T.1.  ROLA NAWODNIEŃ W ROLNICTWIE. CEL, ZADANIA I 
PODZIAŁ NAWODNIEŃ

. 

 
W  dolinach,  gdzie  przeważnie  występują  gleby  hydrogeniczne  –  są  one  silnie 
uzależnione od zmian uwilgotnienia i mocno reagują na te zmiany. Niekorzyst-
nie na nie działają zarówno nadmiar jak i niedobór wody w glebie. 
Aby stworzyć w tych glebach trwałe i najkorzystniejsze dla produkcji rolniczej 
warunki wilgotnościowe, powietrzne, cieplne i pokarmowe – należy uregulować 
właściwy obieg wody (a poza tym stosować odpowiednie zabiegi agrotechnicz-
ne i agromelioracyjne). 
Nawodnienia  wielokierunkowo  wpływają  na  środowisko  przyrodnicze,  a  więc 
nie powinny ograniczać się tylko do uzupełniania zapasów wody w profilu gle-
bowym,  ale  powinny  mieć  na  celu  także  usuwanie  innych  przyczyn  niedosta-
tecznego potencjału produkcyjnego środowiska. 
Podział nawodnień ze względu na cel i sposób działania: 
a)  zwilżające (celem jest uzupełnienie zapasów wilgoci w glebie, niezbędnego 

dla optymalnego rozwoju roślin) 

b)  użyźniające  (dostarczające  wraz  z  wodą  składniki  odżywcze  rozpuszczone 

lub w postaci zawiesiny – może być połączone z nawodnieniem oczyszczają-
cym, np. ściekami) 

c)  przemywające  (dla  usunięcia  szkodliwych  związków  z  profilu  glebowego, 

np. zasolenia, związków żelaza, szkodników zwierzęcych) 

d)  ochronne  (regulujące  stosunki  termiczne  gleby:  ocieplające,  ochładzające 

powietrze). 

Dla  klimatycznych  warunków  Polski  (duża  zmienność  jego  elementów)  do  in-
tensywnej  produkcji  roślinnej  niezbędne  jest  dwustronne  regulowanie    stosun-
ków wilgotnościowo-powietrznych w glebie. 
Konieczność  ta  występuje  głównie  w  dolinach  rzecznych  –  duże  stosunkowo 
zapasy  wody  i  znaczne  kompleksy  użytków  zielonych  o  dużych  potrzebach 
wodnych. 
Okres pozimowy i w czasie spływu wód wielkich: 
‒  nie sprzyja on dobremu rozwojowi roślin. Aby stworzyć optymalne warunki 

powietrzno-wodne w glebie konieczne jest szybkie odprowadzenie nadmiaru 
wód za pomocą urządzeń odwadniających. 

Okres posuszny: 
‒  po odprowadzeniu nadmiaru wody występują teraz jej niedobory. W okresie 

tym dla intensywnego rozwoju roślin jest niezbędne uzupełnienie wilgoci w 
glebie poprzez nawodnienie. 

Powyższe dane powodują, że w dolinach rzecznych stosuje się urządzenia me-
lioracyjne  umożliwiające  dwustronną  regulację  wilgoci  w  glebie.  Realizuje  się 
zwykle przez wyposażenie sieci odwadniającej w urządzenia piętrzące, umożli-
wiające regulację odpływów i poziomów wód gruntowych. 

Jest to najprostszy sposób nawodnień – nawodnienie podsiąkowe. Oprócz niego 
stosuje się także inne typy nawodnień (np. w niektórych dolinach nawodnienia 
zalewowe żyznymi wodami rzecznymi – potrzebne są  tutaj duże  ilości wody  i 
nawodnienia deszczowniane). 
Na  płaskich  terenach  dolinowych,  przy  płytko  zalegających  wodach  grunto-
wych,  największe  perspektywy  rozwojowe  na  nawodnienie  podsiąkowe  ze 
wszystkimi odmianami i systemami. 
Kryteria techniczne klasyfikacji nawodnień mogą być rozmaite, jednak najczę-
ściej  jako  podstawę  przyjmuje  się  sposób  dostarczania  wody  do  czynnej  war-
stwy gleby i rozprowadzania jej w profilu. W oparciu o powyższe wyróżniamy 
następujące nawodnienia: 

1)  napowierzchniowe (gleba jest zaopatrywana w wodę z góry ku dołowi zstę-

pującym prądem, głównie przy udziale sił ciężkości) 

2)  podpowierzchniowe  (gleba  jest  zasilana  wstępującym  prądem  wody  z  dołu 

ku górze, głównie przy udziale sił kapilarnych). 

Dalej możemy dokonać podziału bardziej szczegółowego: 
 
 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
O wyborze sposobu nawodnienia decydują: 
a)  ukształtowanie powierzchni terenu, 
b)  rodzaj i wykorzystanie gleby, 
c)  ilościowe i jakościowe zasoby wodne. 

Nawodnienia napowierzchniowe 

Nawodnienia podpowierzchniowe 

Zalewowe: 
a)  zalewy naturalne 
b)  zalewy kierowane 
c)  zalewy regulowane 

Nasiąkowe 
a)  stokowe (stoki jedno-

spadowe, grzbietowe, 
rowy rozlewowe, 
smużne) 

b)  bruzdowe 

Deszczownianie 
a)  deszczownie stałe 
b)  deszczownie półstałe 
c)  deszczownie ruchome 

Przesiąkowe (wgłębne) 
a)  ciśnieniowe 
b)  bezciśnieniowe 
c)  próżniowe 

Podsiąkowe 
a)  ze  stałym  poziomem 

wody  gruntowej  (ze 
stałym podsiąkiem) 

b)  ze zmiennym pozio-

mem wody gruntowej 
(okresowe) 

Sieć melioracyjna sprawnie odprowadzająca nadmiary wód, zwłaszcza pozimo-
wych,  powoduje  przyśpieszenie  i  spotęgowanie  niedoborów  wody  w  glebie  w 
okresach posusznych. Niezbędne jest więc regulowanie odpływu wody z gleby i 
jej  uzupełnianie  w  okresach  niedoboru.  Zabieg  taki  nazywamy  nawodnieniem 
poprzez  regulowany  odpływ.  Do  tego  celu  można  wykorzystać  po  niewielkiej 
tylko modernizacji sieć odwadniającą. Za pomocą najprostszych zastawek moż-
na powstrzymać nadmierny odpływ wody oraz przechwytywać ją i zatrzymywać 
po opadach, zwłaszcza o dużym natężeniu. Możliwości takiego regulowania od-
pływu należy uwzględniać na każdym odwadnianym obszarze w dolinach, gdy 
nie przewiduje się specjalnych rozwiązań nawadniających. 
Bardziej  racjonalne  jest  wykonanie,  oprócz  sieci  odwadniającej,  również  spe-
cjalnych urządzeń nawadniających. Niezbędne są jednak wtedy dostateczne za-
soby wody oraz wyposażenie techniczne, a często również odpowiednie ukształ-
towanie terenu.