1. Systematyka:

Gromada: BRYOPHYTA - Mchy (ok 700 gat.)

Klasa: SPHAGNOPSIDA - Torfowce (36 gat.)

Klasa: ANDREAEOPSIDA - Należyny (6 gat.)

Klasa: POLYTRICHOPSIDA - Płonniki (22 gat.)

Klasa: BYROPSIDA - Prątniki (636 gat.)

Gromada: MARCHANTIOPHYTA - Wątrobowce (250 gat.)

Klasa: MARCHANTIOPSIDA - Prostnicowe (33 gat.)

Klasa: JUNGERMANNIOPSIDA - Meszkowce

Podklasa: METZGERIIDAE

Podklasa: JUNGERMANNIDAE

Gromada: ANTHOCEROTOPHYTA - Glewiki (4 gat.)

  1. Informacje ogólne:

*”Mszaki”: Mchy-glewiki-wątrobowce

*rośliny drobne o podobnym pokroju

*Wilgotne środowiska - związek z rozmnażaniem -> przenoszenie gamet

*występują w miejscach o zmiejszonej dogodności dla roślin naczyniowych

*dominacja gametofitu - pokolenie haploidalne 1n

*PROTONEMA - splątek

  1. Ewolucyjna przewaga sporofitu:

Przewaga sporofitu nad gametofitem pozwala roślinie na osiągnięcie większych rozmiarów i na lepsze przystosowanie do środowiska lądowego dzięki stabilności genetycznej (2n). Dzięki podwójnej porcji genów roślina jest bardziej odporna na błędy w kopiowaniu genomu - na szkodliwe dla jej rozwoju mutacje i tp. Ponadto dzięki diploidalności rośliny wykształciły nasiona - które mogą przeczekać nieprzyjazne warunki środowiska przez długi okres czasu zanim rozpoczną rozwój.

  1. Charakterystyka gromad:

  1. Gromada: Bryopchyta

Klasa: SPHAGNOPSIDA

*budowa morfologiczna gametofitu torfowca:

-główka - część szczytowa składająca się z odgałęzień bocznych

-gałązki odstające - oddzielone odcinkami, odchodzą w pęczkach

-gałązka zwisająca (przylegająca)

-Łodyżka

-chwytniki

*budowa anatomiczna liścia gałązkowego torfowca:

-liście jednowarstwowe, pozbawione żebra

-sieć komórkowa składa się z:

Komórek asymilacyjnych (żywe, podłużne), martwych komórek magazynujący wodę - są wzmocnione pasami grubszej ściany komórkowej, posiadają pory - „jajeczka” widoczne przez mikroskop

*budowa anatomiczna łodyżki (od zewnątrz):

-skórka (1-4 warstw komórek)

-sklerenchyma

-tkanka miękiszowa (rdzeń)

*cechy systematyczna:

-ułożenie porów i komórek martwych

-liczba warstw komórek tworzących skórkę w łodyżce

*wyznacznik występowania - wilgotność

*przedstawiciel: Sphagnum

  1. Gromada: Bryopchyta

Klasa: POLYTRICHOPSIDA

*Morfologia gametofitu (płonnik pospolity - Polytrichum commune)

-organ osiowy - łodyżka

-od łodyżki odchodzą skrętolegle liście

-z gametofitu żeńskiego wyrasta sporofit - zachamowanie rozwoju

-gametofit męski - jego wzrost nie kończy sie na wytworzeniu jednej plemni, rośnie dalej

-liście okrywowe, zakrywające plemnie

*budowa anatomiczna liścia (od dołu):

-skórka solna

-tkanka wzmacniająca

-skórka górna

-Tkanka przewodząca - hydroidy

-lamelle oddzielone szczelinkami - stosy komórek asymilacyjnych na górnej powieżchni liścia

-LAMELUM- pojedynczy stosik komórek asymilacyjnych, komórka szczytowa jest charakterystyczna dla danego gatunku

*budowa anatomiczna łodygi od zewnątrz

-skórka

-tkanka wzmacniająca

-miękisz korowy (w nim „ślady liściowe” - wiązki przewodzące)

-leptoidy

-hydroidy

*przedstawiciele:

-POLYTRICHUM COMMUNE (płonnik pospolity)

-Polutrichum altrozum

-p. poliferum

-p. sexangulare

-Pogonatum aloides

-p. hercynicum

-p. undulatum

  1. Gromada: Bryopchyta

Klasa: BYROPSIDA

*budowa liścia:

-wielowarstwowe żebro (nerw) - dochodzi/nie dochodzi do szczytu liścia, wychodzi za szczyt, podwójne/widłowate

-Brzeg liścia: gładki albo ząbkowany

-wierzchołek i nasada

-listki pokryte kutykulą, asymiluje jedna tkanka

-obecność komórek skrzydłowych - mocujące listek do łodyżki - jeżeli są obecne to wyraźnie różnią się od komórek miękiszu asymilacyjnego wielkością i brakiem chlorofilu; może ich nie mieć

*rozmnóżki wegetatywne u próchniaczka obupłciowego (Aulacomium andrognum) - na szczycie lub w kątach liści

*MCHY ORTOTROPOWE (górnozarodnikowe) - mchy rosnące w górę o łodygach słabo widlasto rozgałęzionych kończą wzrost z chwilą wytworzenia rodni, a potem sporofitu z zarodnią; gat: Byrum sp., Dicardia sp., Grimia sp.

*MCHY PLAGIOTROPOWE (bocznozarodniowe) - o łodygach regularnie lub nieregularnie rozgałęzionych, płożączych się po podłożu; rodnie powstają bocznie w dolnej części łodyżek (nie ma na szczytach pędu); umożliwia to dalszy wzrost

  1. Gromada: Bryopchyta

Gromada: MARCHANTIOPHYTA

*grzbietobrzuszna symetria ciała

*Na łodyżce po stronie brzusznej - chwytniki

*brak wtórnego skręcenia łodygi - zachowany układ 3 prostnic

*występują dwa typy ulistnienia:

-dwa rzędy liści bocznych oraz rząd liści brzusznych- amfigastria (l. poj. Amfigastrium) 2+1; np Bazzania trilobata

-dwa rzędy liści bocznych, brak liści brzusznych 2+0, po stronie brzusznej tylko chwytniki

*liście wątrobowców są:

-całe lub podzielone na 2-4 (5) łat

-jednowarstwowe

-Bez żebra (nerwu środkowego)

-Zatoka liściowa - przerwa między łatami

*CIAŁA OLEISTE: obłonione komórki tłuszczu, różny kształt i ilość -> stałe dla gatunku - ważna cecha pomagająca odróżnić gatunki; rozpadają się w suchym materiale roślinnym - zanikają w procesach suszenia; w obrębie mszaków występują wyłącznie u wątrobowców - silnie zróżnicowane pod wzg wielkości kształtu, koloru, liczby kropel w komórce

Nie poznano do końca ich funkcji:

?ochrona przed promieniowaniem UV

?ochrona przed szkodliwym działaniem niskich temperatur

?ochrona przed zwierzętami roślinożernymi

*rozmnóżki u Lophozia sudetica (czubek sudecki) - 1-2 komórkowe, kanciaste ich skupienia na szczytach górnych liści; dużo częściej występują u wątrobowców niż u mchów

*zgrubienia ścian komórkowych na przykładzie Mylia taylory - komórki nierównomiernie odkładają materiał do budowy ściany komórkowej, zgrubienia w kątach komórek

  1. Różnice między:

    2. Gametofit

    Wątrobowce

    Mchy

    Formy liściaste i plechowate, liście bez żebra

    Tylko liściaste, liście z żebrem (rzadziej bez)

    Wyraźne 2 prostnice (3 stanowi rząd amfigastri)

    Brak prostnic, wtórne skręcenie łodyżki powoduje powstanie ulistnienia spiralnego

    Liście całe lub podzielone na 2-5 łat

    Liście całe

    Sporofit

    Seta delikatna, wiotka, krótkotrwała, przeźroczysta,

    Seta sztywna, długotrwała, kolonowa

    Zarodnia otwiera się na 4 klapy

    Odpada wieczko, obecny perystom

    Brak kolumelli

    Kolumella obecna

    Obecne elatery

    Elaterów brak

    ELATERY - bardzo wydłużone, posiadają zgrubienia, skurczają się i rozkurczają -> rozpowszechnianie zarodników