Praktyka

D

ENTAL

T

RIBUNE

Polish Edition

6

Wiedząc  jak  postępować  w  podsta-
wowych  stanach  nagłych  możesz
uratować życie twojemu pacjentowi.

Najczęstszym  stanem  nagłym  w

gabinecie  jest  omdlenie  podczas  zas-
trzyku.  Rozwiązaniem  jest  ułożenie
pacjenta  na  plecach  z  lekko  unie-
sionymi nogami. Wcelu zapobiegania
omdleniom  w  takich  sytuacjach,  naj-
lepiej  położyć  pacjenta  jeszcze  przed
zrobieniem zastrzyku. 

Inne częste stany to lekkie reakcje

alergiczne, hipoglikemia, niedociśnie-
nie  ortostatyczne,  drgawki,  astma,
hiperwentylacja. Wszyscy pracownicy
powinni  wiedzieć  jak  postępować  w
powyższych sytuacjach.

Twoi pacjenci ufają Tobie. To zau-

fanie pozwala im wierzyć, że wiesz jak
zapobiec  nagłym  sytuacjom,  a  jeśli
wystąpią  –  wiesz  jak  w  nich
postępować.  Czy  ty  i  twój  personel
wiecie jak utrzymać pacjenta przy ży-
ciu do chwili przyjazdu fachowej po-
mocy medycznej?

Każdy  czytelnik  DT powinien

dowiedzieć się, jakie leki i procedury są
zalecane w jego kraju. Sprawdź, jakie
leki  powinny  być  w  zestawach  pier-
wszej pomocy. 

Informacje tutaj przedstawione są

ogólnymi wskazówkami, które możesz
wykorzystać szukając odpowiedników
w twoim kraju.

1

Basic Life Support (BLS) – pod-
stawowe czynności resuscytacyjne

Wwielu stanach w USA wymaga

się,  żeby  stomatolodzy,  asystentki,
higienistki  brali  udział  w  corocznych
szkoleniach  Basic  Life  Support 
(BLS). A jakie są wymagania w twoim
kraju?

Instruktorzy  CPR  (cardiopul-

monary  resuscitation  –  resuscytacja
krążeniowo-oddechowa)  prowadzą
szkolenia również w prywatnych gabi-
netach. Niezależnie od tego czy jest to
regulowane prawnie czy nie, szkolenie
powinno być prowadzone raz do roku.
Szkolenia dla personelu powinny być
organizowane w gabinecie, bo to w nim
wszyscy będą, gdy nastąpi prawdziwe
nagłe zdarzenie. Zaangażuj cały swój
personel  –  recepcjonistki,  asystentki,
lekarzy - każdy, kto pracuje w twoim
gabinecie 

powinien 

zostać

przeszkolony i wiedzieć czego się od
niego oczekuje.

Kiedy będziesz świadkiem nagłej

sytuacji bądź wypadku zastosuj się do
jednolitego  schematu  postępowania,
stosowanego na całym świecie. Nieza-
leżnie  od  tego  czy  jesteś  stomatolo-
giem, 

higienistką, 

pielęgniarką,

członkiem personelu ratunkowego czy
lekarzem medycyny ratunkowej właś-
ciwa kolejność postępowania w sytu-
acji nagłej to:

– Ułożenie (Positioning),
– Zapewnienie  drożności  dróg  odde-

chowych (Airway),

– Wentylacja płuc (Breathing),
– Przywrócenie krążenia krwi (Circu-

lation),

– Defibrylacja (Defibrillation).

Wytyczne dla instruktorów CPR w

USA zmieniły się w 2002 roku. Kolej-
ność  postępowania  można  określić
skrótem  PABCD.  Nazwa  CPR  (car-
diopulmonary resuscitation - resuscy-
tacja krążeniowo-oddechowa)  powoli
zastępowana jest skrótem od nazwy: re-
suscytacja  krążeniowo-oddechowo-
mózgowa (CPCR). 

Ułożenie

Jeśli  pacjent  rozmawia  z  tobą

dowodzi to, że oddycha i bije mu serce.
Wtakiej sytuacji najlepsza jest pozycja
najwygodniejsza  dla  pacjenta.  Ast-
matycy, którzy mają problemy z oddy-
chaniem jak i pacjenci z bólem w klatce
piersiowej będą woleli siedzieć prosto.
Jest to najwygodniejsza dla nich pozy-
cja. Cukrzyk, który zaczyna wchodzić
w stan hipoglikemii będzie często się
dziwnie zachowywał, lecz pozostanie
przytomny.

Najczęstszą przyczyną utraty przy-

tomności są spadki ciśnienia tętniczego
krwi. Oznacza to, że mózg nie otrzy-
muje wystarczającej ilości tlenu. Pac-
jenci tracący przytomność powinni być
zawsze ułożeni w pozycji poziomej z
lekko  uniesionymi  nogami,  ale  nie
pozwól,  żeby  głowa  była  niżej  niż
reszta ciała. Wtakiej pozycji człowiek
najprawdopodobniej  odzyska  przy-
tomność w ciągu 10 sekund. Jeśli pac-
jent nie odzyska przytomności w ciągu
10  sekund  powinieneś  zadzwonić  po
ambulans.

Zapewnienie drożności dróg oddechowych

Podczas  stanu  nieprzytomności

mięśnie, w tym język wiotczeją, co może
doprowadzić  do  zatkania  dróg  od-
dechowych. Aby zapobiec niedrożności
dróg  oddechowych  połóż  dłoń  pod
głowę ofiary i delikatnie odchyl głowę
do tyłu unosząc podbródek ku przodowi.
Przywrócenie  i  utrzymanie  drożności
dróg oddechowych jest najważniejszym
krokiem w ratowaniu życia innych.

Wentylacja płuc

Następnie sprawdź czy ofiara od-

dycha. Wtym celu nadstaw ucho nad
usta ofiary, aby móc słyszeć i czuć jej
oddech. Nie patrz na ruchy klatki pier-
siowej! Nawet przy niedrożności dróg
oddechowych  klatka  piersiowa  może
wciąż poruszać się starając się zdobyć
powietrze.

Jeśli  ofiara  nie  oddycha  musisz

przystąpić do sztucznego oddychania.
Właściwy kurs CPR nauczy Cię oczy-
wiście  jak  to  robić.  Na  razie  lekarze
powinni 

kupić 

„maseczki 

kie-

szonkowe” dla każdego członka perso-
nelu.  Na  przykład  podczas  zabiegu
periochirurgicznego  pacjent  może
krwawić i możliwe, że trzeba będzie go
szybko  wentylować  bez  maseczki.
Każdy  pracownik  powinien  zawsze
mieć przy sobie maseczkę. 

Przywrócenie krążenia krwi

Po wentylacji sprawdź tętno. Jako

lekarz na pewno wiesz jak sprawdzić
tętno na tętnicy szyjnej i tętnicach ob-
wodowych.

Defibrylacja

Przy  braku  oznak  życia  musisz

rozpocząć masaż serca.

Zdecydowane działanie

Jako 

przedstawiciel 

służby

zdrowia  na  tym  nie  powinieneś
kończyć  podstawowych  procedur  ra-
towania  życia.  Masz  obowiązek  dal-
szego zdecydowanego działania, co oz-
nacza,  jeśli  to  możliwe,  powinieneś
postawić diagnozę.

Wniektórych przypadkach nie jest

to  trudne  –  pacjent  chory  na  astmę
powie, że nie może oddychać, pacjent z
chorobą  niedokrwienną  serca  będzie
skarżył się na ból w klatce piersiowej.
Jeśli jesteś w stanie postawić rozpoz-
nanie  i  masz  przy  sobie  właściwy
sprzęt, zacznij działać. Jeśli właściwe
wyposażenie nie jest dostępne lub nie
jesteś  pewien  swoich  działać  natych-
miast wezwij pogotowie.

Problemy sercowo-naczyniowe

Jak radzisz sobie w tego typu sytu-

acjach?  Jeśli  nie  zadziałasz  szybko,
pacjent  umrze.  Jeśli  nie  umrze,  jego
mózg  będzie  nieodwracalnie  uszko-
dzony. 

Śmierć kliniczna a śmierć biologiczna

Jeśli serce przestaje bić w momen-

cie, gdy osoba traci przytomność – nie
oddycha i nie ma tętna – wtedy jest ona
w stanie śmierci klinicznej. Nawet, jeśli
wydaje  się,  że  nie  żyje,  nadal  ma  we
krwi  tlen.  Komórki  ciała  będą  żywe
jeszcze przez 3-5 minuty do momentu
wyczerpania  ostatnich  cząsteczek

tlenu.  Wtym  momencie  komórki
umierają. Wtedy następuje śmierć bio-
logiczna.

Ostry zawał serca

Płytka  miażdżycowa  w  ścianie

naczyń  tętniczych  wapnieje  wraz  z
wiekiem  pacjenta.  Jeśli  następuje  ro-
zerwanie  płytki  ściany  naczynia  sub-
stancje  tłuszczowe  są  wystawione  na
działanie  krwinek.  Płytki  krwi  for-
mułują  skrzep  i  ciągłość  przepływu
krwi  zostaje  przerwana.  Doprowadza
to do zawału serca. Prowadzić może do
niemiarowości rytmu serca i zaciskają-
cych i piekących bólów w klatce pier-
siowej. 

Pacjent musi dostać się do szpitala

w ciągu sześciu godzin od początku ob-
jawów.  Niestety  pacjenci,  którzy  od-
czuwają tego typu objawy po raz pier-
wszy  w  życiu  nie  trafiają  na  czas  do
szpitala, gdyż nie zdają sobie sprawy z
zagrożenia i negują zawał serca.

Pacjenci pozostają przytomni, a ból

promieniuje  do  okolicy  żołądka,  do
lewej ręki, do góry do szyi i ramienia. W
przeciwieństwie do bólu wieńcowego,
który nie nasila się, ból zawałowy staje
się coraz silniejszy. Innymi objawami
zawału mogą być nudności i wymioty
spowodowane niedotlenieniem mózgu
nazywanym hipoksją. 

Pacjenci  mogą  czuć  bicie  serca.

Niekoniecznie  świadczy  to  o  złym
stanie, ale powoduje, że ludzie są zde-
nerwowani i przestraszeni. Zazwyczaj
też  intensywnie  się  pocą.  Pacjenci
myślą,  że  umierają,  a  to  ich  jeszcze
bardziej  przeraża.  Najważniejszą
rzeczą jest fakt, że są przytomni. Nieza-
leżnie od tego jak źle się czuje jest w
niezłym stanie tak długo jak z tobą roz-
mawia.  Sytuacja  staje  się  bardzo
poważna  w  momencie,  gdy  pacjent
traci przytomność. Co zrobisz z przy-
tomnym pacjentem z zawałem mięśnia
sercowego? 

Pamiętaj: 

ułożenie,

drożność  dróg  oddechowych,  wenty-
lacja płuc, krążenie krwi, defibrylacja
(PABCD).

Następujące  leki  są  często  po-

dawane  podczas  zawału  mięśnia  ser-
cowego: morfina, tlen, nitrogliceryna,
aspiryna. Leki podawane są dożylnie.
(poza tlenem, aspiryną-przyp. tł.)

Morfina

Ofiara  zawału  nadal  będzie  od-

czuwała  ból,  ale  morfina  uspokaja
bardzo  zdenerwowanych  pacjentów.
Morfina zmniejsza zużycie tlenu przez
serce. 

Tlen

Nawet,  jeśli  tlen  nie  może  prze-

dostać się przez skrzep, który powięk-
sza  się,  pozostałe  komórki  w  orga-
nizmie dostaną więcej tlenu i to jest ko-
rzystne.

Nitrogliceryna

Czy to jest zawał mięśnia sercowego

czy  zaostrzenie  choroby  niedokrwien-
nej  serca  (angina  pectoris)?  Zapewne
nie  wiesz.  Dlatego  podaj  pacjentowi
dwie tabletki nitrogliceryny. Jeśli ból w
klatce  piersiowej  minie  i  nie  wróci
świadczy  to  o  zaostrzeniu  choroby
niedokrwiennej serca. Jeśli ból w ogóle
nie ustępuje albo, jeśli mija i wraca jest
to zawał serca.

Tlenek azotu 

Pacjent  odczuwa  ból.  Gdy  orga-

nizm  doświadcza  nasilonego  bólu  i
uwalnia  duże  ilości  katecholamin,
znanych  jako  epinefryna  i  norepine-
fryna (odpowiednio: adrenalina i nora-
drenalina-przyp. tł.).

Substancje te powodują szybszy i

nieregularny  rytm  serca.  Nie  podej-
mowanie  leczenia  bólu  związanego  z
zawałem  serca  może  prowadzić  do

śmierci  pacjenta.  Pomocny  może
okazać się tlen z podtlenkiem azotu.

WEuropie 

ambulanse 

są

wyposażone  w  tlen  z  podtlenkiem
azotu, jak również w narkotyk zwany
Entonox. Entonox jest 50% mieszaniną
tlenu i tlenku azotu w jednym cylindrze.

WUSA nazywany jest Dolonox i

jest  lekiem  przeciwbólowym,  jak
dożylna  postać  morfiny.  Jako  stoma-
tolodzy, wielu z Was posiada w gabine-
tach tlenek azotu. Możecie podać NO,
ponieważ  jest  on  bardzo  bezpieczny;
jest używany w zawałach serca. Pod-
wyższa  próg  bólowy  i  gdy  nasilenie
bólu maleje pacjent czuje się lepiej. Nie
skrzywdzisz  pacjenta  podawając  mu
tlenek azotu.

Aspiryna

Jedna tabletka aspiryny zapobiega

zlepianiu się płytek krwi przez 14 dni
ich życia. Podaj pacjentowi z zawałem
tabletkę 

aspiryny 

(dawka 

dla

dorosłych-325 mg) i pozwól mu żuć ją
do momentu aż się rozpuści w ustach.
Zacznie działać w ciągu 20 minut i za-
pobiegnie  narastaniu  skrzepu.  W
rzeczywistości, gdy podejrzewasz za-
wał serca od razu podaj pacjentowi as-
pirynę. Pamiętaj jednak, że wielu ludzi
nie  toleruje  aspiryny  ze  względu  na
alergię,  krwawienia,  wrzody.  Wtych
przypadkach  nie  możesz  podać  as-
piryny i nie masz innego wyboru. Naj-
większa  śmiertelność  okołozawałowa
jest  obserwowana  w  ciągu  pierwszej
godziny od pojawienia się objawów. 

Elektrokardiografia

Wzdrowym sercu wysyłany jest

impuls elektryczny i wszystkie włókna
mięśniowe kurczą się w dokładnie tym
samym  czasie.  Podczas  zawału  nato-
miast pojawiają się przedwczesne skur-
cze komorowe (premature ventricular
contractions-PVC).  Zanim  serce
wypełni  się  krwią  uszkodzona  część
mięśnia  sercowego  przedwcześnie
pobudza serce. Serce wtedy ponownie
wypełni się krwią co spowoduje niere-
gularny rytm serca.

Serce pracuje, ale gdy nic w nim nie

ma  jest  to  praca  jałowa.  Pacjent
pomyśli, że jego serce omija uderzenie,
a w rzeczywistości bije ono zbyt często.
Na tym etapie pacjent jest zazwyczaj
przytomny,  ale  nie  czuje  się  dobrze.
Każde uderzenie serca jest PVC i jest to
zatrzymanie  akcji  serca,  znane  jako
częstoskurcz  komorowy  (ventricular
tachycardia-VT lub VTac). Wiele osób
uważa, że podczas nagłego zatrzyma-
nia krążenia serce przestaje bić, ale to
nieprawda. Serce wciąż pracuje, ale na
pusto-nie pompuje krwi.

Następnie  pojawia  się  migotanie

komór  (ventricular  fibrillation-VF).
Jest to zupełny brak koordynacji pracy
serca. Każda komórka mięśniowa kur-
czy się według własnego rytmu. Czyn-
ność  serca  wynosi  wtedy  około  400
uderzeń  na  minutę,  ale  nic  nie  jest
wypompowywane.  Stan  ten  personel
ratunkowy widzi w 90% przypadków,
gdy przyjeżdża do ofiary. Podczas VF
mięsień wciąż żyje, ale staje się coraz
słabszy. Gdy cały tlen jest zużyty serce
wchodzi  w  stan  agonalny-jak  próba
uruchomienia 

samochodu 

przy

wyładowanym  akumulatorze-wtedy
mięsień umiera, a EKG ukazuje płaską
linię. 

Przypuśćmy,  że  pacjent  w  twoim

gabinecie  nagle  opada  bezwładnie  w
fotelu  stomatologicznym.  Najpierw
utrzymaj go w fotelu i postępuj według
PABCD.  Gdy  potrzebny  jest  masaż
serca u dorosłych używasz dwóch rąk i
uciskasz na 5 cm. U dzieci pomiędzy 
1-8  r.ż.  używasz  tylko  jednej  ręki  i
uciskasz na głębokość 2,5 cm. Wprzy-
padku niemowląt (do ukończenia 1 r.ż.)
używasz tylko dwóch palców i uciskasz

Kontakt z pacjentem

Medycyna Ratunkowa 
w gabinecie stomatologicznym

Robin Goodman, Dental Tribune International

Artyku∏  ten  oparty  jest  na  wyk∏adzie  przedsta-
wionym  przez  dr  Stanley  F. Malamed  podczas
spotkania  Amerykaƒskiego  Towarzystwa  Perio-
dontologicznego w San Francisco w Kalifornii, we
wrzeÊniu 2003. Wyk∏ad by∏ zatytu∏owany Medy-
cyna Ratunkowa-Powrót do Podstaw. Dr Malamed
jest  profesorem  w  dziedzinie  stomatologii  i
anestezji na Uniwersytecie Po∏udniowej Kalifornii.
Zajmuje si´ stomatologià, anestezjà i medycynà
ratunkowà przez ponad 30 lat. Jest autorem 100
doniesieƒ naukowych i 16 rozdzia∏ów w ró˝nych
medycznych i stomatologicznych ksià˝kach i cza-
sopismach. Opublikowa∏  trzy  w∏asne  ksià˝ki  z
których obecnie uczà si´ studenci szkó∏ dentysty-
cznych.

D

ENTAL

T

RIBUNE

Polish Edition

Praktyka

7

tylko  1,27  cm.  Ogólna  zasada  to  15
ucisków klatki piersiowej i 2 wdechy.
Reguła  ta  obowiązuje  nawet  przy
dwóch ratownikach.

Celem masażu serca jest utrzymanie

komórek ciała przy życiu i dotlenienie
ich. Komórkami, które mają największy
metabolizm  i  umierają  najszybciej  są
neurony, komórki mózgowe. Utrzymaj
dopływ krwi z tlenem do serca, by mogło
znów  pracować,  ale  utrzymaj  też
dopływ tlenu do mózgu, by pacjent po
obudzeniu się był wciąż tą samą osobą i
nie miał nieodwracalnego uszkodzenia
mózgu. Dlatego czas jest tak istotny.

Najwięcej  n.z.k.  pojawia  się

pomiędzy 6 rano a południem. Trudne
jest  wstawanie;  budzik  wyłącza  się  i
twoje  ciało  uwalnia  katecholaminy.
Wtedy może pojawić się zatrzymanie
akcji serca.WAmeryce Północnej naj-
większa  ilość  n.z.k.  ujawnia  się  w
poniedziałek  rano,  podczas  gdy  na
Środkowym Wschodzie w sobotę rano,
a w Izraelu w niedzielę rano.

Defibrylacja.

Każda osoba w gabinecie stomato-

logicznym powinna być przeszkolona
w  zakresie  obsługi  defibrylatora.  Jest
on  używany,  gdy  pacjent  nie
odpowiada na pytania, nie oddycha, nie
ma oznak krążenia krwi i nie porusza
się.  Defibrylatory  ogólnie  dostępne
(public  access  defibrillation-PAD)
można  znaleźć  na  lotniskach,  w
samolotach, w kasynach, itp.

Zalecane  jest,  żebyś  posiadał

defibrylator  w  swoim  gabinecie  i  za-
bierał go na weekend, ale zostaw go w
bagażniku samochodu. Wgabinecie na-
jlepiej  przechowywać  defibrylator  w
pobliżu telefonu. Wten sposób gdy go
potrzebujesz możesz w tym samym cza-
sie  zadzwonić  pod  numer  alarmowy.
Gdy  masz  defibrylator  w  gabinecie
możesz przestać przeprowadzać CPR i
BLS  i  użyć  defibrylator.  Urządzenie
przejmuje pracę. Gdy masz urządzenie;
ono zazwyczaj dokładnie instruuje jak
postępować.

Zaleca  się  umieścić  defibrylator

przy lewym uchu pacjenta. Wmomen-
cie  gdy  podnosisz  łyżki  urządzenie
włącza się automatycznie i zaczyna do
Ciebie  mówić.  Wszystkie  defibryla-
tory działają tak samo. Wszystkie mają
takie same instrukcje obsługi i obrazki.
Wszystkie mają dwa przyciski, na jed-
nym jest napisane ‘on/off’, na drugim
‘shock’.

Krok  1 Włącz  urządzenie  pod-

nosząc łyżki.

Krok  2 Urządzenie  mówi,  żeby

przyłożyć  elektrody.  Nie  możesz
popełnić błędu, bo maszyna pokazuje
obrazki. Jeśli pacjent ma bardzo owło-
sioną  klatkę  piersiową  usuń  część
włosów  i  umieść  elektrody  dopóki
maszyna  nie  powie  „analizowanie
rytmu, nie dotykaj pacjenta!”

Upewnij się, że ani ty ani pacjent

nie  jesteście  mokrzy.  Jeśli  jesteście,
wysusz siebie i pacjenta. Winnym razie
impuls elektryczny przejdzie po całym
miejscu i wstrząśnie też Tobą.

Krok  3 Po  komunikacie  „nie

dotykaj pacjenta” urządzenie ma 20-40
sekund na analizę rytmu. Jeśli jest to VF
lub  VT,  powie  „  wskazany  wstrząs”.
Następnie  usłyszysz  ładowanie  defi-
brylatora  i  urządzenie  powie  „nie
dotykaj  pacjenta”.  Jeśli  go  dotkniesz
wstrząśnie również Tobą.

Krok  4 Pojawia  się  czerwone  lub

żółte  światło  i  wtedy  maszyna  mówi
„wstrząs  pacjenta”.  Gdy  przyciśniesz
świecący  się  guzik  urządzenie
spowoduje  wstrząs  elektryczny.  Oz-
nacza to, że wszystkie mięśnie w orga-
nizmie  zdepolaryzują  się  i  pacjent
„podskakuje”.  Ważne  jest,  że  impuls
ten  depolaryzuje  mięsień  sercowy.
Maszyna znowu odczytuje rytm.

Urządzenie powie „wstrząs, naciśnij

przycisk, analiza rytmu. Nie dotykaj pac-
jenta”.  Jeśli  utrzymuje  się  nadal  VF
powie „wskazany wstrząs, ładowanie” i
naładuje się na wyższy poziom energii,
najpierw  200  J,  potem  300,  a  jeszcze
później  360.  Po  trzecim  wstrząsie
urządzenie powie „kontynuuj CPR przez
1 minutę”. Później znów będzie anali-
zować rytm. Pamiętaj, urządzenie będzie
mówić do Ciebie przez cały ten proces.
Możliwe,  że  powie  „nie  rozpoczęto
wstrząsu”-  może  „przywrócono  nor-
malny  rytm  zatokowy”.  Urządzenie
powie  wtedy  „sprawdź  drożność  dróg

oddechowych,  wentylację,  tętno.  Jeśli
brak tętna kontynuuj CPR”. 

Wyobraźmy  sobie,  że  rytm  serca

jest  zatokowy,  a  pacjent  nieprzy-
tomny.  Odchylasz  mu  głowę  do 
tyłu,  wysuwasz  żuchwę  i  patrzysz,
słuchasz  i  czujesz,  by  przekonać  się, 
że  nie  oddycha.  Robisz  dwa  wdechy,
sprawdzasz  tętno  i  odkrywasz,  że 
jest.  Masz  teraz  do  czynienia  z
nieprzytomnym,  nie  oddychającym
pacjentem  z  tętnem.  Powinieneś
wentylować dorosłego pacjenta raz na
5 sekund.

Jeśli urządzenie mówi „wstrząs nie

wskazany”  możliwe,  że  to  asystolia.
Defibrylator powie „kontynuuj CPR”.
Dzieje się tak dlatego, że aby wstrząs
był skuteczny serce musi wykazywać
znaki życia.

Użycie  defibrylatora  jest  naj-

ważniejszym  krokiem  do  przywróce-
nia kurczliwości. 

Wdzisiejszych  czasach  są  nawet

urządzenia dla dzieci z elektrodami pe-
diatrycznymi. Najważniejszy jest czas
od  momentu  utraty  przytomności  do
defibrylacji. Im krótszy ten czas, tym
większa szansa przeżycia. Jeśli chcesz,
żeby  pacjent  przeżył  n.z.k.  bardzo

ważny  jest  „łańcuch  przeżycia”,  inny
dla dzieci, inny dla dorosłych.

Łańcuch przeżycia 

Procedury działania 
w stosunku do dorosłych

Pacjent  jest  nieprzytomny,  a  ty

jesteś sam.
1. Wezwij  pomoc.  Jeśli  ktoś  jest  w

pobliżu, powiedz, by zadzwonił po
karetkę podczas gdy ty podejmujesz
dalsze działania.

AD



strona 8

DT

Praktyka

D

ENTAL

T

RIBUNE

Polish Edition

8

Nigdy nie przestaną zadziwiać mnie,
niekiedy  oderwane  od  rzeczywis-
tości, opinie stomatologów dotyczące
leczenia dzieci. W praktyce, leczenie
dzieci w gabinecie może sprawiać nie
tylko  ogromną  radość,  ale  również
przynosić korzyści finansowe i uzu-
pełniać zakres usług.

Dużo  zależy  od  postawy  lekarza,

którą on lub ona wypracuje w stosunku
do  młodych  pacjentów.  Jeżeli  stoma-
tolog  ma  dobre  podejście  inni
pracownicy pójdą w jego ślady. Wmo-
mencie, kiedy asystentka, higienistka i
recepcjonistka zdadzą sobie sprawę z
tego, że leczenie dzieci może być naj-
radośniejszym  aspektem  dnia  pracy,
wszystko ułoży się tak, że gabinet za-
pewni  młodym  pacjentom  wspaniałą
opiekę.

Rodzice  docenią  twoje  kwali-

fikacje, bardziej niż myślisz i z zado-
woleniem  przyślą  do  ciebie  innych
członków rodziny. Co więcej, poinfor-
mują  swoich  przyjaciół,  (którzy
również mają dzieci), że istnieje gabi-
net, w którym ich pociechy mogą być
leczone przez opiekuńczy zespół. Pra-
cownicy z odpowiednim podejściem są
kluczem do wszystkiego.

Istotna  jest  wiedza  o  niektórych

sztuczkach  handlowych,  ale  jeżeli
gabinet  nie  stosuje  odpowiedniej
metody  leczenia  młodych  pacjentów,
nie  można  uniknąć  negatywnego
przekonania, że ''dzieci są problemem''
nawet po opracowaniu ''zabawnej'' ter-
minologii, rozsądnego planu leczenia,
zastosowania  łagodnej  sedacji  czy
techniki rozbawiania. Dzięki wielolet-
niej praktyce, wiem że w wielu przy-
padkach dzieci, które trafiają do gabi-
netu bez określonych doświadczeń, są
pozytywniej  nastawione  do  leczenia
niż  dorośli.  Wwiększości  sytuacji
dorośli mają ugruntowany stosunek do
leczenia,  przez  swoje  nastawienie
przewidują 

czy 

zabieg 

będzie

''bolesny'',  oraz  mają  wyobrażenie  o
wielu innych, często przykrych dla nich
etapach wizyty.

Zaczynając  leczenie  u  dziecka,

które  pierwszy  raz  jest  u  dentysty,
każdy lekarz może wykreować pozyty-

wne  nastawianie  pacjenta  do  wizyt
stomatologicznych do końca życia. I po
raz  kolejny,  prawidłowe  połączenie
podejścia  lekarza  z  odpowiednim
wykorzystaniem  jego  umiejętności
umożliwi  przeprowadzenie  udanej
wizyty z wzajemną satysfakcją. 

Elementy kluczowe dla dziecka

Jest wiele aspektów związanych z

zachowaniem się dziecka w gabinecie
stomatologicznym, ale pięć następują-
cych  elementów  jest  szczególnie
ważnych,  aby  wizyta  zakończyła  się
sukcesem.

Mów w ich języku Używaj określeń,

które pozytywnie kojarzą się dziecku w
określonym wieku. Wmojej praktyce
zamiast stwierdzenia ''dawać zastrzyk''
mówię,  ''usypiam  ząbki''.  Nie  jest  to
oszustwo. Opisując w ten sposób co ro-
bimy  unikamy  określeń,  z  którymi
dziecko mogło już się spotkać i mięć złe
skojarzenia  związane  z  nimi.  Dając
dziecku  dokładny  opis  tego,  co  się
będzie  działo  i  kiedy  wszystko  co
mówię się spełnia, tworzę więź zaufa-
nia.  Mówiąc,  że  teraz  warga  stanie
większa i właśnie tak się dzieje, dziecko
wie,  że  może  mi  zaufać.  Używaj
określeń dla sprzętu i zabiegów, które
są przyjazne dziecku i proste do zrozu-
mienia, jak na przykład ''gwizdek'' za-
miast ''wiertło''. Ta prosta technika poz-
woli dziecku pozytywnie kojarzyć wi-
zytę u stomatologa.

Postaraj  się,  żeby  wizyty  były

krótkie Zależy to od wieku dziecka, ale
generalnie nie jest zalecane, aby wizyta
była dłuższa niż 45 minut, lub godzinę,
jeżeli  dziecko  jest  leczone  w  sedacji.
Postaraj się przeprowadzić całe lecze-
nie na nie więcej niż trzech wizytach.

Wszystko tłumacz Jedna z najefekty-

wniejszych  technik  odwracania  uwagi
dziecka od zabiegu jest opisywanie pac-
jentowi wszystkiego, co się dzieje, wte-
dy nic nie jest niespodziewane. Opisując
zabieg  w  prostych,  zrozumiałych
słowach,  dziecko  jest  w  stanie
przewidzieć,  jaki  będzie  następny  in-
strument i co będzie czuło podczas za-
biegu i nie denerwuje się tym. 

Unikaj  bólu Niezbędne  jest  ru-

tynowe używanie znieczulenia miejs-

cowego.  Przed  wizytą  nie  wiem  czy
dziecko będzie odczuwać dolegliwości
bólowe  podczas  ''rutynowego''  za-
biegu.  Spotkałem  się  z  wieloma
młodymi  pacjentami,  dla  których
''bolesnym'' zabiegiem było czyszcze-
nie  zębów  gumką,  podczas  gdy  inne
dzieci  nie  odezwały  się  słowem  przy
wykonywaniu  seryjnych  ekstrakcji,
amputacji  czy  cementowania  koron
stalowych  itd.  Nie  jestem  w  stanie
przewidzieć,  które  z  dzieci  nie  będą
miały  przykrych  doznań  podczas  za-
planowanego 

zabiegu, 

dlatego

znieczulam wszystkich pacjentów dla
zapewnienia  komfortu.  Używam
znieczulenia  powierzchniowego  i
okazjonalnie tlenku azotu, aby ułatwić
proces dawania zastrzyku, ale zwykle
nie mam problemów podczas wykony-
wania tej czynności.

Używaj koferdamu Koferdam jest

bardzo  istotny.  Ułatwia  wgląd  do
ubytku,  zapobiega  dostawaniu  się
zanieczyszczeń do jamy ustnej dziecka
i pozwala zachować suchość niezbędną
do 

prawidłowego 

założenia

wypełnienia  kompozytowego  czy
kompomerowego. Zapobiega także za-
aspirowaniu  upuszczonych  narzędzi.
Aby  prawidłowo  założyć  koferdam
niezbędne  jest  posiadanie  odpowied-
nich dla dziecka klamer.

Stwórz  atmosferę  współpracy Nie

udawaj  i  nie  owijaj  w  bawełnę,  skup
swoja uwagę na czynnościach wykony-
wanych podczas wizyty. Wtedy możesz
dać  dziecku  poczucie  współpracy  i
unikać ogólnych stwierdzeń takich jak
''Jesteś dobrym pomocnikiem''. Mimo,
że jest to określenie pozytywne, mały
pacjent  prawdopodobnie  nie  będzie
wiedział,  co  robi  dobrze.  Bądź
dokładny i powiedz ''bardzo mi poma-
gasz otwierając buzie, bo mogę lepiej
widzieć'' lub, ”kiedy nie ruszasz głową
tak jak teraz mogę pracować szybciej''.
Wten  sposób  uczysz  dziecko
współpracy i dajesz mu do zrozumienia,
że doceniasz jego pomoc.

Elementy kluczowe we
współpracy z rodzicami

Wielu stomatologów zgodzi się, że

większym  wyzwaniem  w  pedodoncji

jest  współpraca  z  rodzicami  niż  z
dziećmi. Temat jest bardzo szeroki, ale
w  mojej  opinii  ''kłopotliwi''  rodzice
(tacy,  którzy  stwarzają  problemy)  są
psychicznie  podobni  do  dzieci  -  nie
wiedzą, czego się spodziewać dopóki
nie  zostanie  im  to  powiedziane.
Ponieważ  rodzice  mają  tendencje  do
wymyślania  wielu  możliwości,  które
mogą się zdarzyć, w moim przekona-
niu bezpieczniej dla lekarza jest poin-
formować ich o tym, co się będzie dzia-
ło. Dzięki temu osiągniesz cel, którym
jest  pomoc  rodziców  podczas  twojej
pracy.

Bądź  uczciwy Przemyśl  swoje

przypuszczenia co do następnej wizyty
dziecka i uczciwie podziel się nimi z
rodzicami. Jeżeli uważasz, że dziecko
dobrze sobie poradzi powiedz to rodzi-
com, aby mogli stworzyć sobie pozyty-
wny obraz następnego spotkania. Dzię-
ki temu dziecko również przyjdzie na
kolejna  wizytę  z  pozytywnym  nasta-
wieniem.

Jeżeli przewidujesz, że dziecko nie

będzie  współpracować  na  następnej
wizycie, niemądre jest mówienie rodzi-
com,  że  wszystko  pójdzie  gładko.
Rodzic zna swoje dziecko lepiej niż ty i
większość nich przychodząc do stoma-
tologa  nie  spodziewa  się,  że  dziecko
będzie spokojne. Lepiej być szczerym i
nie stawiać dziecka w złym świetle.

Udzielaj  dokładnych  informacji

Pamiętaj  o  tym,  że  rozmawiasz  z
dorosłym, który obawia się o stan swo-
jego  dziecka.  Dlatego  poświęć  czas,
aby dokładnie wyjaśnić swoją filozofię
leczenia i jaką rolę w tym wszystkim
ma odgrywać rodzic. Włącz w to tech-
niki pracy z dzieckiem, jakich będziesz
używał  takie  jak:  przyjazne  dziecku
określenia.

Kiedy rodzice towarzyszą dziecku

podczas 

zabiegu, 

powiedz 

im

wcześniej, że ważne dla ciebie jest to,
abyś całą swoją uwagę mógł skierować
na  dziecko.  Pamiętaj  powiedzieć,  iż
oczekujesz, że dziecko będzie w trakcie
zabiegu słuchać ciebie, a nie rodziców.
Poproś rodziców, aby nie odzywali się
do dziecka w trakcie zabiegu. Daj im
także  listę  z  przyjaznymi  dziecku
określeniami,  aby  nie  przestraszyli
swojej  pociechy  w  domu  używając
słów takich jak: zastrzyk, wiertło, wyr-
wać  ząb  i  innych  negatywnych
określeń.

Doradź  również,  by  rodzice  nie

przygotowywali dziecka do wizyty. Ja
wyjaśniam  rodzicom,  że  przygotuję
dziecko do kolejnego spotkania zanim
opuści  gabinet.  Robię  to  mając
bezpośredni kontakt wzrokowy z pac-
jentem, wyjaśniając podczas badania,
iż 

znalazłem 

„x 

robaczków

cukrowych” i wypędzę je na następnej
wizycie. Następnie pytam dziecko czy
mi  w  tym  pomoże  tak  samo  jak  na
dzisiejszej wizycie. Wzasadzie zawsze
młody  pacjent  się  zgadza.  Następnie
mówię  rodzicom,  że  przygotowanie
zostało zakończone.

Istnieje  wiele  sposobów  pomoc-

nych podczas wizyty pedodontycznej.
Wmoim  przypadku  nawiązywanie
kontaktu z pacjentem daje tyle satys-
fakcji,  co  techniczna  strona  stoma-
tologii. Jest stwierdzone, że wspaniałe
zaplecze techniczne musi współgrać z
dobrym podejściem lekarza. Doświad-
czenie nauczyło mnie, że jeżeli dziecko
się rusza, kopie, krzyczy lub w jakikol-
wiek sposób nie współpracuje, bardzo
dużym wyzwaniem jest przeprowadze-
nie skutecznego leczenia. Jest to zdecy-
dowanie  negatywny  aspekt  leczenia
dzieci.

Satysfakcja  płynąca  z  dobrego

podejścia do dzieci i tego, że wracają
chętnie  na  kolejne  wizyty  są  nieuch-
wytną  nagrodą,  ale  często  bardziej
znaczącą niż inne procedury wymaga-
jące  zdolności  technicznych,  które
wykonujesz. 

Jeśli 

wykorzystasz

opisane powyżej techniki (oczywiście
z odpowiednim nastawieniem!) odkry-
jesz,  że  leczenie  dzieci  może  być
naprawdę wielką radością.

DT

2. Postępuj  zgodnie  z  podstawowymi

czynnościami 

resuscytacyjnymi

(BLS). BLS nie może zmienić VF w
prawidłowy rytm. BLS utrzymuje ut-
lenowanie  mózgu,  by  zapobiec
uszkodzeniom  i  utrzymuje  ut-
lenowanie  serca,  żeby  zadziałał
wstrząs elektryczny. Po prostu utrzy-
muje przy życiu dwa podstawowe or-
gany. Z każdą minutą po zatrzymaniu
akcji  serca  bez  defibrylacji  szanse
przeżycia maleją o 7-10%. 

Procedury działania w stosunku do dzieci

1.Rozpocznij  podstawowe  czynności

resuscytacyjne. 
Tak  szybko  jak  to  możliwe  wezwij
pomoc. Zwróć uwagę na różnice w
porównaniu  ze  schematem  dla
dorosłych. Dorośli potrzebujący po-
mocy mają zwykle około 70 lat, a ich
tętnice  wieńcowe  są  stare,  z  płytką
miażdżycową.  Jedynym  sposobem

żeby uratować to „starsze serce” jest
jak najszybsze wezwanie pomocy. 

Jednakże  najczęstszą  przyczyną

nagłego  zatrzymania  krążenia  u
dzieci  jest  niedrożność  dróg  odde-
chowych. Pomimo, że BLS nie zmieni
u  dorosłych  migotania  komór  w
prawidłowy  rytm,  u  dzieci  serce
przestaje  bić  z  braku  tlenu.  Jeśli
możesz natychmiast rozpocząć przy-
wracanie krążenia krwi, może to skró-
cić okres braku przytomności. Serce
dziecka  samo  w  sobie  jest  zdrowe.
Jeżeli dostarczysz mu tlen, może szyb-
ko  wrócić  do  siebie.  Gdy  dorosły 
traci  przytomność  nadal  ma  tlen  we
krwi i możliwe, że masz jeszcze 5-10
min.  do  nadejścia  śmierci  biolog-
icznej.  Natomiast,  gdy  dziecko  traci
przytomność  możliwe,  że  nie  ma  w
ogóle  tlenu  we  krwi,  bo  większość
przyczyn  utraty  przytomności  u
dzieci  to  niedrożność  dróg  odde-
chowych.  Dlatego  pierwszym  kro-
kiem u dziecka powinno być rozpoczę-

cie BLS, a później wezwanie pomocy
w sytuacji, kiedy jest to możliwe.

Współczynniki przeżycia

Jeśli człowiek ma nagłe zatrzymanie

krążenia i jest pozostawiony bez CPR to
w momencie, gdy przyjeżdża personel
ratunkowy po 10 lub więcej minutach,
szanse na przeżycie wynoszą mniej niż
2%. Tak się zdarza z reguły. Jeśli ofiara
otrzymuje  wczesną  pomoc  w  postaci
CPR,  a  defibrylacja  jest  opóźniona
szanse wynoszą 2-8%. Jeżeli ofiara jest
poddana wczesnej CPR i defibrylacji w
ciągu  7  minut  szanse  na  przeżycie
wynoszą 20%. Oczywiście, im szybszy
dostęp  do  defibrylatora  i  zaawan-
sowanych czynności resuscytacyjnych,
tym większe szanse na przeżycie. Twoim
zadaniem,  jako  przedstawiciela  służby
zdrowia, jest utrzymać ofiarę przy życiu
dopóki  nie  odzyska  przytomności  lub
dopóki personel ratunkowy nie przejmie
nad nią opieki. Pytaniem jest, czy jesteś
na to przygotowany?

DT

Kontakt z pacjentem

Radość z leczenia dzieci

Gregory L. Psaltis, USA

Dr Gregory L. Psaltis od 1981 prowadzi
prywatną  praktykę  stomatologiczną
nastawioną na leczenie dzieci w Olimpii,
Waszyngtonie. Otrzymał tytuł dr n. stom.
i tytuł specjalisty z dziedziny pedodoncji
na 

Uniwersytecie 

Kalifornińskim,

Szkole Dentystycznej w San Francisco.
Dr  Psaltis  wygłosił  wiele  wykładów  z
dziedziny  pedodoncji  o  zasięgu  kra-
jowym,  jak  również  kursów  prakty-
cznych  oraz  zajęć  dotyczących  jakości
życia. 

Opublikował 

także 

wiele

artykułów odnoszących się do jego życia
zawodowego. 
Więcej  informacji  dotyczących  jego
prezentacji,  ulotek  reklamowych  gabi-
netu, opublikowanych artykułów można
znaleźć  na  stronie  Psilent  Productions,
firmie doktora Psaltisa założonej w celu
wzbogacenia zarówno zawodowego jak i
osobistego życia stomatologów.

PSILENT PRODUCTIONS, 
Dr Gregory Psaltis,
5925  Sleepy  Hollow  Lane  N.E.,
Olympia, WA 98516, USA
Tel./Faks:   (360)  413-5760
E-mail:   drpsaltis@orcalink.com 

www.psaltis.info



strona 7

DT

Autor