Praca w życiu człowieka
Jeżeli mamy rozpocząć rozważanie na temat roli pracy w życiu i
rozwoju ogólnym człowieka musimy podjąć się zdefiniowania pojęcia
„praca”. Ogólnie ujmując „praca” to celowa (świadoma) działalność
człowieka, polegająca na przekształcaniu dóbr przyrody i przystosowaniu
ich do zaspokajania potrzeb ludzkich. Można powiedzieć, że praca
wypełnia człowiekowi ponad połowę życia jest źródłem jego egzystencji,
zapewnia materialne warunki realizacji i decyduje o jego rozwoju i
ukierunkowaniu w życiu.
Praca obok nauki i zabawy jest jedną z podstawowych działalności
człowieka, czyli takim działaniem, któremu nadaje pewien wyższy poziom
wartości i ważności.
Praca ma wpływ na moralny rozwój człowieka i dzięki niej następuje
współpraca i współdziałanie wzajemne ludzi i grup ludzkich. Pracę można
traktować jako powołanie, źródło zarobkowania i szansę samorealizacji.
Dzięki pracy powstają dobra materialne, tworzone są też wartości
kulturowe i społecznie znaczące usługi.
W procesie pracy powstają wytwory społeczne użyteczne, warunkujące
nieustanny rozwój społeczno – ekonomiczny i dobrobyt jednostki. Praca
gwarantuje konieczny człowiekowi kontakt społeczny oraz realizację jego
różnorodnych potrzeb.
Praca jest stymulatorem do zaspokajania potrzeb intelektualnych, a także
źródłem egzystencji ludzkiej, czyli tworzenia jego własnego życia. Jest
również warunkiem biologicznej egzystencji człowieka, ponieważ człowiek
musi produkować i tym właśnie różni się od zwierząt, które korzystają z
tego co czerpią bezpośrednio z przyrody.
W wyniku pracy człowiek przekształca się i podporządkowuje sobie
przyrodę, stwarzając własne środowisko społeczne, własną kulturę,
cywilizację. A więc praca jest podstawą i swoistą formą aktywności
człowieka. Praca jako kategoria społeczna obejmująca umiejętności pracy,
1
sposoby jej organizowania, narzędzia, urządzenia techniczne a także
wyprodukowane dobra, stanowi element kultury danego społeczeństwa.
Wytwarzanie narzędzi i posługiwanie się nimi wyodrębniło człowieka ze
świata zwierząt. Dzięki niej możemy realizować swoje plany i zamierzenia.
Rewolucja naukowo – techniczna wprowadziła nowe elementy do
współczesnych przemian w charakterze i treści pracy. Rola pracy w
rozwoju społeczeństwa ludzkiego może być rozpatrywana z punktu
widzenia rozwoju społecznych stosunków między ludźmi.
Praca to działanie zmieniające świat materialny nastawiony na
zaspokojenie ludzkich, podstawowych potrzeb materialnych oraz
wyższych, czyli kulturowych i duchowych. Praca więc zaspakaja różnego
rodzaju potrzeby np.: biologiczne, ekonomiczne, kulturowe ale są one
określane przez strukturę i kulturę grup, do których jednostka należy.
Natomiast struktura i kultura grup wyznacza środki realizacji celów pracy
oraz metody posługiwania się nimi w zależności od rodzaju potrzeb jakie
mają zaspokoić.
Praca powinna być użyteczna, ponieważ jest podstawą bogactwa
narodu. Jest to wartość, dzięki której powstają inne wartości, także
duchowe. Praca jest podstawą moralnego rozwoju człowieka, ponieważ
tworzy materialne warunki rozwoju i realizacji człowieka. Ma materialną
moc twórczą, gdyż jest sposobem tworzenia przez człowieka jego
własnego życia. Współdziała również z innymi ludźmi i grupami ludzkimi
dlatego ma moc socjotwórczą.
Przez pracę wychowujemy, ponieważ jest aktualną sprawą w każdym
okresie życia człowieka, które zaczyna się od wychowania przez pracę w
rodzinie aż do wychowania przez pracę w okresie aktywności zawodowej
człowieka. Jego szczególną cechę stanowi wykorzystanie pracy w
procesach oddziaływania na jednostkę i dokonywania zmian w jego
osobowości. A więc praca pełni ważną rolę w wychowaniu. Pierwsze
rozumowanie człowieka o pracy kształtują się w rodzinie. Przez pracę i w
toku pracy kształtuje się w wychowanku postawa szacunku do pracy, jej
2
wartości, oraz przekonanie, że jest ona moralną powinnością każdego
człowieka i stanowi źródło jego społecznej wartości.
Do powstawania wytworów i usług społecznie wartościowych
wykonujących ją jednostek i członków ich rodzin prowadzi praca
zawodowa. Przede wszystkim dotyczy to głównie ludzi dorosłych i
związana jest z całymi okresami ich aktywności zawodowej. Stanowi nie
tylko niezbędny warunek jego egzystencji, ale również formę jego
aktywności. Dzięki pracy zawodowej każdy pracujący ma prawo do
pozyskiwania minimum środków gwarantujących jemu i jego rodzinie
utrzymanie.
Pracę możemy określić jako prostą i złożoną, prace fizyczną i umysłową,
lekką i ciężką .
W życiu współczesnego człowieka praca to bardzo istotny element jego
egzystencji. Według Andrzeja Frycz – Modrzewskiego – cytat „wszystkich
tedy przyzwyczaić by trzeba do jakiejś pracy” i „kto zaś nie chce
pracować, ten niech nie je”.
Praca jest czynnikiem kształtującym osobowość, ponieważ wpływa na
fizyczny rozwój człowieka, wyzwala w nim inicjatywę i twórcą aktywność
myślową. Aby praca człowieka była sensowna, a jej trud dawał owoce
potrzebna jest motywacja pracy. Osiągnięcie satysfakcji w wykonywanej
pracy i pobudzenie motywacji do pracy zapewniają tylko te czynniki, które
występują na odpowiednim poziomie. Efektywna praca człowieka wysoko
kwalifikowanego, która zakłada wysoki poziom kompetencji i
odpowiedzialności zawodowej staje się nową jakościowo wartością.
Właściwości i walory takiej pracy można wykształcić i pozyskać dopiero w
toku normalnej działalności zawodowej poszerzonej przez różne formy
dalszego kształcenia.
Pracą i jej znaczeniem w życiu człowieka zajmuje się wiele dyscyplin
naukowych.
Są to : filozofia pracy, fizjologia pracy, ergonomia, psychologia pracy,
socjologia pracy, pedagogika pracy, prakseologia, teoria organizacji i
zarządzania, oraz inne nauki o pracy.