga Daniela.

[8] Pierwszy List do Koryntian.

[11] Pierwszy List św. Jana.

[12] List do Rzymian.

[13] Ewangelia wg św. Łukasza.

[14] Pierwszy List do Koryntian.

[15] Ewangelia wg św. Łukasza.

[16] Modlitewnik powszechny.

[17] Ewangelia wg św. Mateusza.

[18] Pierwszy List św. Jana.

[19] Księga Przysłów.

[22] Księga Hioba.

[23] William Shakespeare „Hamlet” (tłum. Józef Paszkowski).

[24] List do Rzymian. [25] List do Filipian.


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Agnes Grey Anne Bronte
Agnes Release Me
Harwood Agnes Cienie przeszłości
Harwood Agnes Cienie przeszlosci
Agnes Release Me
Katie MacAllister Aisling Grey Guardian 1 You Slay Me (v2)
call of cthulhu 1990 delta green handout grey autopsy
Zane Grey The Young Pitcher
The Kategan Alphas 7 A Kategan Alphas Christmas Special T A Grey
Zane Grey The Day Of The Beast
Grey India Córki Oscara Balfoura 03 Lekcje tańca (Światowe Życie Extra 360)
Agnes
Balawender Patryk Alex Grey Psychodeliki i święta sztuka
Zane Grey The Man of the Forest
Stephen King Grey Matter

więcej podobnych podstron