–
jednofazowa,
kilkuskładnikowa
Roztwory lecznicze
mieszanina, w której poszczególne składniki
znajdują się w rozproszeniu molekularnym
Solutiones medicinales
Składowe roztworu
substancja rozpuszczona (solvendum)
–
Podział roztworów ze względu na wielkość
substancja występująca w najmniejszej ilości lub
cząsteczek substancji rozpuszczonej
charakteryzująca się innym stanem skupienia
niż roztwór
roztwory rzeczywiste
rozpuszczalnik (solvens) – składnik roztworu
roztwory koloidalne
występujący
w
największej
ilości
lub
charakteryzujący się
tym samym stanem
skupienia co roztwór (jak w przypadku syropu
prostego, który jest 64% roztworem wodnym
sacharozy, mimo iż substancją występującą w
największej ilości jest sacharoza)
1
roztwory rzeczywiste (roztwory ciał stałych w
cieczach, lub cieczy w cieczach) są układami
roztwory koloidalne można zdefiniować jako układy
fizycznymi, w których składniki osią gają wymiary dyspersyjne, w których cząstki rozproszone mają
poniż ej 1 nm., np.
wymiary rzędu 1 – 200 nm
Sol. Kalii iodidi, Sol. Acidi borici, Sol. Dextrosi
w
przeciwieństwie
do
roztworów
rzeczywistych
(rozproszeń
molekularnych)
koloidy
to
roztwory
związków o dużej masie cząsteczkowej lub rozproszenia
roztwory
koloidalne
są
układami
agregatów cząsteczek (cząstek)
dyspersyjnymi, w których średnica cząstek lub
zajmują
miejsce
pośrednie
pomiędzy
dyspersją
cząsteczek mieści się najczęściej w zakresie
cząsteczkową a zawiesinową
1 – 200 nm (niekiedy kilkaset), np .
można je traktować zarówno jako układy jednofazowe,
Sol. Argenti proteinici, Sol. Targesini,
jak i dwufazowe
Sol. Ammonii sulfobituminatis,
Sol. Argentum colloidale
Wła
Podział rozpuszczalników ze względu na polarność
ściwości roztworów koloidalnych
rozpuszczalniki polarne
- to znaczy takie, które
dyfuzja cząstek lub cząsteczek zachodzi z niewielką
posiadają w swej strukturze cząsteczkowej ugrupowania
prędkością
o charakterze hydrofilowym -
z rozpuszczalników
nie przechodzą przez błony półprzepuszczalne
stosowanych w recepturze zaliczamy tutaj: wodę,
wykazują słabe zjawiska osmotyczne
etanol, glicerol - zgodnie z zasadą, że podobne
wykazują efekt Tyndalla – wiązka intensywnego światła,
rozpuszcza się
w podobnym będą
one dobrymi
przechodząc przez roztwór koloidalny zaznacza swą
rozpuszczalnikami dla substancji polarnych
drogę wyraźną opalescencją roztworu
rozpuszczalniki niepolarne - posiadające w swojej strukturze ugrupowania hydrofobowe, będą one dobrymi
rozpuszczalnikami dla substancji lipofilnych -
do
rozpuszczalników
niepolarnych
zaliczamy
między
innymi: parafinę
ciekłą, oleje roślinne, heksan,
chloroform,
2
Szybkość rozpuszczania
rozpuszczalność (def. chemiczna) – jest to
Szybkość rozpuszczania
- jest to stosunek
maksymalna ilość danej substancji (wyrażona w
zmiany stężenia substancji rozpuszczanej w
gramach),
którą
można
rozpuścić
w
roztworze do czasu, w którym ta zmiana
100,0 gramach danego rozpuszczalnika w
zachodzi
określonej temperaturze
ze względu na podstawowe znaczenie dyfuzji w
rozpuszczalność (def. farmakopealna) – ilość
procesie rozpuszczania ciała stałego wzór na
części
rozpuszczalnika
potrzebna
do
szybko
rozpuszczenia 1 cz. substancji
ść rozpuszczania oparty jest na I prawie
dyfuzji Ficka i przyjmuje postać:
Podział roztworów
Szybkość rozpuszczania
(ze wzglę du na ilość substancji rozpuszczonej)
dc
KDS( C − Ct
roztwór nasycony
–
roztwór, w którym
s
)
=
cząsteczki substancji rozpuszczonej znajdują się
dt
Vh
w stanie równowagi dynamicznej z fazą stałą
K -
stała rozpuszczania zależna od:
roztwory nasycone otrzymuje się przez dodanie
S -
powierzchnia, z której następuje rozpuszczanie
do rozpuszczalnika substancji w nadmiarze,
D -
współczynnik dyfuzji zależny od:
ogrzanie,
a
następnie
ochłodzenie
do
temperatury pokojowej, a następnie oddzielenie
temperatury
nie rozpuszczonej pozostałości od roztworu
rodzaju substancji rozpuszczanej
wielkości cząstki substancji rozpuszczanej
właściwości rozpuszczalnika (np. lepkość)
przykładem nasyconego roztworu stosowanego
C -
stężenie roztworu nasyconego
s
w recepturze jest Aqua Calcis (metodyka jej
C -
stężenie roztworu po czasie „t”
t
otrzymywania jest nieco inna niż
podana
V -
objętość roztworu
powyżej)
h -
grubość warstwy dyfuzyjnej
3
–
roztwór, w którym
Czynniki wpływające procesy
stężenie substancji rozpuszczonej jest wyższe,
rozpuszczania
niż
stężenie roztworu nasyconego w tej
temperaturze
temperatura
roztwory
przesycone
można
uzyskać
z
mieszanie roztworu
substancji, które wykazują wyraźną tendencję do
wzrostu rozpuszczalności wraz ze wzrostem
ilość rozpuszczalnika
temperatury - są one układami mało stabilnymi,
rodzaj rozpuszczalnika
podczas ich wolnego ochładzania, poruszenie
naczyniem,
bądź
wrzucenie
zarodnika
rodzaj substancji rozpuszczanej
krystalizacji powoduje gwałtowne wydzielenie
nadmiaru substancji w formie osadu
temperatura
generalnie ze wzrostem temperatury rozpuszczalność
w temperaturze pokojowej tworzy z wodą roztwory do
substancji rośnie (kwas borowy lub mleczan etakrydyny
8% lub powyżej 72%, natomiast w zakresie 8% – 72 %
rozpuszczane są na ciepło)
następuje rozdzielenie na dwie fazy
istnieją przypadki, że rozpuszczalność wraz ze wzrostem
ogrzanie do temperatury 66°C powoduje utworzenie
temperatury się nie zmienia (np. NaCl)
homogennej mieszaniny
przykładem specyficznego zachowania się substancji w
2% roztwór wodny fenolu to tzw. Aqua phenolata –
roztworze wraz ze zmieniającą się temperaturą jest
pierwszy antyseptyk
fenol:
89% - 92% - Phenolum liquefactum (fenol płynny)
powyżej 95% roztwór przechodzi w postać krystaliczną
4
Metody zwiększania rozpuszczalności
zmiana pH ś rodowiska
substancji stosowane w technologii
recepturowej
ma istotny wpływ na rozpuszczalność, szczególnie
substancji o charakterze słabych kwasów lub słabych
zasad, które zazwyczaj są lepiej rozpuszczalne w formie
zmiana pH ś rodowiska
soli z mocnymi elektrolitami, np.
modyfikacja chemiczna
kompleksowanie
fenobarbital w formie kwasowej rozpuszcza się
w
wodzie w stosunku 1:1000, natomiast jego sól
solubilizacja
sodowa w stosunku 1:2
papaweryna zasada w stosunku 1:50000, natomiast
chlorowodorek papaweryny rozpuszcza się w wodzie
w stosunku minimum 1:100
możemy więc zaobserwować, że słabe kwasy lepiej
ROZPUSZCZALNOŚĆ NIEKTÓRYCH SŁABYCH KWASÓW I ZASAD
rozpuszczają się w środowisku alkalicznym, natomiast
ZALEŻNIE OD ODCZYNU ROZPUSZCZALNIKA
słabe zasady w środowisku kwaśnym
pH potrzebne do rozpuszczenia substancji
w ilości
substancja
rozpuszczalność
a [g/l]
a
2a
11a
101a
w praktyce farmaceutycznej, zamiast alkalizować lub
zakwaszać
środowisko stosujemy do sporządzania
Efedryna
50,0
10,6
9,6
8,6
-
Z
leków związki w formie dobrze rozpuszczalnych soli
ASA
Kodeina
8,0
9,0
8,0
7,0
-
DY
Papaweryna
0,02
7,4
6,4
5,4
4,4
wykonując roztwory tychże soli należy zawsze pamiętać,
że wprowadzenie innego związku, który będzie zmieniał
Fenobarbital
0,9
6,3
7,3
8,3
9,3
K
odczyn roztworu może spowodować
przesunięcie
W
A
stopnia dysocjacji soli, odtworzenie si
K. salicylowy
2,0
2,4
3,2
4,1
5,1
ę odpowiednio
SY
słabego kwasu lub zasady, które są formami znacznie
Teofilina
5,0
7,6
8,6
9,6
-
trudniej rozpuszczalnymi i w efekcie – wypadnięcie ich z
roztworu w formie osadu
5
hydrokortyzon jest praktycznie nierozpuszczalny w
wodzie, natomiast estryfikacja grupy hydroksylowej w
wprowadzenie odpowiednich grup hydrofilnych lub lipofilnych w zależności od tego czy chcemy poprawić rozpuszczalność w wodzie
pozycji 21 za pomocą kwasu bursztynowego prowadzi
czy tłuszczach
do
uzyskania
wodorobursztynianu hydrokortyzonu,
którego sól sodowa (utworzona przez drugą grupę
modyfikację chemiczną wykorzystuje się głównie w celu zmiany karboksylową
kwasu
bursztynowego)
jest
łatwo
rozpuszczalności leków w płynach ustrojowych, zależnie od efektu, jaki chcemy uzyska
rozpuszczalna w wodzie i w tej postaci hydrokortyzon
ć
może być podawany jako roztwór do wstrzykiwań
np. wprowadzając podstawniki będącymi atomami chlorowców
uzyskujemy lepszą
rozpuszczalność
w
tłuszczach i lepszą
penetrację do OUN – np., antybiotyki z grupy fluorowanych
warunkiem
sensowności
przeprowadzenia
takiej
chinolonów stosowane w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych,
modyfikacji jest fakt, że zmieniona cząsteczka nie może
stracić swoich właściwości farmakologicznych
leki przeciwhistaminowe nowej generacji odznaczają się natomiast dużą hydrofilnością, w związku z czym słabo przenikają przez barierę krew-mózg i stąd pozbawione są praktycznie działania sedatywnego
kompleksowanie
solubilizacja
substancji leczniczych ze związkami hydrofilowymi,
jest to zjawisko zwiększania rozpuszczalności substancji
zarówno mało- jak i wielkocz
leczniczych
przez
inne
związki
o
charakterze
ąsteczkowymi
hydrofilowym, jednak oddziaływanie pomiędzy nimi nie
przykładem
takiego działania jest przygotowanie
jest tak ścisłe jak w przypadku połączeń kompleksowych
roztworu Lugola – czyli wodnego roztworu jodu w
obecności jodku potasowego
przygotowując
roztwór
substancji
trudno
rozpuszczalnej z użyciem solubilizatora należy w
sam jod cząsteczkowy jest w wodzie nierozpuszczalny,
pierwszej kolejności przygotować stężony roztwór
natomiast w obecności jodku potasu powstaje związek
solubilizatora i w nim rozpuszczać
substancję
kompleksowy:
leczniczą, a następnie rozcieńczyć
roztwór do
odpowiedniej masy lub objętości
J + KJ → K+[I ]-
2
3
6
rozpuszczalność
teofiliny
(substancji
czynnej)
zwię ksza
się
w
obecnoś ci
technologii postaci leku
etylenodwuaminy (solubilizatora), w praktyce
do sporzą dzania roztworów stosuje się
stechiometryczne
połą czenie
teofiliny
woda
z etylenodiaminą pod nazwą aminofiliny
etanol
kolejnym
przykładem
jest
połą czenie
glicerol
kofeino-benzoesanu sodu (Coffeinum Natrii
benzoas)
lub
kofeino-salicylanu
sodu
oleje (mineralne, roślinne)
(Coffeinum Natrii salicylas)
Woda jako podstawowy rozpuszczalnik w
Aqua purificata (FP VI, str. 237)
technologii recepturowej
Woda oczyszczona
parametry jakościowe wody stosowanej do wytwarzania
Określenie: rozróżnia się dwa rodzaje wody oczyszczonej:
leków, oraz metody ich określania precyzują
odpowiednie monografie FP VI.
wodę
oczyszczoną do bezpoś redniego uż ycia –
przeznaczoną do bezpośredniego użycia do produkcji
Farmakopea rozróżnia trzy typy wody przeznaczonej do
preparatów farmaceutycznych
produkcji leków:
wodę oczyszczoną w pojemnikach – przeznaczoną do
Aqua purificata – woda oczyszczona
użycia w czasie nie dłuższym niż 16 godzin od momentu
otwarcia pojemnika
Aqua pro usu ophtalmico – woda do wytwarzania
leków ocznych
Otrzymywanie: z odpowiedniej jakości wody do picia metodą
Aqua pro iniectione – woda do wstrzykiwań
destylacji, wymiany jonowej lub odwróconej osmozy lub inną,
bądź też stosując metody łączone
7
Postać i właściwości: bezbarwna, przezroczysta ciecz bez Woda oczyszczona do bezpośredniego użycia
zapachu,
nie
może
zawierać
dodatku
środków
(wymagania dodatkowe)
konserwujących
Badanie czystości: obejmuje próby na:
powinna
spełniać
wymagania
mikrobiologiczne
dotyczące
ogólnej
liczby
drobnoustrojów
oraz
zanieczyszczenia kwasowo-zasadowe
nieobecności wybranych grup drobnoustrojów,
obecność fenoli
wolny chlor
ogólna,
najwyższa
dopuszczalna
liczba
bakterii
jony chlorkowe, siarczanowe, azotanowe, amonowe
(oznaczona jako liczba jednostek zdolnych do tworzenia
związki wapnia i magnezu
kolonii – [cfu]) w próbce wody o objętości 1,0 ml powinna
zawartość metali ciężkich
wynosić:
pozostałość po odparowaniu i suszeniu (nie większa
20 dla bakterii wyhodowanych w temp. 37° C przez 48 godzin
niż 10 µg/ml)
100 dla bakterii wyhodowanych w temp. 22° C przez 72 godziny
ponadto nieobecność:
bakterii grupy Coli w próbce o objętości 250,0 ml
przechowywanie – woda do bezpośredniego użycia
paciorkowców kałowych w próbce o objętości 250,0 ml
powinna być zużyta w ciągu 24 godzin lub po czasie
Pseudomonas aeruginosa w próbce o objętości 250,0 ml
dłuższym, jeżeli przechowywana jest w warunkach
Clostridia redukujące siarczyny w próbce o objętości 100,0 ml zapewniających jej właściwą jakość
kontrola jakości
wody do bezpośredniego użycia
powinna być przeprowadzana z częstotliwością zależną
zastosowanie:
do
wytwarzania
preparatów
od obj
farmaceutycznych nie obj
ętości wody wytwarzanej przez urządzenie:
ętych wymogiem jałowości
oraz do produkcji wody do wstrzykiwań i do produkcji
do 25 litrów/dobę – nie rzadziej niż co 90 dni
wody do sporządzania leków do oczu
25 – 250 litrów/dobę – nie rzadziej niż co 30 dni
ponad 250 litrów/dobę – zgodnie z odpowiednimi
zasadami GMP
8
Woda oczyszczona w pojemnikach
Aqua pro iniectione
(wymagania dodatkowe)
Woda do wstrzykiwań
wymagania mikrobiologiczne: jałowość
przeznaczona do sporządzania leków pozajelitowych:
płynów do wstrzyknięć i do wlewów
oznakowanie:
musi posiadać
etykietę
z napisem:
Wymagania:
„Produkt jałowy, nie stosować do wstrzykiwań . Po otwarciu pojemnika wodę należ y zuż yć w cią gu 16
jałowa – pozbawiona zanieczyszczeń mikrobiologicznych (bakterii i ich przetrwalników, pleśni, grzybów)
godzin.”
apirogenna – pozbawiona substancji gorączkotwórczych
pozbawiona zanieczyszczeń nierozpuszczalnych
nie może zawierać środków konserwujących
pod względem zanieczyszczeń chemicznych musi odpowiadać
wymaganiom stawianym wodzie oczyszczonej (Aqua purificata)
Aqua pro usu ophtalmico
Etanol
Woda do przyrzą dzania kropli do oczu
nie ulega dysocjacji
ma stosunkowo małą stałą dielektryczną
charakteryzują
się
małą
zdolnością
rozpuszczania
Do przyrzadzania kropli do oczu używa się
elektrolitów
wody do wstrzykiwań Aqua pro iniectione.
jest dobrym rozpuszczalnikiem dla wielu związków
organicznych, zwłaszcza takich, które mają zdolność
tworzenia wiązań wodorowych
Nie jest wymagane wykonanie badania
w etanolu mogą rozpuszczać się związki o charakterze
„Endotoksyny bakteryjne – pirogeny”
słabych kwasów lub zasad
węglowodany nie rozpuszczają się w etanolu
9
Roztwory lecznicze – Solutiones medicinales
(FP VI, str. 178)
dodatki te, w zastosowanych ilościach, nie mogą wywiera
roztwory
lecznicze
są
płynną
postacią
leku,
ć własnego działania farmakologicznego, ani
przeznaczoną
do
stosowania
wewnętrznego
lub
też
wpływać
negatywnie
na
trwałość,
oraz
zewnętrznego, otrzymywaną przez rozpuszczenie jednej
dostępność
farmaceutyczną
lub
biologiczną
lub kilku substancji leczniczej w
odpowiednich
preparatu
rozpuszczalnikach.
roztwory lecznicze mogą zawierać dodatki substancji
roztwory lecznicze mogą być stosowane bezpośrednio
pomocniczych np.:
lub po ich rozcieńczeniu, ewentualnie po zmieszaniu z
innymi preparatami
konserwujących np.: etanol 760g/l, beznoesan sodu,
pirosiarczyn sodu, p-hydroksybenzoesan etylu
roztwory lecznicze zapisywane są
w ilościach od
przeciwutleniaczy
50,0 do 250,0 g
stabilizatorów
poprawiających smak lub zapach
Podział roztworów ze względu na
Sposoby wyrażania stężeń w roztworach
zastosowany rozpuszczalnik
w recepturze stężenia wyraża się w stosunkach wagowych:
woda (Solutiones aquosae)
procent – [%] – 1% Sol. Atropini – tzn. 1,0 g atropiny
etanol (Solutiones spirituosae – do 40° ,
w 100,0 g roztworu
powyż ej 40° - Spirituosa medicata – spirytusy lecznicze)
promil - [‰] – 1‰ Sol. Rivanoli – tzn. 1,0 g rivanolu
glicerol (Solutiones glycerinatae)
w 1000,0 g roztworu
oleje roślinne (Solutiones oleosae)
prosty stosunek wagowy – Sol. Kalii iodidi 4,0/120,0
parafina płynna
– tzn. 4,0 g jodku potasu w 120,0 g roztworu
glikol propylenowy i ich mieszaniny
glikole polioksyetylenowe
10
przez podanie iloś ci składników oraz rozpuszczalnika
Rp.
Codeini phosphatis
0,2
w odróżnieniu od roztworów recepturowych
Ephedrini hydrochloridi
0,3
stężenia roztworów przeznaczonych do iniekcji
Sir. Thymi
30,0
lub wlewów są zawsze wyrażane w stosunkach
Aquae destillatae 69,5
wagowo-objętościowych np:
przez podanie iloś ci składników oraz iloś ci gotowego leku
Sol. Glucosi 10,0 g/100,0 ml
Rp.
Sol. Natrii chloridi 0,9 g/100 ml
Codeini phosphatis
0,2
Ephedrini hydrochloridi
0,3
Sir. Thymi
30,0
Aquae destillatae ad 100,0
Wymagania stawiane roztworom
roztwory
rzeczywiste
muszą
być
przezroczyste,
pozbawione
osadów
oraz
zanieczyszczeń
mechanicznych
roztwory
rzeczywiste
po
sporządzeniu
należy
przesączyć przez sączek bibułowy
roztworów koloidalnych nie sączymy, natomiast do ich
przygotowania
używamy
rozpuszczalników
pozbawionych zanieczyszczeń mechanicznych
zależnie od przeznaczenia, roztwory lecznicze muszą
spełniać
określone
wymogi
co
do
czystości
mikrobiologicznej (FP VI, str. 118-119)
11
odchylenia od deklarowanej masy gotowego roztworu, jak Dawkowanie roztworów doustnych
i zawartości poszczególnych substancji leczniczych nie
dawkowanie roztworów doustnych – roztwory i wszystkie inne mogą przekraczać określonych farmakopealnie norm:
płynne postacie leków doustnych (z wyjątkiem kropli) dawkuje się odmierzając je miarami domowymi:
Wymagania stawiane lekom płynnym
Miary domowe
zawartość substancji
odchylenie od
masa płynu w gramach
odchylenie od masy
leczniczej w gramach
zawartoś ci w %
płynu w %
Woda
Nalewki
Syropy
5,0 – 10,0
± 10
Rodzaj miary
r-ry olejowe
do 1,0
w gramach
10,0 – 20,0
± 8
± 10
Łyż ka
~ 15
~ 12
~ 20
20,0 – 50,0
± 5
stołowa
50,0 - 200
± 3
Łyż eczka do
~ 5
~ 4
~ 6
± 5
powyż ej 1,0
herbaty
powyż ej 200,0
± 1
Szklanka
200 – 250
-
-
Roztwory oficynalne i rozcień czenia
Acidum hydrochloricum concentratum
roztwory oficynalne – są to roztwory przygotowywane
(Acidum hydrochloricum 36%) – kwas solny stęż ony
według przepisów podanych w farmakopei, ich skład,
stężenie oraz sposób przygotowania musi być zawsze
Acidum hydrochloricum dilutum
jednakowy i musi odpowiadać wymogom obowiązującej
(Acidum hydrochloricum 10%) – kwas solny rozcień czony
farmakopei
Aluminii subacetatis solutio
rozcień czenia (Dilutiones) – są to roztwory o stęż eniu
(7,5% Sol. Aluminii subacetatis) – r-r zasadowego octanu glinu
niż szym od stęż enia wyjś ciowego
Sol. Iodi aquosa – Sol. Iodi Lugoli - Płyn Lugola
stężenia
roztworów oficynalnych lub rozcieńczeń
(Iodum – 1 cz, Kalii iodidum – 2 cz, Aqua – 97 cz.)
wyraża się w procentach (%) lub gramach na litr (g/l)
Solutio Iodi spirituosa pro usu interno
spotyka się także tradycyjne, zwyczajowe określenia,
(Tinctura Iodi pro usu interno)
takie jak: concentratus, dilutus, aqua, liquor, którym odpowiadają ściśle określone stężenia procentowe, np:
12
Solutio Iodi spirituosa – Tinctura Iodi – Jodyna –
(Iodum – 3 cz, Kalii iodidum 1 cz.)
ROZTWORY ZAPASOWE
Perhydrol
Hydrogenium peroxydatum concentratum
(30% Sol. Hydrogenii peroxydati)
roztwory zapasowe (roztwory pomocnicze) -
sporzą dzane
są
w
celu
ułatwienia
Hydrogenium peroxydatum dilutum
i przyspieszenia pracy w recepturze
(3% Sol. Hydrogenii peroxydati)
są
to
roztwory
substancji
najczęś ciej
Formalinum – (40% Sol. Formaldehydi)
stosowanych w technologii recepturowej leków
płynnych w st
Pabialginum liquidum - (Pabialgini solutio 25%)
ęż eniach wyż szych niż przecię tnie
stosowane
Cardiamidum solutum - (Solutio Nicetamidi 25%)
Zasady sporządzania roztworów zapasowych
jeżeli jest to możliwe, roztwory zapasowe należy
przygotowywać na zimno (istnieją wyjątki – np. na ciepło
roztwory zapasowe przygotowuje się
tylko z tych
rozpuszcza się aminofenazon)
substancji, które
nie
ulegają
szybkim zmianom
stężenie tych roztworów wyraża się
w prostych
chemicznym w roztworach wodnych i nie stanowią
stosunkach wagowych 1:5, 1:10, 1:20, lub procentach
dobrej pożywki dla drobnoustrojów
wagowych: 20%, 10%, 5%
nie można sporządzać roztworów zapasowych z:
przygotowany roztwór pomocniczy należy oznaczyć
etykietą z podaniem:
fenobarbitalu sodu – roztwór wodny pochłania dwutlenek węgla
z powietrza, co powoduje zakwaszenie roztworu i wytrącenie
nazwy
wolnego kwasu fenobarbiturowego, który w dalszej kolejności ulega
hydrolizie
w
miejscu
wiązania
amidowego
stężenia
z rozszczepieniem pierścienia
daty wykonania
ewentualnie daty przydatności
aminofiliny – podobnie jak w przypadku fenobarbitalu sodu w obecności dwutlenku węgla dochodzi do zakwaszenia roztworu
i wytrącenia teofiliny
13
odpowiadać
określonym
Dopuszczalny
Nazwa substancji
wymogom:
rozpuszczonej
Grupa
czas
Stęż enie
przechowywania
I
3 dni
Natrii iodidum
25%
1:4
muszą
być przezroczyste – gotowy roztwór
Natrii salicylas
25%
1:4
sączymy,
II
5 dni
Aminophenazonum
5%
1:20
muszą zawierać deklarowaną ilość substancji
Codeini phosphas
10%
1:10
czynnej z dopuszczalnym odchyleniem ± 5%,
Coffeini Natrii benzoas
25%
1:4
Kalii iodidum
25%
1:4
Natrii benzoas
25%
1:4
roztwory zapasowe przechowujemy w szczelnie
III
10 dni
Ammonii bromidum
25%
1:4
Kalii bromidum
25%
1:4
zamkniętych naczyniach, chroniąc od światła
Natrii bromidum
25%
1:4
Sal Erlenmayeri
25%
1:4
IV
30 dni
Calcii chloridum
50%
1:2
Ogólne zasady sporządzania roztworów
metoda I
w pierwszej kolejności należy sprawdzić poprawność
zapisanej recepty:
wytarować zlewkę na wadze tarowej i odważ yć do niej część przepisanego rozpuszczalnika
czy substancja jest rozpuszczalna w zapisanym
na wadze proszkowej odważ ać kolejno stałe składniki rozpuszczalniku
zapisane do roztworu poczynają c od substancji
czy nie przekroczono rozpuszczalności
wystę pują cych w najmniejszej iloś ci
dokonać niezbędnych obliczeń farmaceutycznych
substancje rozpuszczać
kolejno, dodają c nastę pnej
dopiero po całkowitym rozpuszczeniu poprzedniej
dobrać
właściwy sprzęt potrzebny do wykonania
roztworu (zlewka, lejek, sączek) oraz odpowiednie
jeż eli dokonujemy rozcień czenia substancji płynnej opakowanie (butelka z nakrętką)
odważ yć
ją
do wytarowanej zlewki w
pierwszej
przystąpić do wykonania leku
kolejnoś ci
14
(polecana raczej przy sporzą dzaniu mieszanek)
uzupełnić rozpuszczalnikiem do przepisanej masy
wytarować zlewkę na wadze tarowej
przygotować lejek z sączkiem
przesą czyć
do
cylindra
miarowego
odmierzyć
przepisany
przenieść do czystej butelki, zamknąć nakrę tka, opatrzyć rozpuszczalnik
właś ciwą etykietą :
na wadze proszkowej odważać kolejno substancje
lecznicze poczynając od zapisanej w najmniejszej ilości i
kolejno
rozpuszczać
w
osobnej,
małej
zlewce
białą – dla roztworów do użytku wewnętrznego
wykorzystując stopniowo rozpuszczalnik z menzurki
pomarań czową - dla leków stosowanych zewnętrznie
każdorazowo otrzymany roztwór sączyć przez ten sam
sączek do wytarowanej zlewki
w takich przypadkach (po wykonaniu odpowiednich
uzupełnić rozpuszczalnikiem do przepisanej masy
obliczeń pozwalających na stwierdzenie czy wykonanie
leku jest w ogóle możliwe) należy sporządzić dwa
przenieść do czystej butelki, zamknąć nakrętką, opatrzyć
oddzielne roztwory obydwu substancji i dopiero w takiej
właściwą etykietą
formie dokonać ich połączenia
istnieją przypadki, kiedy trzeba zastosować pewne
modyfikacje w metodach wykonania, np. kiedy zapisano
roztwory rzeczywiste zasadniczo należy przesączać,
składniki wykazujące wzajemną niezgodność z powodu
istnieją jednak przypadki, kiedy odstępujemy od tej
odczynu – np. roztwór zawierający fosforan kodeiny i sól
reguły:
sodową fenobarbitalu
roztwory zawierające składniki, które mogą wchodzić w reakcję z
sól sodowa fenobarbitalu powoduje alkalizację
materiałem sączka (woda utleniona, roztwór nadmanganianu potasu) środowiska i przy pewnych stężeniach wytrącenie
zasady alkaloidu
roztwory barwne (rivanol, nadmanganian potasu, fiolet krystaliczny, roztwory jodu)
15