Baza danych 

międzynarodowej pracy z młodzieżą 

 
 
 
 
 
 

NIEMCY 

 
 
 
 
 
 

© IJAB e.V. 

Godesberger Allee 142-148, 53175 Bonn 

Wrzesień 2004 

 
1

 

Ogólne wiadomości krajoznawcze ............................................................................... 4

 

1.1

 

Dane podstawowe .....................................................................................................4

 

1.1.1

 

Zarys...................................................................................................................4

 

1.1.2

 

Struktura zaludnienia i jego rozwój .....................................................................4

 

1.1.3

 

Warunki klimatyczne i geografia .........................................................................4

 

1.1.4

 

Mapa...................................................................................................................5

 

1.1.5

 

Języki i narodowości...........................................................................................5

 

1.2

 

Informacje dotyczące wjazdu do kraju .......................................................................5

 

1.2.1

 

Przepisy wjazdowe i celne..................................................................................6

 

1.2.2

 

Waluta i wymiana pieniędzy ...............................................................................6

 

1.2.3

 

Opieka medyczna ...............................................................................................6

 

1.2.4

 

Co jeszcze warto wiedzieć?................................................................................6

 

1.3

 

Historia, Kultura, Religia ............................................................................................7

 

1.3.1

 

Tło historyczne - zarys........................................................................................7

 

1.3.2

 

Historia współczesna ..........................................................................................7

 

1.3.3

 

Kultura ................................................................................................................8

 

1.3.4

 

Życie codzienne..................................................................................................9

 

1.3.5

 

Religia...............................................................................................................10

 

1.4

 

Stosunki polityczne z Niemcami ..............................................................................10

 

1.5

 

Polityka i społeczeństwo ..........................................................................................10

 

1.5.1

 

System polityczny .............................................................................................10

 

1.5.2

 

Podział administracyjny ....................................................................................11

 

1.5.3

 

Partie polityczne ...............................................................................................11

 

1.5.3

 

Wybory i rządy ..................................................................................................12

 

1.5.4

 

Związki zawodowe............................................................................................12

 

1.5.5

 

Media ................................................................................................................13

 

1.5.6

 

Gospodarka i system bezpieczeństwa socjalnego ...........................................13

 

1.6

 

System szkolnictwa..................................................................................................14

 

1.6.1

 

Informacje ogólne .............................................................................................14

 

1.6.2

 

System szkolnictwa ..........................................................................................14

 

1.6.3

 

Szkolnictwo wyższe ..........................................................................................15

 

1.6.4

 

Kształcenie zawodowe .....................................................................................15

 

2

 

Warunki ramowe pracy z młodzieżą........................................................................... 16

 

2.1.

 

Sytuacja dzieci i młodzieży ......................................................................................16

 

2.1.1

 

Kultura młodzieżowa i formy życia....................................................................16

 

2.1.2

 

Bezrobocie........................................................................................................17

 

2.1.3

 

Przestępczość ..................................................................................................18

 

2.1.4

 

Narkotyki...........................................................................................................19

 

2.2

 

Podstawy prawne.....................................................................................................19

 

2.2.1

 

Odpowiednie ustawodawstwo ..........................................................................19

 

2.2.2

 

Zarządzenia prawne dotyczące przedziałów wiekowych..................................20

 

2.3

 

Struktury Polityki ds. dzieci i młodzieży ...................................................................21

 

2.3.1

 

Ministerstwa odpowiedzialne i zakres ich działania..........................................21

 

2.3.2

 

Narodowe i regionalne Rady ds. dzieci i Młodzieżowe.....................................22

 

2.3.3

 

Organizacje polityki ds. dzieci i młodzieży i ich komtencje ...............................22

 

2.3.4

 

Główne zadania polityki ds. dzieci i młodzieży .................................................22

 

2.3.5

 

Programy działania ...........................................................................................23

 

2.4

 

Finansowanie...........................................................................................................23

 

2.4.1

 

Wspieranie młodzieży na płaszczyźnie państwowej.........................................23

 

2.4.2

 

Prywatne i inne źródła finansowe .....................................................................24

 

3

 

Praca z młodzieżą w praktyce .................................................................................... 25

 

 

2

3.1

 

Praca organizacji młodzieżowych ............................................................................25

 

3.1.1

 

Przegląd struktur pracy organizacji młodzieżowych .........................................25

 

3.1.2

 

Ponadregionalne stowarzyszenia młodzieżowe ...............................................25

 

3.2

 

Polityczne kształcenie..............................................................................................26

 

3.3

 

Kulturalne kształcenie ..............................................................................................26

 

3.4

 

Sport ........................................................................................................................26

 

3.5

 

Praca socjalna wśród młodzieży i formy pomocy dzieciom .....................................27

 

3.6

 

Oferta wspólnot religijnych dla dzieci i młodzieży ....................................................28

 

3.7

 

Integracja dzieci i młodzieży ze środowisk migracyjnych ........................................28

 

3.8

 

Informacje dla młodzieży .........................................................................................29

 

3.8.1

 

Centra Informacji i Poradnictwa dla dzieci i młodzieży .....................................29

 

3.8.2

 

Media dla dzieci i młodzieży .............................................................................30

 

3.8.3

 

Kooperacje międzynarodowe ...........................................................................31

 

3.9

 

Podróże dla dzieci i młodzieży.................................................................................32

 

3.9.1. Aktywność wyjazdowa dzieci i młodzieży .............................................................32

 

3.9.2

 

Schroniska młodzieżowe i inne oferty noclegu dla młodzieży ..........................32

 

3.9.3

 

Wskazówki i informacje o podróżach dla młodzieży.........................................33

 

3.10

 

Międzynarodowa praca z młodzieżą........................................................................33

 

3.10.1

 

Centralne ośrodki..............................................................................................33

 

3.10.2

 

Współpraca z Niemcami ...................................................................................34

 

3.10.3

 

Współpraca międzynarodowa...........................................................................34

 

4

 

Informacje dodatkowe ................................................................................................ 35

 

4.1

 

Umowy na piśmie.....................................................................................................35

 

4.2

 

Teksty źródłowe .......................................................................................................35

 

4.3

 

Adresy......................................................................................................................36

 

 

 

3

1 Ogólne wiadomości krajoznawcze 

1.1 Dane podstawowe 

1.1.1 Zarys 

 

(Źródło: CIA World Factbook)

 

 
Powierzchnia: 357 022 

km²

 

Mieszkańcy: 82 499 mln (stan z czerwca 2002) 
Stolica: Berlin 
Inne ważne miasta: Hamburg, Monachium (München), Kolonia (Köln), Frankfurt, Stuttgart, 
Brema (Bremen), Bonn, Münster, Essen 
Wyznania: Chrześcijaństwo (85,1%), pozostałe (12,1%), Islam (2,7%) 

1.1.2 Struktura zaludnienia i jego rozwój 

Republika Federalna Niemiec jest po Rosji najbardziej zaludnionym państwem w Europie. Z 230 
mieszkańcami przypadającymi na km

2

 jest ono stosunkowo gęsto zaludnione. W miastach żyje 

około 87 procent ludności. 
 
Współczynnik dzietności (obecnie 1,4 dziecka na kobietę) utrzymuje się stale na niskim 
poziomie. Jednocześnie wzrasta średnia wieku, co doprowadzi do wzrostu starzenia się 
społeczeństwa (ilość osób w wieku powyżej 65-go roku życia) z 15 procent obecnie do 30 
procent w roku 2040. Roczny przyrost populacji w wysokości 0,3 procent uzależniony jest 
przede wszystkim od ciągłego napływu imigrantówi oraz od wzrostu wskaźnika urodzeń wśród 
żyjących w Niemczech obcokrajowców (w 2001 r. około 9 procent). 

1.1.3  Warunki klimatyczne i geografia 

Republika Federalna Niemiec jest pod względem powierzchni piątym państwem w Europie. Kraj 
ten leży w środkowej części kontynentu i graniczy z dziewięcioma innymi krajami (na północy z 
Danią, na zachodzie z Holandią, Belgią, Luksemburgiem i Francją, na południu ze Szwajcarią i 
Austrią, na wschodzie z Czechami i Polską). 
 
Na południu kraju leży w granicach Niemiec mała część Alp (najwyższe wzniesienie to 
Zugspitze, 2963 m.n.p.m.). Krajobraz Niemiec środkowych i południowych zdominowany jest 
przez kilka pasm gór średnich. Północ kraju charakteryzuje Nizina Północnoniemiecka.  
 
Najdłuższą rzeką Niemiec jest Ren – ma on długość 1320 km, z czego 865 km przepływa przez 
Niemcy. 
 
Północno-zachodnią nizinę charakteryzuje klimat morski o łagodnych zimach i stosunkowo 
chłodnych latach (średnia temperatur w styczniu to 1°C, w lipcu około 18°C). W tej części kraju 
dość częste są opady deszczu. W kierunku południowo wschodnim klimat zmienia się na 
kontynentalny. Zimy są tutaj wyraźnie chłodniejsze z mniejszą ilością opadów. Lata 

 

4

charakteryzuje często, szczególnie na południowym zachodzie, powietrze subtropikalne parne. 
Cały kraj leży w sumie w strefie umiarkowanego chłodnego klimatu. 

1.1.4 Mapa 

 

(Źródło: CIA World Factbook) 

1.1.5 Języki i narodowości 

Mniejszości narodowe z własnym językiem: 

•  słowiańscy Sorbowie (ok. 60 000 w Brandenburgii, Saksonii, Spreewaldzie) 

•  Duńczycy w Szlezwigu-Holsztynie w przybliżonej ilości 

•  Językiem fryzyjskim posługuje się mniejszość narodowa zamieszkała w północnej Fryzji i 

w oldenburskim Saterlandzie. 

 
Pod koniec roku 2001 żyło w Niemczech ok. 7,3 mln obcokrajowców (przede wszystkim Turków, 
Jugosłowian, Włochów i Greków). W wielu miastach w Niemczech są dzielnice o 
wielokulturowym charakterze. 
 
W Republice Federalnej Niemiec mieszka duża grupa przesiedleńców z Europy Wschodniej 
(szczególnie z krajów byłego ZSRR), której przysługuje prawo otrzymania obywatelstwa 
niemieckiego. Wielu z nich mówi jednak słabo po niemiecku i dlatego często można tutaj 
usłyszeć mowę rosyjską. 
 
Dla młodszego pokolenia obcokrajowców i przesiedleńców w Niemczech język niemiecki stał się 
językiem ojczystym lub jest językiem używanym na równi z ich językiem ojczystym.

 

1.2 Informacje dotyczące wjazdu do kraju 

 

5

1.2.1 Przepisy wjazdowe i celne 

Lista krajów posiadających obowiązek wizowy lub z niego zwolnionych w wypadku wjazdu do 
Republiki Federalnej Niemiec zamieszczona jest na stronach internetowych Ministerstwa Spraw 
Zagranicznych:  

http://www.auswaertiges-amt.de/www/de/willkommen/einreisebestimmungen/liste_html

. Poza 

tym zamieszczone są tam informacje o przepisach wjazdowych i celnych. 

1.2.2  Waluta i wymiana pieniędzy 

Obowiązującą w Republice Federalnej Niemiec walutą jest od 1 stycznia 2002 r. Euro. Jeden 
Euro odpowiada 100 Centom. 
 
Bardzo rozpowszechnione jest używanie kart kredytowych oraz kart płatniczych EC. W każdym 
mieście można niemalże wszędzie znaleźć automaty bankowe EC. Także bezgotówkowe 
płacenie w sklepach jest prawie wszędzie możliwe.  
 
Aktualne kursy walut: 

http://www.oanda.com/converter/travel

 lub 

http://www.xe.net/ucc

. 

1.2.3 Opieka medyczna 

Republika Federalna Niemiec dysponuje dość dobrze rozbudowanym systemem służby zdrowia 
z gęstą siatką opieki lekarskiej. Nie ma szczególnego obowiązku szczepienia. 
 
Gościom zagranicznym zaleca się zawarcie ubezpieczenia zdrowotnego na czas podróży. 
 
Warunki higieniczne i sanitarne są z reguły dobre. Picie wody z kranu nie budzi zastrzeżeń. 
 
Strona internetowa Ministerstwa Zdrowia: 

http://www.bmgs.bund.de/

1.2.4 Co jeszcze warto wiedzieć? 

Ruch uliczny 
Ograniczona prędkość w miejscach zabudowanych: 50 km/h, w terenach zamieszkałych często 
zdążają się tzw. strefy ograniczonej prędkości do 30 km/h; poza terenem zabudowanym: 
100km/h, jeśli brak innego oznakowania; na autostradach: zalecana prędkość do 130km/h; jeśli 
przy prędkości powyżej 130km/h dojdzie do wypadku, kierowca jest zawsze współwinny. 
Dopuszczalna granica promili alkoholu we krwi: 0,5. 
 
Goście zagraniczni powinni nastawić się na dość zdecydowaną jazdę Niemców, która wynika 
także z braku ograniczeń prędkości na autostradach. W centrach dużych miast zazwyczaj 
trudno znaleźć miejsce parkingowe. Korzystanie ze środków komunikacji miejskiej może 
zaoszczędzić sytuacji stresowych. 
 
Dni wolne: 1 stycznia (Nowy Rok), Wielki Piątek i Poniedziałek Wielkanocny, 1 maja (Dzień 
Pracy), Święto Wniebowstąpienia, Poniedziałek Zielonoświątkowy, 3 października (Dzień 
Zjednoczenia Niemiec), 25 i 26 grudnia (Boże Narodzenie) i inne regionalnie zróżnicowane 
święta kościelne. 
 
Godziny otwarcia: Sklepy od godz. 10.00 do 20.00 (zazwyczaj); mniejsze sklepy tylko do godz. 
18.30 lub 19.00. W mniejszych miastach lub dzielnicach sklepy zamykane są także w porze 

 

6

obiadowej między 13.00 i 15.00. Banki: duże banki otwarte są do godz. 18.00, czasami także w 
soboty. Nie jest to jednak jeszcze regułą. 
 
Informacja turystyczna 
W internecie: 

http://www.germany-tourism.de/

  

1.3 Historia, Kultura, Religia 

1.3.1 Tło historyczne - zarys 

- I wiek przed naszą erą: Teren dzisiejszych Niemiec zasiedlony przez Germanów. Próby 
podbicia przez Rzymian. Bitwa w Lesie Teutoburskim (rok 9 naszej ery).  
 
- Wiek IV do V: Germanie przenikają na tereny Imperium Rzymskiego. 
 
- Wiek V: Założenie Księstwa Frankońskiego przez Merowingów. Król Chlodwig przyjmuje 
chrzest w roku 498. Rozkwit państwa za panowania Karola Wielkiego, który w roku 800 zostaje 
ukoronowany w Akwizgranie (Aachen) przez Papieża na cesarza Zachodniorzymskiego. Po jego 
śmierci następuje rozpad monarchii. Ludwik Niemiec zakłada w roku 843 Królestwo 
Wschodniofrankońskie. 
 
- Wiek X do XI: Powstają pierwsze duże miasta w Niemczech. Północnoniemiecki związek miast 
Hanza odgrywa od wieku XIV znaczącą rolę. 
 
- Wiek XII: Niemiecka kolonizacja ziem wschodnich (wielu niemieckich osiedleńców przybywa do 
Brandenburgii, Meklenburgii i na Śląsk). 
 
- Wiek XVI: Reformacja. W 1517 r. Marcin Luter ogłasza 95 tez przeciwko handlowi odpustami. 
Rozbicie Kościoła. Wojny religijne. 
 
- Wiek XVII: Wojna Trzydziestoletnia (1618 do 1648 r.). Zawarcie Pokoju westfalskiego pod 
Münster w 1648 r.: Uznanie równouprawnienia wyznań religijnych. 300 niemieckich państw 
otrzymuje suwerenność. 
 
- Wiek XVII – XIX: Rozwój Prus. Rządy Wielkiego Księcia Elektora Fryderyka Wilhelma. Za 
czasów panowania Króla Fryderyka I, pierwszego „Króla Prus“, i Fryderyka II Wielkiego Prusy 
wzrastają do rangi europejskiego mocarstwa. Założenie pierwszego Państwa Niemieckiego 
przez Ottona von Bismarcka. 
 
- Wiek XX: Pierwsza Wojna Światowa 1914-1918. Rewolucja listopadowa 1918 roku. 
Republika Weimarska i jej rozbicie. Dojście do władzy Adolfa Hitlera. III Rzesza. Rozwiązanie 
związków zawodowych, zakaz partii politycznych, zlikwidowanie wszelkich demokratycznych 
praw, prześladowanie wrogów systemu (opozycji), utworzenie obozów koncentracyjnych, 
dyskryminacja i pozbawienie praw Żydów, Cyganów, komunistów, homoseksualistów i innych. 
Zbrodnia przeciwko ludzkości. Druga Wojna Światowa 1939-1945. 55 mln ofiar. 

1.3.2 Historia współczesna 

Po wojnie mocarstwa zwycięskie – Związek Radziecki, USA, Francja i Wielka Brytania – dzielą 
Niemcy na cztery strefy okupacyjne. Duża część wschodnich terenów Niemiec przydzielona 
zostaje Polsce. W roku 1948 następuje rozpad czterech stref okupacyjnych. W 1949 r. z 
trzech stref zachodnich utworzona zostaje Republika Federalna Niemiec (RFN), w tym samym 

 

7

roku ze strefy wpływów Związku Radzieckiego powstaje Niemiecka Republika Demokratyczna 
(NRD).  
 
RFN zostaje członkiem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i dzięki tak zwanemu »Planowi 
Marshalla« Niemcy stają się krajem dobrobytu. Cud gospodarczy pomaga RFN stać się jednym 
z najlepiej rozwiniętych krajów przemysłowych.  
 
Po 20 latach rządów konserwatystów (Adenauera, Erhardta i Kiesingera) dochodzi w roku 1969, 
między innymi w konsekwencji rozruchów roku 1968, do pierwszego politycznego przełomu. 
Rządy państwem przejmują i utrzymują do 1982 roku socjaldemokraci (Willy Brandt, Helmut 
Schmidt), którzy prowadzą także politykę zmierzającą do porozumienia z NRD i innymi krajami 
wschodniej Europy. W 1982 r. władzę przejmuje Demokracja Chrześcijańska kierowana przez 
Helmuta Kohla i utrzymuje ją do 1998 roku. Od 1998 r. rządy w RFN sprawuje po raz pierwszy 
tzw. koalicja czerwono-zielona (czyli Socjaldemokracji i Partii Zielonych) pod przewodnictwem 
Kanclerza Gerharda Schrödera. Koalicja ta została wybrana 22 września 2002 r. na kolejne pięć 
lat. 
 
Na wzór sowiecki zostaje utworzone państwo socjalistyczne – Niemiecka Republika 
Demokratyczna – z centralnie kierowaną gospodarką planową, która całkowicie 
podporządkowana jest wpływom Niemieckiej Socjalistycznej Partii Jedności (SED). 17 czerwca 
1953 r. wojska sowieckie siłą tłumią powstanie narodowe. W 1971 r. Erich Honecker zostaje – 
jako następca Waltera Ulbricha – mianowany szefem Partii SED, a w r. 1976 przewodniczącym 
państwa. Do 1989 roku utrzymuje on personalnie stanowisko przywódcy partii i państwa. 
 
W konsekwencji „głasnosti” i „pieriestrojki”, procesu demokratyzującego państw tzw. bloku 
wschodniego trwającego od połowy lat 80-tych, dochodzi w NRD do demonstracji sił opozycji. 
Tysiące obywateli NRD wyjeżdża z dnia na dzień na zachód. Honecker zostaje pozbawiony 
władzy, granice zostają otwarte. W pierwszych wolnych wyborach 1990 roku zwycięstwo odnosi 
CDU. Po negocjacjach z dawnymi mocarstwami zwycięskimi nowo utworzone kraje związkowe 
(Meklenburgia-Pomorze, Brandenburgia, Saksonia-Anhalt, Turyngia i Sanksonia) włączone 
zostają do Republiki Federalnej Niemiec.  
 
Więcej o historii Niemiec: 

http://www.dhm.de/lemo/home.html

  

1.3.3 Kultura 

Architektura 
Niemcy są bogate w zabytki wszystkich epok i styli: Katedry romańskie (Speyer, Moguncja 
[Mainz] i Worms), katedry gotyckie (Kolonia [Köln], Ulm i Freiburg), liczne zamki i pałace z 
różnych epok, nowoczesna architektura (nowe budynki muzeów w różnych miastach Niemiec). 
 
Znani architekci Niemiec: Johann Balthasar Neumann, Karl Friedrich Schinkel i Gottfried 
Samper. 
 
Sztuka piękna 
Dawni mistrowie: Albrecht Dürer (1471–1528), Hans Holbein Młodszy (1497–1543), Lucas 
Cranach Starszy (1472–1553). 
 
Romantyzm: Caspar David Friedrich (1774–1840). 
 

 

8

Ekspresjonizm: Rzeźbiarz Ernst Barlach (1870–1938), malarze Emil Nolde (1867–1956) i 
Ernst Ludwig Kirchner (1880–1936, współzałożyciel powstałego w 1905 r. ugrupowania 
artystycznego Die Brücke [Most]. 
 
Malarstwo abstrakcyjne: ugrupowanie artystyczne Blauer Reiter [Błękitny jeździec] (Franz Marc, 
1880–1916, August Macke, 1887–1914). W 1919 r. – założenie uczelni artystycznej Bauhaus  
 
Współcześni artyści XX wieku: Akcjoniści i twórcy obiektów Joseph Beuys (1921–1986), 
Sigmar Polke, Georg Baselitz, Gerhard Richter.  
 
Literatura 
Znaczący niemieccy poeci: Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832), którego Faust 
uważany jest za najważniejsze dzieło literatury niemieckiej; Friedrich von Schiller (1759–
1805), autor dramatu Zbójnicy; Heinrich von Kleist (1777–1811); Friedrich Hölderlin (1770–
1843); Heinrich Heine (1797–1856). 
 
Realizm: Georg Büchner (1813–1837, Woyzeck), Theodor Storm (1817–1888, Jeździec na 
siwym koniu), Theodor Fontane (1819–1898, Effi Briest). 
 
Przełom wieku XX: Gerhart Hauptmann (1862–1946, nagroda Nobla w 1912 r.), Thomas Mann 
(1875–1955, nagroda Nobla w 1929 r.), Bertolt Brecht (1898–1956), Heinrich Böll (1917–1985, 
nagroda Nobla w 1972 r.), Peter Weiss (1916–1982). 
 
Autorzy współcześni: Günter Grass (Blaszany bębenek, nagroda Nobla w 1999 r.), Siegfried 
Lenz (Lekcja niemieckiego) 
 
Filozofia 
Znaczący niemieccy filozofowie: Immanuel Kant (1724–1804, Krytyka praktycznego rozumu), 
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770–1831), Karl Marx (1818–1883, Kapitał), Martin 
Heidegger (1889–1976). 
 
Muzyka 
Wybitni kompozytorzy: Jan Sebastian Bach (1685–1750), Georg Friedrich Händel (1685–
1759), Ludwig van Beethoven (1770–1827), Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847), 
Robert Schumann (1810–1856), Johannes Brahms (1833–1897), Richard Wagner (1813–1884), 
Karl-Heinz Stockhausen (*1928). 
 
Muzyka Pop i Rock: Scorpions, Rammstein, BAP, Herbert Grönemeyer, Marius Müller-
Westernhagen 
Hip-Hop: Die Fantastischen Vier, Fettes Brot. Patrz 

http://www.germanhiphop.de

.  

 
Film 
Ważni niemieccy reżyserzy: Wim Wenders (Niebo nad Berlinem), Wolfgang Petersen (Łodź). 
Znane niemieckie aktorki i niemieccy aktorzy: Romy Schneider, Horst Buchholz, Hildegard Knef, 
Hanna Schygulla, Joachim Król, Götz George, Til Schweiger, Veronika Ferres, Maria Schrader, 
Heike Makatsch, Gudrun Landgrebe, Heino Ferch. 

1.3.4  Życie codzienne 

Niemcy są czyści, pracowici, poprawni i niezawodni! To atrybuty opisujące często Niemców. 
Śródziemnomorski temperament i francuski luz zmieniły także niemiecki styl bycia. Życie to nie 

 

9

tylko praca. Niemcy coraz bardziej rozkoszują się słońcem i odpoczynkiem. Na niemieckich 
stołach gości kuchnia międzynarodowa. 
 
W dużych miastach zaobserwować można wielokulturowość, a przynajmniej atmosferę różnych 
kultur. Napływ wielu współobywateli z zagranicy wywołał nie tylko konflikty i problemy, ale także 
wpłynął na rozwój tolerancji i akceptacji inności. 
 
Niemcy nadal chętnie spotykają się przy tzw. „stole dla stałych gości”, przy grze w skata, w 
ogródkach działkowych czy w klubie kręglarskim. Różnego rodzaju związki odgrywają ważną 
rolę w organizacji wolnego czasu. Młodsza generacja zaczyna się od tego dystansować i 
poszukuje własnych dróg. Nowe mody i trendy są łapczywie podchwytywane i tak samo szybko 
porzucane. Legendarne niemieckie uwielbienie piłki nożnej pozostaje jednak aktualne. 
 
W życiu publicznym i w pracy używa się zwykle formalnego zwrotu ‚Pan’, ‚Pani’, nawet jeśli 
sąsiedzi i koledzy znają się już dłużej. ‚Ty’ używane jest jedynie w kręgu przyjaciół i bliskich 
kolegów oraz znajomych. Do dzieci do 16-go roku życia zwraca się per ‚Ty’. Z reguły przejście 
na ‚Ty’ proponuje osoba starsza osobie młodszej, w miejscu pracy zaś przełożony 
współpracownikom. 

1.3.5 Religia 

Około 85 procent ludności niemieckiej to chrześcijanie, mniej więcej po połowie protestanci i 
katolicy. Ich liczba zmalała w ostatnim czasie na skutek utrzymującej się na stałym poziomie 
ilości wystąpień z kościoła. Jednocześnie maleje liczba aktywnie praktykujących chrześcijan. 
 
W Republice Federalnej Niemiec żyje mniej więcej tyle samo protestantów, co i katolików, 
jednak różna ich ilość w różnych regionach. Ogólnie za słuszny przyjąć można podział 
północno-południowy, przy czym na północy (i wchodzie) żyje więcej protestantów, zaś na 
południu więcej katolików. 
 
Islam podgrywa ważną rolę w życiu religijnym wielu ludzi. Szacunkowo około 2,7 procent 
ludności (w zachodniej części Niemiec) jest wyznania islamskiego. W Republice Federalnej 
istnieją liczne domy modlitw i meczety. 
 
Zaledwie 0,1 procent ludności w zachodniej części Niemiec jest wyznania żydowskiego. 
Odnotowuje się jednak wzrost wyznawców, który uwarunkowany jest napływem ludności z 
byłego Związku Radzieckiego. 
 
W Republice Federalnej Niemiec Kościoły utrzymują się głównie z podatku kościelnego, który 
jest pobierany przez państwo jednocześnie z podatkiem od wynagrodzeń i dochodów. 

1.4  Stosunki polityczne z Niemcami 

Patrz odpowiednie rozdziały w informacjach  o innych krajach 

1.5 Polityka i społeczeństwo 

1.5.1 System polityczny 

Ustawa Zasadnicza (Konstytucja) z 1949 r. określa Republikę Federalną Niemiec jako 
demokrację parlamentarną. 
 

 

10

Organ prawodawczy: co cztery lata wybierany jest Bundestag. 
Przewodniczący rządu: Kanclerz Federalny (

http://www.bundeskanzler.de

), który wybierany jest 

przez Bundestag. (demokracja kanclerska) 
 
Głowa Państwa: Prezydent Federalny (

http://www.bundespraesident.de

), który wybierany jest co 

pięć lat przez Zgromadzenie Federalne (funkcja reprezentacyjna). Nowy prezydent od 2004 r.: 
Horst Köhler. 
 
Sądownictwo jest niezależne. Spory dotyczące konstytucji (Ustawa Zasadnicza) rozstrzygane są 
przez Najwyższy Sąd Konstytucyjny z siedzibą w Karlsruhe. 
 
Stolica: Berlin, od jesieni 1999 r. także siedziba parlamentu i rządu. 
 
Od chwili wyborów w dniu 22 września 2002 r. w Niemczech rządzi koalicja SPD (Partii 
Socjaldemokratycznej Niemiec) i Sojusz `90 / ZIELONI pod przewodnictwem Federalnego 
Kanclerza Niemiec Gerharda Schrödera (SPD). 

1.5.2 Podział administracyjny 

Republika Federalna Niemiec jest federalnym państwem związkowym, w którego skład wchodzi 
16 krajów związkowych. Wszystkie one posiadają swoje niezależne konstytucje, prawo, 
parlamenty i rządy. Za niektóre resorty polityczne – między innymi kulturę, szkolnictwo i policję – 
są one w pełnym zakresie samodzielnie odpowiedzialne. 
 
Miasta Brema (Bremen), Hamburg i Berlin posiadają jako miasta landowe rangę krajów 
związkowych. Każdy kraj związkowy wysyła, w zależności od ilości mieszkańców, od trzech do 
sześciu przedstawicieli do Bundesratu (Rady Federalnej), która współtworzy federalne 
ustawodawstwo państwa. Do uchwalenia licznych ustaw federalnych niezbędna jest zgoda 
Bundesratu. 

1.5.3 Partie polityczne 

Strukturę partyjną tworzą 

cztery

 partie polityczne. Wszystkie pozostałe partie rzadko 

przekraczają w wyborach pułap pięciu procent. 
 
W Bundestagu reprezentowane są: 

o

  SPD (Socjaldemokratyczna Partia Niemiec). Przewodnictwo: Franz Müntefering. 

http://www.spd.de

 

o

  CDU/CSU (Unia Chrześcijańsko- Demokratyczna / Unia Chrzescijańsko-Społeczna). 

Przewodnictwo: Angela Merkel / Edmund Stoiber. CDU / CSU tworzą w Bundestagu 
jedną partię. CSU występuje w Bawarii jako partia niezależna. 

http://www.cdu.de

, 

http://www.csu.de

  

o

  Sojusz 90/ZIELONI 

Partia ta powstała w RFN pod koniec lat 70-tych z grup działających na rzecz ochrony 
środowiska („Zieloni”) i związała się po połączeniu Niemiec z organizacjami obrony praw 
człowieka byłego NRD. Partia ta ma zawsze dwóch przewodniczących, aktualnie są to 
Angelika Beer i Reinhard Bütikofer. 

http://www.gruene.de

  

o

  FDP (Niezależna Partia Demokratyczna). Przewodnictwo: Guido Westerwelle. 

http://www.fdp.de

  

o

  Lewica Związek PDS (Partia Demokratycznego Socjalizmu) i Partei Arbeit & soziale 

Gerechtigkeit (Partia Pracy i Sprawiedliwości Socjalnej) – Alternatywa Wyborcza 
(WASG). Połączenie się partii lewicowych doprowadziło w lipcu 2005 roku do zmiany 

 

11

nazwy PDS w „Die Linkspartei.PDS” (Partia Lewicowa PDS). Przewodnictwo: Lothar 
Bisky. Jej frakcja w Bundestagu ma dwóch przewodniczących Oskara Lafontaine 
(WASG) und Gregora Gysi (PDS). http://www.sozialisten.de 

 
Partie prawicowo-radykalne, takie jak Republikanie, NPD, DVU (Niemiecka Unia Ludowa), 
uzyskują w niektórych regionach dość dużą ilość głosów. Były one i są nadal reprezentowane w 
niektórych przedstawicielstwach regionalnych i krajowych (Landesvertretungen).  

1.5.3  Wybory i rządy 

Wyniki wyborów do 16 Niemieckiego Bundestagu z 18 września 2005 roku (łącznie z wyborami 
dodatkowymi z 2 października 2005 r. w Dreźnie) przy frekwencji wyborczej w wysokości 77,7% 
(w roku 2002: 79,1%): 

Partia 

Procenty 2005 

Procenty 2002 

SPD 34,2 

38,5 

CDU / CSU 

35,2 

38,5 

Sojusz `90 / ZIELONI 

8,1 

8,6 

FDP 9,8 

7,4 

Lewica 8,7 

4,0 

(PDS) 

Pozostałe 4,0 

3,0 

 
Federalna Rada Ministrów: 
 

Kanclerz Federalny 

Angela Merkel (CDU) 

Wicekanclerz i Federalny Minister Pracy i 
Spraw Socjalnych 

Franz Müntefering (CDU) 

Federalny Minister Spraw Zagranicznych 

Frank-Walter Steinmeier (SPD)

 

Federalny Minister Spraw Wewnętrznych 

Wolfgang Schäuble (CDU) 

Federalny Minister Gospodarki 

Wolfgang Clement (SPD) 

Federalny Minister Obrony 

Franz Josef Jung (CDU) 

Federalny Minister Sprawiedliwości 

Brigitte Zypries (SPD) 

Federalny Minister Finansów 

Peer Steinbrück (SPD) 

Federalny Minister ds. Ochrony 
Konsumentów, Wyżywienia i Rolnictwa 

Horst Seehofer (CSU) 

Federalny Minister ds. Rodziny, Seniorów, 
Kobiet i Młodzieży 

Ursula von der Leyen (CDU) 

Federalny Minister Zdrowia 

Ulla Schmidt (SPD) 

Federalny Minister ds. Komunikacji, 
Budownictwa i Mieszkalnictwa 
Bundesminister für Verkehr, Bau- und 
Stadtentwicklung 

Wolfgang Tiefensee (SPD) 

Federalny Minister Środowiska, Ochrony 
Przyrody i Bezpieczeństwa Reaktorów 

Sigmar Gabriel (SDP) 

Federalny Minister Oświaty i Badań 
Naukowych 

Annette Schavan (CDU) 

Federalny Minister ds. Współpracy 
Gospodarczej i Rozwoju 

Heidemarie Wieczorek-Zeul (SPD) 

 
Internet: 

http://www.bundesregierung.de

. 

1.5.4 Związki zawodowe 

 

12

Związki zawodowe odgrywają w Niemczech tradycyjnie ważną rolę i wywierają silny wpływ na 
politykę i społeczeństwo. W corocznych rozmowach dotyczących wysokości wynagrodzeń 
reprezentują one interesy pracowników wobec pracodawców, a ich obecność w mediach jest 
wyraźnie zaznaczona. W ostatnich latach związki zawodowe borykają się z malejącą liczbą 
członków. Duży wpływ na ten fakt ma upadek wielu tradycyjnych gałęzi przemysłu i zawodów, 
jak górnictwo i przemysł metalowy.  
 
OeTV (Związek Zawodowy Pracowników Służb Publicznych, Transportu i Komunikacji), HBV 
(Związek Zawodowy Handlu, Bankowości i Firm Ubezpieczeniowych), DAG (Niemiecki Związek 
Pracowników Umysłowych); IG Medien (branżowy Związek Zawodowy Mass Mediów) i DPG 
(Związek Zawodowy Pracowników Poczty) połączyły się w 2001 roku w Związek Zawodowy 
Pracowników Resortu Usługowego ver.di. To sprawiło, że ver.di stał się największym 
niemieckim niezależnym związkiem zawodowym. Ver.di oraz branżowe związki zawodowe IG 
Górnictwa, Chemii i Energii; IG Przemysłu Metalowego; IG Budownictwa, Rolnictwa i 
Środowiska; Związek Zawodowy Szkolnictwa i Nauki; Związek Zawodowy Przemysłu 
Spożywczego, Używek i Gastronomii; Związek Zawodowy Policji; Transnet (Związek Zawodowy 
Pracowników Kolei) są członkami Niemieckiej Federacji Związków Zawodowych (DBG

 

http://www.dgb.de

). Ilość członków: 7 899 009 (stan z 31.12.2001). 

1.5.5 Media 

Konstytucja Republiki Federalnej Niemiec gwarantuje wolność prasy. Nie istnieje więc cenzura 
środków masowego przekazu. Media docierają do około 75 procent obywateli i obywatelek. 
Codzienne ukazuje się około 440 różnych dzienników. Na utrzymanie publiczno-prawnych 
rozgłośni radiowych i telewizyjnych pobierane są opłaty, prywatne stacje finansują się przede 
wszystkim z reklam. 
 
Ważne dzienniki ogólnokrajowe: 
Süddeutsche Zeitung (SZ): 

http://www.sueddeutsche.de

  

Frankfurter Allgemeine (FAZ): 

http://www.faz.de

  

Frankfurter Rundschau (FR): 

http://www.fr-aktuell.de

  

Die Welt: 

http://www.welt.de

  

Die Tageszeitung (TAZ): 

http://www.taz.de

  

 

Największe pismo bulwarowe BILD osiąga dzienny nakład w wysokości ponad pięciu milionów 
egzemplarzy (

http://www.bild.de

). Największy regionalny dziennik Westdeutsche Allgemeine 

Zeitung (WAZ) osiąga dzienny nakład rzędu około 1,3 milionów egzemplarzy.  
 
Najważniejsze tygodniki: 
Die Zeit: 

http://www.zeit.de

  

Der Spiegel: 

http://www.spiegel.de

  

Focus: 

http://www.focus.de

  

Telewizja publiczna: ARD (Ogólnoniemiecka Rozgłośnia Radiowa), ZDF (Program Drugi 
Telewizji Niemieckiej) wraz z przynależącymi programami trzecimi (ARD) i 3SAT (ZDF). 
Telewizja prywatna: RTL, SAT1.  
 
Internet stał się w ostanim czasie medium masowym. W pierwszym kwartale 2002 roku z 
internetu korzystało około 46 procent ludności powyżej dziesiątego roku życia.  
 
(Źródło informacji: 

http://www.destatis.de/presse/deutsch/pm2003/p0510024.htm

) 

1.5.6  Gospodarka i system bezpieczeństwa

 

socjalnego 

 

13

Niemcy należą do najbardziej rozwiniętych i najbogatszych krajów świata. Ważne gałęzie 
przemysłu to przemysł maszynowy, chemiczny i elektroniczny oraz przemysł samochodowy 
(trzeci co do wielkości producent samochodów na świecie). 

 
Największe niemieckie przedsiębiorstwa: Daimler-Benz, Volkswagen, Siemens. Niemcy są 

tradycyjnie krajem eksportowym. Ważni partnerzy handlowi: Francja, Wielka Brytania, USA, 
Włochy, Holandia. Surowce naturalne są zasadniczo importowane. Przemysł węglowy znajduje 
się od lat w sytuacji kryzysowej, ponieważ niemiecki węgiel jest na rynku międzynarodowym 
mało konkurencyjny. Wydobywanie węgla jest zbyt kosztowne. To samo dotyczy przemysłu 
stalowego.  

 
Jednym z największych problemów jest wysokie zadłużenie państwa. Produkt krajowy brutto 

wynosił w połowie 2002 roku 2,1 procent. Bezrobocie osiąga od lat niebezpiecznie wysoki pułap, 
w lutym 2004 roku 4641 mln ludzi pozbawionych było pracy. Stopa wzrostu inflacji pozostaje w 
ostatnich latach na względnie niskim poziomie, w 1998 roku osiągnęła ona 1 procent. Niemcy są 
jednym z sześciu najbogatszych krajów świata.  

 

Niemcy dysponują dobrze rozbudowanym systemem bezpieczeństwa socjalnego, począwszy od 
systemu opieki zdrowotnej po ustawowo zagwarantowaną pomoc socjalną. W tym zakresie 
spodziewane są zmiany, które mają zostać wprowadzone w życie w najbliższych latach. 

1.6 System szkolnictwa 

1.6.1  Informacje ogólne  

Niemiecki system szkolnictwa podlega Federalnemu Ministerstwu Oświaty i Badań 
Naukowych. (BMBF; 

http://www.bmbf.de/

). Odpowiedzialność za politykę szkolnictwa oraz za 

utrzymanie placówek kształcenia leży w kwestii poszczególnych krajów związkowych. Całość 
koordynuje Stała Konferencja Ministrów Oświaty i Kultury (KMK; 

http://www.kmk.org

). 

 
W Niemczech istnieje ogólny obowiązek szkolny od szóstego roku życia. Uczeń musi 
uczęszczać przez co najmniej dziewięć lat do szkoły podstawowej i głównej oraz, do chwili 
ukończenia 18-go roku życia, trzy lata szkoły zawodowej. Uczęszczanie do szkół jest w 
Niemczech bezpłatne. Po czterech latach spędzonych w szkole podstawowej istnieje możliwość 
podjęcia nauki w kilku typach szkół – są to szkoła główna, szkoła realna, szkoła zintegrowana i 
gimnazjum. W ramach programu inwestycyjnego Rządu Republiki Federalnej Niemiec 
Przyszłość, Kształcenie i Opieka powstały w Niemczech w 2003 roku pierwsze szkoły 
całodniowe. Jest to pierwszy krok na drodze do dużej reformy szkolnictwa w Niemczech. Za 
koncepcję pedagogiczną tych szkół odpowiedzialne są poszczególne kraje związkowe.  
 
Poziom szkolnictwa jest wysoki, cierpi ono jednak w ostatnich latach z powodu drastycznych 
programów oszczędnościowych (coraz więcej studentów przypadających na ilość personelu 
szkół wyższych). Również ilość miejsc nauki zawodu nie pokrywa się w ostatnich latach z 
zapotrzebowaniem. Poziom analfabetyzmu wynosi około 1 procent . W roku szkolnym 2000/01 
do szkół ogólnokształcących uczęszczało 9 mln 69 tyś. uczniów.  

1.6.2 System szkolnictwa  

Od chwili ukończenia szóstego roku życia dzieci mają obowiązek uczęszczania do szkoły. 
Uczęszczanie do przedszkola i zerówki jest dobrowolne, z przedszkola korzystają przeważnie 
dzieci od trzeciego roku życia.  
 

 

14

Obowiązek szkolny obejmuje okres dwunastu lat i dzieli się następująco: 
 
Szkoła podstawowa (szczebel elementarny, cztery lata). Po jej zakończeniu możliwe jest 
uczęszczanie do następujących typów szkół: 
Szkoła główna (pięć do sześciu lat) z możliwością zdobycia świadectwa ukończenia szkoły 
głównej, z którym możliwe jest podjęcie nauki zawodu w systemie dualnym (nauka zaoczna w 
szkołach zawodowych w niepełnym wymiarze godzin). 
Szkoła realna (sześć lat) z możliwością zdobycia świadectwa ukończecia szkoły realnej 
upoważniającym do uczęszczania do średniej szkoły zawodowej, wyższej szkoły zawodowej i 
gimnasium.  
Gimnazjum (dziewięć lat) połączone ze zdobyciem matury upoważniającej do podjęcia studiów.  
W niektórych krajach związkowych istnieją także tak zwane szkoły zintegrowane, w których 
pod jednym dachem można zdobyć świadectwo w jednym z trzech typów szkół. 
Szkoły prywatne mają niewielkie znaczenie w niemieckim systemie szkolnictwa. Często 
pobierane są tutaj wysokie opłaty.  
 
Najczęściej występujacym i wykładanym jako »pierwszy język obcy« jest język angielski. Nauka 
języka angielskiego rozpoczyna się przeważnie na szczeblu sekundarnym. Jednak także już w 
nauce przedszkolnej eksperymentuje się z językami obcymi. Drugim po języku angielskim 
najczęściej spotykanym językiem obcym jest francuski. W gimnazjach nadal uczy się łaciny. 
Coraz częściej wykładane są języki takie jak hiszpański, włoski i rosyjski.  

1.6.3 Szkolnictwo wyższe  

Do tzw. tercjowego szczebla niemieckiego systemu szkolnictwa należą uniwersytety, wyższe 
szkoły medyczne i wyższe szkoły techniczne.  
W semestrze zimowym 2002/03 w niemieckich szkołach wyższych zapisynach było 1 925 000 
studentów, w tym 47 procent kobiet.  
 
Uczęszczanie do państwowych szkół wyższych jest bezpłatne. Pobierana jest jedynie stała 
składka semestralna za studia. Na niektórych kierunkach obowiązuje ograniczenie liczby 
przyjmowanych studentów. Jest to tak zwany numerus clausus (NC) określający wymaganą 
średnią ocen na świadectwie maturalnym.  
 
Studenci niemieckich uczelni mają – w zależności od sytuacji materialnej rodziców – możliwość 
otrzymywania miesięcznego stypendium na podstawie Federalnej Ustawy o Wspieraniu 
Kształcenia (BAföG). Jest ono ograniczone czasowo (najczęściej na osiem semestrów) i w 
połowie musi zostać spłacone w ratach po ukończeniu studiów. Spłata ta uzależniona jest od 
możliwości finansowych i rozpoczyna się najwcześniej po pięciu latach od otrzymania ostatniej 
wypłaty BAföGu. 
 
Broszurka Federalnego Ministerstwa Oświaty i Badań Naukowych: 

http://www.bmbf.de

. 

Linia specjalna BAföGu: 0800 BAFOEG1, 0800 2236341. 

1.6.4 Kształcenie zawodowe 

Kształcenie zawodowe w Niemczech przebiega w tak zwanym systemie dualnym.  
Obok czysto praktycznego szkolenia w konkretnym zakładzie pracy odbywają się 
ukierunkowane na dany zawód zajęcia w szkole zawodowej. Zajęcia te zajmują przeważnie nie 
więcej niż dwa dni tygodniowo.  
 

 

15

W roku 2001 ilość uczniów placówek kształcenia zawodowego wynosiła 1 684 700, w tym 876 
100 w przemyśle i handlu, w rzemiośle zaś 564 500 (Źródło: Federalny Urząd Statystyczny, 
http://www.destatis.de). Najsilniej reprezetowanymi zawodami wśród mężczyzn były mechanik 
samochodowy, instalator elekryczny, malarz, lakiernik; u kobiet zaś pracownica biurowa, 
sprzedawczyni w handlu detalicznym, aptekarka, fryzjerka. Do podjęcia regularnej nauki zawodu 
wystarcza zazwyczaj świadectwo ukończenia szkoły głównej. 
 
Zwalczanie bezrobocia wśród młodzieży i stworzenie nowych perspektyw poprzez udostępnianie 
miejsc kształcenia zawodowego to obecnie jedno z głównych zadań polityki. Kampania JUMP 
ma jak największej ilości młodzieży zapewnić miejsce szkolenia zawodowego lub miejsce pracy. 
Więcej informacji 

http://www.100000jobs.de

2  Warunki ramowe pracy z młodzieżą 

2.1.  Sytuacja dzieci i młodzieży  

2.1.1 Kultura młodzieżowa i formy życia 

Pod koniec 2004 roku w Republice Federalnej Niemiec żyło około 21,62 mln ludzi poniżej 25-go 
roku życia (11,93 mln poniżej 15-go roku życia; 9,7 mln w wieku 15-25 lat), co stanowi około 
26,2 procent ogółu społeczeństwa; mniej więcej 10 procent młodych ludzi poniżej 25-go roku 
życia to obywatele innego kraju. Sytuacja mieszkaniowa młodzieży w Niemczech jest w 
porównaniu z innymi krajami europejskimi, stosunkowo dobra. Młodzi Niemcy bardzo chętnie i 
dużo podróżują w kraju i za granicą.  
Znane wcześniej ruchy młodzieżowe i buntownicze, jak na przykład »punki« w latach 70-tych, są 
dziś już zjawiskiem jedynie marginesowym. Dzisiejsze dzieci epoki techno są barwne, 
pluralistyczne, międzynarodowe, często też nie interesują się problemami społecznymi. 
Niedobór miejsc nauki zawodu i bezrobocie panujące wśród młodych ludzi to centralne problemy 
dzisiejszej młodzieży często prowadzące do wzrostu przemocy i wrogiego nastawienia w 
stosunku do obcokrajowców. 
 
Według wyników 14-tych badań nad młodzieżą Shella z 2002 roku ważne są dla młodzieży 
paczki koleżeńskie, około 70 procent młodych ludzi jest związanych z jakąś grupą. 
Jednocześnie młodzi ludzie dużo miejsca w swoim życiu oddają rodzinie. Około trzy czwarte 
młodych ludzi w wieku 12 do 25 lat mieszka jeszcze z rodziną, z której pochodzi. Prawie 90 
procent młodych ludzi ma dobre stosunki z rodzicami, nawet jeśli czasami uwidacznia się 
różnica zdań. Prawie 70 procent, więcej niż dotychczas, chciałoby lub stara się wychowywać 
swoje dzieci tak samo lub przynajmniej podobnie, jak wychowywali ich rodzice.  
75 procent młodych kobiet i 65 procent młodych mężczyzn uważa, że rodzina potrzebna jest „do 
szczęścia“. Na jednym z pierwszych miejsc na liście przejawów, które oceniają jako „modne” 
pojawia się, obok „robienia kariery” (82%), „wierność” (78%)”. Ponad dwie trzecie młodych ludzi 
chce mieć w przyszłości własne dzieci (76 procent w nowych landach, 64 procent w starych 
krajach landowych). Własne dzieci ma już ok. 4 procent młodych ludzi między 16 i 25 rokiem 
życia, wśród „starszych” między 22 i 25 rokiem życia liczba ta nie przekracza 7 procent. Średnia 
wieku, w którym kobiety rodzą dziś w Niemczech dzieci stale rośnie. „Robienie kariery” i 
założenie rodziny nie wykluczają się pod względem własnych oczekiwań życiowych w opinii 
większości dzisiejszych młodych ludzi, lecz tworzą dwa główne filary celu ich życia.  
(Źródło: http://www.shell-jugendstudie.de/he_02_familie.htm, 29.04.2005) 
 
Według wyników analizy siły nabywczej młodzieży z 2004 roku 6,09 mln dzieci między szóstym i 
trzynastym rokiem życia posiada siłę nabywczą rzędu 6,03 miliarda Euro – jest to w porównaniu 

 

16

z rokiem 2002 wzrost o 17 procent. Dzieci otrzymują kieszonkowe lub inne środki finansowe w 
wysokości około 20 Euro miesięcznie. Pieniądze te są wydawane przeważnie na słodycze 
(60%), czasopisma i komiksy a także lody (po 36%). Na liście życzeń na pierwszym miejscu, 
daleko przed innymi produktami, znajduje się telefon komórkowy. 51 procent dzieci chciałoby 
mieć własny telefon komórkowy (w 2002 roku: 41%). 1,6 mln telefonów komórkowych jest już w 
posiadaniu tej grupy wiekowej, przy czym główna część (1,5 mln) przypada na dzieci w wieku 10 
do 13 lat.  
Zainteresowanie produktami markowymi jest wśród 6- do 13-latków nadal silnie rozwinięte. W 
odniesieniu do produktów spożywczych znaczenie marki ponownie wzrosło. W przypadku 
innych produktów znaczenie marki nieco opadło, jest jednak nadal bardzo ważne przy zakupie 
butów sportowych, toreb i tornistrów, dżinsów, przyborów szkolnych oraz telefonów 
komórkowych.  
Badania nawyków związanych z odżywianiem się uwidaczniają, że wspólne spożywanie 
posiłków z rodziną nadal należy wśród 6- do 13-latków do reguły. Jedynie 3 procent dzieci 
wychodzi z domu bez śniadania lub udaje się na spoczynek bez kolacji. Ulubionym śniadaniem 
w szkole są kanapki (89%), owoce (68%) lub drobne produkty spożywcze (27%). Spożycie 
słodyczy obniżyło się w porównaniu do 2002 roku o 10 procent. Na popularności zyskały 
ponownie chipsy i orzeszki.  
Klasyczne zabawki, jak lalki, klocki lego i puzzle są nadal popularne. Prawie każda dziewczynka 
w wieku od 6 do 13 lat ma lalki (83%) i pluszowe zabawki (83%). Trzy czwarte dziewczynek 
chętnie układa puzzle. Chłopcy najchętniej bawią się klockami lego (87%) oraz elektrycznymi 
samochodami i torami wyścigowymi (79%). Puzzle układa 66 procent chłopców. Najbardziej 
ulubioną formą uprawiania sportu i spędzania wolnego czasu jest w obu grupach jazda na 
rowerze (80%). 
(Źródło: KidsVerbraucherAnalyse 2004, 
http://www.ehapa.de/ehapa/e7/e36/e37/e1539/index_ger.html, 28.04.05) 

2.1.2 Bezrobocie  

Kryzys społeczny, a w szczególności wysokie bezrobocie i związane z nim obawy o przyszłość, 
to także problemy młodych ludzi. Wniosek ten wynika z 14 edycji badań nad młodzieżą 
przeprowadzonej w 2002 roku przez firmę Shell. Wśród wszystkich problemów właśnie problem 
bezrobocia młodych ludzi jest najważniejszy. Z badań wynika także, że aktualne problemy 
masowego bezrobocia, brak miejsc kształcenia zawodowego, redukcja systemu socjalnego, 
proces rozwoju biedoty nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w polityce i dlatego w 
najbliższym czasie nie można oczekiwać zadowalających rozwiązań.  
 
Fakt ten powoduje u młodzieży ogólne zwątpienie i konsternację. Zainteresowanie młodych ludzi 
polityką szybko maleje. Badania dowiodły jednocześnie, że młodzież reaguje z większym 
optymizmem i z wzmożoną chęcią działania na stawiane jej przez współczesne społeczeństwo 
większe wymagania i konieczność podejmowania ryzyka.  
 
Ta zmiana wartości zapowiadała się już w latach 90-tych, jednak dzięki przedłożonym badaniom 
uwidoczniona została ona po raz pierwszy w tak szerokim zakresie. Według nich modne stają 
się wzrost wydajności pracy, poczucie bezpieczeństwa i wpływowość tak samo, jak 
kreatywność, tolerancja i korzystanie z przyjemności. Więcej informacji: 

http://www.shell-

jugendstudie.de

.  

 
W marcu 2005 roku bezrobocie wśród młodych ludzi poniżej 25 roku życia wynosiło według 
statystyki ILO 17,2 procent. Wśród osób do 20 roku życia 878 432 młodych ludzi było 
zatrudnionych, w tym 508 484 chłopców i 369 948 dziewcząt. W grupie 20- do 25-latków 
zatrudnionych było 2 347 480 osób, w tym 1 172 381 mężczyzn i 1 175 099 kobiet. 

 

17

(Źródło: http://www.destatis.de/themen/d/thm_erwerbs.php, 29.04.05) 

2.1.3 Przestępczość  

Wśród młodzieży przestępstw najczęściej dopuszczają się młodzi mężczyźni. Przewinienia 
popełniane przez młodych ludzi to głównie drobne przestępstwa, takie jak jazda na czarno, 
zniewaga, bójki, kupno narkotyków, kradzieże, niszczenie mienia i drobne włamania. W 2003 
roku 5,4 procent wszystkich ujętych podejrzanych o naruszenie prawa dzieci było w wieku do lat 
14; 23 procent to młodzież i młodzi dorastający (14 do 21 lat), a 22,8 procent dorośli w wieku 21 
do 30 lat. Wśród niemieckich (i innego pochodzenia) młodocianych przestępców 5,8 procent 
(3,9%) to dzieci do 14-go roku życia, 13,6 procent (9%) to młodzież w wielu 14 do 18 lat, 10,8 
procent (9,6%) młodzi dorastający między 18 i 21 rokiem życia a 10,9 procent (15%) młodzi 
dorośli od 21 do 25 lat. Wśród Niemców podejrzanych o popełnienie przestępstwa największą 
grupę stanowią dzieci i młodzież, wśród przestępców innych narodowości najwyższy udział 
przypada na młodych dorastających i młodych dorosłych. W sumie udział dzieci w 
przestępstwach zmalał od 2000 roku. W 2003 roku zmalała ilość podejrzanych o popełnienie 
przestępstwa dzieci niemieckich o 6,8 procent, zaś dzieci innego pochodzenia o 2,4 procent w 
porównaniu z rokiem poprzednim.  
 
Przestępstwem popełnianym najczęściej przez dzieci niemieckie (104 757) i obcokrajowcy (21 
601) do 14-go roku życia była w 2003 roku kradzież sklepowa (48 811 przewinień wśród dzieci 
niemieckich, mniej o 10,2 procent w porównaniu z rokiem 2002; 9889 przewinień wśród dzieci 
innego pochodzenia, mniej o 4,1 procent w porównaniu z rokiem 2002). Na miejscach drugim i 
trzecim znajduję się wśród dzieci niemieckich zniszczenie mienia i uszkodzenie ciała, a wśród 
dzieci innych narodowości uszkodzenie ciała i zniszczenie mienia.  
 
Tak młodzież niemiecka, jak i obcokrajowcy w wieku 14 do 18 lat dopuścili się w roku 2003 
najczęściej drobnych kradzieży, następnie kradzieży sklepowych oraz uszkodzenia ciała. Młodzi 
dorastających Niemcy w wieku 18 do 21 lat dopuścili się najczęściej przestępstw związanych ze 
spożyciem narkotyków (więcej o 1,8 procent w porównaniu z rokiem 2002), następnie oszustw 
(więcej o 12,2 procent w porównaniu z rokiem 2002) oraz uszkodzenia ciała (więcej o 4,1 
procent w porównaniu z rokiem 2002). Obcokrajowcy w wieku 18-21 lat dopuścili się najczęściej 
przekroczeń związanych z prawem pobytowym dot. cudzoziemców oraz prawem azylowym 
(mniej o 15,3 procent w porównaniu z rokiem 2002), w następnej kolejności oszustw i 
uszkodzenia ciała (więcej o 4,9 procent w porównaniu z rokiem 2002). W sumie w grupie 14 do 
21-letnich przestępców niemieckiego pochodzenia zaobserwowano wzrost przestępczości o 2,5 
procent w porównaniu z rokiem 2002. W tej samej grupie wiekowej podejrzanych o dokonanie 
przestępstwa wśród młodych osób innej narodowości ilość przestępstw zmalała o 5,4 procent. 
Wśród podejrzanych młodych dorosłych zaobserwowano w roku 2003 wzrost przestępczości o 
6,1 procent w porównaniu z rokiem 2002. Wśród podejrzanych innego pochodzenia 
przestępczość zmniejszyła się o 4,1 procent. W niektórych wypadkach wzrost przestępczości 
jest jednak znaczny, przede wszystkim w wypadku przewinień przeciw ustawie o posiadaniu 
broni (niemieccy podejrzani: wzrost o 91,2 procent w porównaniu z rokiem 2002; obcokrajowcy: 
wzrost o 104 procent w stosunku do roku 2002). Zaobserwowano także wzrost przewinień w 
wypadku przestępstw związanych z narkotykami, zwłaszcza z marihuaną a także z pobiciem.  
 
We Frankfurcie nad Menem w 2003 roku 55 procent podejrzanej o popełnienie przestępstwa 
młodzieży i 58,3 procent przestępców w wieku 18 do 21 lat było obcokrajowcami. Frankfurt nad 
Menem charakteryzuje się także największą ilością podejrzanych o popełnienie przestępstwa 
dzieci innych narodowości (50,3%), wyprzedzając Monachium (40%), Kolonię (38,5%), Stuttgart 
(38,3%) i Mannheim (34,3%). W dużych aglomeracjach miejskich nowych landów młodociani 

 

18

przestępcy innych narodowości nie odgrywają większej roli (Chemnitz 6,4%, Lipsk 4,6%, Erfurt i 
Poczdam po 4%, Drezno 2,5%). 
(Źródło: Bundeskriminalamt, http://www.bka.de/pks/pks2003/index2.html, 29.04.05) 

2.1.4 Narkotyki 

Młodzież częściej niż wcześniej sięga po narkotyki. Wiek, w którym młodzi ludzie stykają się po 
raz pierwszy z narkotykami uległ, według Sprawozdania Rządu Federalnego dot. Narkotyków i 
Uzależnień z 2002 roku, dalszemu obniżeniu. U bardzo młodych konsumentów dużą rolę 
odgrywają tzw. narkotyki imprezowe. Jedna trzecia młodzieży spożywa alkohol, z tego niewielka 
część codziennie. Jedna czwarta młodzieży ma doświadczenia z konsumpcją haszyszu, przy 
czym nie odnotowuje się tutaj zbytnich różnic wśród młodych ludzi w zachodniej i wschodniej 
części Niemiec. Młodzież dotknięta jest także nadmierną konsumpcją leków. W ramach badań 
przeprowadzonych w Bremie wśród 14-latków ponad połowa wszystkich dzieci przyznała się do 
regularnego przyjmowania lekarstw. Alarmująca jest także gotowość wielu rodziców, aby swoim 
pociechom podawać leki zwiększające wydajność.  
 
We wszystkich grupach wiekowych młodzieży jedna czwarta to nałogowi palacze, w mniej 
więcej takiej samej ilości wśród dziewcząt i chłopców.  
 
Wśród nielegalnych narkotyków główną rolę odgrywa haszysz. Ponad jedna czwarta młodych 
ludzi ma z nim doświadczenia. Mała grupa młodzieży (od 3-4%) konsumuje ecstasy i 
amfetaminę. Silnie wzrosła liczba po raz pierwszy zarejestrowanych policyjnie konsumentów 
ecstasy. 
 
Informacje dla uzależnionych, ich rodzin i pracowników punktów pomocy dla uzależnionych od 
narkotyków: 

http://www.drogen-hilfe.de

  

2.2 Podstawy 

prawne 

 

2.2.1 Odpowiednie ustawodawstwo 

Ogólne przepisy prawne: Kodeks Praw Obywatelskich, Kodeks Karny, Ustawa o Federalnej 
Pomocy Socjalnej, Ustawa o Promocji Zatrudnienia. Niektóre przepisy dotyczą wyłącznie 
problematyki dzieci i młodzieży, najważniejsze z nich to: 
 
•  Ustawa o Pomocy Dzieciom i Młodzieży (KJHG): podstawy prawne dot. pomocy dzieciom 

i młodzieży Republiki Federalnej Niemiec, prawo to wyróżnia następujące grupy wiekowe: 

 

Dzieci 

osoby do 14-go roku życia 

Młodzież 

osoby w wieku 14-18 lat 

Młodzi dorośli 

osoby w wieku 18-27 lat 

Młody człowiek 

wszystkie osoby do chwili ukończenia 27 lat 

 
•  Ustawa dot. rozpowszechniania treści szkodliwych dla młodzieży w mediach chroniąca 

niepełnoletnich przed niebezpieczeństwami środków masowego przekazu oraz Ustawa o 
Ochronie Młodzieży w Społeczeństwie (JÖSchG) regulująca zasady takie jak przebywanie 
młodzieży w lokalach nocnych i spożywanie alkoholu połączone zostały w połowie roku 2002 
w jedną nową Ustawę o Ochronie Młodzieży. Ustawa ta weszła w życie 1 kwietnia 2003 
roku. Reguluje ona także obowiązek określania dopuszczalnego wieku na opakowaniach 
gier komputerowych oraz zaostrzone zasady dot. sprzedaży artykułów tytoniowych.  

 

19

•  Prawo Ochrony Młodzieży w Miejscu Pracy: reguluje zasady ochrony przed 

przemęczeniem i niebezpieczeństwami w miejscu pracy. 

•  Ustawa o Promocji Zatrudnienia: określa zadania Federalnego Urzędu Pracy w ramach 

wspierania młodzieży w czasie kształcenia zawodowego. 

•  Ustawa o służbie cywilnej: Zmiana w dniu 01 października 2005 r. i skrócenie służby 

cywilnej z dziesięciu do dziewięciu miesięcy (zrównanie ze służbą wojskową). Zobowiązani 
do służby wojskowej i cywilnej mogą zostać powołani jedynie do chwili ukończenia 23 roku 
życia (wcześniej 25 roku życia). Od służby wojskowej i cywilnej zwolnieni mogą zostać, po 
złożeniu odpowiedniego podania, mężczyźni żonaci, żyjący w zarejestrowanym związku 
partnerskim, posiadający prawo wychowawcze do przynajmniej jednego dziecka lub jeśli co 
najmniej dwójka rodzeństwa odbyła służbę cywilną lub wojskową.  

 
Dalsze ustawy dotyczące dzieci i młodzieży na stronie internetowej Rządu Federalnego  

http://www.bmfsfj.de

 unter Gesetze/Politikbereiche Kinder und Jugend 

2.2.2 Zarządzenia prawne dotyczące przedziałów wiekowych 

Przepisy regulujące Wiek 
Początek obowiązku szkolnego. 

6 

Ogłądanie filmów dopuszczonych od określonego wieku. 

6,12,16,18 

Aktywne i pasywne prawo udziału w wyborach przedstawicieli młodzieżowych w 
zakładach pracy. 

14 

Ograniczona odpowiedzialność prawna. 

14 

Przestępstwa popełnione przez młodzież (14-18 lat) zawsze rozstrzygane są 
przez Sądy dla nieletnich. Dotyczy to także młodych dorastających (18-21 lat), 
którzy w chwili popełnienia wykroczenia znajdowali się jeszcze pod względem 
rozwoju psychicznego i moralnego na poziomie 14 do18-latków. 

14-20 

Nieograniczona odpowiedzialność karna. 

21 

Prawo otrzymania prawa jazdy na:  
mofę do szybkości maksymalnej 25 km/h; 
mopet do 50 km/h oraz skuter do 80 km/h; 
samochód (klasa 3) i motor do mocy silnika 20 KM (klasa 1); 
motor (klasa 1), pod warunkiem, że osoba ta posiadała przedtem prawo jazdy 
klasy 1a przez conajmniej dwa lata; 
 
ciężarówkę (klasa 2). 

 
15 
16 
18 
20 
 
 
21 

Recht zum Erwerb des Führerscheins für: 
Mofas bis 25 km/h Geschwindigkeit 
Mopeds bis 45 km/h (Klasse M) 
Leichtkrafträder bis 11 kw bzw. 80 km/h (Klasse A1) 
Dreirädrige Kleinkrafträder und vierrädrige Leichtkraftfahrzeuge (Klasse S) 
PKW (B, BE) und mittelschwere Motorräder bis 25 kw (Klasse A beschränkt); 
zwei Jahre nach Erteilung der Klasse A dürfen alle Krafträder gefahren werden.  
Schwere Motorräder über 25 kw (Klasse A unbeschränkt) 
LKW (verschiedene Klassen) 

 
15 
16 
16 
16 
 
18 
25 
18 (21) 

Pozwolenie na pracę w pełnym wymiarze godzin (uzależnione od wymiaru godzin 
nauki w szkole w poszczególnych krajach związkowych). 

(15) 16 

Dozwolona praca na nocnej zmianie. 

18 

Palenie papierosów w miejscach publicznych. 

16 

Wydawanie napojów alkoholowych, poza alkoholami wysokoprocentowymi. 

16 

Pozwolenie na przebywanie na ogólnie dostępnych imprezach do godz. 24. 

16 

 

20

Zawarcie małżeństwa jest możliwe za zezwoleniem opiekuna, jeśli przyszły mąż / 
przyszła żona jest pełnoleni / jest pełnoletnia. 

16 

Obowiązek posiadania dowodu osobistego. 

16 

Chłopcy mogą zgłaszać się za zgodą rodziców do służby wojskowej. 

17 

Początek obowiązku służby wojskowej dla mężczyzn 
Prawo członkostwa w związkach zawodowych (z chwilą rozpoczęcia pracy). 

18 
15/16 

Zakończenie obowiązku szkolnego. 

18 

Pełnoletność. 18 
Aktywne i pasywne prawo udziału w wyborach  
i w wyborach komunalnych. 

18 
16 

2.3  Struktury Polityki ds. dzieci i młodzieży 

2.3.1 Ministerstwa odpowiedzialne i zakres ich działania 

Kształtowanie polityki dziecięcej i młodzieżowej podlega Federalnej Komisji ds. Rodziny, 
Seniorów, Kobiet i Młodzieży (BMFSFJ, 

http://www.bmfsfj.de

). BMFSFJ – 

•  wspiera ponadregionalnie i centralnie działające niezależne ośrodki pomocy dzieciom i 

młodzieży – przy zachowaniu ich różnorodności światopoglądów, tematów, metod i form 
pracy, 

•  wspiera polityczne, kulturalne i sportowe kształcenie młodzieży, dobrowolną roczną 

służbę na rzecz ochrony środowiska i socjalną, dobrowolny rok pracy w firmach oraz 
międzynarodową wymianę młodzieży, 

• zleca 

niezależnym rzeczoznawcom przygotowanie Sprawozdania dot. Dzieci i Młodzieży 

informującego o sytuacji młodych ludzi w Niemczech i o rozwoju pomocy dla młodzieży, 

• jest 

bezpośrednio odpowiedzialny za obowiązujące prawa federalne (Ustawa ds. 

Pomocy Dzieciom i Młodzieży), 

• pozostaje 

w 

stałym kontakcie z innymi instytucjami federalnymi, z krajami związkowymi, 

gminami i ośrodkami publicznej pomocy na rzecz młodzieży.  

 
Ministerstwa, które również zajmują się wspieraniem dzieci i młodzieży: 
Federalne Ministerstwo 

Gospodarki i Pracy

 

 

http://www.bma.de

  

Federalne Ministerstwo Zdrowia   

 

 

http://www.bmgs.bund.de

  

Federalne Ministerstwo Oświaty i Badań Naukowych 

http://www.bmbf.de

  

Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych   

http://www.auswaertiges-amt.de

  

Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych   

http://www.bmi.bund.de

  

Federalne Ministerstwo Sądownictwa 

 

 

http://www.bmj.bund.de

  

Federalne Ministerstwo ds. 
Współpracy Gospodarczej i Rozwoju 

 

 

http://www.bmz.de

  

 
W strukturach niemieckiego Bundestagu działa Komisja ds. Obrony Interesów Dzieci. 
Program jej pracy na rok 2003 obejmował między innymi następujące punkty: Dzieci 
niepełnosprawne, dzieci i ich zdrowie, dzieci i media, dzieci i kultura, wspieranie rozwoju wieku 
wczesnego, dzieci i migracja / integracja, dzieci i ruch uliczny, zwalczanie przestępstw 
seksualnych wobec dzieci. 
 
Także w strukturach niemieckiego Bundestagu działa Komitet ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i 
Młodzieży, który dla dobra dzieci i młodzieży zajmuje się głównie aspektami wzmocnienia praw 
dzieci, partycypacji, ochrony młodzieży i ochrony mediów młodzieżowych oraz zwalczania 
handlu dziećmi, prostytucji dziecięcej i turystyki seksualnej.  

 

21

2.3.2 Narodowe i regionalne Rady ds. dzieci i

 

Młodzieżowe 

Niemiecki Komitet Narodowy ds. Międzynarodowej Pracy z Młodzieżą (DNK) jest – z racji 
pełnionej przez siebie funkcji narodowej rady młodzieżowej – pełnoprawnym członkiem 
Młodzieżowego Forum Europejskiego  
 
DNK tworzą dwie organizacje: 
 
Federalny Krąg Młodzieży Niemieckiej (DBJR, 

http://www.dbjr.de

) jest grupą roboczą 

działających w całym kraju stowarzyszeń młodzieżowych i związków młodzieżowych. Swoją 
działalnością obejmuje on 22 stowarzyszenia młodzieżowe, 16 związków młodzieżowych oraz 
pięć dodatkowych stowarzyszeń, które mają funkcję doradczą.  
Zrzeszone w Federalnym Kręgu stowarzyszenia pracują samodzielnie i bez bezpośrednich 
państwowych wytycznych, korzystają jednak ze środków finansowych przyznawanych w ramach 
Federalnego Planu ds. Dzieci i Młodzieży. Na płaszczyźnie krajów związkowych działa 16 
landowych związków młodzieżowych, zaś na płaszczyźnie regionalnej wiele dalszych 
młodzieżowych związków okręgowych i miejskich. 
 
Krąg Młodzieży Politycznej reprezentuje organizacje młodzieżowe, które związane są z partiami 
reprezentowanymi w Bundestagu lub są podgrupami tych partii. Przejmują one na przemian 
przewodnictwo. 

•  Młodzi Demokraci Niemieccy – Młoda Lewica 

http://www.jungdemokratinnen.de/

  

• Zielona 

Młodzież 

http://www.gruene-jugend.de

  

•  Młodzi Liberałowie 

http://www.liberale.de/julis/

  

•  Młodzi Socjaliści w SPD 

http://www.spd.de/jusos/

  

•  Młoda Unia Niemiec 

http://www.junge-union.de

  

 
Do DNK nie należą związki studenckie. 

2.3.3  Organizacje polityki ds. dzieci i młodzieży i ich komtencje  

W Republice Federalnej istnieje ponad 90 ponadregionalnych stowarzyszeń młodzieżowych 
(patrz: Praca z młodzieżą w stowarzyszeniach), do których należy około jedna czwarta całej 
młodzieży. Dysponują one więc odpowiednimi do swojej wielkości wpływem i lobby w zakresie 
polityki młodzieżowej. 
 
Organizacją dachową wszystkich innych organizacji związkowych jest Wspólnota Robocza ds. 
Pomocy dla Młodzieży – AGJ, http://www.agj.de. AGJ jest wspólnotą federalnych 
stowarzyszeń młodzieżowych, Niezależnej Opieki Społecznej, centralnych organizacji 
specjalistycznych, głównych urzędów krajów związkowych (ministerstw) i Federalnej Grupy 
Roboczej Urzędów Krajowych ds. Młodzieży. Są to organizacje, których działania 
administracyjne i praktyczne w pomocy dla młodzieży mają zasięg ponadregionalny, i / lub 
których praca w ramach pomocy dla młodzieży ma znaczenie ogólnokrajowe. AGJ udostępnia, 
w ramach pomocy dla młodzieży, instytucjom i stowarzyszeniom materiał informacyjny. W AGJ 
łatwo można otrzymać adresy ponadregionalnych związków młodzieżowych. 

2.3.4 Główne zadania polityki ds. dzieci i młodzieży  

Państwo Niemieckie pozostawia kształtowanie niemieckiej polityki młodzieżowej i pracy z 
młodzieżą z reguły w rękach stowarzyszeń, związków, kościołów i fundacji oraz pozostałych 
niezależnych organizacji. Istnieje tendencja, aby – według możliwości – przenieść realizację 

 

22

zadań polityki młodzieżowej na płaszczyznę bliską społeczeństwu: na teren miast, okręgów i 
gmin. Największa część środków finansowych pochodzi z budżetu krajów związkowych i gmin.  
 
Główne punkty działania polityki młodzieżowej Rządu Federalnego to opieka nad dziećmi, udział 
młodzieży w procesach decyzyjnych, rozwój kompetencji medialnych, integracja młodzieży 
pokrzywdzonej, zaangażowanie na rzecz szerszej demokracji i tolerancji. 
 
Patrz także programy działania. 

2.3.5 Programy działania 

Narodowy program działania ds. integracji socjalnej Republiki Federalnej 2003-2005, w 
celu polepszenia szans młodych ludzi na zatrudnienie i otwarcia im lepszych możliwości 
kształcenia. Więcej informacji: 
http://www.bmgs.bund.de/downloads/NAP2004_Endfassung_Kabinett.pdf, 2.05.05 
 
Narodowy plan działania " Niemcy przyjazne dzieciom 2005-2010" mający na celu realizację 
decyzji podjętych na Światowym Szczycie Dzieci zorganizowanym przez Narody Zjednoczone w 
maju 2002 roku z następującym zakresem działania: 1. Sprawiedliwy podział szans poprzez 
kształcenie, 2. Wzrastanie bez przemocy, 3. Wspieranie rozwoju zdrowego życia i zdrowych 
warunków środowiskowych 4. Włączenie do udziału dzieci i młodzieży 5. Umożliwienie 
wszystkim dzieciom odpowiedniego poziomy życia 6. Przestrzeganie zobowiązań 
międzynarodowych. Więcej informacji: 
http://www.bmfsfj.de/RedaktionBMFSFJ/Broschuerenstelle/Pdf-Anlagen/nap,property=pdf.pdf, 
2.05.05 
 
Program działania – Młodzież za tolerancją i demokracją – przeciwko prawicowemu 
radykalizmowi, ksenofobii i antysemityzmowi. Więcej informacji: http://www.bmfsfj.aktiv-gegen-
hass.de.  
 
Plan działania ds. Ochrony dzieci i młodzieży przed przemocą i wykorzystywaniem 
seksualnym. Plan ten zatwierdzono w styczniu 2003 roku. Obejmuje on inicjatywy mające na 
celu zwalczanie przemocy wobec dzieci, pornografii z wykorzystaniem dzieci (w internecie), 
handlu dziećmi i prostytucji. 
 
Program działania Środowisko i Zdrowie Ministerstwa Środowiska z głównym zakresem 
działania Dzieci i Zdrowie. Więcej informacji: 
http://www.apug.de/archiv/pdf/broschuere_kinder_suszept.pdf, 2.05.05 

2.4 Finansowanie 

2.4.1 Wspieranie młodzieży na płaszczyźnie państwowej 

W roku 1993 federalny plan ds. młodzieży przekształcony został w Federalny Plan ds. Dzieci i 
Młodzieży (KJP). Jest to niezależna komórka zarządzania funduszami i jako taka główny 
instrument wspierania dzieci i młodzieży w Republice Federalnej Niemiec. 
 
Federalny Plan ds. Dzieci i Młodzieży inicjuje i wspiera aktywność pomocową dla dzieci i 
młodzieży, łącznie z pracą z młodzieżą, o ile jej działalność wykracza poza zasięg zobowiązań 
krajów związkowych i gmin. Ze środków Federalnego Planu ds. Dzieci i Młodzieży finansowane 
są różnorodne działania w celu zaspokojenia potrzeb i wymagań niezależnej i publicznej 
pomocy dzieciom i młodzieży, która z kolei zrealizuje ważną misję wychowawczą i kształcącą w 

 

23

ramach wychowania pozaszkolnego. Federalne Ministerstwo ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i 
Młodzieży (BMFSFJ) jest, jako najwyższy urząd federalny, odpowiedzialne w swojej funkcji za 
rozdzielanie środków finansowych z budżetu KJP, o ile dotyczy to inicjatyw pomocowych dla 
dzieci i młodzieży o znaczeniu ponadregionalnym. 
 
KJP dysponuje obecnie pulą 92 mln Euro na wspieranie inicjatyw. Informacja o rozdzieleniu 
środków na pojedyńcze programy ogłaszana jest co roku przez Budżet Federalny. 
 
Na wsparcie działań polityki ds. dzieci i młodzieży przeznaczonych zostało w 2004 roku 106,69 
mln Euro. Podział środków jest co roku publikowany w ramach budżetu Republiki Federalnej. Na 
rok 2005 przewidziano, według projektu budżetowego Republiki Federalnej, 103,023 mln Euro.  

2.4.2 Prywatne i inne źródła finansowe 

W Republice Federalnej Niemiec istnieje wiele publicznych i prywatnych fundacji, które 
długoterminowo lub w ramach konkretnych projektów wspierają pracę z młodzieżą. Także 
przedsiębiorstwa gospodarcze wspierają w ramach sponsoringu konkretne projekty i finansują je 
w całości lub częściowo. Poniższe organizacje są przykładami tych wielu fundacji, towarzystw 
charytatywnych i przedsiębiorstw gospodarczych:  
 
Fundacja »Niemiecki Znaczek dla Młodzieży«. 
Fundacja »Niemiecki Znaczek dla Młodzieży« jest jedną z najważniejszych fundacji na rzecz 
młodzieży w Niemczech. Zarządza ona środkami uzyskanymi z corocznej sprzedaży wydawanej 
przez Federalne Ministerstwo Finansowe specjalnej serii znaczków pocztowych »Dla 
młodzieży« i wykorzystuje je, jak brzmi w jej statucie, „dla dobra młodzieży“. 
 
Fundacja Młodzieży Demokratycznej (

http://www.jugendstiftung.org

)  

Celem Fundacji Młodzieży Demokratycznej jest przede wszystkim wspieranie projektów pracy z 
młodzieżą i pracy socjalnej na rzecz młodzieży w nowych krajach związkowych. Główne punkty 
działania to: polepszenie możliwości spędzania wolnego czasu, kształcenie młodzieży 
pochodzącej z trudnych środowisk socjalnych, motywacja do rozwijania własnych inicjatyw, 
usługi itd. 
 
Badania firmy Shell dotyczące młodzieży (

http://www.shell-jugendstudie.de/

) 

Firma Deutsche Shell AG od lat wspiera finansowo realizację badań naukowych o sytuacji dzieci 
i młodzieży. 
 
Fundacja »Młodzież prowadzi badania naukowe« (

http://www.jugend-forscht.de

) 

 

Fundacja »Młodzież prowadzi badania naukowe« została powołana do życia w 1965 roku i jest 
wspólnym projektem Federalnego Ministerstwa Oświaty i Badań Naukowych oraz czasopisma 
»Stern«, a także licznych firm patronackich działających na płaszczyźnie regionalnej. Fundacja 
ta wspiera – poprzez ogłaszanie konkursów – projekty badawcze młodych ludzi.

 

 
Fundacja Kasy Oszczędności »Młodzież i Gospodarka – Młodzieżowa Szkoła 
Komputerowa« (

http://www.sk-jugend.de/

) jest jednym z przykładów wielu regionalnych 

inicjatyw, które udostępniają środki finansowe dla młodzieży w miejscu jej zamieszkania. Jest to, 
służąca dobru publicznemu, fundacja Kasy Oszczędności w Kolonii, która powstała w 1972 roku. 
Fundacja ta wspiera młodzież mieszkającą w Kolonii, umożliwiając jej dostęp do interesujących 
ofert kształcenia w zakresie nowych mediów i nauki o gospodarce.  

 

24

3  Praca z młodzieżą w praktyce 

3.1  Praca organizacji młodzieżowych 

3.1.1 Przegląd struktur pracy organizacji młodzieżowych 

Praca organizacji młodzieżowych jest formą socjalizacji, bazującą na dobrowolności, 
niezależności i samorządności. Zadaniem stowarzyszeń młodzieżowych jest organizacja 
wychowania i kształcenia, organizacja spotkań towarzyskich i form spędzania czasu wolnego, a 
także pomoc i poradnictwo. Reprezentują one także interesy młodzieży w państwie i 
społeczeństwie. Konieczne jest więc tutaj zastosowanie wszechstronnej polityki, czyli 
wywieranie wpływu na te procesy polityczne i podejmowane decyzje, które dotyczą młodych 
ludzi.  
 
Stowarzyszenia młodzieżowe są organizacjami łączącymi dzieci, młodzież i młodych dorosłych 
we wspólnych działaniach. Pracują one na własną odpowiedzialność bez wpływu Państwa. Są 
one wspierane ze środków publicznych. Ich działalność opiera się na pracy charytatywnej 
współpracowników.  
 
Głównym nurtem pracy stowarzyszeń młodzieżowych jest, według ich zamierzeń, praca 
wychowawcza i kształcenie. Przebiega ona tutaj, w przeciwieństwie do szkół, na zasadzie 
dobrowolności – bez wystawiania ocen i nacisku na postępy w nauce, tak jak ma to miejsce w 
szkole. W tym kontekście mowa jest tutaj o pozaszkolnej pracy z młodzieżą lub pozaszkolnym 
kształceniu młodzieży. 
 
W Republice Federalnej Niemiec istnieje aktualnie ponad 90 ponadregionalnych 
stowarzyszeń młodzieżowych, które swoją działalnością obejmują całe spektrum 
zainteresowań i aktywności młodych ludzi. Różnorodność struktur stowarzyszeń jest bardzo 
szeroka i zorganizowana jest w nich duża ilość młodych ludzi. Szacunkowo około jedna czwarta 
wszystkich młodych ludzi, czyli około sześciu milionów (nie licząc Niemieckiej Młodzieży 
Sportowej), należy do różnego rodzaju stowarzyszeń. Jednak coraz mniej młodzieży udziela się 
w stowarzyszeniach (za wyjątkiem stowarzyszeń sportowych) i jest gotowa pracować w nich 
społecznie.  

3.1.2  Ponadregionalne stowarzyszenia młodzieżowe 

Przykłady spośród 90 ponadregionalnych stowarzyszeń młodzieżowych: 
 

Niemiecka Młodzież Sportowa (oddział młodzieżowy 
Niemieckiej Federacji Sportowej, największe 
stowarzyszenie młodzieży w Niemczech) 

http://www.dsj.de

Federalny Krąg Młodzieży Niemieckiej – DBJR 
(wspólnota pracy działających na całym terenie 
Niemiec stowarzyszeń młodzieżowych) 

http://www.dbjr.de

Krąg Młodzieży Politycznej – RPJ (obejmuje polityczne 
organizacje młodzieżowe, które działają przy 
reprezentowanych w Bundestagu partiach politycznych 
lub są podgrupami tych partii; przejmują one na 
przemian przewodnictwo w PRJ). 
Młodzi Demokraci Niemieccy  
Młoda Lewica Zielonych 

 
 
 
 
 

http://www.jungdemokratinnnen.de
http://www.gruene-jugend.de

 

25

Młodzi Liberałowie 
Młodzi Socjaliści w SPD 
Młoda Unia Niemiec 

http://www.liberale.de/julis/

 

http://www.spd.de/jusos/

 

http://www.junge-union.de

3.2 Polityczne 

kształcenie 

Ważną rolę w ramach pozaszkolnego kształcenia młodzieży w Republice Federalnej Niemiec 
odgrywa polityczne kształcenie młodzieży. Jego zadaniem jest przede wszystkim przekazywanie 
młodym ludziom wiedzy o państwie i społeczeństwie oraz umożliwianie im wyrobienia sobie 
własnego zdania o wydarzeniach i konfliktach politycznych. Ma ono także nauczyć młodzież 
postrzegania jej własnych praw i interesów oraz obowiązków i odpowiedzialności obywatelskich, 
jak i również zachęcić ją do współtworzenia wolnościowo-demokratycznego społeczeństwa i 
porządku państwowego. 
 
W Niemczech istnieją różnego rodzaju organizacje politycznego kształcenia młodzieży. Niektóre 
z nich połączyły się we wspólnej inicjatywie organizacji kształcenia politycznego (GEMINI). Do 
GEMINI należą Koło Robocze Niemieckich Placówek Kształcenia (AdB), Federalne Koło Pracy 
»Praca i Życie« (AuL), Wspólnota Pracy Katolicko-Socjalnych Ośrodków Kształcenia (AksB), 
Niemiecki Związek Uniwersytetów Ludowych, Ewangelicka Grupa Reprezentacyjna 
Społecznopolitycznego Kształcenia Młodzieży, Stowarzyszenie Wiejskich Regionalnych 
Uniwersytetów Ludowych w Niemczech i Federalny Krąg Młodzieży Niemieckiej (Adresy do 
otrzymania w DBJR, 

info@dbjr.de

, 

http://www.dbjr.de

)  

3.3 Kulturalne 

kształcenie 

Pozaszkolne kulturalne kształcenie młodzieży jest ważną częścią rozwoju młodych ludzi. 
Dlatego specjalistyczne organizacje pozaszkolnego kulturalnego kształcenia młodzieży w 
Niemczech postawiły sobie za cel, zakrojoną na szeroką skalę promocję kształcenia 
kulturalnego młodych ludzi. 
 
Pozaszkolne kształcenie kulturalne ma wyjątkowy wkład w rozwój osobowości i otwiera przed 
młodymi ludźmi możliwość udziału w kulturalnym życiu społeczeństwa. Uczy ona 
wszechstronnego rozumienia kultury i sztuki oraz zachęca do samodzielnej aktywności 
artystycznej w zakresie muzyki, tańca, rytmiki, gier, teatru, literatury, sztuki, architektury, filmu, 
fotografii, wideo, mediów i informatyki. Ponadto wspiera ona rozwój fantazji i kreatywności; 
rozwija zdolność wyrabiania sobie własnego zdania, wyrażania krytyki i okazywania szacunku 
dla przejawów swojej i obcej kultury w ich społecznym kontekście. Umożliwia ona także 
sensowne spędzanie wolnego czasu oraz pomaga w świadomym i aktywnym przemyśleniu 
własnej sytuacji życiowej. 
 
Bogaty zakres informacji o stowarzyszeniach i instytucjach kształcenia kulturalnego znaleźć 
można w książce Kinder- und Jugendpolitik, Kinder- und Jugendhilfe in der 
Bundesrepublik Deutschland. Strukturen, Organisationen, Institutionen [Polityka ds. dzieci 
i młodzieży. Pomoc dla dzieci i młodzieży w Republice Federalnej Niemiec. Struktury. Instytucje. 
Organizacje.], którą wydało Stowarzyszenie Międzynarodowa Wymiana Młodzieży i Obsługa 
Gości Republiki Federalnej Niemiec (IJAB). Książkę tą można zamówić pod adresem 

http://www.ijab.de

 > Bücher und Broschüren/Bestellservice/Downloads. 

 
Organizacją dachową wielu działających na terenie całego kraju profesjonalnych związków, 
instytucji i zrzeszeń krajowych kulturalnego kształcenia młodzieży jest Federalne 
Stowarzyszenie ds. Kulturalnego Kształcenia Młodzieży (

http://www.bkj.de

). 

3.4 Sport 

 

26

Sport odgrywa nadal bardzo ważną rolę wśród młodzieży niemieckiej. Stowarzyszenie Niemiecka 
Młodzież Sportowa (

http://www.dsj.de

) liczy sobie około dziewięciu milionów członków. Oznacza to, że 

około jedna trzecia młodych ludzi poniżej 27-go roku życia działa w różnych związkach sportowych. DSJ 
działa na płaszczyźnie polityki młodzieżowej i sportu.

 Celem stowarzyszenia jest wpływ na rozwój 

osobowości młodych ludzi, rozwój form zachowań socjalnych oraz zachęcenie dzieci i młodzieży 
do zaangażowania się w pracę społeczną. Praca z młodzieżą poprzez sport jest jedną z form 
kształcenia młodych ludzi. W myśl tej zasady DJF oferuje różnorodne zajęcia poza praktycznym 
uprawianiem sportu, z których korzystać mogą wszystkie dzieci i młodzież.  
 
Pozaszkolna aktywność sportowa dzieci w towarzystwach sportowych, placówkach 
komercyjnych lub nieformalnych centrach spotkań ma dziś dla dzieci, obok sportu szkolnego, 
największe znaczenie jako forma przyswajania zachowań socjalnych w kręgu przyjaciół. Dzieci z 
nowych landów rzadziej biorą udział w aktywności oferowanej przez towarzystwa sportowe niż 
dzieci w starych krajach landowych. 
 
Brak jest obejmujących całe Niemcy badań dotyczących udziału dzieci z rodzin imigrantów w 
zorganizowanym sporcie. Na podstawie badań dokonanych w poszczególnych krajach 
landowych oblicza się szacunkowo, że około pięciu do dziesięciu procent młodych ludzi uprawia 
zorganizowany sport.  
 
Najbardziej ulubioną dyscypliną sportu w Niemczech jest prawdopodobnie piłka nożna, w którą 
gra także coraz więcej dziewcząt i młodych kobiet. Prawie dwa miliony młodych ludzi poniżej 18-
go roku życia jest zarejestrowanych w związkach piłki nożnej, w tym w grupie wiekowej siedmio- 
do czternastolatków około 180 tyś. dziewcząt.  
 
Inne popularne dyscypliny sportowe to (według ilości członków) gimnastyka, tenis, piłka ręczna, 
pływanie, lekkoatletyka, tenis stołowy, siatkówka, koszykówka, badminton, jazda na nartach. 
Niezależnie od przynależności do związków wielu młodych ludzi jeździ intensywnie na rowerze i 
uprawia inline-skating.  
 
Ogólna infrastruktura ośrodków sportowych jest dość dobra. Wielu miastom i gminom brakuje 
jednak coraz częściej środków finansowych na utrzymanie lub modernizację tych placówek. 
Ogólnie dostępne ośrodki sportowe, takie jak wrotkarnie (Halfpipes) dla skaterów, powstają 
coraz częściej dzięki finasowemu wsparciu prywatnych sponsorów. 

3.5  Praca socjalna wśród młodzieży i formy pomocy dzieciom 

W Niemczech obejmuje wszystkie oferty, organizacje, służby i imprezy dla młodych ludzi, które 
wspierają ich w zdobywaniu miejsca w społeczeństwie jako jego uznanych i odpowiedzialnych 
członków. W centrum aktywności znajduje się tutaj pomoc zawodowa dla młodych ludzi, która 
poprzez poradnictwo oraz ofertę socjalnopedagogiczną i pomocową wywierać ma przede 
wszystkim wpływ na wyrównanie różnic socjalnych i indywidualnych. 
 
Ponadto praca socjalna wśród młodzieży wspiera i promuje młodych ludzi w ich kształceniu 
szkolnym i zawodowym, wprowadza ich w świat pracy i w społeczeństwo oraz wspomaga ich w 
rozwoju zawodowym.  
 
Socjalna praca wśród młodzieży skupia i łączy w sobie świadczenie usług różnego rodzaju. Po 
pierwsze jest ona częścią pomocy dzieciom i młodzieży i jako taka objęta jest przepisami 
prawa dot. dzieci i młodzieży. Ponad to wchodzi ona także w zakres innych przepisów, w 
ramach których jest częściowo finansowana, lub na których kształt i rozwój ma ona wpływ. 
Przytoczyć tutaj należy szczególnie Ustawę o Promocji Zatrudnienia. 
 

 

27

Federalna Wspólnota Robocza ds. Pracy Socjalnej wśród Młodzieży – Młodzieżowa 
Organizacja Odbudowy (BAG-JAW, 

http://www.bag-jaw.de

) to ogólnoniemiecka platforma 

współpracy reprezentantów i ośrodków pracy socjalnej z młodzieżą. Pod adresem 

http://www.jugendsozialarbeit.de

 otrzymać można informacje i dokumenty o socjalnej pracy z 

młodzieżą w Niemczech. 

3.6  Oferta wspólnot religijnych dla dzieci i młodzieży  

Kościelna praca z młodzieżą w Niemczech to specjalna oferta opierająca się na chrześcijańskim 
rozumieniu człowieka. Kościelna praca z młodzieżą chce przy tym „w bezinteresownej służbie 
uczyć i zachęcać młodzież do rozwijania w sobie żywego chrześcijaństwa” (Kościelny plan 
młodzieżowy diecezji Würzburskiej) i dąży w swojej działalności wychowawczej do przekazania 
chrześcijańskiego wzorcu życia i możliwości budowy związku z Bogiem jako źródła dobrego 
życia. Kościelna praca z młodzieżą ma jednocześnie na celu wsparcie młodzieży w jej rozwoju w 
silne osobowości w oparciu o działalność i naukę Jezusa Chrystusa.  
 
Klasyczną formą realizacji tych celów razem z dziećmi i młodzieżą jest praca związków 
młodzieżowych. Katolicka praca z młodzieżą prowadzona jest głównie przez organizację 
dachową Związku Niemieckiej Młodzieży Katolickiej (BDKJ, 

http://www.bdkj.de

), która w ramach 

spotkań grupowych, obozów i projektów stara się przekazać wartości chrześcijańskie i ideę 
żywej wspólnoty. Członkami BDJK są m.in. Niemiecka Wspólnota Harcerska pod wezwaniem 
Św. Grzegorza (Deutsche Pfadfinderschaft St. Georg), Chrześcijańska Młodzież Robocza 
(Christliche ArbeiterInnen Jugend, CAJ), Katolicki Ruch Młodzieży Wiejskiej w Niemczech 
(Katholische Landjugendbewegung Deutschlands, KLJB) i wiele innych. BDJK rozumiana jest 
jako organizacja reprezentująca kościelną pracę z młodzieżą w powiatach, diecezjach, krajach 
landowych i w całej Republice Federalnej. BDKJ działa poprzez przynależące do niej związki w 
parafiach i w innych miejscach kościelnej pracy z młodzieżą.  
 
Wspólnota pracy stowarzyszenia Ewangelickiej Młodzieży Republiki Federalnej Niemiec (aej, 

http://www.evangelische-jugend.de

) jest związkiem niemieckiej młodzieży ewangelickiej. Jako 

organizacja dachowa aej reprezentuje interesy młodzieży ewangelickiej na płaszczyźnie 
federalnej wobec ministerstw federalnych, organizacji profesjonalnych i partnerów 
międzynarodowych; jest przy tym przedstawicielem 36 organizacji członkowskich i ponad 1,2 
miliona młodych ludzi. Do członków aej należą organizacje pracy z młodzieżą kościołów 
krajowych EKD, organizacje pracy z młodzieżą kościołów niezależnych, Organizacja 
Młodzieżowa Kościoła Ewangelicko-Metodycznego (EmK) i wiele innych.  
(Źródło: Jugendserver, http://www.jugendserver.de, 29.04.05) 
 
Kościół i młodzież – porównanie kościelnych organizacji pracy z młodzieżą w Niemczech 
i w Czechach. W: Miteinander – Společně. Arbeitshilfe für deutsch-tschechische 
Jugendbegegnungen, Jugendhaus Düsseldorf 2000. 

3.7  Integracja dzieci i młodzieży ze środowisk migracyjnych 

Jedna trzecia zamieszkałej w Republice Federalnej Niemiec młodzieży pochodzi obecnie z 
rodzin ze środowisk migracyjnych. W miastach Niemiec zachodnich ich ilość wśród 15-latków 
sięga nawet 40 procent. W ostatnim czasie rozpoznano ogromne znaczenie wspierania nauki 
języka wśród tych dzieci. Popularyzacją nauki języka niemieckiego wśród dzieci zajmują się 
przede wszystkim programy państwowe. Ministerstwo ds. Młodzieży Nadrenii-Westfalii wspiera 
na przykład od dwóch lat kursy języka z przedszkolach.  
Bezpaństwowcy i dzieci z rodzin uciekinierów mają w Republice Federalnej jeszcze trudną 
sytuację. Pod koniec 2003 roku żyło w Niemczech około 76 000 dzieci i młodzieży z niepewnym 
statusem pobytowym. Tysiące wykluczonych jest z ogólnego obowiązku szkolnego, gdyż ich 

 

28

rodzice czekają na przyznanie azylu politycznego, ich rodziny są w Niemczech jedynie 
tolerowane lub nie posiadają żadnego statusu pobytowego. W Badenii-Wirtembergii, Hesji, 
Palatynacie Nadreńskim, kraju Saary i Saksonii-Anhalt dzieci z rodzin uciekinierów o niepewnym 
statucie pobytowym nie podlegają obowiązkowi szkolnemu. Mają one jedynie prawo do 
uczęszczania do szkoły.  
W celu polepszenia szans młodych obcokrajowców na miejsce nauki Federalne Ministerstwo 
Szkolnictwa (BMBK) powołało dziesięć sieci organizacji kwalifikacyjnych ds. nauki zawodu 
(BQN). Izby rzemieślnicze, związki zawodowe, szkoły i zakłady pracy mają w przyszłości ściślej 
współpracować wspierając tym samym imigrantów w poszukiwaniu miejsc pracy. Ministerstwo 
chce poprzez ten program „przeciwdziałać wzrastającemu niesprawiedliwemu traktowaniu 
młodych imigrantów”. W chwili obecnej jedyne 39 procent młodzieży ze środowisk migracyjnych 
kończy szkołę w systemie dualnym, wśród młodzieży niemieckiej jest to według danych BMBF 
ponad 60 procent. Więcej Informacji: 

http://www.kompetenzen-foerdern.de

(Źródło: terre des hommes Deutschland e.V., 
http://www.tdh.de/content/materialien/download/index.htm?&action=details&id=171, 2.05.05; 
Deutscher Bundestag, http://www.bundestag.de/bic/presse/2005/pz_050322.html, 2.05.05) 
 
Także pełnomocnik ds. integracji Republiki Federalnej określa zły poziom wykształcenia dzieci 
ze środowisk migracyjnych jako wysoce alarmujący. Od połowy lat 90-tych udział młodzieży z 
rodzin obcokrajowców w kształceniu szkolnym ulega ciągłemu spodkowi. W konsekwencji udział 
procentowy osób bez wykształcenia wynosi w tej grupie 40 procent, wśród młodzieży 
niemieckiej jedyne 12 procent. W Niemczech żyje w sumie 14 milionów imigrantów. Zaliczają się 
do nich obcokrajowcy, przesiedleńcy, osoby, którym przyznano obywatelstwo niemieckie oraz 
Niemcy, którzy powrócili z zagranicy. Prawdopodobnie co czwarte nowo narodzone dziecko ma 
jednego rodzica o innym niż niemieckie pochodzeniu, co piąte małżeństwo zawierane jest 
między obywatelami o różnym pochodzeniu narodowym.  
(Źródło: http://www.integrationsbeauftragte.de/download/Memorandum_Endfassung.pdf, 
September 2005) 
 
Młodzi przesiedleńcy i inni imigranci wspierani są w ramach programu federalnego Integracja 
poprzez sport (

http://www.integration-durch-sport.de

) w przedsięwzięciach o charakterze 

integracyjnym o szerokim zakresie propozycji na spędzanie wolnego czasu i uprawianie sportu. 
Specjalne poradnictwo dla młodych nowych imigrantów do 27 roku życia udzielane jest 
bezpłatnie przez ośrodki ds. migracji młodzieży (

http://www.jugendmigrationsdienste.de

). 

Ośrodki te udzielają porad i opiekują się przede wszystkim objętymi obowiązkiem szkolnym 
młodymi nowo przybyłymi imigrantami przed, w czasie i po kursach integracyjnych (kursy 
językowe i orientacyjne o kraju i jego mieszkańcach). Wspólnie z nimi badają ich mocne strony i 
deficyty i układają plan integracyjny ułatwiający włączenie ich w system szkolnictwa lub 
umożliwiający im uczęszczanie do kolejnych szkół. W ośrodkach ds. migracji młodzieży 
umożliwiane są także kontakty z młodzieżą niemiecką i z innymi młodymi ludźmi ze środowisk 
migracyjnych, którzy już dłużej żyją w Niemczech.  

3.8  Informacje dla młodzieży 

3.8.1  Centra Informacji i Poradnictwa dla dzieci i młodzieży  

Pod koniec lat 60-tych powstały, w systemie pracy komunalnej z młodzieżą i informacji dla 
młodzieży, Centra Informacji i Poradnictwa dla Młodzieży. Przejęły one głównie funkcję 
informującą i doradczą. Korzystać z nich mogą zarówno młodzież i młodzi dorastający, jak i 
określone grupy. Centra służą poradami w różnych problemach i sytuacjach konfliktowych. 
Informują i doradzają one bezpośrednio w takich kwestiach, jak narkotyki, alkohol, szkoła, aids, 

 

29

kultura, spędzanie wolnego czasu, podróże i inne lub kierują do innych specjalistycznych 
ośrodków doradczych.  
 
Pierwszy z takich specjalistycznych ośrodków informacji dla młodzieży powstał w 1967 roku w 
Monachium (

http://www.jiz-m.de

). W ślad za nim powstawały następne placówki, dzięki czemu w 

wielu, zwłaszcza w większych miastach istnieją dziś Ośrodki Informacji i Poradnictwa dla 
Młodzieży.  
 
Informację dla młodzieży można także znaleźć w wielu urzędach, centrach młodzieżowych, w 
związkach młodzieżowych, w grupach samopomocy, w prasie młodzieżowej oraz w ośrodkach 
badań nad młodzieżą.  
 
Przepływ informacji w zakresie pracy z młodzieżą opiera się na decentralnej i federalnej 
strukturze Republiki Federalnej Niemiec. Punkty informacji znajdują się bezpośrednio na miejscu 
na płaszczyźnie lokalnej, komunalnej, regionalnej i landowej w całej Republice Federalnej 
Niemiec, dzięki czemu są one łatwo dostępne dla wszystkich młodych ludzi. W ostatnich latach 
wyraźnie wzrosło znaczenie informacji dla młodzieży. Nowe media otworzyły nowe możliwości 
dotarcia do znacznej ilości młodych odbiorców. Inicjatywa Republiki Federalnej Niemiec 
»Młodzież do internetu« ma na celu stworzenie obszernej pozaszkolnej elektronicznej oferty 
informacji, kształcenia i poradnictwa. Ma ona osiągnąć jak największą grupę młodych 
użytkowników internetu i wzmocnić ich kompetencje medialne. W rozpoczętej pod koniec maja 
2004 roku pierwszej fazie projektu przeprowadzono ofensywę Log in, w ramach której 
wyposażono organizacje młodzieżowe w sprzęt komputerowy i oprogramowania oraz w 
technologię łączy. W ramach drugiej fazy projektu, zrealizowanej we wrześniu 2004 r., 
uaktywniono w sieci młodzieżowy portal »Netzcheckers« (

http://www.netzcheckers.de

). 

Dalsze informacje pod adresem 

http://www.jugend.info

. 

 
Projekt Serwer Młodzieżowy (

http://www.jugendserver.de

) został zakończony z końcem roku 

2004 po pełnym sukcesu sześcioletnim okresie realizacji. Ma on zostać wymieniony lub raczej 
kontynuowany przez portal dla pracowników wykwalifikowanych w pomocy dla dzieci i 
młodzieży. W ciągu 2005 roku zostanie on uruchomiony w internecie. Serwer Młodzieżowy 
będzie nadal osiągalny jako jedna ze stron nowego portalu.  

3.8.2  Media dla dzieci i młodzieży 

Media młodzieżowe odgrywały w Niemczech zawsze ważną rolę. Z utworzonej w 1956 roku 
gazety telewizyjnej Bravo powstało pismo, które od dziesięcioleci trafia w nerw młodych 
czytelników. Inne czasopisma młodzieżowe, takie jak Pop Rocky i Popcorn, dawno już 
ugruntowały swoją pozycję na rynku miedialnym. 
 
Głównie w latach 70-tych media uwolniły się od pedagogicznych naleciałości okresu cudu 
gospodarczego. W programach telewizyjnych takich jak ZDF możliwa stała się realizacja 
magazynów młodzieżowych jak direkt, których forma i dobór tematów regularnie wywoływały 
kontrowersyjne dyskusje w samej rozgłośni. 
 
W latach 80-tych nastąpiła stagnacja w rozwoju mediów młodzieżowych. Tak w redakcjach 
czasopism, jak i w radiu i telewizji nie pojawiło się nic innowacyjnego. Od początku lat 90-tych 
rynek mediów młodzieżowych znów się ożywił. Wiele nowych czasopism odniosło sukces na 
rynku. Poza tym, w wyniku powstania prywatnej konkurencji, państwowe stacje radiowe i 
telewizyjne na nowo odkryły młodych ludzi jako swoich adresatów.  
 

 

30

Charakterystyczna dla rynku mediów młodzieżowych jest jego duża dynamika. Niektóre 
magazyny czy czasopisma pojawiają się nagle, towarzyszą przez pewien czas jakimś nowym 
trendom wśród młodzieży i znikają tak samo szybko jak się ukazały. Z chwilą, gdy jakiś trend 
traci na aktualności, młodzież i sponsorzy szybko tracą zainteresowanie.  
 
Mimo obecności mediów elektronicznych, młodzi ludzie nadal czytają czasopisma. Programy 
muzyczne VIVA i MTV zabierają czasopismom młodzieżowym co prawda klientów 
reklamujących się na ich łamach, ale nie odbierają im czytelników. Dowodem tego jest także 
wyraźny wzrost nakładów czasopism młodzieżowych od 1990 roku. Podczas, gdy w roku 1991 
wynosiły one jedynie 3,5 mln egzemparzy, osiągnęły one w 1995 roku 4,8 mln sztuk (około 14 
mln młodych w wieku 14-26 lat jest w Niemczech głównym adresatem mediów młodzieżowych). 
 
Szczególny sukces odniosły w ostatnich latach czasopisma dla dziewcząt. Już w 1988 roku 
serię sukcesów tego rodzaju czasopism zapoczątkowało Bravo Girl. Otworzyło ono drogę takim 
tytułom jak Brigitte Young Miss, pismo które powstało w 1990 roku jako wydanie specjalne 
czasopisma kobiecego Brigitte. 
 
W latach 90-tych rozwinął się nie tylko rynek czasopiśmienniczy. Przede wszystkim, z chwilą 
powstania prywatnych stacji radiowych zaadresowanych przeważnie do młodej publiczności 
oraz osiągnięcia wielkiego sukcesu przez telewizyjne programy muzyczne MTV i VIVA, z których 
młodzi ludzie korzystają tak jak z radia, państwowe stacje nadawcze (Programy grupy ARD) 
zmuszone zostały do reakcji, aby utrzymać młodych słuchaczy. Szczególnym powodzeniem 
cieszy się tutaj program Eins Live Rozgłośni Zachodnioniemieckiej (WDR). Także, powstały z 
wcześniejszego programu młodzieżowego w NRD DT 64, program stacji nadawczej MDR 
Sputnik odnosi sukcesy. Innymi programami młodzieżowymi z rosnącym udziałem na rynku 
wśród odbiorców w wieku 14-29 lat są lub były N-joy (NDR), SWF3 i Fritz (RBB). 
 
Telewizyjne stacje nadawcze borykają się spośród wszystkich mediów z największymi problemi 
w dotarciu do młodzieży jako swojego adresata. Rzadko który program stworzony z myślą o 
młodych odbiorcach jest w stanie utrzymać się dłużej na rynku. Młodzież jest najtrudniejszą 
grupą odbiorców dla twórców programów telewizyjnych. Grupa widzów między 14 i 16 rokiem 
życia spędza, według badań WDR, jedynie 96 minut w ciągu dnia przed telewizorem. Jest to tym 
samym grupa Niemców, która także w ogólnej krajowej najmniej czasu poświęca oglądaniu 
telewizji. Wielu młodych ludzi korzysta regularnie z oferty muzycznych stacji nadawczych MTV i 
VIVA. Programy te uważane są przez młodych ludzi za trendowe. Muzyka, język i sposób, w jaki 
są one prezentowane są elementem kultury młodzieżowej. 
(Obszerne fragmenty tego tekstu są autorstwa Ulricha Kalhöfera) 

3.8.3 Kooperacje międzynarodowe 

Republika Federalna Niemiec jest członkiem Eurodesk (

http://www.eurodesk.org

), europejskiej 

sieci informacji dla młodzieży, udzielającej informacji dotyczących struktur europejskich i 
programów wspierania finansowego. Istniejąca baza danych uzupełniana jest przez każdego 
członka informacjami danego kraju. W Niemczech projekt Eurodesk włączony jest w działalność 
Międzynarodowej Wymiany Młodzieży i Obsługi Gości (IJAB). Od maja 2000 r. istnieje strona 
internetowa niemieckojęzycznych członków Eurodesku 

http://www.eurodesk.de

. 

 
Niemcy nie są jeszcze członkiem ERYICA (European Youth Information and Counselling 
Agency 

http://www.eryica.org

), która dysponuje szeroką ofertę informacji dla młodzieży na 

płaszczyźnie europejskiej. Międzynarodowa Wymiana Młodzieży i Obsługa Gości (IJAB) 
utrzymuje jednak ścisłe kontakty z ERYICĄ. 
 

 

31

Projekt »Serwer Młodzieżowy« (

http://www.jugendserver.de

, patrz Centra informacji i 

poradnictwa dla młodzieży) posiada, jako platforma informacji dla młodzieży, także dział 
międzynarodowy. Serwer młodzieżowy to co prawda w pierwszej linii platforma niemiecka, 
jednak, ponieważ przy redakcji działu międzynarowego korzysta ona z porad redaktorów 
zagranicznych, można tutaj mówić o początkach kooperacji międzynarodowej.  
 
Następujące instytucje kooperują na międzynarodowej i bilateralnej płaszczyźnie i oferują 
interesujące informacje dla młodzieży: 
 

- 

Niemiecko-Francuska Współpraca Młodzieży

 http://www.dfjw.org 

 

- 

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży 

http://www.dpjw.org 

 

- 

Centrum Koordynacji Niemiecko-Czeskiej Wymiany Młodzieży Tandem 

http://www.tandem-org.de 

 

- 

Centrum Koordynacji Niemiecko-Izraelskiej Wymiany Młodzieży ConAct 

http://www.conact-org.de 

 

- 

Baltic Sea Secretariat for Youth Affairs, http://www.balticsea-youth.org 

- 

Międzynarodowa Wymiana Młodzieży i Obsługa Gości RFN (IJAB) 

http://www.ijab.de

 

(Informacje o najważniejszych kooperacjach i zakresie działania międzynarodowej pracy 
z młodzieżą) 

3.9 Podróże dla dzieci i młodzieży 

3.9.1. Aktywność wyjazdowa dzieci i młodzieży 

Młodzież niemiecka może wybierać w bogatym programie ofert podróży. Młodzi ludzie 
najchętniej sami organizują swoje wyjazdy. Około jedna czwarta 14 do19-latków odbywa co roku 
dłuższą podróż wakacyjną. Hiszpania i Francja należą do ulubionych miejsc urlopowych. 
Spontaniczne podróże młodych ludzi są często możliwe dzięki ofertom przelotów last-minut. 
Decyzje o podjęciu podróży podejmowane są często po lekturze czasopism o podróżach i 
czasopism młodzieżowych lub po rozmowie z przyjaciółmi. Młodzież szuka w czasie urlopu 
głównie rozrywki, przeżycia czegoś nowego i możliwości poznania nowych ludzi. 
 
Rosnące zapotrzebowanie związane jest także z wymogami rynku pracy dotyczącymi m.in. 
odbytych podróży i pobytów zagranicznych połączonych ze zdobyciem praktyki lub 
dodatkowego wykształcenia. Szczególnie maturzyści chcący podjąć studia starają się polepszyć 
swoje możliwości poprzez zdobycie doświadczeń w czasie pobytu za granicą. Wzrasta liczba 
organizatorów wyjazdów do pracy jako opiekunka dla dziecka, wyjazdów na kursy językowe, na 
praktyki, do pracy za granicą itp. Średnio tylko 5 procent wszystkich uczniów II szczebla 
sekundarnego spędza jeden rok szkolny poza granicami kraju. W Hamburgu liczba uczestników 
wymian jest znacznie wyższa i osiąga w niektórych szkołach nawet pułap kilkunastoprocentowy. 
Jednym z krajów związkowych o najniższym stopniu wymiany uczniów jest Bawaria. Ze względu 
na egzamin maturalny po 12 latach nauki, który w wielu krajach związkowych już teraz jest 
możliwy a w innych zostanie w najbliższym czasie wprowadzony, w przyszłości zmniejszy się 
zainteresowanie spędzeniem całego roku szkolnego poza granicami kraju. Uzasadnione jest to 
tym, że ten rok szkolny musi w każdym razie zostać powtórzony, gdyż osiągnięcia zdobyte za 
granicą z reguły nie są uznawane w Niemczech za wystarczające.  
(Źródło: 

http://www.schueleraustausch.de

) 

3.9.2 Schroniska młodzieżowe i inne oferty noclegu dla młodzieży 

W chwili obecnej działają w Niemczech 604 schroniska młodzieżowe. Domy Niemieckiego 
Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych znajdują się we wszystkich turystycznie atrakcyjnych 

 

32

miejscowościach. Większość schronisk młodzieżowych przygotowana jest także na 
przyjmowanie rodzin i oferuje możliwości uprawiania sportu na własnym terenie. Wiele domów 
dostosowanych jest do potrzeb niepełnosprawnych. Schroniska młodzieżowe klasyfikują się na 
cztery kategorie, nocleg ze śniadaniem kosztuje od 15 do 25 euro. Więcej informacji w 
Głównym Niemieckim Zarządzie Schronisk Młodzieżowych pod adresem 

http://www.djh.org 

lub 

http://jugendherberge.de

.  

 
Niedrogo przenocować można także w ponad 400 domach Młodych Przyjaciół Środowiska w 
Niemczech. Lista wszystkich domów oraz inne wskazówki na stronach 

http://www.naturfreundejugend.de

. 

 
Federalna Wspólnota Robocza Ewangelickiej Służby Wakacyjnej dla Młodzieży 
(

http://www.bej.de) 

wydała we współpracy z SOKEV CD-Rom z informacjami o ponad 5000 

niekomercyjnych, samodzielnie działających placówkach noclegowych dla grup w Niemczech. 
Baza danych nazywa się 

GrukiD.

 

 
Inne zestawienie miejsc noclegowych dla grup w Niemczech (Niemiecki Spis Centralny) 
otrzymać można w redakcji Vademecum, Internet: 

http://www.gruppenunterkuenfte.de

.  

3.9.3  Wskazówki i informacje o podróżach dla młodzieży 

Republika Federalna Niemiec dysponuje bardzo dobrze rozbudowaną siecią kolejową. Bardzo 
dobre są połączenia między dużymi miastami. Na mniejszych i bocznych odcinkach kolejowych 
połączenia są rzadsze. W związku z koniecznością wdrażania planów oszczędnościowych i 
zmianami strukturalnymi, pogorszyła się nieco w ostatnich latach opinia o Niemieckich Liniach 
Kolejowych  
 
Informacje o zniżkach Niemieckich Linii Kolejowych dla młodzieży otrzymać można pod 
adresem 

http://www.bahn.de. 

Istnieje tam także możliwość zamówienia biletów.

  

 
Dalsze informacje: 

http://www.germany-tourism.de

. 

 
Dalsze informacje o Niemczech dla młodych ludzi znaleźć można na stronach Europejskiego 
Portalu Młodzieżowego: 

http://www.europa.eu.int/youth/travelling_europe/index_de_de.html

3.10 Międzynarodowa praca z młodzieżą 

3.10.1 Centralne ośrodki 

Następujące ośrodki i organizacje odgrywają w pracy z młodzieżą ważną rolę na płaszczyźnie 
federalnej: 
 

- 

Niemiecko-Francuska Współpraca Młodzieży

 http://www.dfjw.org 

 

- 

Polsko/Niemiecka Współpraca Młodzieży 

http://www.dpjw.org 

 

- 

Baltic Sea Secretariat for Youth Affairs 

http://www.balticsea-youth.org

  

- 

Centrum Koordynacji Niemiecko-Czeskiej Wymiany Młodzieży Tandem 

http://www.tandem-org.de 

 

- 

Centrum Koordynacji Niemiecko-Izraelskiej Wymiany Młodzieży ConAct 

http://www.conact-org.de 

 

 

 

33

Dwie ostatnie organizacje odgrywają szczególną rolę w zakresie bilateralnej i multilateralnej 
współpracy na płaszczyźnie polityki młodzieżowej.  
 
Wymiana kierowników i współpracowników ośrodków oraz pracowników wykwalifikowanych w 
pracy z młodzieżą ma na celu praktyczną wymianę doświadczeń. Jej koordynację przejmują 
odpowiednie profesjonalnie działające organizacje lub Międzynarodowa Wymiana Młodzieży i 
Obsługa Gości (IJAB) (

http://www.ijab.de

). 

 
Jednym z członków sieci 32 europejskich agencji krajowych jest Niemiecka Agencja Programu 
Działania Unii Europejskiej MŁODZIEŻ (

http://www.webforum-jugend.de

). Jej zadaniem jest 

wspomaganie Komisji Europejskiej i Federalnego Ministerstwa ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i 
Młodzieży w realizacji programu wspierania MŁODZIEŻ na terenie Niemiec, obejmującego 
swoim działaniem także Europejską Służbę Ochotniczą.  
 
Federalny Krąg Młodzieży Niemieckiej (DBJR) wraz z Kręgiem Młodzieży Politycznej (RPJ) 
tworzą Niemiecki Komitet Krajowy Międzynarodowej Pracy z Młodzieżą (DNK). Poprzez 
współpracę w ramach DNK kręgi DBJR i RPJ włączone są w różne struktury multilateralnej 
pracy z młodzieżą w Europie: Na przykład w działalność Europejskiego Forum Młodzieży, które 
powołane zostało do życia przez DNK w 1997 roku lub Forum Młodzieży Unii Europejskiej. 
Bliższe informacje o DNK pod adresem 

http://www.dbjr.de

 (Internationales/DNK). 

 
W najbliższych latach poszczególne kraje europejskie zbliżą się do siebie politycznie i 
gospodarczo. Stanie się tak w dużej mierze dzięki inicjatywie Unii Europejskiej i doprowadzi do 
wyraźnego wzrostu znaczenia multilateralnej współpracy organizacji młodzieżowych. Niezbędne 
stanie się także stworzenie odpowiednich struktur współpracy młodzieży poprzez włączenie jej w 
ogólnoeuropejski proces porozumienia.  

3.10.2 Współpraca z Niemcami 

Patrz Współpraca międzynarodowa, a także podobne podpunkty w opisie innych krajów. 

3.10.3 Współpraca międzynarodowa 

W centrum działań międzynarodowej polityki współpracy młodzieży w Niemczech leży 
promowanie i wspieranie programów spotkań dla młodzieży i spacjalistów w pracy z 
młodzieżą. Chodzi tutaj o poznawanie przez młodych ludzi innych krajów, narodów i kultur, co 
przyczyni się do ich udziału w procesie porozumienia między narodami, umożliwi im zrozumienie 
innych i lepsze określenia swojego miejsca w świecie. W tym kontekście centralną rolę odgrywa 
promocja europejskiej świadomości i europejskiej współpracy.  
 
Realizacja międzynarodowej polityki młodzieżowej jest możliwa dzięki działalności Federalnego 
Ministerstwa ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i Młodzieży (BMFSFJ) w gremiach europejskiej 
polityki współpracy młodzieżowej, która przebiega na płaszczyźnie państw członkowskich Unii 
Europejskiej i Rady Europy. Jest ona także możliwa dzięki istniejącym bilateralnym 
porozumieniom dotyczącym polityki współpracy młodzieżowej oraz poprzez pracę mieszanych 
komitetów specjalistycznych ds. współpracy bilateralnej Republiki Federalnej Niemiec z innymi 
państwami w zakresie polityki młodzieżowej. 
 
Niemcy podpisały dotąd rządowe umowy i porozumienia z około 30 krajami, z którymi 
ustalają w bilateralnych gremiach wytyczne wymiany z danym krajem oraz podejmują decyzje o 
jej formach i zakresie. Obok ścisłych programów wymiany i spotkań istnieją specjalne programy 

 

34

kształcące i dokształcające, a także programy dotyczące szczególnie ważnych tematów i 
zagadnień.  
 
Programy te realizowane są zazwyczaj przez niezależnych przedstawicieli pracy z młodzieżą, 
przede wszystkim przez związki młodzieżowe, ośrodki kształcenia i inne organizacje i instytucje 
kształcenia młodzieży i pracy socjalnej dla młodzieży; przez reprezentantów międzynarodowej 
służby socjalnej i wspólnot młodzieżowych (Workcamps) oraz przez urzędy komunalne. 
 
Krajami, które w ostanim czasie cieszyły się szczególną popularnością w ramach współpracy 
międzynarodowej były Francja i kraje Unii Europejskiej oraz, po 1989 roku, kraje Europy 
Środkowej i Wschodniej, z Polską, jako dużym krajem sąsiednim, na czele. Dobre kontakty 
utrzymywane są także z krajami zamorskimi, jak Japonia, USA oraz niektóre kraje Ameryki 
Łacińskiej (Chile, Kolumbia). 

4 Informacje dodatkowe 

4.1 Umowy 

na 

piśmie 

Istnieje wiele umów bilateralnych zawartych przez Republikę Federalną Niemiec, niektóre z nich 
podpisane zostały już w latach 50-tych i 60-tych. Spośród najnowszych wymienić tutaj należy 
zawartą w roku 1993 między Republiką Federalną Niemiec i Estonią oficjalną umowę o 
współpracy w zakresie polityki młodzieżowej, a także najmłodsze porozumienie dotyczące 
współpracy w ramach polityki młodzieżowej Niemiec i Rumuni z września 2002 roku.  
 
Inne umowy zawarte przez Republikę Federalną Niemiec wymienione są w linku umowy na 
piśmie na stonach innych krajów.  

4.2 Teksty 

źródłowe 

Informacje o książkach, księgarniach i bibliotekach w Niemczech: 
- Związek Niemieckiego Księgarstwa (Börsenverein des Deutschen Buchhandels), 

http://www.buchhandel.de

  

- Związek Niemieckich Bibliotek (Deutscher Bibliotheksverband e.V.), 

http://www.bdbibl.de/dbv/

  

 

Książki i broszury dot. międzynarodowej pracy z młodzieżą: 

http://www.ijab.de

 (Strona 

internetowa Międzynarodowej Wymiany Młodzieży i Obsługi Gości Republiki Federalnej Niemiec 
– IJAB), link Bücher und Broschüren, Bestellservice, Downloads [Książki i broszury, lista 
bestselerów, download] 
 
Materiały dot. dzieci i młodzieży w Niemczech:

 

- 

http://www.bmfsfj.de

 (Strony internetowe Federalnego Ministerstwa ds. Rodziny, Seniorów, 

Kobiet i Młodzieży, BMFSFJ) 
- 

http://www.statistik-bund.de

 (Strony internetowe Federalnego Urzędu Statystycznego. 

Aktualna publikacja nosi tytuł Im Blickpunkt: Jugend in Deutschland [W centrum uwagi. 
Młodzież w Niemczech], Wiesbaden 2000, ISBN: 3-8246-0446-9 (do zamówienia także na 
stonie internetowej) 
- Kinderreport Deutschland. [Sprawozdanie dot. dzieci w Niemczech.] Wydane przez 
Niemieckie Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom (

http://www.dkhw.de

), Monachium 2004. 

- Analiza sytuacji młodzieży przeprowadzona na zlecenie Związku Zawodowego Przemysłu 
Metalowego (IG-Metal): Lebenseinstellungen junger Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer. 
[Zapatrywania życiowe młodych pracowników.]. IG Metall (wydawca), Marburg 2002. 

 

35

- Kinder- und Jugendpolitik. Kinder- und Jugendhilfe in der Bundesrepublik Deutschland. 
Strukturen. Institutionen. Organisationen. [Polityka ds. dzieci i młodzieży. Pomoc dla dzieci i 
młodzieży w Republice Federalnej Niemiec. Struktury. Instytucje. Organizacje.] Wydawca: IJAB 
e.V., na zlecenie BMFSFJ, Bonn 2003. Zamówienie możliwe pod adresem mailowym 

info@ijab.de

. W internecie pod adresem: 

http://www.kinder-jugendhilfe.info

 
Książki, broszury, materiał fotograficzny i filmowy o Niemczech: 
- 

http://www.deutschland.de

 (oficjalny i niezależny portal Republiki Federalnej Niemiec 

utworzony na zlecenie Urzędu Prasy i Informacji Rządu Federalnego) 
- 

http://www.handbuch-deutschland.de

 (Poradnik o Niemczech Pełnomocnika Rządu 

Federalnego ds. Migracji, Uciekinierów i Integracji, dostępny w różnych językach) 
- 

http://www.tatsachen-ueber-deutschland.de

 (Poradnik o Niemczech Ministerstwa Spraw 

Zagranicznych, dostępny w różnych językach) 
- 

http://www.magazine-deutschland.de

 (Magazyn Niemiecki o polityce, kulturze, gospodarce i 

nauce. Wydany przez Wydawnictwo Societäts we Frankfurcie nad Menem we współpracy z 
Ministerstwem Spraw Zagranicznych Niemieckiego Rządu Federalnego) 
- 

http://www.goethe.de

 (Strona internetowa Instytutu im. Goethego) 

- Schulze, Hagen: Kleine Deutsche Geschichte [Mała historia Niemiec], DTV, ISBN: 3-423-
30703-X, 1998. 
 
Inne publikacje dla młodzieży dostępne są w wydawnictwach 
•  Juventa Verlag 

Ehretstr. 3, 69469 Weinheim, E-Mail: 

juventa@juventa.de

, Internet: 

http://www.juventa.de

 

•  Hermann Luchterhand Verlag GmbH 

Heddesdorfer Str. 31, 56564 Neuwied, E-Mail: 

info@luchterhand.de

, Internet: 

http://www.luchterhand.de

 

4.3 Adresy 

Ambasady, Konsulaty, Przedstawicielstwa 
 
Na stronach internetowych Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, pod adresem 

http://www.auswaertiges-amt.de

 znajdują się wszystkie adresy przedstawicielstw Niemiec poza 

granicami kraju i konsulatów oraz przedstawicielstw innych krajów w Niemczech.  
 
Ministerstwa i inne placówki państwowe 
 
Urząd Kanclerski 
Bundeskanzleramt 
Willy-Brandt-Str. 1, 10557 Berlin 
Tel.: 01888 400-0, 030 400-0, Fax: 030 400-1818, -1819  
E-Mail: 

bundeskanzler@bundeskanzler.de

, Internet: 

http://www.bundeskanzler.de/

  

 
Federalne Ministerstwo ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i Młodzieży 
Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend (BMFSFJ) 
Alexanderplatz 6, 10178 Berlin 
Postanschrift: 11018 Berlin 
Tel.: 030 20655-0, Fax: 030 20655-1145 
Internet: 

http://www.bmfsfj.de 

Siedziba w Bonn: 
Rochusstr. 8–10, 53123 Bonn 
Tel.: 0228 930-0, Fax: 0228 930-4913 

 

36

 
Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych 
Auswärtiges Auslandsamt 
Werderscher Markt 1, 10117 Berlin 
Postanschrift: 11013 Berlin 
Tel.: 01888 17-0, Fax: 01888 17-3402 
E-Mail: 

poststelle@auswaertiges-amt.de

, Internet: 

http://www.auswaertiges-amt.de 

 
Federalne Ministerstwo Zdrowia i Bezpieczeństwa Socjalnego 
Bundesministerium für Gesundheit und Soziale Sicherung 
Wilhelmstraße 49, 10117 Berlin 
Tel.: 01888 441-0, Fax: 01888 441-4900 
E-Mail: 

info@bmgs.bund.de

, Internet: 

http://www.bmgs.bund.de/  

 
Siedziba w Bonn: 
Am Propsthof 78a, 53121 Bonn 
Tel.: 0228 941-0, Fax: 0228 941-4900 
 
Federalne Ministerstwo Oświaty i Badań Naukowych 
Bundesministerium für bildung und Forschung 
Hannoversche Straße 30, 10115 Berlin 
Tel.: 01888 57-0, Fax: 01888 57-52 70 
Internet: 

http://www.bmbf.de 

Siedziba w Bonn: 
Heinemannstr. 2, 53175 Bonn 
Tel.: 01888 57-0, Fax: 01888 57-52 70 
 
Dajsze adresy federalnych ministerstw w Niemczech: 

http://www.bundesregierung.de

  

 
Federalne Archiwum 
Bundesarchiv 
Potsdamer Str. 1, 56075 Koblenz 
Tel.: 0261 505-0, Fax: 0261 505-226 
Internet: 

http://www.bundesarchiv.de/

  

 
Federalny Urząd Statystyczny 

Statistisches Bundesamt 
Gustav-Stresemann-Ring 11, 65189 Wiesbaden 

Tel.: 0611 75-1, Fax: 0611 724000 
E-Mail: 

info@destatis.de

, Internet: 

http://www.destatis.de

 
Siedziba w Bonn: 

Graurheindorfer Strasse 198, 53117 Bonn 
Tel.: 01888 644-1, Fax: 01888 643- 8990, -8991 
 
Sekretariat Stałej Konferencji Krajowych Ministrów Oświaty i Kultury Republiki Federalnej 
Niemiec 
Sekretariat der Ständigen Konferenz der Kultusminister der Länder in der Bundesrepublik 
Deutschland 
Lennéstr. 6, 53113 Bonn  
Postfach 2240, 53012 Bonn  
Tel.: 0228 501-0, Fax: 0228 501-777 

 

37

Internet: 

http://www.kmk.org 

Biuro w Berlinie:  
Markgrafenstr. 37, 10117 Berlin (Wissenschaftsforum am Gendarmenmarkt)  
Tel.: 030 25418-400, Fax: 030 25418-4 50 
 
W Sekretariacie Stałej Konferencji Ministrów Oświaty i Kultury działa Służba Wymiany 
Pedagogicznej - Pädagogischer Austauschdienst (PAD). 

 

Placówki wymiany kulturalnej 
 
Niemiecka Służba Wymiany Akademickiej 
Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) 
Kennedyallee 50, 53175 Bonn  
Postfach 20 04 04, 53134 Bonn  
Tel.: 0228 882-0, Fax: 0228 882444  
E-Mail: 

postmaster@daad.de

, Internet: 

http://www.daad.de 

Biuro w Berlinie: 
Berliner Künstlerprogramm 
Markgrafenstraße 37, 10117 Berlin (Wissenschaftsforum am Gendarmenmarkt) 
Postfach 240, 10106 Berlin  
Tel.: 030 202208-0, Fax: 030 2041-267  
E-Mail: BKP.Berlin@daad.de 
 
Instytut im. Goethego 
Goethe-Institut e.V.: 

http://www.goethe.de

  

 
Dom Kultur Świata 
Haus der Kulturen der Welt 
John-Foster-Dulles-Allee 10, 10557 Berlin 
Tel.: 030 397870, Fax: 030 3948679 
E-Mail: 

info@hkw.de

, Internet: 

http://www.hkw.de

 

 
Federalne Stowarzyszenie ds. Kulturalnego Kształcenia Młodzieży 
Bundesvereinigung Kulturelle Jugendbildung 
Küppelstein 34, 42857 Remscheid 
Tel.: 02191 794390, Fax: 02191 794389 
E-Mail: 

info@bkj.de

, Internet: 

http://www.bkj.de

 
Dalsze adresy 
 
Międzynarodowa Wymiana Młodzieży i  
Obsługa Gości Republiki Federalnej Niemiec 
Internationaler Jugendaustausch- und Besucherdienst  
der Bundesrepublik Deutschland e.V. (IJAB)  
Heussallee 30, 53113 Bonn 
Tel.: 0228 9506-0, Fax: 0228 9506-199 
E-Mail: 

info@ijab.de

, Internet: 

http://www.ijab.de

 

 
Federalny Krąg Młodzieży Niemieckiej 
Deutscher Bundesjugendring (DBJR) 
Mühlendamm 3, 10178 Berlin 

 

38

Tel.: 030 40040-400, Fax: 030 40040-422 
E-Mail: 

info@dbjr.de

, Internet: 

http://www.dbjr.de

 

 
Na stronach internetowych IJAB i DBJR znajdują się liczne dalsze adresy związków 
młodzieżowych oraz ważnych dla młodzieży placówek i instytucji. 
 
Wspólnota Robocza ds. Pomocy dla Młodzieży 
Arbeitsgemeinschaft für Jugendhilfe (AGJ) 
Mühlendamm 3, 10178 Berlin 
Tel.: 030 40040-210, Fax: 030 40040-232 
E-Mail: 

agj@agj.de

, Internet: 

http://www.agj.de

  

 
Federalna Wspólnota Robocza ds. Pracy Socjalnej wśród Młodzieży 
Bundesarbeitsgemeinschaft Jugendsozialarbeit (BAG JAW) 
Kennedyallee 105 - 107, 53175 Bonn 
Tel.: 0228 95968-0, Fax: 0228 95968-30 
E-Mail: 

info@bagjaw.de

, Internet: 

http://www.bag-jaw.de

  

 
Niemiecki Komitet Narodowy ds. Międzynarodowej Pracy z Młodzieżą 
Deutsches Nationalkomitee für internationale Jugendarbeit (DNK)  
c/o Deutscher Bundesjugendring 
Mühlendamm 3, 10178 Berlin 
Tel.: 030 40040-420, Fax: 030 40040-422 
Internet: 

http://www.dbjr.de

 
Niemiecka Agencja Programu Działania Unii Europejskiej MŁODZIEŻ w IJAB – 
Deutsche Agentur für das EU-Aktionsprogramm JUGEND 
c/o IJAB 
Heussallee 30, 53113 Bonn 
Tel.: 0228 9506-0, Fax: 0228 9506-222 
E-Mail: 

jfe@jfemail.de

, Internet: 

http://www.webforum-jugend.de

  

 
Niemiecka Młodzież Sportowa przy Niemieckiej Federacji Sportowej 
Deutsche Sportjugend im Deutschen Sportbund (dsj) 
Otto-Fleck-Schneise 12, 60528 Frankfurt am Main 
Tel.: 069 6700-0, Fax: 069 6702-691 
E-Mail: 

dsj@dsj.de

, Internet: 

http://www.dsj.de

 

 
Niemiecka Prasa Młodzieżowa 
Jugendpresse Deutschland 
Grolmannstraße 52, 10623 Berlin 
Tel.: 030 450865-50, Fax: 030 450865-59 
E-Mail: 

buero@jugendpresse.de

, Internet: 

http://www.jugendpresse.de

  

 
Niemiecko-Francuska Wymiana Młodzieży 
Deutsch-Französisches Jugendwerk (DFJW) 
Molkenmarkt 1-3, 10179 Berlin 
Tel.: 030 288757-0, Fax: 030 288757-88 
E-Mail: 

info@dfjw.org

, Internet: 

http://www.dfjw.org

 

 
Polsko-Niemiecka Wymiana Młodzieży 

 

39

Deutsch-Polnisches Jugendwerk (DPJW) 
Friedhofsgasse 2, 14473 Potsdam 
Tel.: 0331 28479-0, Fax: 0331 27527 
E-Mail: 

buero@dpjw.org

, Internet: 

http://www.dpjw.org

 

 
Centrum Koordynacji Niemiecko-Czeskiej Wymiany Młodzieży Tandem 
Koordinierungszentrum Deutsch-Tschechischer Jugendaustausch Tandem 
Dechbettener Str. 15, 93049 Regensburg 
Tel.: 0941 58557-0, Fax: 0941 58557-22 
E-Mail: 

tandem@tandem-org.de

, Internet: 

http://www.tandem-org.de

 

 
Centrum Koordynacji Niemiecko-Izraelskiej Wymiany Młodzieży ConAct 
Koordinierungszentrum Deutsch-Israelischer Jugendaustausch ConAct 
Altes Rathaus, Markt 26, 06886 Lutherstadt Wittenberg 
Tel.: 03491 420260, Fax: 03491 420270 
E-Mail: 

info@ConAct-org.de

, Internet: 

http://www.ConAct-org.de

  

 
Baltic Sea Secretariat for Youth Affairs  
c/o Landesjugendring Schleswig-Holstein 
Ostseesekretariat für Jugendangelegenheiten 
Holtenauer Str. 99, 24105 Kiel 
Tel.: 0431 8009847, Fax: 0431 800 98 41 
E-Mail: info@balticsea-youth.org, Internet: http://www.balticsea-youth.org 
 
Niemiecki Zarząd Schronisk Młodzieżowych 
Deutsches Jugendherbergswerk 
Bad Meinberger Str. 1, 32760 Detmold 
Tel.: 05231 9936-0, Fax: 05231 9936-63 
E-Mail: 

zdms@djh.org

, Internet: 

http://www.djh.org

 

 
Młodzi Przyjaciele Środowiska w Niemczech 
Naturfreundejugend Deutschlands 
Haus Humboldtstein, 53424 Remagen 
Tel.: 02228 9415-0, Fax: 02228 9415-22 
E-Mail: 

info@naturfreundejugend.de

, Internet: 

http://www.naturfreundejugend.de 

Niemiecki Instytut ds. Młodzieży 
Deutsches Jugendinstitut e.V. 
Nockherstr. 2, 81541 München 
Tel.: 089 62306-0, Fax: 089 62306-162 
Internet: 

http://www.dji.de 

Instytut ds. Młodzieży, Filmu i Telewizji 
Institut für Jugend, Film, Fernsehen 
Pfälzer-Wald-Str. 64, 81539 München 
Tel.: 089 68989-0, Fax: 089 68989-111 
Internet: 

http://www.jff.de

  

 
Fundacja Niemiecki Znaczek dla Młodzieży 
Stiftung Deutsche Jugendmarke e.V. 
Kennedyallee 105-107, 53175 Bonn 
Tel.: 0228 9302864 
 
Fundacja Demokratyczna Młodzież 

 

40

Stiftung Demokratische Jugend 
Grünberger Straße 54, 10245 Berlin 
Tel.: 030 2945280, Fax: 030 2945281 
Internet: 

http://www.jugendstiftung.org

  

 
Redakcja Vademecum 
Redaktion Vademecum 
Gerd Grützmacher 
Auf dem Dörnchen 6, 51580 Reichshof-Fahrenberg 
E-Mail: 

info@gruppenunterkuenfte.de

, Internet: 

http://www.gruppenunterkuenfte.de  

Niemiecka Centrala Turystyczna 
Deutsche Zentrale für Tourismus e.V. (DZT)  
Beethovenstr. 69, 60325 Frankfurt  
Internet: 

http://www.germany-tourism.de

 
Lista Centrów informacji dla młodzieży w Niemczech: 

http://www.rausvonzuhaus.de/cgi-

bin/showcontent.asp?ThemaID=3756

  

 

41