Zmiana człowieka w ciągu Ŝycia. (Myślenie)
Człowiek w ciągu całego swojego Ŝycia przechodzi przez wiele zmian. Dotyczą one
sfery: poznawczej, osobowości, emocjonalnej i społecznej. Na sferę poznawczą składa się
między innymi myślenie, które jest czynnością obejmującą tak róŜnorodne procesy jak
planowanie, przewidywanie, odkrywanie, ocenianie czy wnioskowanie. Myślenie jest
procesem uogólnionego i pośredniego poznania obiektywnej rzeczywistości, w którym
odzwierciedlają się najbardziej ogólne i charakterystyczne cechy przedmiotów i zjawisk oraz
są wykrywane związki i zaleŜności między nimi. Wnioskując powyŜsze słowa wyróŜniamy
dwie podstawowe cechy myślenia: pośrednie i uogólnione poznanie rzeczywistości oraz
wykrywanie związków i zaleŜności między przedmiotami. Z pierwszą cechą łączy się
powstawanie pojęć a z drugą sądów. Pojęcie róŜni się od spostrzeŜeń tym, Ŝe nie
odzwierciedla cech jednostkowych, ale najbardziej istotne, występujące we wszystkich
przedmiotach, czy zjawiskach tej samej klasy. SpostrzeŜenia i wraŜenia odzwierciedlają tylko
te właściwości przedmiotów, które odbieramy zmysłami. Np. w pojęciu „stół”
odzwierciedlają się cechy naleŜące do wszystkich stołów a nie tylko do jednego.
W myśleniu następuje wiele procesów szczegółowych, do których nalezą: A)
Klasyfikacja – łączenie przedmiotów w grupy wg określonych zasad i wspólnych cech
bazując na podziale przedmiotów, zjawisk i przyjętych kryteriów.
B) Analiza – wyodrębnienie z przedmiotu, zjawiska lub sytuacji pewnych elementów dąŜąc
do dokładniejszego poznania i zrozumienia danego przedmiotu lub zjawiska.
C) Synteza – to odwrotne zjawisko do analizy, dzięki której moŜemy scalać elementy
wchodzące w skład danego procesu lub przedmiotu.
D) Uogólnienie – polega na ustaleniu istotnych jak równieŜ ogólnych cech przedmiotu i
zjawisk naleŜących do tej samej klasy.
E) Abstrahowanie – jest procesem polegającym na wyodrębnieniu istotnych cech w myśli od
konkretnych przedmiotów, w którym one występują.
F) Porównywanie – występuje wówczas, kiedy dwa zjawiska lub przedmioty zestawimy,
szukamy podobieństw i róŜnic.
Myślenie nie jest procesem jednolitym i moŜna w nim wyodrębnić kilka rodzajów
występujących w określonej kolejności, uzaleŜnionych od stopnia rozwoju jednostki.
-
Pierwszy okres niemowlęcy (pierwszy rok Ŝycia) charakteryzuje się myśleniem
umysłowo-ruchowym gdzie dziecko uczy się widzieć, słyszeć to, co je otacza, poznaje
przedmioty zmysłami wkładając je do ust, liŜąc, wąchając. Na podstawie zdobytych
doświadczeń niemowlę uogólnia.
-
Wiek poniemowlęcy (1-3 lat) to tworzenie pierwszych pojęć opartych na
uogólnieniach i wyobraŜeniach dziecka. W myśleniu tym czynności i elementy nadal
odgrywaj a podstawową rolę. Dziecko stara się oddziaływać na przedmioty. Myślenie
jego jest konkretno-wyobraŜeniowe; moŜe myśleć o tym, co się aktualnie dzieje i
wtedy jest to myślenie sytuacyjne. Zdobywa wiedzę o otoczeniu, porównuje sposoby
zachowywania otaczających go osób.
-
Okres przedszkolny (3-7 lat) to dalej myślenie konkretno-wyobraŜeniowe i
sytuacyjne. To okres (wg Piageta-przedoperacyjny) wprowadzania wniosków z
aktualnej sytuacji np. czekolada połamana na kawałki staje się większa niŜ w całości.
Pod koniec tego okresu jednostka przyswaja sobie zasady: stałości masy, stałości
objętości i jednoznacznego określenia zbiorów równolicznych, niezaleŜnie od
konfiguracji poszczególnych elementów. Dziecko przyswaja sobie coraz więcej pojęć,
rozumie nadrzędność i podrzędność zbiorów, zdobywa zdolność klasyfikacji, w której
