plik

Inteligentny projekt to koncepcja filozoficzna, według której siłą sprawczą pewnych cech świata i organizmów żywych jest nie tylko działanie doboru
naturalnego i ewolucji, ale również tak zwana „inteligentna przyczyna”. Jakie implikacje dla świata nauki niosą tego typu teorie?

O ile odkrycia naukowe nie są wynikiem czystego przypadku, u ich podstaw zawsze leży pewnego
rodzaju filozofowanie. Przez filozofowanie można rozumieć sam proces poznawczy w
poszukiwaniu odpowiedzi na pytania, stawianie hipotez naukowych czy wyciąganie uogólniających
wniosków, które pozwalają dalej decydować, czy dane zjawisko jest prawdziwe czy nie. W tym
kontekście, nawet ścisły umysł naukowca zawsze w pewnym stopniu filozofuje – na przykład kiedy
doświadcza pewnej niepewności co do wyciąganych wniosków, albo kiedy poszukuje logicznych
argumentów przy odrzucaniu lub popieraniu jakiejś teorii.

Inteligentny projekt (ang. intelligent design, ID) to teoria, której bardzo obszerny opis znaleźć
można w

Wikipedii

. Na jego podstawie, przytoczę tu najważniejsze cechy tej koncepcji:

„Jest to pseudonaukowa koncepcja filozoficzna, która utrzymuje, że wyjaśnieniem dla
pewnych cech Wszechświata i żywych organizmów jest siła sprawcza – „inteligentna
przyczyna”, a nie tylko działające samoistnie niesterowane procesy przyrodnicze, takie
jak dobór naturalny i ewolucja. (…) Wbrew powszechnemu mniemaniu, koncepcja ta

nie stoi w opozycji do teorii Darwina, jako że ta ostatnia jest teorią ściśle biologiczną,
opisującą tylko mechanizmy zmian, a nie ich przyczynę czy celowość. (…) W sensie
ścisłym, inteligentny projekt to twierdzenie, że możemy odróżniać cechy powstałe w
wyniku procesów czysto naturalistycznych, bez żadnego udziału inteligencji od tych, w
których powstanie zaangażowany musiał być jakiś rozumny czynnik.”

Na dzień dzisiejszy, koncepcja ta uznawana jest przez większą część świata naukowego za teorię
pseudonaukową, ze względu na odwołanie do argumentu teologicznego (w którym Bóg, w myśl
pewnej poprawności, nazywany jest „inteligentną przyczyną”) oraz kojarzona jest z uszytą na miarę
naszych czasów kontynuacją myśli kreacjonistycznej. Zwolennicy teorii - wśród nich także
współcześni naukowcy – zaprzeczają, jakoby ID była formą kreacjonizmu, a także przekonują, że
teorię można badać empirycznie bez odnoszenia się do religijnych źródeł.

W sensie naukowym, teoria posługuje się takimi terminami jak: nieredukowalna złożoność – idea
układów (np. komórki), w których brak danego elementu powoduje utratę funkcjonalności systemu
(są one więc nieredukowalnie złożone); ukierunkowana złożoność – zbiór cech obiektu będącego
efektem   działania   inteligencji;  zasada   antropiczna  (precyzyjne   dostrojenie   Wszechświata)   –
koncepcja   kosmologiczna,   wedle   której   fundamentalne   stałe   fizyczne   mają   dokładnie   takie
wartości, aby umożliwić powstanie życia, jakie znamy. Inteligenty projekt zakłada, że stosując
pewne kryteria można empirycznie rozpoznać cechy powstałe w wyniku rozumnego działania i
odróżnić je od cech powstałych w wyniku bezrozumnego procesu doboru naturalnego. Znalezienie i
skuteczne   zastosowanie   takich   kryteriów   pozwoliłoby   wnioskować   o   powstaniu   większości
systemów biologicznych według rozumnego projektu. Największą wadą teorii jest jednak to, że
takich kryteriów jak dotąd nikt nie wyznaczył.

Zwolennicy   neodarwinizmu   jako   jedynej   teorii   wyjaśniającej
powstanie organizmów żywych powiedzą, że dowodem na brak
inteligentnej przyczyny jest cały szereg tzw. „błędów ewolucji”,
czyli   niedoskonałych   rozwiązań   w   przyrodzie   będących   m.   in.
przyczyną   wymierania   gatunków.   Wszystkie   główne   założenia
teorii   Darwina   -   ewolucja,   gradualizm,   specjacja,   wspólne
pochodzenie i dobór naturalny – są obecnie w pełni testowalne i
dostarczają sprawdzalnych prognoz co do pochodzenia gatunków i różnorodności życia na Ziemi.
Ewolucja   znajduje   ponadto   potwierdzenie   na   poziomie   molekularnym,   a   nawet   można   ją
obserwować   w   czasie   rzeczywistym,   np.   w   hodowlach   bakteryjnych.   Z   drugiej   strony,   teoria
powstania Wszechświata, a więc znajdująca obecnie uznanie Teoria Wielkiego Wybuchu sama w
sobie zawiera nieuniknione pytanie „co było przed?”.

Albo weźmy inny, nieskomplikowany (autorski) przykład: Hodowla ras psów jest wynikiem doboru
sztucznego prowadzonego przez człowieka. Załóżmy jednak, że człowiek, wyhodowawszy pewną
rasę o zbiorze precyzyjnie dobranych, zaplanowanych cech, pozostawił ją na odseparowanej
wyspie, gdzie rasa ta przetrwała i ewoluowała przez tysiące lat dając nowy gatunek. Po tym czasie,
hipotetyczna nowa cywilizacja odkryje ten nowy gatunek i – nie znając jego historii – uzna go za
wynik działania jedynie doboru naturalnego, przy słusznym założeniu, że wszystkie psowate (także
ten) miały wspólnego przodka. Nie zmienia to jednak faktu, że na pewnym etapie zadziałała tu
inteligentna przyczyna – w tym wypadku człowiek – bez której ten konkretny gatunek nigdy by nie

powstał i nie przetrwał w środowisku.

Tego typu łamigłówki intelektualne nie muszą być wyrazem słabości lub
próbą obalenia panującego porządku, czy poddaniem w wątpliwość
faktów naukowych – ale mogą być procesem twórczym i motywacją do
stawiania kolejnych pytań.

Inteligentny projekt to tylko jeden z przykładów pokazujących, że
naukowiec powinien stale czuwać i mieć świadomość, że to co wystaje
nad wodę, to tylko czubek góry lodowej. Więcej o filozofowaniu w
laboratorium już wkrótce.

Źródła

https://pl.wikipedia.org/wiki/Inteligentny_projekt#ID_a_kreacjonizm

Jerry A. Coyne. Ewolucja jest faktem. Prószyński i S-ka. ISBN 9788376482729

Źródło:

http://biotechnologia.pl/biotechnologia/inteligentny-projekt-inne-spojrzenie-na-

ewolucje,16463

KOMENTARZE

Object 1

Document Outline