plik

studenci.pl

SPIS TREŚCI

WSTĘP

1. Aktywność człowieka, rodzaje, struktura.
1.1.

Aktywność człowieka wyższą formą życia.

1.2.

Rodzaje aktywności.

1.3.

Struktura aktywności.

2. Źródła aktywności.
2.1.

Zagadnienie źródeł aktywności w psychologii współczesnej.

2.2.

Autogenne teorie źródeł aktywności.

2.3.

Heterogenne teorie źródeł aktywności.

3. Geneza aktywności turystycznej.
3.1.

Uprawianie turystyki jako źródło zaspokajania potrzeb ludzkich.

3.2.

Dynamika potrzeb turysty zorganizowanego.

3.3.

Motywacja w aktywności turystycznej.

3.4.

Psychospołeczne następstwa uprawiania turystyki.

4. Rola turystyki w potęgowaniu zdrowia.
4.1.

Aktywność turystyczna i jej znaczenie dla człowieka.

4.2.

Miejsce turystyki w kulturze fizycznej.

4.3.

Profilaktyczne znaczenie aktywności turystycznej.

5. Turystyka i rekreacja sposób na zdrowie.
5.1.

Teoretyczne podstawy rekreacji.

5.2.

Metodyka rekreacji.

5.3.

Turystyka kwalifikowana formą aktywnego wypoczynku.

ZAKOŃCZENIE

BIBLIOGRAFIA

WSTĘP

Od początku swego istnienia, człowiek w swoim zachowaniu i działalności

przejawiał wiele różnych form aktywności. Polowanie, rozpalanie ognia, rysowanie na
ścianach jaskini czy zapamiętywanie prostych czynności, wszystko to mieści się w
dzisiejszych definicjach aktywności.

Możemy więc stwierdzić, że aktywnością będzie zarówno działanie jak i myślenie.
Co sprawia, że jesteśmy aktywni? Co jest źródłem naszej aktywności?
Są to pytania, na które nauka odpowiada sobie po dzień dzisiejszy. Jest wiele teorii

na ten temat. Różnie można je segmentować. Podział, który przedstawiłem w tej pracy to
podział na autogenne i heterogenne źródła aktywności. Pokazuje on różne podejście do
tych samych zagadnień uczonych z Europy i Ameryki.

studenci.pl

Aktywność przejawiamy w wielu różnych formach. Jedną z tych form jest

uprawianie   turystyki.   Turystykę   uprawiamy   w   celach   poznawczych,   towarzyskich,
szukamy   w   niej   spokoju   i   relaksu.   Spełnia   ona   wiele   funkcji,   których   czasami   nie
dostrzegamy. Aktywne spędzanie wolnego czasu, jest bardzo ważnym elementem życia
współczesnego człowieka. Elementem, o którym często zapominamy. Aktywna turystyka
wpływa   pozytywnie   na   nasze   ciało   i   umysł.   Turystyka   i   rekreacja   jest   z   pewnością
doskonałym sposobem na zdrowie.

Wyższą formą aktywnej turystyki jest turystyka kwalifikowana. Uważa się ją za

sedno współczesnej turystyki. Żeglarstwo, nurkowanie, jazda konna czy alpinizm, są to
dyscypliny turystyki, które nie wątpliwie zmuszają nas do wzmożonej aktywności
fizycznej. Aktywności, która mimo wszystko jest nam potrzebna i przydatna.

1. Aktywność człowieka, rodzaje, struktura.

1.1. Aktywność człowieka wyższą formą życia

Najbardziej ogólną cechą człowieka, która w szczególności interesuje pedagogów,

a także reprezentantów wielu innych humanistycznych dyscyplin naukowych jest jego
aktywność. Powstaje w związku z tym pytanie:, na czym owa aktywność polega?
Oczywiście istnieją różne rodzaje aktywności. Można je wyodrębnić z uwagi na rozmaite
kryteria. Analiza aktywności człowieka dostarcza informacji o jego rozwoju. W wielu
zakresach, aktywność można traktować również jako wskaźnik rozwoju. Jest ona także
jego stymulatorem.

W literaturze przedmiotu spotyka się wiele definicji aktywności.

A.   Radziewicz   –   Winnicki   twierdzi,   że   aktywność   jest   działalnością,   zdolnością   albo
skłonnością   do   działania,   jest   swoistą   energią   związaną   z   czynem.   W.   Okoń   określa
aktywność jako właściwość indywidualną jednostki, polegającą na większej niż u innych
częstości   i   intensywności   jakiegoś   rodzaju   działań.   Szczególną   cechą   aktywności   jest
udział  w  zmienianiu  otoczenia  przyrodniczego  i społeczno-kulturowego, stosownie do
ludzkich potrzeb o ideałów.

Wszystko to jest jednak związane z wielowymiarowością ludzkiego życia.

Znaczenie aktywności można oceniać z uwagi na to, co niezbędne do utrzymania życia.
Odnosi   się   to   do   potrzeb   biologicznych.   Utrzymywanie   własnego   życia   nie   zawsze
okazuje   się   dla   człowieka   wartością   nadzwyczajną,   czasami   (ze   względu   na   inne
potrzeby) decyduje się on świadomie na jego zagrożenie lub nawet utracenie. Zarówno
same   decyzje,   jak   ich   realizujące   je   działania   bywają   przejawem   wysoko   ocenianej
aktywności.

Rozwój człowieka wyraża się w zmianach jego aktywności. Nie można inaczej

ocenić aktualnego poziomu jednostki niż po przez analizę jej aktywności. Brak zmian w
porównaniu aktualnych działań z poprzedzającymi świadczy o stagnacji. Nie każda
różnica informuje jednak o postępującym rozwoju.

A. Wysocka „Aktywność muzyczna młodzieży w niepublicznych szkołach podstawowych”

Szczecin 2000 s.1

studenci.pl

Ważny okazuje się kierunek zachodzących zmian. Mogą one mieć charakter

regresywny, gdy człowiek w swoich działaniach wraca do form charakterystycznych dla
wcześniejszych lat życia. O rozwoju mówimy jedynie wówczas, gdy pojawiające się
zmiany mają postać wzrostową, świadczącą o osiągnięciu wyższego, bardziej dojrzałego
poziomu.

Życie każdego organizmu od najprostszego do najbardziej złożonego, jest możliwe

dzięki dopływowi i przepływowi przez ten organizm materii otaczającego świata, którego
on   sam   stanowi   cząstkę.   Organizm   istnieje   dzięki   bezustannemu   regulowaniu   swego
stosunku do otaczającego świata. Jeśli porównamy w aspekcie tej regulacji życie istot
świata   roślinnego   i   świata   zwierzęcego,   to   uderza   nas   zasadnicza   różnica.   Rośliny
wchłaniają   materię   z   otaczającego   świata,   same   nie   zmieniając   w   nim   położenia.
Zwierzęta   zdobywają   pokarm   w   wyniku   mniejszych   lub   większych   zmian   swego
położenia   w   przestrzeni.   Taką   formę   regulacji   stosunków   do   otoczenia   nazywamy
aktywnym  zachowaniem organizmu albo mówimy po prostu o aktywności organizmu,
aktywności osobnika.

1.2. Rodzaje aktywności

Aktywność stanowi zarówno tropienie przez psa zająca czy przestępcy, bieg

maratoński, toczenie pierścienia na tokarce jak i gra na gitarze. Ale aktywnością jest
również rozwiązywanie zadania w myśli, oglądanie dzieł sztuki i marzenie na jawie. W
pierwszej grupie przykładów aktywności występują różnorodne zmiany położenia
osobnika w przestrzeni, przy czym raz to będzie przemieszczanie całego osobnika, innym
razem będą to głównie ruchy różnych części jego ciała przy mało zmienionej pozycji
podstawowej.

W drugiej grupie przykładów nie ma w zasadzie przemieszczania ciała w

przestrzeni, a ruchy różnych jego części występują w bardzo ograniczonym zakresie. W
tej grupie przykładów aktywność zachodzi wewnątrz osobnika. Człowiek myślący,
marzący, sam nie zmienia położenia w przestrzeni, ale zmienia położenie przedmiotów, o
których myśli czy marzy. Od bardzo obrazowego przypominania sobie oglądanego filmu,
aż do najbardziej abstrakcyjnego myślenia matematycznego – we wszystkich przypadkach
obserwujemy uwewnętrznione manipulowanie operowanie jakimiś przedmiotami.

Można zatem wyróżnić dwa rodzaje aktywności: zewnętrzną i wewnętrzną.
Pierwsza jest jedyną aktywnością zwierząt, druga występuje wyłącznie u

człowieka. Aktywność wewnętrzna, istotna dla człowieka, nie występuje jednak nigdy w
czystej postaci. W sytuacjach głębokiego zamyślenia czy rozmarzenia, ruchy ciała są
zwykle zredukowane do minimum, ale nawet wtedy można rejestrować nieznaczne ruchy
rąk, głowy, szczególnie oczu i ust, ruchy wyrazowe, będące przecież ruchami, a
pozostające w treściowym związku z aktywnością wewnętrzną. Poza tymi wyjątkowymi
sytuacjami, w działaniu ludzkim aktywność wewnętrzna i zewnętrzna pozostają zawsze w
nierozerwalnym związku, ale dominować może jedna z tych form.

Jeżeli mówi się, że organizm jest aktywny pod wpływem bodźców, nie znaczy to,

że jest on kulą bilardową popychaną od zewnątrz czy od wewnątrz. Do istoty samego
życia należy aktywność. Organizm z natury swej jest ściśle związany z otaczającym
światem, jego istnienie opiera się na nieustannej regulacji stosunku z nim. Ta regulacja
jest aktywnością. Zmienia się tylko jej zakres i poziom, od takiej, którą można uważać za
odpoczynek, do szeroko zakresowej i bardzo intensywnej. O kierunku i natężeniu

studenci.pl

aktywności decyduje każdorazowo sytuacja jednostki, jej stan wewnętrzny i stan jej
otoczenia.

1.3. Struktura aktywności.

Gdy owad dotknięty jakimś przedmiotem nieruchomieje, gdy człowiek zawołany

po imieniu odwraca się, gdy na widok gromadzących się przy samochodzie ludzi zbliża
się   także   do   samochodu,   to   we   wszystkich   tych   przypadkach   przyczyną   określonej
aktywności jest jakieś zdarzenie w otaczającym nas świecie. Gdy zwierze zaczyna szukać
jakiegoś pożywienia, gdy człowiek przerywa jakąś czynność i idzie do stołu coś zjeść, to
w   obu   tych   przypadkach   przyczyną   aktywności   są   zmiany   zachodzące   wewnątrz
organizmu.   Ażeby   jakieś   zdarzenie   wywołało   aktywność,   musi   powstać   jakiś   stan
informacji   o   zdarzeniu,   który   włącza   się   między   zdarzenie   a   wywołaną   przez   nie
aktywność. Sama aktywność jest sekwencją ruchów, czynności w różnym stopniu i w
różny sposób zorganizowanych.

Określone zdarzenia u jednych wywołują aktywność, a u innych nie. Jeden

człowiek na widok gromadzących się ludzi podchodzi do nich, a inny przechodzi nie
zwracając na tę sytuację uwagi. W stosunku do tych samych zdarzeń mogą się różnie
zachowywać zarówno przedstawiciele różnych gatunków, jak reprezentanci jednego. To
wskazuje na jakiś czynnik selektywności. Czynnik ten decyduje o tym, czy zdarzenie
wywoła aktywność, czy też nie. Nazywamy go stanem potrzeby.

Charakteryzując aktywność, musi się uwzględnić:

−

zdarzenie w otoczeniu lub organizmie

−

informację o zdarzeniu

−

potrzebę

−

sekwencję czynności

−

wynik czynności

−

zniesienie stanu potrzeby

Aktywność zaczyna się informacją o zdarzeniu na tle istniejących potrzeb i kończy

zniesieniem stanu zaktywizowanej potrzeby.

Przedstawiona struktura aktywności odnosi się do wszystkich szczebli

rozwojowych, od najniższych do człowieka włącznie. Jednak postać każdego z tych
członów, a szczególnie trzech z nich: informacji, potrzeby i sekwencji czynności, zmienia
się rozwojowo w sposób zasadniczy. W rozwoju tym można rozróżnić trzy etapy.
Pierwszy etap obejmuje aktywność organizmów nie mających układu nerwowego. Drugi
etap zaczyna się u organizmów wyposażonych w najprostszy układ nerwowy. Trzeci etap
jest wyłącznie ludzki, układ nerwowy funkcjonuje w nim w warunkach społecznego życia
jednostek.

studenci.pl

U organizmów jednokomórkowych, nie mających wydzielonego anatomicznie

układu nerwowego, wyodrębnienie poszczególnych członów struktury aktywności nie jest
łatwe. Między innymi dlatego, że wciąż jeszcze niedokładnie znamy funkcjonalne
właściwości tych organizmów.

U organizmów z rozwiniętym układem nerwowym wyodrębnienie członów

struktury aktywności nie nasuwa już większych trudności. Wytworzone w ciągu ewolucji
narządy odbiorcze dostarczają informacji o tym, co się dzieje wewnątrz i na zewnątrz
organizmu. Organizm ma ukształtowane ewolucyjnie lub wytworzone w życiu
indywidualnym systemy potrzeb. W ośrodkowym układzie nerwowym dostarczona
informacja zostaje w mniejszym lub większym stopniu opracowana i steruje działaniem
zaspokajającym potrzebę.

2. Źródła aktywności

2.1. Zagadnienie źródeł aktywności w psychologii współczesnej

Po najogólniejszej charakterystyce aktywności istot żywych przychodzi kolej na

pytanie o ich źródła aktywności. Dlaczego organizm jest aktywny?

Na Wszechnicy Jagiellońskiej w Krakowie w 1832 roku J. E. Jankowski

przedłożył rektorowi projekt wykładów psychologii, w których motywacja odgrywała
fundamentalną rolę. Projekt został przez rektora Wszechnicy odrzucony wskutek zbyt
daleko idącej odmienności w stosunku do schematów programowych obowiązujących w
tym czasie w szkołach akademickich.

I właśnie pod koniec XIX wieku i na początku XX dojrzewa atmosfera myślowa

do   zajmowania   się   źródłami   działania.   Dynamika   ruchów   społecznych,   narastających
sprzeczności,   nieporadności   pedagogiki   wobec   wzrastających   wymagań
uprzemysławiającego   się   w   szybkim   tempie   świata,   kryzys   psychologii   klasycznej,
dynamika   myśli   ewolucyjnej   i   badań   porównawczych   skierowują   w   coraz   większym
stopniu i w nowy sposób uwagę filozofów, socjologów, ekonomistów, psychologów  i
pedagogów na jednostkę jako całość, na jej postępowanie. W tej atmosferze pojawiają się
pierwsze próby szukania odpowiedzi na pytanie o przyczyny aktywności człowieka, o
źródła działania. Ponieważ przełom ostatnich dwóch wieków jest okresem wzmożonej
walki   ideologicznej,   walki   idealizmu   z   rozwijającym   się   materializmem,   powyższe
poszukiwania szły różnymi drogami i do różnych prowadziły odpowiedzi. Znajdowało to
swój   wyraz   w   różnorodnych   teoriach,   rozbudowywanych   i   modyfikowanych   w
następnych dziesięcioleciach i toczących spór aż po dzień dzisiejszy.

W ten sposób zagadnienie źródeł aktywności w klasycznej psychologii, niemalże

nie stawiane, wysuwało się coraz bardziej na czoło problematyki psychologicznej.
Figurowało w niej pod różnymi nazwami: popęd, skłonność, dążenie, pobudka, motyw,

studenci.pl

potrzeba, instynkt, tendencja, pragnienie, siła kierunkowa, cel. Początkowo zajmowało w
podręcznikach podrozdziały, później całe rozdziały, a następnie nawet części.

Teorie źródeł aktywności, które uchodzą za najważniejsze w psychologii

współczesnej można podzielić na dwie zasadnicze grupy: teorie autogenne i heterogenne.

Teorie autogenne lokalizują źródła aktywności człowieka w nim samym, w jego

zasadniczej strukturze, w jego, jak niektórzy mówią, naturze. Teorie heterogenne
wyprowadzają aktywność człowieka ze świata, którego cząstkę on stanowi.

2.2. Autogenne teorie źródeł aktywności.

Teorie autogenne w zależności od ideologicznego stanowiska autora lokalizują

źródła aktywności bądź w autonomicznej samoistnej psychice, bądź w polu
przeżyciowym, bądź w biopsychicznej strukturze człowieka.

Zygmunt Freud, twórca psychoanalizy, jednego z najbardziej wpływowych

kierunków   w   psychologii   zachodniej   Europy   i   Ameryki,   sprowadził   całą   aktywność
człowieka  do jednego praźródła  o charakterze  psychosomatycznym,  do libido.  Jest  to
podstawowa   postać   energii   w   obrębie   systemu,   jakim   jest   organizm.   Z   niej   powstaje
wszelkie   działanie,   ona   wyciska   swe   treściowe   piętno   na   wszystkich   jego   rodzajach.
Ponieważ   ta   energia   pierwotna,   libido,   ma   charakter   seksualny,   więc   i   wszystkie   jej
pochodne postacie muszą mieć podobny charakter. Zygmunt Freud konsekwentnie uważał
całą działalność człowieka za wyładowanie się energii libidinarnej bądź w bezpośredniej,
nie zamaskowanej postaci, bądź w tak wysubtelnionej, wysublimowanej – jak to określa –
postaci,   jak   aktywność   kulturalna   zarówno   w   aspekcie   tworzenia,   jak   w   aspekcie
konsumowania.

Podobny charakter ma również teoria psychologa angielskiego W.McDougalla,

twórcy tak zwanej psychologii hormistycznej. Według niego wszystkie działania życiowe
są celowe, wdrażają podstawowe dążenie organizmu do zachowania życia jednostkowego
i gatunkowego.

To dążenie, stanowi układ wrodzonych, ale dających się modyfikować

pierwotnych instynktów. Tak jak u Freuda, tak i tutaj instynkt natury psychosomatycznej
stanowi źródło i nadaje kierunek całemu zachowaniu człowieka.

Wszystkie procesy psychiczne, łącznie z poznawczymi, są narzędziami

realizowania celów tkwiących w instynktach. Różnica w tym, że Freud przyjmował jeden
podstawowy instynkt seksualny za praźródło działania, tymczasem W. McDougall
przyjmuje wiele instynktów pierwotnych. W roku 1908 uznał ich dwanaście. Później
stopniowo poszerzał ich liczbę, pozostając w końcu przy osiemnastu.

Do Freuda nawiązał H.A. Murray psycholog amerykański. Według niego działanie

człowieka jest wyznaczone przez procesy myślowe, świadome lub nieświadome, które są
rezultatami   zewnętrznego   nacisku,   wyładowań   emocjonalnych   podstawowych   potrzeb,
świadomych intencji, zaakceptowanych wzorów kulturowych i zwyczajowych sposobów
zachowania.   Nietrudno   zrekonstruować   koncepcję   Freuda.   Podstawowe   potrzeby   to
freudowskie ono, czyli libido, świadome intencje to ja, a wzory kulturowe to nad – ja.
Najważniejszym pojęciem w tym systemie jest pojęcie potrzeby. H.A. Murray uważa je za
pojęcie   hipotetyczne,   które   odnosi   się   do   nieznanej   fizykochemicznej   siły   czynnej   w
rejonie mózgu, siły organizującej nasze spostrzeganie, myślenie, wolę i działanie w ten

Z. Freud „Wstęp do psychoanalizy” Warszawa 1958 s.89

studenci.pl

sposób, by zostało zrealizowane to, co rozładowuje potrzebę. Ta nieznana siła ma
wieloraką postać, wyrażającą się liczbą czterdziestu dwóch potrzeb

E.Ch. Tolman wprowadza rozróżnienie tzw. zmiennych niezależnych i zmiennych

interwencyjnych   jako   czynników   determinujących   zachowanie   się   jednostki.   Do
pierwszych,  stanowiących  inicjujące  przyczyny  zachowania,  zalicza  się dziedziczność,
wyjściowy   stan   fizjologiczny,   uprzednie   ćwiczenia   oraz   bodźce   sytuacyjne.   Drugi   to
zdolności, cele i idea.

Zmienne niezależne E.Ch. Tolman dzieli na dwie grupy: empiryczne i

hipotetyczne.   Pierwszymi   są   bodźce,   warunki   wyzwalania   się   popędu   i   cechy
indywidualne   takie   jak   płeć,   wiek,   hormony   itp.   Do   hipotetycznych   zmiennych
niezależnych   należą:   potrzeby,   matryce   wartości   przedmiotów   dla   osobnika   i
bezpośrednio dana przestrzeń zachowania ze zmianami w niej zachodzącymi. To, co leży
u   samej   podstawy,   a   więc   co   stanowi   właściwe   źródło   aktywności,   popędy,   których
funkcjami są potrzeby.

E.Ch. Tolman wyróżnia potrzebę będącą funkcją wszystkich popędów oraz

potrzeby swoiste jako funkcje specyficznych popędów. Ta pierwsza to libido.

Pozostałe to potrzeby pierwotne (głód, pragnienie, płeć, lęk, agresja, odpoczynek),

potrzeby wtórne (miłości, dominacji, uznania), potrzeby trzeciorzędne (kulturowe).

2.3. Heterogenne teorie aktywności.

Heterogenne teorie źródeł aktywności lokalizują te źródła w otaczającym świecie,

w świecie, którego cząstką jest człowiek. W zależności od ogólniejszych poglądów na
naturę człowieka, na psychikę, na stosunek do świata teorie heterogenne przybierają
postać mechanistyczną, bądź dialektyczną. Pierwszą znajdujemy w klasycznym
behawioryzmie, drugą w psychologii marksistowskiej.

J.B. Watson, formułujący podstawowe założenia i program behawioryzmu, oraz

jego   pierwsi   zwolennicy   przeciwstawiali   się   zdecydowanie   psychologii   klasycznej.
Odrzucali   pojęcie   duszy   czy   świadomości   jako   relikty   przeszłości   nie   mające   nic
wspólnego z faktami i nauką. W ówczesnej psychologii dość powszechny był pogląd, że
człowiek przychodzi na świat z określaną strukturą. Według jednych ta struktura miała
charakter   psychiczny,   według   innych   biopsychiczny.   Pod   wpływem   bodźców
otaczającego świata, dojrzewająca w toku rozwoju struktura zaczyna w określony sposób
funkcjonować.

Na gruncie amerykańskim reprezentował taką koncepcję W. James, na gruncie

europejskim W. MacDougall. Przeciwko nim kierowało się szczególnie ostrze krytyki J.B.
Watsona i innych behawiorystów.

Zdaniem ich zachowanie się człowieka i jego rozwój są zdeterminowane przez

otaczający świat, przez zmieniające się sytuacje życiowe, w jakich człowiek znajduje się
w ciągu życia, oraz przez powstające w ich wyniku jego doświadczenie indywidualne. Za
wrodzone uznawali jedynie najprostsze reakcje emocjonalne takie jak gniew czy strach.
Jeśli jakiś bodziec wywoła określoną reakcję i to się kilkakrotnie powtórzy, wiążą się one
w sposób trwały, dając w efekcie tak zwany nawyk. Jak z tego wynika, pierwotnym
źródłem aktywności jest otaczający świat, a wtórnym doświadczenie powstające w

W. Szewczuk „Psychologia” Warszawa 1990 s. 290

Tamże s. 297

studenci.pl

rezultacie oddziaływania tego świata. Nie ma żadnych innych sił, struktur, popędów i tym
podobnych rzeczy tkwiących wewnątrz człowieka.

3. Geneza aktywności turystycznej

3.1. Uprawianie turystyki jako źródło zaspokajania potrzeb
ludzkich.

Działalność ludzką można przedstawić w kategoriach potrzeb. Potrzeby

biologiczne lub społeczne inicjują, bowiem proces motywacyjny, skłaniając człowieka do
określonych działań zmierzających do zaspokojenia danej potrzeby i redukcji napięcia
motywacyjnego. Wiąże się to w zasadzie z odczuwaniem dodatnich stanów
emocjonalnych.

Zdefiniujmy, zatem pojęcie potrzeby, ”biologiczny lub psychiczny stan

motywacyjny, który ukierunkowuje zachowania jednostki na pewien cel”.

Zastanówmy

się nad problemem , w jakiej mierze aktywność turystyczna może się przyczyniać do
zaspokajania ludzkich potrzeb. Podstawą do analizy może być teoria hierarchii potrzeb
A.H. Maslowa. Według niego, potrzeby ludzkie ukształtowane są w pewnej hierarchii. Ich
zaspokajanie następuje według prawidłowości: od najniższej do najwyższej. Maslow
wyróżnia pięć grup potrzeb ludzkich:

potrzeby fizjologiczne, potrzeba snu, pragnienia, aktywności,
dodatnich doznań zmysłowych,

potrzeby bezpieczeństwa, potrzeba opieki i oparcia, porządku, wolności od
lęku i strachu,

potrzeba przynależności i miłości, potrzeby te pojawiają się po zaspokojeniu
potrzeb fizjologicznych i bezpieczeństwa, człowiek odczuwa głód stosunków
uczuciowych z ludźmi,

potrzeby szacunku, dzielimy je na dwie grupy, do pierwszej zaliczamy
potrzeby wyczynu, pragnienia potęgi, znaczenia, do drugiej potrzeby uznania
ze strony innych, sławy, dominacji,

potrzeby samo urzeczywistnienia, wyrażają się w dążeniu jednostki do
rozwoju swych możliwości.

P. Zimbardo „Psychologia i życie” Warszawa 1994 s. 676

studenci.pl

Poza tymi grupami potrzeb Maslow wymienia jeszcze dwie inne, pragnienie

wiedzy i rozumienia oraz potrzeby estetyczne. Pełnią one funkcję służebną wobec
wymienionych wyżej pięciu grup potrzeb.

Powszechnie cytowany jest pogląd o wpływie rozwoju cywilizacji na obciążenie

psychiczne   człowieka.   Żyjący   w   wielkich   aglomeracjach   miejskich   ludzie   częstokroć
pozbawieni zostali tak podstawowych potrzeb jak: czyste powietrze, słońce, zieleń, woda.
Zerwana   została   więź   pomiędzy   człowiekiem   a   jego   naturalnym   środowiskiem
przyrodniczym.   W   tej   sytuacji   wzrasta   rola   racjonalnego   wypoczynku   w   czystym
ekologicznie środowisku, jako czynnika warunkującego zachowanie zdrowia fizycznego i
psychicznego.   Wyjazd   weekendowy   lub   wakacyjny   to   okazja   do   opuszczenia
zatłoczonego, hałaśliwego miasta.

Potrzeby poznawcze, jedne z fundamentalnych potrzeb ludzkich, charakteryzuje

pewna bezinteresowność. Czynność poznawcza człowieka jest dynamizowana przez
napięcie, które pojawia się na skutek samego faktu istnienia czegoś, co wymaga poznania.

Ogromna popularność wycieczek zagranicznych, mimo iż w pewnym stopniu

dyktowana   modą,   jest   wyrazem   ciekawości   świata,   chęci   poznania   nowych   terenów,
obcych kultur, ciekawych ludzi, interesujących krajobrazów. Wiele osób może realizować
tę   potrzebę   za   pośrednictwem   biur   podróży.   Indywidualne   zorganizowanie   sobie
wycieczki   nie  tylko   do jakiegoś   odległego  kraju jak  Indie  czy  Japonia,  ale  nawet  do
stosunkowo bliskich państw Europy, dla szeregu osób jest niewykonalne ze względu na
brak operatywności, nieznajomości języków, wygodnictwo. Do czynników sprzyjających
wyraźnej manifestacji potrzeby należy wyższy poziom wykształcenia człowieka.

Potrzeby ludzkie mogą zamykać się w kręgu wąsko lub szeroko pojmowanych

potrzeb fizjologicznych i bezpieczeństwa, ale mogą też daleko poza nie wykraczać. A.H.
Maslow twierdzi, że pożądania człowieka układają się same w pewną hierarchię
ważności. Potrzeby leżące wyżej pojawiają się dopiero wtedy, gdy zostaną zaspokojone
potrzeby leżące niżej.

Człowiek głodny spragniony, uciekający przed niebezpieczeństwem nie może

rozwijać i zaspakajać potrzeb, które w swej istocie są bardziej ludzkie niż zwierzęce.

Po zaspokojeniu potrzeb bytowych i bezpieczeństwa zaczynają się kształtować

potrzeby   psychospołeczne   –   podstawowe,   do   których   zalicza   się   najczęściej   potrzebę
poczucia   psychicznej   pewności,   a   powyżej   nich   grupę   potrzeb   emocjonalnych.   Do
podstawowych   potrzeb   psychospołecznych-emocjonalnych,   należą   przede   wszystkim:
potrzeba   utrzymywania   kontaktów   z   drugim   człowiekiem   i   przynależności   do   grupy,
potrzeba   uzyskania   pozytywnej   oceny   i   akceptacji   przez   członków   grupy,   potrzeba
dawania i przyjmowania pomocy, życzliwości, przyjaźni i miłości.

Wymienione potrzeby emocjonalne słusznie są zaliczane do potrzeb

psychospołecznych,   podstawowych,   ponieważ   ich   zaspokajanie   ma   podstawowe
znaczenie zarówno dla kształtowania się pozytywnej osobowości  człowieka oraz rozwoju
cech   psychicznych   i   społecznych,   jak   też   dla   tworzenia   się   i   rozwoju   społeczności
ludzkich. Analogicznie potrzeby bytowe mają podstawowe znaczenie dla powstawania,
rozwoju i przetrwania organizmów i gatunków biologicznych.

Człowiek, który mimo usilnych starań, nie może zaspokoić jakiejś ważnej dla

niego w danym czasie potrzeby, popada w konflikty z samym sobą oraz z innymi ludźmi.
Staje się drażliwy, agresywny lub apatyczny, albo szuka ucieczki od rzeczywistości, którą
postrzega jako nieprzyjazną, wrogą, ponieważ uniemożliwia mu ona zaspokojenie istotnej
dla niego potrzeby.

studenci.pl

W turystyce a szczególnie w turystyce zorganizowanej, hierarchia ta potrafi

ewoluować.

Związane jest to z tym, że ludzie skłonni są na ściśle określony czas zrezygnować

z uzyskanego komfortu bytowania celem osiągnięcia zaspokojenia którejś z potrzeb
wyższego rzędu. Będąc na wycieczce turysta ma warunki i czas, aby zająć się realizacją i
zaspokajaniem odczuwalnych przez siebie potrzeb samorealizacji, wiedzy, rozumienia,
jak również potrzeb estetycznych.

Bardzo często przy realizacji i zaspokajaniu tych potrzeb turysta napotyka szereg

trudności.

Zdarza się to między innymi, dlatego, że w codziennym życiu przeciętny

człowiek większość czasu poświęca na zabezpieczenie i realizację potrzeb podstawowych
i dlatego też nie ma zbyt dużej praktyki w zaspokajaniu potrzeb wyższego rzędu,
szczególnie gdy ma do zagospodarowania większą niż normalnie ilość wolnego czasu.

3.2. Dynamika potrzeb turysty zorganizowanego.

Przedmiotem badań psychologii jest zachowanie człowieka. Także turystyka,

będąca   obecnie   jedną   z   popularniejszych   form   aktywności   ludzkiej,   zajmuje   się   w
obszarze   zainteresowań   psychologii.   Wśród   różnorodnych   pytań   stawianych   przez
psychologów   badających   fenomen   turystyki   zawsze   otwarte   i   aktualne   jest   pytanie   o
przyczyny, motywy podejmowania aktywności turystycznej.

Motywami podejmowania aktywności przez człowieka są potrzeby, które

definiowane   są   jako   stan   pewnego   niedoboru,   który   osobnik   stara   się   uzupełnić.   Ale
jednocześnie   człowiek   jest   istotą   w   najwyższej   mierze   intencjonalną   i   celową   ,   sam
tworzy   cele   i   sam   opracowuje   środki   do   ich   osiągnięcia,   a   cele   te   są   wynikiem
poznawczego przepracowania potrzeb.

Oznacza to, że decyzja o wyruszeniu w podróż zostaje przez człowieka podjęta w

wyniku uświadomienia sobie przez niego własnych potrzeb, czy postawienia przed sobą
określonych   celów.   Zapoczątkowuje   on   w   ten   sposób   okres   przygotowań   tak   pod
względem   techniczno-organizacyjnym   jak   i   psychicznym.   Można   nazwać   okres   ten
dojrzewaniem do podróży. Podejmując decyzję o podróży potencjalny turysta godzi się
jednocześnie  z  faktem  opuszczenia  swej  stałej  rzeczywistości  związanej  z pełnionymi
przez niego funkcjami i rolami społecznymi.

Rzeczywistość ta jest dla przyszłego turysty źródłem poczucia bezpieczeństwa

gdyż   jest   przez   niego   kontrolowana   i   zorganizowana   tak,   aby   zapewnić   zaspokojenie
podstawowych   potrzeb   całej   jego   rodziny   w   perspektywie   czasowej.   W   pewnych
warunkach   uaktualniają   się   jednak   potrzeby   umiejscowione   przez   A.   Maslowa   na
wyższych   piętrach   hierarchii   a   wtedy   człowiek   opuszcza   swoje   bezpieczne   miejsce
stałego   przebywania   i   rusza   w   nieznane.   Na   czas   określony   świadomie   godzi   się   na
zwiększenie „ryzyka życia” na rzecz realizacji aktualnych celów.

Jeden z możliwych mechanizmów zaistnienia sytuacji, w której człowiek

rezygnuje z zaspokajania swych podstawowych potrzeb, powstaje w wyniku niezgodności
pomiędzy natężeniem symulacji ze środowiska a indywidualnym zapotrzebowaniem na
nią. Gdy codzienne życie toczy się tymi samymi ścieżkami a natężenie symulacji jest
stałe, dochodzi do przyzwyczajenia i w związku z tym niedostatku stymulacji. Ponieważ
człowiek jednak nie toleruje dobrze zarówno nadmiaru jak i niedoboru stymulacji, w tym
drugim przypadku wyrusza na przykład w trasę turystyczną w poszukiwaniu wrażeń.
Akceptuje zmiany warunków oraz trybu życia opuszczając znane sobie z codziennej

studenci.pl

aktywności   szlaki   i   środki   transportu,   wsiada   do   samolotu,   pociągu   lub   autokaru,
pozostawia   swój   dorobek   w   postaci   mieszkania,   domu   czy   samochodu   czasem   bez
dostatecznego  nadzoru,   godzi  się   na  czasową  utratę  komfortu,  porzuca   swe  kulinarne
nawyki.

Z drugiej strony – przy pomocy odpowiednich zabiegów finansowych –

rozwiązuje problemy organizacyjno-bytowe przerzucając je na barki organizatorów
podróży.

Taką zorganizowaną formę turystyki wybierają osoby, które z różnych przyczyn

nie podejmują trudu organizacji podróży we własnym zakresie i preferują wykupienie
imprezy z pełną ofertą usług turystycznych.

Przyczyny podjęcia podróży bywają bardzo różne. Chęć wypoczynku, poznania

nowych terenów, zawarcia nowych znajomości, pozyskania przyjaciół. Chęć czasowego
opuszczenia stałego miejsca zamieszkania, aktualna moda na dany kraj lub miejscowość,
normy lub styl  życia obowiązujący w określonym  środowisku lub rodzinie. Impulsem
podjęcia podróży, – czyli zmiany bezpiecznej i znanej rzeczywistości na rzeczywistość
niepewną   i   nieznaną   –   może   być   także,   jak   już   wspomniano,   niedostatek   stymulacji
związany   z   pewnością   następstwa   przyczynowo-skutkowego   zdarzeń   w   życiu
codziennym.

W momencie rozpoczęcia podróży turysta znajduje się w podwójnie złożonej

sytuacji:   z   jednej   strony   uwolniony   od   codziennych,   rutynowych   obowiązków     ma
możliwość realizacji  swych  zamierzeń,  z drugiej – powstaje konieczność  dostarczenia
nowej   stymulacji   w   miejsce   nieobecnej.   Sytuacja   ta,   –   gdy   turysta   już   rozstał   się
psychicznie   ze   swoją   codziennością,   a   jeszcze   nie   rozpoczął   podróży   –   sprzyja
wytworzeniu się u niego specyficznego stanu emocjonalnego. Stan ten charakteryzuje się
radosnym   i   bezkrytycznym   oczekiwaniem   na   mające   nastąpić   wyłącznie   wspaniałe
przeżycia  i wydarzenia, znacznym podniesieniem poziomu aktywacji całego organizmu
objawiającego się na przykład ogólnym radosnym ożywieniem.

W podróży grupowej zorganizowanej podróżny spotyka innych sobie podobnych

przez   fakt   dokonania   tych   samych   wyborów   będących   w   podobnym   do   jego   stanie
psychicznym.   Powstała   w   ten   sposób   grupa   wycieczkowa   nosi   cechy   zarówno   małej
grupy, jak i grupy izolowanej. Izolacja trwa właściwie przez cały czas podróży,  gdyż
grupa korzysta z własnego autokaru, ma wspólne miejsce zakwaterowania, wydzielone
pory   i   miejsca   posiłków,   osobny   tryb   zwiedzania.   Ponieważ   człowiek,   jako   istota
społeczna   w   grupie,   do   której   należy   szuka   stabilnego   punktu   odniesienia   wobec
zmieniającej się środowiskowej i społecznej rzeczywistości. Dla turysty właśnie grupa
wycieczkowa stanowi gwarancję stabilności.

W związku z tym zauważyć można zjawisko zawężenia zainteresowań, oczekiwań

i potrzeb podróżnego do rzeczywistości danej grupy wycieczkowej.

Podkreślmy także, że turystyka jest źródłem nowych atrakcyjnych przeżyć, silnych

doznań emocjonalnych, które nie tylko wiążą się z faktem poznawania nieznanych miejsc,
ale wynikają z atrakcyjności form aktywności, jak na przykład obozowanie, odbywanie
rejsów żeglarskich, spływów kajakowych, obozów jeździeckich, itp. Realizując potrzeby
nowych przeżyć, które można zaprogramować w wycieczce, aktywność turystyczna
stanowi istotne urozmaicenie monotonnego trybu życia, jest okazją do odprężenia
psychicznego.

Obserwacja zachowań turystów przekonuje o ich potrzebie przeżyć estetycznych.

Tłumy ludzi na plażach obserwujących zachód słońca, podziwiających ogrom gór,

studenci.pl

kaskady wodospadów, barwy jesieni w lesie, widowiska typu światło – dźwięk w
obiektach zabytkowych najlepiej o tym przekonują.

Uczestnictwo w grupie turystycznej stanowi okazję wejścia w nowe środowisko, w

którym   nie   obowiązuje   hierarchia   charakterystyczna   dla   środowiska   pracy.   W   tych
nowych warunkach można pełnić inne role społeczne, dzięki czemu w pewnym stopniu
dochodzi do jej samorealizacji, dowartościowania. Wspólne wędrowanie, szczególnie w
przypadku objazdów krajoznawczych czy turystyki kwalifikowanej, na przykład podczas
obozów,   rajdów   górskich,   spływów   kajakowych,   stwarza   miedzy   uczestnikami   silną
niekiedy   więź   emocjonalną.   Więź   ta   tworzy   się,   przez   spełnianie   w   zbiorowości
podobnych zachowań i wykonywanie podobnych czynności.

Inna jest specyfika zaspokajania potrzeb kontaktów społecznych i przynależności

grupowej poprzez aktywność turystyczną w zależności od wieku wycieczkowiczów. Na
przykład, dla uczniów grupowa wycieczka jest okazją do wyżycia się, do wspólnej
zabawy.

Wspólnie odbywane wycieczki, spędzanie urlopu dla osób dorosłych, szczególnie

samotnych, stwarza możliwość kontaktowania się z innymi ludźmi, pozwala na uniknięcie
samotności i interesujące wypełnienie wolnego czasu.

Społeczeństwa współczesne rządzą się prawami współzawodnictwa i rywalizacji.

Stałe pogłębianie się tego zjawiska spowodowało, że symbolem naszych czasów stała się
osobowość neurotyczna. W grupie turystycznej, złączonej nieformalnymi więzami,
kontakty społeczne nie muszą być obciążane brzemieniem rywalizacji. Uczestnictwo w tej
grupie będzie więc dawało poczucie bezpieczeństwa, podnosząc też atrakcyjność grupy.

3.3. Motywacja w aktywności turystycznej.

Motywację możemy zdefiniować jako proces regulacji, który pełni funkcję

sterowania czynnościami – tak, aby doprowadziły one do osiągnięcia określonego
wyniku, którym może być zarówno zmiana zewnętrznego stanu rzeczy, jak zmiana w
sobie czy też zmiana własnego położenia. Od motywacji zależy więc kierunek ludzkich
czynności, a także ilość energii, jaką człowiek jest gotów wydatkować, aby osiągnąć cel.

Motywacja jest procesem dynamicznym, ulegającym przeobrażeniom i

modyfikacjom. Gdy rozpoczynamy działalność turystyczną, powodowani jesteśmy
najczęściej innymi motywami od tych, które w przyszłości będą nas skłaniać do
kontynuowania tej formy aktywności. Na przykład dla młodych turystów typowe będą
motywy poznawcze, towarzyskie skolei osoby starsze szukać będą w wycieczce źródła
wypoczynku, relaksu.

Motywacja może być charakteryzowana przez dwie główne właściwości: kierunek

i natężenie.

Kierunek motywacji możemy określić wskazując wynik, cel czynności. Natomiast

natężenie motywacji opisujemy przy pomocy takich parametrów, jak siła czy wielkość
motywu.

Siła procesu motywacyjnego to jego zdolność do wyłączania motywów

konkurencyjnych, na przykład decydujemy się na odbycie wycieczki, mimo iż w tym
samym dniu transmitowany jest w telewizji atrakcyjny mecz piłkarski, który nas również
interesuje. Przez wielkość motywu rozumiemy właściwość, od której zależy rozmiar
wyniku, na przykład dla jednego turysty wystarczy standardowy program miasta, inny
będzie narzekał na jego powierzchniowość.

studenci.pl

Aby jednostka dobrowolnie rozpoczęła jakieś działania muszą być spełnione

następujące warunki:

musi wystąpić czynnik inicjujący dane działanie (np. reklama biura
turystycznego)

działanie to powinno posiadać wartość dla jednostki lub służyć realizacji tej
wartości (np. narciarstwo służy zdrowiu)

- muszą istnieć warunki zewnętrzne, które – w ocenie danej jednostki –

umożliwiają realizację danego działania (np. atrakcyjna cena oferty
turystycznej, możliwość opłat w ratach itp.)

Analizując subiektywne czynniki determinujące wyjazd turystyczny

wymienia się motywy związane z pragnieniem:

- bycia obecnym w danym kraju, regionie lub miejscowości
- opuszczenia na jakiś czas miejsca stałego pobytu
- przebywania z kimś poza terenem miejsca stałego zamieszkania
Pierwsza z wymienionych kategorii obejmuje, motywy poznawcze, estetyczne i

zdrowotne; druga – motywy wynikające z potrzeby zmiany, chęci oderwania się od
codziennych obowiązków; trzecia – motywy o charakterze społecznym, wyrażające się w
chęci spędzenia czasu w czyimś towarzystwie w sposób inny niż to ma zwykle miejsce.

Warto dodać, że motywacja uprawiania turystyki może mieć charakter

autoteliczny, gdy aktywność turystyczna  jest celem samym w sobie, lub instrumentalny,
gdy   służy   do   realizacji   innych   celów,   na   przykład   zdobycia   prestiżowej   odznaki   lub
uwolnienia   się   spod   kontroli   rodziców.   Jej   charakter   może   się   zmienić   w   trakcie
uprawiania turystyki, w zależności od subiektywnie odczuwanych potrzeb.

Obok motywów poznawczych – typowych dla aktywności turystycznej – wysoką

pozycję zajmują motywy emocjonalne. Ich źródłem są nie zaspokojone w codziennym
życiu potrzeby: spontaniczności, wrażeń oraz ekspresji – tłumionych często –
wewnętrznych stanów emocjonalnych.

Źródłem motywacji turystycznej może być zarówno coś, co przyciąga turystę, a

więc słynny obiekt turystyczny ( np. Krzywa Wieża w Pizie, Partenon w Atenach, wieża
Eiffla) atrakcje przyrodnicze,(np. Morskie Oko w Tatrach, ruchome wydmy w Łebie)
imprezy turystyczne (np. festiwal folklorystyczny, obrzędy ludowe, turniej rycerski) jak
również coś, co popycha go do wyjazdu, czyli jego system potrzeb zainteresowań
aspiracji.

Pilot w swej pracy, motywację uczestników grupy może także wzbudzać na

przykład informacją, że zobaczymy obiekt, który jest z jakiegoś powodu unikatowy, czym
natychmiast pobudza zainteresowanie uczestników. Gdy w warszawskim Muzeum
Narodowym w jesieni 1996 roku eksponowano przez miesiąc obraz Caravaggia „Złożenie
Chrystusa do grobu”, który wypożyczyło muzeum watykańskie, obejrzało go 80 tysięcy
osób.

Celem instytucji prowadzących politykę turystyczną jest między innymi tworzenie

lub popularyzowanie akcji przyciągających turystów. Zbudowany pod Paryżem
EuroDisneyland lub Lego land w Danii są przykładami oddziaływania z zewnątrz na
system motywacji ludzkiej. Mówimy wówczas o motywacji zewnętrznej.

Można turystykę traktować jako aktywność podejmowaną z wewnętrznej potrzeby

albo jako sposób przywracania równowago, zaburzonej w codziennym życiu. Wówczas
turystyka byłaby formą ucieczki od codzienności.

Decyzja o odbyciu podróży, wyjazdu wakacyjnego jest najczęściej wynikiem

oddziaływania zarówno czynników wewnętrznych, indywidualnych, jak również wpływu

studenci.pl

środowiska zewnętrznego. Nie w pełni musimy być tego świadomi wybierając cel naszej
wakacyjnej podróży.

3.4. Psychospołeczne następstwa uprawiania turystyki.

Kolejna grupa zagadnień dotyczy wpływu aktywności turystycznej na człowieka.

Turystyka może wzbogacać sferę zainteresowań , kształtować postawy, kształtować
system wartości. Należy jednak pamiętać, iż uprawianie turystyki może także wywołać
negatywne skutki.

Do pozytywnych funkcji turystyki można zaliczyć:

poznanie rzeczywistości

kształtowanie określonych postaw wobec poznawanego
świata

wzbudzanie emocji

stwarzanie możliwości twórczego działania

pomnażanie zdrowia.

Natomiast do negatywnych funkcji turystyki zaliczamy kształtowanie postawy

konsumpcyjnej. Niejednokrotnie poznanie rzeczywistości ma charakter powierzchniowy,
szczególnie,   gdy   program   wycieczki   jest   zbyt   przeładowany.   Szczególne   znaczenie
przypisujemy   turystyce   jako   czynnikowi   wychowawczemu   młodzieży.   Może   być   ona
skutecznym środkiem w procesach socjalizacji i resocjalizacji, kształtując postawy pro
społeczne,   rozwijając   pozytywne   nastawienie   wobec   ludzi   i   świata,   sprzyjając
nawiązywaniu więzi emocjonalnych, ucząc odpowiedzialności i solidarności grupowej.

Uprawianie turystyki może spełniać doskonale funkcje psychoterapeutyczne

przede   wszystkim   ze   względu   na   specyfikę   stosunków   występujących   w   grupie
turystycznej.   Przebywanie   w   niej   sprzyja   powstawaniu   silnych   więzi   emocjonalnych
opartych   na   wspólnocie   celów   i   zainteresowań   wzajemnej   akceptacji   i   tolerancji.
Członkostwo   w   grupie   jest   całkowicie   dobrowolne,   zwykle   ograniczone   w   czasie   i
nietrwałe.

Psychoterapeutyczne wartości turystyki związane są także z tym, iż:

- umożliwia człowiekowi ruch na świeżym powietrzu
- pozwala na przebywanie z innymi osobami o podobnych

zainteresowaniach

pozwala na zmianę środowiska zarówno w aspekcie przestrzennym, jak
i kulturowym

wyzwala nowe zainteresowania, pasje

sprzyja integracji życia rodzinnego, na przykład poprzez stwarzanie
wspólnych celów i zainteresowań,

pozwala niekiedy turyście na bycie z samym sobą i z swoimi
problemami.

studenci.pl

4. Rola turystyki w potęgowaniu zdrowia

4.1. Aktywność turystyczna i jej znaczenie dla człowieka

Rozwój cywilizacji wiąże się z procesem ciągłego odchodzenia od natury. W celu

uniezależnienia   się   od   nie   zawsze   korzystnych   wpływów   środowiska   naturalnego,
człowiek   stworzył   mikrośrodowiska,   które   poprawiając   jeden   element   klimatu,   np.
temperaturę, wprowadzają wiele dodatkowych niekorzystnych czynników, eliminując cały
zespół pozytywnych,  które występują w naturalnym  środowisku. Im bardziej sztuczne
warunki stwarza człowiek, tym częściej traci on odporność w stosunku do szkodliwego
działania czynników fizycznych.

Środowisko przyrodnicze powinno, więc być częściej wykorzystywane jako

czynnik odnowy sił ludzi prowadzących miejski, osiadły tryb życia. Powrót na łono
natury jest już niemożliwy. Możliwe jest jednak kontaktowanie się ze środowiskiem
lasów, pól i wód.

Izolując się od naturalnego środowiska, człowiek dobrowolnie rezygnuje z

pozytywnego oddziaływania na organizm ludzki różnorodnych bodźców fizycznych,
zdolnych wywoływać reakcje ruchowe, intelektualne i emocjonalne.

Nauka udowodniła niezbicie, że człowiek jest tworem środowiska, w którym

wyrastał od zarania dziejów i pozostaje nadal pod silnym jego wpływem. Izolując się od
wpływu niektórych  czynników, często o pozytywnym  działaniu na przebieg  procesów
biologicznych   w   organizmie,   człowiek   postępuje   wbrew   instynktowi
samozachowawczemu.   Szczególnie  podatne  i  wrażliwe   na bodźce   otoczenia   są młode
organizmy.   Naukowcy   sygnalizują   występowanie   zmian   w   procesach   motorycznych,
spowodowane w dużej mierze jednostajnością właśnie tych bodźców. Zanikają nawyki
orientacji   przestrzennej   oraz   cały   zespół   nawyków   zbędnych   w   warunkach   życia
miejskiego.

Znaczne koncentracje szkodliwych dla zdrowia czynników mikro- i

makroklimatycznych   środowiska   miast   i   osiedli   powodują   zmiany   w   intensywności
procesów   fizjologicznych   i   psychicznych.   Wzrasta   liczba   dzieci   z   wadami   kończyn
dolnych i tułowia. Szerzą się choroby układu krążeniowego i oddechowego. Popularne
stają się choroby nerwicowe. Tracą intensywność doznania zmysłowe wzroku i słuchu.
Człowiek wychowany w mieście zatracił prawie zupełnie zdolność orientowania się w
terenie,   zmalało   zahartowanie   organizmu.   Jak   więc   zatrzymać   proces   zrywania   więzi
współczesnego społeczeństwa ze środowiskiem przyrodniczym?

Zdrowotne znaczenie turystyki polega na wyrwaniu człowieka z niezdrowego

środowiska miast i wyprowadzeniu w taki teren, w którym działalność gospodarcza nie
doprowadziła jeszcze do wystąpienia czynników szkodliwych, godzących w zdrowie
ludzkie.

Wysiłek fizyczny, wykonywany przez turystę w trakcie wędrówek w klimatycznie

korzystnym środowisku, przyczynia się do poprawy jego zdrowia. Sprzyjający klimat
jezior, rzek, lasów i gór hartuje organizm zbliża do natury, a tym samym jest doskonałym
lekarstwem na choroby cywilizacyjne nękające współczesnego człowieka. Marsz, jazda na
rowerze, wiosłowanie, jazda na nartach – wszystko to wpływa bardzo korzystnie na
funkcjonowanie układu krążenia, chroni przed miażdżycą i zawałem.

Aby jednak turystyka mogła stać się naturalną formą aktywnego wypoczynku, nie

wystarczy wyprowadzić turystów w teren biologicznie korzystny dla zdrowia. Program

studenci.pl

wycieczek i imprez powinien uwzględniać właściwe proporcje wysiłku fizycznego i
odpoczynku.

Dobrze jest przed każdą wycieczką wielodniową kontrolować stan swojego

zdrowia. Udział w wędrówkach i imprezach turystyki kwalifikowanej wymaga, bowiem
nie tylko dobrego stanu zdrowia, ale i wyższej od przeciętnej wydolności fizycznej
ogólnej. Pod czas wędrówki należy przestrzegać ustalonych zasad higieny i
bezpieczeństwa, stosować obciążenia dostosowane do wieku, płci.

Szczególnie turystyka kwalifikowana wymaga hartu i odporności. W trakcie

wędrówek trzeba uczyć się życia w warunkach stosunkowo prymitywnych, trzeba
pokonać niekiedy wiele przeszkód, wyrobić w sobie samodzielność i odwagę.

4.2. Miejsce turystyki w kulturze fizycznej.

Czy zachęcając do uprawiania turystyki propagujemy jednocześnie kulturę

fizyczną? Czy sama turystyka przyczynia się do rozwoju kultury fizycznej?

Związek kultury fizycznej z turystyką jest oczywisty. Jeżeli przyjąć za znawcami

zagadnienia,   że   kultura   fizyczna   to   wyraz   określonej   postawy   wobec   własnego   ciała,
świadoma   i   aktywna   troska   o   rozwój,   sprawność   oraz   umiejętność   organizowania   i
spędzania  czasu z największym  pożytkiem  dla zdrowia fizycznego  i psychicznego,  to
stwierdzić można, że sport i turystyka są filarami współczesnej kultury fizycznej, choć
mają swój samodzielny byt społeczny.

Nierozłączny związek turystyki z krajoznawstwem sprawia, że ruch społeczny,

jakim jest turystyka zawiera olbrzymi ładunek kulturotwórczy i wzrasta do rangi
powszechnej kultury fizycznej społeczeństwa.

Ta wszechstronność turystyki najpełniej jest wykorzystana

w szkolnictwie i profilaktyce zdrowotnej. Niezaprzeczalne są walory rekreacyjne
zapewniające biologiczną odnowę fizyczną i psychiczną człowieka, wycieczki i pobyty
turystyczne na wczasach i obozach różnych typów. Natomiast jej wyspecjalizowana gałąź,
czyli turystyka uzdrowiskowa, korzysta z przyrodniczych walorów środowiska
naturalnego w regeneracji i potęgowaniu zdrowia.

Jeżeli uwzględnić opinie stwierdzające, że rekreacja fizyczna tworzy odrębną

gałąź   kultury   fizycznej   oraz   uznać   za   pewnik,   że   rekreacja   fizyczna   stała   się
koniecznością   biologiczną   współczesnego   człowieka,   to   okaże   się,   że   podstawowym
celem   rekreacji   fizycznej,   jest   odzyskiwanie,   zachowanie   i   potęgowanie   zdrowia
człowieka.

Zauważalne różnice między rekreacją fizyczną a turystyką polegają na tym, że w

turystyce uwzględnia się równorzędność celów poznawczych i wychowawczych z celami
zdrowotnymi, podczas gdy w rekreacji fizycznej dominującym celem jest zdrowie.
Wynika to zresztą z samej nazwy omawianej formy działalności człowieka.

Elementów ruchu doszukać się można nie tylko w rzeczywistej działalności

turystów, ale i nawet w etymologii słów turystyka i turysta. Słowo turysta pochodzi wszak
od łacińskiego słowa  tornus,  oznaczającego  ruch obrotowy, okrężny odnoszący się do
form   zmiany   miejsca   pobytu   osób,   francuskiego   słowa   tour,   które   oznacza   okrężną
wędrówkę i powrót do miejsca, z którego wyruszono w podróż. Jednak od pierwszych dni
rozwoju ruchu turystycznego  jego prekursorzy nie  udawali  się w teren  wyłącznie  dla

M. Demel „Teoria wychowania fizycznego” Warszawa 1976 s. 76

studenci.pl

samej przyjemności chodzenia. Motorem działalności ówczesnych turystów była głównie
chęć poznania otaczającego ich świata.

Marsz pieszo lub na nartach, jazda wozem zaprzężonym w konie, podróż łodzią

żaglową a później pociągiem lub samochodem były jedynie sposobem lokomocji. Dzisiaj
środki lokomocji napędzane siłą mięśni ludzkich urosły do roli mechanizmów służących
kształtowaniu rozwoju fizycznego człowieka. Słusznie, więc preferuje się je w turystyce
dla zwielokrotnienia korzyści zdrowotnych. Dbać należy jednak o to, aby narty, rower,
łódź, a co gorsza samochód nie stały się „ fetyszami” współczesnego etapu rozwoju
turystyki. Najzdrowszą formą lokomocji turystycznej pozostanie jednak marsz.

Do cech różnicujących rekreację od turystyki zaliczmy:
1.inne formy organizacyjne
2.różne techniki działania
3.inny czas trwania

zróżnicowany wysiłek fizyczny

5.inny wpływ na budowę i funkcjonowanie organizmu
6.zróżnicowany wpływ emocjonalny i intelektualny

Rzeczywiste różnice między turystyką a rekreacją fizyczną mieszczą się

jednak jedynie w punktach 3 i 5. Pozostałe cechy są wspólne zarówno dla turystyki, jak i
rekreacji ruchowej.

4.3. Profilaktyczne znaczenie aktywności turystycznej.

Od niepamiętnych lat człowiek czynił wszystko, aby uniezależnić się od

środowiska przyrodniczego. Te jego działania przyjęły formę walki z przyrodą. Nie
uzmysławiano sobie dostatecznie, że człowiek jest częścią przyrody i walka z nią jest
działaniem skierowanym przeciw samemu sobie.

Ludzie prowadzą życie w warunkach coraz bardziej sztucznego środowiska,

stworzonego przez człowieka. Szybki postęp cywilizacyjny sztuczność tą coraz bardziej
potęgują. W walce o uniezależnienie się od natury, o opanowanie jej sił i wykorzystanie
ich dla swoich celów człowiek zmienia się, podlega stopniowemu, lecz stałemu
oddziaływaniu rzeczy, które sam wyprodukował i czynników występujących w wyniku
jego działalności.

Człowiek dąży do takiego przeobrażenia życia, aby stało się ono wygodniejsze,

przyjemniejsze, bardziej interesujące, szczęśliwsze. Od wieków skazany na wykonywanie
ciężkiej pracy fizycznej czyni wszystko, aby wyeliminować wysiłek i skrócić czas pracy.
Żyjemy obecnie w czasach, w których udaje się to robić.

Jednak natura biologiczna człowieka pozostała ta sama, co przed setkami czy

tysiącami lat, kiedy utrzymanie się przy życiu wymagało wielkiego nakładu wysiłku
fizycznego. Fakt, że 35-40% całej masy ciała człowieka stanowią mięśnie, podobnie jak
to, że ich zdolność do zwielokrotnienia podczas nasilonej czynności przemiany materii w
stopniu niedostępnym dla innych tkanek, wskazują na szczególną rolę w adaptacji ustroju
do warunków życia, wykształconą w toku filogenezy. Aktywność żadnej innej tkanki nie
wywiera tak głębokiego wpływu na krążenie, oddychanie, itd. jak wysiłek fizyczny, praca
mięśni.

studenci.pl

Pogląd części społeczeństwa, że „ homo muscularis ” jest człowiekiem

przeszłości,  nie znajduje uzasadnienia  w obserwacjach naukowych.  Zmiany w ustroju
ludzkim,   wynikające   z   deficytu   ruchu   mają   charakter   degeneracyjny   i   wynikają   z
adaptacji   człowieka   do   nowych   warunków   życia,   w   którym   ukształtowana   w   toku
ewolucji masa mięśni i potężny kościec nie spełniają ustalonej swojej roli.

Skutki braku ruchu wpływają ujemnie na cały organizm a nawet na życie

uczuciowe – stwierdza W. Gniewkowski, cytujący wyniki badań Hansa Krausa z Instytutu
Rehabilitacji na Uniwersytecie w Nowym Jorku:
„ Ludzie, którzy nie mieli i nie mają okazji się wybiegać, wytańczyć, lub rozwinąć którąś
z namiętności ruchowych, odczuwają brak wyzwolenia motorycznego. Wynikiem tego
jest popadanie w stan ciągłego napięcia nerwowego. Musimy, więc krzewić przekonanie,
że minimum ćwiczeń jest tak samo potrzebne w życiu jak witaminy.”

Tak samo jak niedostatek witamin musimy uzupełniać, tak samo musimy

zapewnić naszemu organizmowi minimalną ilość ćwiczeń niezbędnych dla zdrowia.

Jeżeli postęp cywilizacji technicznej eliminuje ruch, pracę fizyczną z naszego

życia, to musimy obecnie przywrócić pracę fizyczną w formie codziennych ćwiczeń,
skoro to jest konieczne.

Łatwo się przyzwyczaić do komfortu sytości, ciepła i bezruchu. Przyjemnie jest

nie odmawiać sobie żadnej przyjemności. Zdrowie jednak uwarunkowane jest
podejmowaniem wysiłku leżącego w sferze dyskomfortu. Któż, bowiem lubi wysiłek
fizyczny sam w sobie?

Organizm bardzo szybko przyzwyczaja się do bezczynności. Jest to kolejna,

zadziwiająca zdolność adaptacji człowieka do zmian zachodzących w otoczeniu, nawet
tych degenerujących.

Czy istnieje biologicznie niezbędne minimum aktywności ruchowej?
Na czym polega jego niezbędność?
W życiu człowieka ważną rolę odgrywa wydolność fizyczna, czyli zdolność

podejmowania wysiłku długotrwałego o umiarkowanej intensywności. Osiąga ona
najwyższy poziom około 20 roku życia, potem zaczyna się stopniowy spadek.

O wydolności i sprawności fizycznej decydują:
1. wydolność fizyczna osiągnięta do 25 roku życia
2. aktywność fizyczna i turystyczna
3. zmiany organiczne i czynnościowe powstałe w wyniku przebytych chorób
Stwierdzono, że wszyscy ci, którzy w młodości osiągnęli wysoki poziom

wydolności fizycznej, przy kontynuowaniu ćwiczeń wkraczają w wiek dojrzały z dużą
sprawnością fizyczną, co gwarantuje dobre samopoczucie do późnej starości.

Wysiłek długotrwały można podejmować wówczas, gdy dla pracujących tkanek

dostarczana jest dostateczna ilość tlenu, na co istotny wpływ mają takie czynniki jak
prawidłowa czynność narządów krążenia, oddychania, ilość krwi i jej pojemność tlenowa
oraz zdolność tkanek do wykorzystywania tlenu z przepływającej krwi.

Dla utrzymania wydolności na niezmienionym poziomie osoba

np. w średnim wieku ważąca ok. 70 kg powinna wykonać w tygodniu pracę równoważną
jednej godzinie biegu z prędkością 13 –14 km\h.

Jednak w celu uzyskania wzrostu wydolności fizycznej organizmu należy zgodnie

z opinią ekspertów Światowej Organizacji zdrowia wykonać odpowiednio większą pracę.
Poprawa wydolności fizycznej następuje jednak dopiero w sytuacji, gdy wykonuje się

W. Gniewkowski „Postęp cywilizacji a minimalna wydolność mięśniowa” Warszawa 1963 s. 56

studenci.pl

pracę długotrwałą np. marsz, bieg, jazda na rowerze itp. z intensywnością równą lub
większą od

50 -:- 60 % możliwości fizycznych organizmu.

Planując intensywność ćwiczeń fizycznych, uwzględniać należy stan wyjściowy

wydolności organizmu. Intensywność ta powinna być większa od występującej w trakcie
codziennej działalności życiowej i zmierzać do ćwiczeń z intensywnością 70 – 80 %
maksymalnej zdolności wysiłkowej.

Jak ocenić jednak bez badań laboratoryjnych np. wielkość 50%

zdolności wysiłkowej? Dostatecznie dokładny wynik daje pomiar liczby skurczów serca
na minutę.

S.E. Strauzenberg tłumaczy, jak zaplanować intensywność ćwiczeń, aby w

przybliżeniu praca osiągnęła wartość 60, 70 i 80 % maksymalnej wydolności fizycznej.
Tak, więc należy od wartości 200, 190 lub 180 odjąć liczbę lat ćwiczącego.

Sposób planowania intensywności ćwiczeń fizycznych dla podniesienia zdolności

wysiłkowych wg. S.E. Strauzenberga.

INTENSYWNOŚĆ W % MAKSYMALNEGO POBORU TLENU

80% 70% 60%
200 – wiek 190 – wiek 180 – wiek

WIEK

30-35 170 160 150

36-40 165 155 145

41-45 160 150 140

46-50 155 145 135

51-55 150 140 130

56-60 145 135 125

61-65 140 130 120

66-70 135 125 115

71-75 130 120 110

Jeżeli więc człowiek w wieku 30 lat pragnie ćwiczyć w przybliżeniu z

intensywnością 60% maksymalnej wydolności powinien wykonywać ćwiczenia z taką
intensywnością, aby serce jego biło z prędkością

180 – 30 = 150 uderzeń na minutę.

T. Wolańska „Rekreacja fizyczna” Warszawa 1971 s. 71

studenci.pl

Dwie naczelne zasady efektywnego wypoczynku, nakazujące usuwać zmęczenie

codzienne po odbytej pracy, po wysiłku fizycznym lub umysłowym oraz preferować
wypoczynek aktywny, powinny stanowić podstawę do opracowania programu aktywności
rekreacyjnej.

Współczesna teoria wypoczynku zakłada potrzebę uwszechstronnienia i

urozmaicenia działalności rekreacyjnej. Każdy człowiek powinien dążyć do zapewnienia
sobie   równowagi   w   układzie   praca   –   zmęczenie   –   wypoczynek.   Istnieje   wiele   teorii
tłumaczących   proces   zmęczenia.   Naukowcy   jednomyślni   stwierdzają,   że   odpowiednio
dobrane   formy   wypoczynku   mają   decydujący   wpływ   na   prawidłowe   funkcjonowanie
organizmu   człowieka.   Odkładanie   wypoczynku   na   wolne   soboty   i   niedziele   jest
fizjologicznie   nieuzasadnione.   Jest   ono   zapewne   jedną   z   przyczyn   coraz   częstszego
występowania zmęczenia przewlekłego, będącego stanem na granicy patologii.

Należy zdać sobie jednak sprawę z tego, że wszystkie nawoływania do codziennej

aktywności rekreacyjnej pozbawione są sensu. Do przyjęcia takiego modelu postępowanie
nie jest przygotowane ani współczesne społeczeństwo, ani nie jest to możliwe ze względu
na realia codziennego życia. Codzienna aktywność rekreacyjna nie jest możliwa, lecz nie
oznacza to, że przeciętny człowiek nie jest w stanie zrealizować codziennego minimum
aktywności ruchowej, którą Japończycy określają jako normę
10 tysięcy kroków.

W programie aktywności rekreacyjnej należy uwzględnić dobór zajęć stosownie

do samopoczucia wynikającego z kontastowości zjawisk klimatycznych  występujących
zimą,   wiosną,   latem   i   jesienią.   W   życiu   człowieka   obserwuje   się,   bowiem   pewną
cykliczność   gotowości   do   podejmowania   wysiłków   fizycznych   i   intelektualnych   oraz
okresy zmniejszonej aktywności życiowej.

Cykliczności oddziaływania środowiska klimatycznego na nasze zdrowie i

energię życiową należy przeciwstawić regenerujący system zajęć turystycznych,
rekreacyjnych i ćwiczeń uodparniających przeciw bodźcom zimna lub gorąca,
oddziaływujących na nas w poszczególnych porach roku.

Aktualne zagrożenia rozpoczynającego się właśnie następnego tysiąclecia,

zwiększające się koszty ochrony zdrowia przy jednoczesnym wzrastającym ryzyku
zapadalności na choroby powodowane hipokinezą

(np. choroba niedokrwienia serca, otyłość, cukrzyca), wreszcie zagrożenia

ekologiczne powodują, że coraz mocniej docenia się rolę aktywnych ruchowo form
spędzania wolnego czasu.

Współczesna teoria rekreacji i koncepcja „sportu dla wszystkich” kładzie akcent

na problematykę szeroko rozumianej kreacji zdrowia osób w różnym wieku, a nie tylko
regenerację sił w wypoczynku po nauce i pracy. Codzienną, całoroczną, umiarkowaną
aktywność fizyczną zaleca się dla zapobiegania powstawaniu chorób cywilizacyjnych
związanych z hipokinezą.

Definicja „sportu dla wszystkich” mówi, że są to nie tylko zajęcia sportowe, ale

także, a może głównie, wszelkie inne zajęcia o treści ruchowej jak gimnastyka, zabawy i
gry ruchowe, tańce oraz turystyka. Rzecz jasna chodzi tu o turystykę aktywną, określaną
jako turystyczna forma rekreacji.

W aktywnej turystyce mamy do czynienia z aktywnością fizyczną, ruchem, a o ten

czynnik interwencji chodzi, kiedy mamy na uwadze prewencję chorób cywilizacyjnych,
poprzez zwiększoną aktywność fizyczną.

Generalnie wszyscy, którzy zajmują się tym zagadnieniem rekomendują

zwiększoną aktywność fizyczną przez celowe, szersze jej wykorzystywanie w zajęciach o

studenci.pl

charakterze użytkowym lub specjalne ćwiczenia ruchowe spełniające zapotrzebowanie na
minimum aktywności fizycznej.

Ta funkcja pro zdrowotna ma dzisiaj znaczenie wobec powszechnej tendencji do

eliminowania   wysiłku   na   rzecz   urządzeń   mechanicznych   i   automatycznych   w   pracy
zawodowej   i   gospodarstwie   domowym.   Walka   z   hipokinezą,   a   nawet   lenistwem
ruchowym, przez zwiększoną aktywność w sportach i aktywną turystykę  jest potrzebą
chwili.

5. Turystyka i rekreacja – sposób na zdrowie

5.1. Teoretyczne podstawy rekreacji.

Termin rekreacja służy do określenia różnorakich form aktywności,

podejmowanych poza obowiązkami zawodowymi, domowymi i społecznymi dla
odpoczynku, pomnażania zdrowia, rozrywki i samodoskonalenia.

Złożona struktura tego zjawiska, jakim jest rekreacja wynika z funkcji, jakie pełni

a mianowicie wypoczynkowej, rozrywkowej, rozwojowej oraz usytuowania jej w czasie
wolnym a podejmowanie jej wiąże się z dobrowolnym wyborem człowieka.

Zakres form działalności rekreacyjnej jest niezmiernie bogaty i wynika zarówno z

zainteresowań i potrzeb człowieka, jego systemu wartości, postaw i przekonań jak
również odzwierciedla kulturowo ukształtowane wzory zachowań funkcjonujące w danym
społeczeństwie.

Działalność rekreacyjną można sklasyfikować w zależności od przyjętych

kryteriów. Mogą to być zainteresowania czy motywy skłaniające uczestników do
podejmowania tego typu działań, które stwarzają ujście dla ich sił fizycznych,
umysłowych, twórczych.

Nowoczesna koncepcja człowieka uznając współzależność między somatycznym a

psychicznym i społecznym funkcjonowaniem człowieka stawia teorii rekreacji fizycznej
wytyczne dla formułowania ogólnych zasad racjonalnego wypoczynku opartego na
aktywności ruchowej. Teoria rekreacji fizycznej stanowi obszar, na którym spotykają się
różne dziedziny wiedzy o człowieku, zwłaszcza przyrodoznawstwo i nauki społeczne.

Rekreacja w połączeniu z przymiotnikiem ruchowa lub fizyczna stanowi jedną z

dziedzin rekreacji, której odrębność wiąże się ze swoistymi środkami, jakimi się
posługuje, czyli ruchem i wysiłkiem fizycznym.

Definicja rekreacji fizycznej obejmuje te wszystkie zajęcia o treści ruchowo –

sportowej lub turystycznej, którym człowiek oddaje się z własnej chęci, w czasie wolnym
dla wypoczynku, przyjemności i rozwoju własnej osobowości, jako wyraz dbałości o
zdrowie, sprawność i kondycję fizyczną.

Istota rekreacji fizycznej zawiera się w charakterystycznych cechach, które

odróżniają ją od innych form działalności człowieka:

−

jest formą czynnego wypoczynku

−

ma miejsce wyłącznie w czasie wolnym

−

jest przedmiotem dobrowolnego wyboru

studenci.pl

−

jest środkiem do realizacji celów oraz zaspakajania potrzeb i

aspiracji człowieka

−

jest celem sama w sobie wiążąc się z aktywnością, swobodą, przyjemnością,

umożliwiając   rozładowanie   napięcia,   wywołując   różnorodne   wrażenia   i   emocje.   W
literaturze przedmiotu coraz częściej pojawia się określenie sport dla wszystkich. Pojęcie
„Sport  dla  Wszystkich”  zostało   wprowadzone  1966  roku przez  Radę  Europy.  Pojęcie
rekreacji   nierozerwalnie   związane   jest   całokształtem   działalności   człowieka   w   czasie
wolnym.

Powszechnie posługujemy się określeniem „czas wolny” chociaż oczywistym jest,

że to nie czas jest wolny, lecz człowiek ma większą lub mniejszą swobodę dysponowania
nim. Czas wolny jako kategoria czasu występuje w budżecie dnia, tygodnia, roku, co w
praktyce sprowadza się do wyróżnienia krótkiego, średniego i długiego czasu wolnego.

Czas wolny jest to czas pozostający do dyspozycji człowieka po wypełnieniu

obowiązków zawodowych oraz niezbędnych powinności domowych.

Problematyka czasu wolnego w wymiarze społecznym musi uwzględniać

strukturalne przejście od tradycyjnych zawodów z regularnym czasem pracy do sfery
usług, z nieregularnymi godzinami pracy, starzenie się społeczeństwa, zmianę struktur
rodzinnych, wzrastający popyt na ustawiczne kształcenie, jak również przekwalifikowanie
się zawodowe oraz pluralizm stylów życia. Tymczasem nadmiar czasu wolnego, który się
pojawił w globalnym wymiarze na skutek skracania czasu pracy czy zwiększania wymiaru
urlopu nie zawsze jest dostrzeżony, a nawet dość często ludzie w badaniach wskazują na
jego brak.

Ilość czasu wolnego jaki mają do dyspozycji poszczególni ludzie zależy między

innymi od wieku, płci, stanu cywilnego, wykonywanego zawodu, poziomu zamożności,
miejsca zamieszkania.

Ważnym zagadnieniem związanym z czasem wolnym jest nie tylko jego wymiar

ale sposób jego wykorzystania. Może on być przeznaczony na jakąkolwiek działalność z
uwagi na to, że pozostaje w prywatnej sferze działań człowieka i tylko od niego zależy jak
go wykorzysta i na co przeznaczy.

Zarówno ilość czasu wolnego staje się coraz ważniejszym problemem społecznym

jak również jego treść problemem egzystencjonalnym człowieka. Wiążą się te problemy
ściśle z demokratyzacją życia społecznego, poszerzeniem sfery wolności jednostki,
zapewnienia jej zdrowia i warunków rozwoju osobowości.

Spośród licznych funkcji jakie pełni czas wolny w życiu człowieka do

najistotniejszych należy tworzenie warunków do psychofizycznego rozwoju człowieka
przez:

−

zapewnienie mu wypoczynku, regeneracji sił fizycznych i
psychicznych

−

umacnianie jego podmiotowości i rozwijanie osobowości, zwłaszcza
przez uczestnictwo w szeroko rozumianej kulturze.

Możliwość swobodnego dysponowania czasem wolnym nakłada na człowieka

odpowiedzialność   za   sposób   jego   wykorzystania,   nadania   mu   sensu   i   wartości.
Tymczasem wśród zachowań wolnoczasowych  możemy spotkać takie, które wpływają na
rozwój człowieka w wymiarze bio-psycho-społecznym,  bądź wręcz przeciwnie a więc
takie, które działają destrukcyjnie. Obecnie coraz częściej apeluje się do społeczeństwa o
zmianę stylu życia, wykorzystanie czasu wolnego racjonalnie zarówno na odpoczynek jak
i na zabawę, rozwijanie zainteresowań, uczestnictwo w życiu kulturalnym i społecznym.

studenci.pl

Szczególnie zwraca się uwagę na wypoczynek czynny, jako niezbędność dla

człowieka współczesnego w ramach którego znalazłoby się miejsce na świadomą i
aktywną pracę nad własnym ciałem podejmowaną regularnie w wybranej formie rekreacji
fizycznej.

Wychowanie do czasu wolnego i rekreacji fizycznej jest zabiegiem

pedagogicznym i socjalizacyjnym.

Wychowanie to świadomie organizowana działalność ludzka, której celem jest

wywołanie zamierzonych zmian w osobowości człowieka.

Wychowanie do rekreacji to popularyzowanie wzorów, tworzenie różnorakich

modeli organizowania czasu wolnego, kształtowanie nawyków, przyzwyczajeń i postaw.
Proces wychowania do rekreacji obejmuje:

−

rozbudzanie zainteresowań i potrzeb rekreacyjnych

−

wzmacnianie motywacji oraz kształtowanie systemu wartości i postaw
do rekreacji

−

wyrabianie nawyków i umiejętności ruchowych

−

zapoznanie z nowymi formami rekreacji oraz wyrabianie umiejętności
wyboru właściwej formy rekreacji.

Obowiązek wychowania do rekreacji fizycznej ciąży przede wszystkim na

rodzinie,   szkole,   organizacjach   społecznych   i   środkach   masowego   przekazu.   Teoria
wychowania   wyznacza   doniosłą   rolę   rodzinie   w   przygotowaniu   do   umiejętnego
spożytkowania   wolnego   czasu.   Jak   na   razie   obserwujemy   dużą   rozbieżność   między
zakładaną a realizowaną funkcją rodziny w  wychowaniu do rekreacji fizycznej. Niestety,
przeciętna rodzina nie jest jeszcze kuźnią nabywania najlepszych wzorów i nawyków w
zakresie rekreacji i wymaga pedagogizacji.

W tej sytuacji rola wychowywania do rekreacji spada na szkołę, gdyż dysponuje

konsekwentnym   programem,   kadrą   specjalnie   przygotowaną   i   wyposażeniem
technicznym   do   prowadzenia   nauczania   i   wychowania.   Obecny   obowiązkowy   system
wychowania   fizycznego   w   małym   stopniu   przygotowuje   uczniów   do   cało   życiowej
dbałości o swoje ciało, sprawność i wydolność organizmu, umiejętność organizowania
wypoczynku jak również nie wyposaża ucznia w taki zakres form aktywności ruchowej,
które stanowią tworzywo do rekreacji fizycznej na całe życie.

Edukacja i wychowanie do kultury fizycznej przebiega dwutorowo: w drodze

bezpośredniej   edukacji   jednostek   (rodzina   i   szkoła)   oraz   ma   charakter   bezosobowy
poprzez   użycie   środków   masowego   przekazu   przybierać   może   formę   reklamy,
marketingu, serwisu informacyjnego i sprowadza się do rozbudzenia zainteresowania się
rekreacją   fizyczną   jak   również     podtrzymania   ich   przez   stosowanie   środków
instruktażowo - poradniczych. Wykorzystane do tego celu mogą być:  radio, telewizja,
prasa oraz inne formy publikacji, które używając racjonalnych argumentów i działając na
sferę emocjonalną starają się wpłynąć na zmianę ludzkich zachowań w czasie wolnym.
Dopiero   wywołanie   aktywnego   uczestnictwa,   czynnego   działania   w   wybranej   formie
rekreacji fizycznej może świadczyć o skutecznych zabiegach całego procesu krzewienia
kultury fizycznej.

Możliwość rozwoju rekreacji fizycznej uwarunkowana jest w znacznym stopniu

przez rozwój organizacji i placówek działających na rzecz upowszechnienia kultury
fizycznej wspierających ideę edukacji permanentnej. Przyczyniając się do zwiększenia
możliwości oddziaływania edukacyjnego nie tylko wśród dzieci i młodzieży ale również
ludzi dorosłych, placówki rekreacyjne wychodzą naprzeciw kształtowaniu postaw pro –

studenci.pl

zdrowotnych, uczą i doskonalą umiejętności w zakresie „sportów całego życia”, wdrażają
do treningu zdrowotnego. Odnoszenie sukcesów w zakresie wychowania do rekreacji w
istocie zależy od aktywnego zaangażowania w ten proces kompetentnej ludzi,
wyposażonych we właściwą wiedzę i umiejętności.

Proces wychowania do rekreacji szczególnie we wczesnych fazach rozwoju

człowieka – dzieciństwo i wczesna młodość wspomaga proces socjalizacji, który
obejmuje wpływ rodziny, rówieśników, znajomych, środków masowego przekazu,
książek.

Z punktu widzenia kształtowania postaw i zachowań rekreacyjnych edukacja i

wychowanie oraz socjalizacja ma do spełnienia ogromną rolę w przygotowaniu do czasu
wolnego i uczestnictwa w „sporcie dla wszystkich”.

5.2. Metodyka rekreacji

W zakresie metodyki rekreacji mieszczą się zagadnienia związane z umiejętnością

diagnozowania potrzeb osobniczych i środowiskowych, tworzenie oferty programowej w
formie pełnego pakietu usług, znajomością technik nauczania różnych form aktywności
ruchowej, sprawnością organizacyjną w zakresie doboru szerokiej propozycji
programowej.

W metodyce rekreacji ruchowej zamierzony cel osiągniemy wówczas, gdy w

realizacji programu nie zapomnimy o nadrzędnych założeniach rekreacji, jakimi są
wypoczynek, zdrowie, przyjemności i rozwój osobowości.

Ścisła spójność wiedzy teoretycznej i praktycznego działania daje szansę

wzajemnego ich uzupełniania i wzbogacania.

Człowiek zdobywa nowe doświadczenia po przez:

−

bezpośrednie kontakty z otoczeniem (przyroda, kontakty społeczne),

−

informacje uzyskiwane z różnych źródeł,

−

uczestnictwo w proponowanych zajęciach, np. rekreacji ruchowej czy
turystyce.

W procesie zdobywania doświadczeń w zakresie rekreacji ruchowej bierze udział

uczestnik i instruktor rekreacji.

Rolę animatora rekreacji pełnić mogą nie tylko profesjonalni specjaliści rekreacji

ruchowej ale też np. rodzice dziecka, współuczestnicy grupy rówieśniczej, nauczyciele,
wolontariusze itp. Działalność animatora polega na stworzeniu sytuacji, w których
uczestniczący w rekreacji fizycznej, wzbogacają swoje doświadczenie, zdobywają
wiadomości i umiejętności z zakresu kultury fizycznej.

Rozliczne formy i rodzaje rekreacji ruchowej można usystematyzować według

różnych kryteriów.

W literaturze przedmiotu istnieje duża dowolność rozumienia pojęcia formy.

Mówi się o:

−

formach rekreacji ruchowej jako o różnych rodzajach aktywności

−

formach organizacyjnych rekreacji ruchowej

−

formach dydaktycznych rekreacji ruchowej

studenci.pl

Klasyfikacja form może być dokonywana ze względu na:

−

czas i miejsce jej realizacji

−

zaangażowanie uczestników

−

liczbę uczestników

−

treści

−

stopień trudności technicznej

−

wiek ćwiczących

Umiejętność wykorzystania informacji w podanych wyżej klasyfikacjach form

rekreacyjnych jest niezbędna w pracy instruktora rekreacji, który musi często bardzo
szybko podejmować decyzje, co do wyborów formy dla danej grupy.

Instruktor rekreacji skupiający swoja uwagę jedynie na jednorazowym

prowadzeniu zajęć, niezależnie od warunków, okoliczności i potrzeb, musi liczyć się z
tym, że zajęcia jego będą szablonowe, często nietrafione odnośnie osiągnięcia celu
głównego, a po pewnym czasie staną się nudne zarówno dla niego jak i dla ćwiczących.

Poprawny proces rekreacji zawiera trzy główne elementy:

−

programowanie

−

realizację

−

ocenę działania.

Ma ona szansę powodzenia, kiedy uwzględnia systematyczne, świadome i

regularne, ułożone w logiczny i celowy ciąg działanie.

Na kształt i treść programu istotny wpływ ma typ placówki, dla jakiej

przeznaczony jest dany program.

Programowanie procesu rekreacji przede wszystkim powinno uwzględnić:

−

najogólniej określony cel działań

−

kulturalne aspiracje środowiska społecznego

−

analizę warunków pracy – właściwości naturalne terenu, infrastrukturę
sportową, możliwości sprzętowe

−

warunki czasowe prowadzenia zajęć, szansę na ich regularność i
systematyczność, uwzględnienie tzw. okresów martwych

−

możliwość wykorzystania dużej ilości form rekreacyjnych
(kompleksowość działań, pakiety usług itp.)

−

zaspokojenie wielorakich potrzeb rekreacyjnych potencjalnych
uczestników rekreacji

−

tradycje i obyczaje panujące na danym terenie

−

kulturalne aspiracje środowiska społecznego

−

informacje dotyczące odbiorcy: wiek, płeć, wykonywany zawód,
warunki materialne.

Najbardziej typowym okresem objętym programowaniem działalności

rekreacyjnej jest skala roku lub sezon, podczas którego mogą występować modyfikacje
programowe.

Skuteczność programowania weryfikowana jest przez praktyczne działanie, które

może być następnie punktem wyjścia do różnego rodzaju zmian programowych podczas
realizacji.

Realizacja programu rekreacji to konkretna praca instruktora uwarunkowana

wyznacznikami programu, dyktującymi zasady, metody, formy i środki działania.

studenci.pl

Zarówno w programowaniu jak i realizacji zajęć rekreacyjnych wybierając

właściwy   sposób   postępowania,   należy   brać   pod   uwagę,   oczekiwania   uczestników.
Niektórzy,   bowiem   podejmują   działalność   rekreacyjną,   aby   opanować   konkretną
umiejętność ruchową, np. nauczyć  się tańczyć,  jeździć na nartach czy pływać. Innych
motywuje   do   zajęć   chęć   wyżycia   się,   bądź   permanentnego   doskonalenia   swojej
sprawności.

Jeszcze inni uczestniczą w zajęciach w celu poprawy lub utrzymania zdrowia.

Wielu ludzi uprawia sport rekreacyjny, aby poprawić swoją sylwetkę – cel estetyczny.
Częstym motywem podejmowania tego rodzaju działalności rekreacyjnej jest chęć
przebywania w grupie, w celu nawiązania nowych kontaktów, znajomości,
przeciwdziałania nudzie, bądź w ten sposób zagospodarowania czasu wolnego.

Te bardzo zróżnicowane postawy i oczekiwania wobec rekreacji, stanowią

również wskazania dla metodyki rekreacji a także wpływają na kształt i treść programu.

W rekreacji ruchowej podobnie jak w innych dziedzinach działania edukacyjnego

obowiązują następujące zasady dydaktyczne, które w działaniu należy uwzględniać
jednocześnie, gdyż tylko razem stanowią metodyczną całość.

−

zasada   świadomości   określająca   wyraźnie   cel   działania   oraz   jego
praktyczne zastosowanie. Oprócz wyrabiania świadomego podejścia do
wykonywanych   ruchów,   a   także   wyjaśniania   celowości   składowych
elementów czynności, instruktor kształtuje też świadomość w szerszym
rozumieniu,   dotyczy   ona   funkcji   rekreacji   ruchowej,   konieczności
aktywnego wypoczynku

−

zasada aktywności, uwzględniająca czynny i twórczy stosunek
uczestników do zajęć. Instruktor winien brać pod uwagę
zainteresowania i motywacje uczestników zajęć, stosując odpowiednie
metody i środki pracy

−

zasada poglądowości szczególnie zaznaczająca się podczas nauczania
nowych aktów ruchowych

Objaśnienie wspomagane prawidłowym pokazem pozwala
uczestnikom łatwiej zrozumieć i opanować dane ćwiczenie

−

zasada systematyczności, wskazująca drogę postępowania, a więc do
ćwiczeń prostych do złożonych

−

zasada przystępności, uwzględniająca możliwości psychofizyczne
uczestników zajęć

−

zasada utrwalania, postulująca wyrobienie i utrwalenie właściwych
nawyków ruchowych.

Nie możemy jednak określić jedynej, skutecznej drogi działania szczególnie w

zakresie rekreacji ruchowej. Wynika to z ciągłej gotowości programu rekreacyjnego do
zmian, uwarunkowanych wielomotywacyjnymi potrzebami rekreacyjnymi ćwiczących
oraz dużej dynamiki rozwojowej tego ogniwa kultury fizycznej. Oznacza to, iż cele i
treści programów oraz zasady, metody i formy ich realizowania muszą być sukcesywnie
korygowane i dostosowywane do potrzeb.

Metody wykorzystywane w rekreacji wynikają ze specyfiki zadań i mnogości

celów występujących w działalności rekreacyjnej.

Metodykę rekreacji determinują dwa aspekty, wychowawczo-społeczny, i

zdrowotno-kształtujący. Dlatego też możemy mówić o:

−

metodach wychowawczych

studenci.pl

−

metodach nauczania czynności ruchowych

−

metodach kształtujących cechy motoryczne

−

metodach i formach prowadzenia zajęć.

Każdy wysiłek podejmowany przez ludzi, niezależnie od rodzaju aktywności czy

form organizacyjno – metodycznych powinien podlegać ocenie i kontroli.

Jednym ze sposobów badania skuteczności działań instruktora może być

kontrolowanie poziomu rozwoju cech fizycznych ćwiczących. Badania skuteczności
działań w zakresie realizacji ruchowej mogą być realizowane przez instruktora, jak
również przez samych uczestników zajęć.

Kontrola i samokontrola jest, z jednej strony, czynnikiem motywującym ludzi do

podejmowania lub kontynuowania aktywności ruchowej, z drugiej jest narzędziem pracy
specjalisty rekreacji ruchowej.

Ważnym elementem zdrowia jest wydolność i sprawność fizyczna, a więc one

powinny na podstawie różnych prób i testów podlegać kontroli i ocenie.

Najbardziej trafną oceną wyników poszczególnych prób i testów wydaje się

badanie   progresji   wg.   schematu:   ja   –   wczoraj,   dziś,   jutro.   Inna   ocena   to   porównanie
wyników   z   normami,   standardami   uwzględniającymi   wiek   i   płeć   oraz   odniesienie
własnych   wyników   prób   czy   testów   do   wyników   np.   innych   uczestników   zajęć
rekreacyjno – ruchowych.

Samokontrola polega na ocenie przez samego ćwiczącego dwojakiego rodzaju

parametrów: obiektywnych i subiektywnych.

Dane obiektywne to przede wszystkim pomiary antropometryczne (ciężar ciała,

wysokość   ciała,   pomiary   obwodów),   oraz   wyniki   z   prób   wydolnościowych   i
sprawnościowych,   które   ćwiczący   mogą   przeprowadzić   sami.   Dane   subiektywne   to:
samopoczucie, sen, nerwowość, łatwość męczenia się, stosunek do pracy itp. Dane te
można   zebrać   na   zasadzie   samoobserwacji,   oceniając   własne   zachowanie   się   czy
samopoczucie.

Dokonania pomiaru pewnych cech w sposób w sposób obiektywny, można

przeprowadzić prawie wszędzie, używając do tego prostych narzędzi pomiaru.

Poziom obciążeń wysiłkowych, jakie mogą być dozowane jest bardzo trudny do

ustalenia. Na wydolność człowieka składa się wiele czynników, które nie zawsze można
uwzględnić w ocenie. Najogólniej określamy osobę jako wydolną, kiedy wypełnia ona
swe zadania bez nadmiernego zmęczenia i szybko powraca po wysiłku do normy.

Próby i testy powinno się przeprowadzać, co najmniej dwa razy do roku (wrzesień

– październik i maj), aby móc porównać wyniki i ocenić efekty całorocznej pracy.

5.3.Turystyka kwalifikowana jako forma aktywnego wypoczynku.

Turystyka jako forma aktywności zaspokaja potrzeby rozwoju i odnowy sił

fizycznych i psychicznych, jak i potrzeby informacyjno – poznawcze. Turystykę
kwalifikowaną uważa się za kwintesencje współczesnej turystyki. Nieprzypadkowo uważa
się ją za matkę turystyki w ogóle, a uprawiających ją określa jako „prawdziwych
turystów”.

Przemiany cywilizacyjne, decydujące o postępie społecznym i ekonomicznym,

powodują jednocześnie wzrastające obciążenie układu nerwowego i sprzyjają
zmniejszeniu aktywności fizycznej. Zjawisko to, przy poprawie pożywienia, a nawet jego
nadmiarze w stosunku do fizjologicznych potrzeb, wywołuje różne ujemne skutki w

studenci.pl

organizmie ludzkim, potęgowane przez wzrastające skażenie środowiska przyrodniczego.
Skutki te są groźne zarówno dla poszczególnych jednostek, jak i całej ludzkości. Jednym z
nielicznych sposobów wzmacniania psychofizycznej wydolności organizmu jest właściwa
aktywność ruchowa. Znawcy przedmiotu twierdzą, że aktywność zastępuje wysiłek
fizyczny, który przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. Dlatego mówi się
obecnie o biologicznym minimum aktywności ruchowej jako elementarnym nakazie, gdyż
fizyczne i psychiczne zdrowie poszczególnych osób nie jest obojętne dla społeczeństwa.

Powszechna jest opinia, że turystyka kwalifikowana umożliwia zadośćuczynienie

w stosunku do minimum  aktywności  ruchowej  znacznie  pełniej  i wszechstronniej  niż
jakakolwiek   inna   forma   turystyki.   Słuszny   jest   również   pogląd,   iż   turystyka
kwalifikowana   jest  nowoczesną   formą   wypoczynku.   Sprzyja   temu   zmiana   środowiska
społecznego   i   trybu   życia,   aktywności   intelektualnej   i   emocjonalnej,   co   również   się
zalicza do potrzeb podstawowych.

Ponadto trzeba przypomnieć, że człowiek żyje w określonym systemie

społecznym, który współdecyduje o jego potrzebach. Przez uczestnictwo w tym systemie
wchodzi w określony tryb zależności z otaczającym światem, nadających kierunek jego
aktywności. Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez działanie. Aby mógł
działać świadomie, konieczne jest mu zapewnienie właściwej informacji.

Potrzeby informacyjne nie ograniczają się obecnie do wiadomości niezbędnych do

doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych, lecz obejmują różne
dziedziny życia. Sprzyja temu wzrastający prestiż społeczny wiedzy.

Można, więc powtórzyć opinię, że turystyka, zwłaszcza kwalifikowana, pomaga

człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze. Dążenie do pozyskania informacji, lepszego
poznania otoczenia życia innych ludzi, w tym ich postaw, poglądów i działań , do
konfrontowania informacji otrzymywanych z różnych źródeł z własną obserwacją jest
istotną przyczyną dynamicznego rozwoju współczesnej turystyki.

Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie próby roboczego zdefiniowania pojęcia

„turystyka kwalifikowana” i uwypuklanie tego, co ją odróżnia od innych form turystyki i
co ją z nimi łączy.

Do cech wspólnych można zaliczyć czasową i dobrowolną zmianą miejsca pobytu

i   codziennego   trybu   życia.   Cechy   te   są   właściwe   dla   turystyki   kwalifikowanej,   jak   i
wczasowej,   kuracyjnej,   krajoznawczej,   kongresowej   i   innej.   Każda   forma   turystyki
powoduje   też   określone   konsekwencje   ekonomiczne,   prawne   itp.,   i   to   w   obu
podstawowych   składnikach   konsumpcji   turystycznej  –  dynamicznym,   czyli   podróży,  i
statycznym,  czyli  pobycie. Turysta występuje przy tym  jako konsument różnorodnych
dóbr i usług turystycznych.

Turystyka kwalifikowana ma jednak pewne cechy szczególne. W literaturze

zalicza się do nich konieczność fizycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego,
umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym, zaspokajanie potrzeb biologicznego
minimum   aktywności   ruchowej   oraz   posiadanie   pewnego   zasobu   wiedzy   ogólnej.
Turystyka kwalifikowana ma, więc wiele cech zbliżonych do sportu, różni się jednak od
niego na ogół znaczną ruchliwością przestrzenną. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu
celów  perfekcjonistyczno  – sprawnościowych,  co jest właściwe dla sportu, lecz  także
krajoznawczych, do których sport nie dąży.  Ponieważ jednak turystyka  kwalifikowana
może stymulować pożądany kształt potencjału biologicznego społeczeństwa, wchodzi w
zakres   kultury   fizycznej,   stanowiąc   ważny   środek   osiągania   celów   wychowania
fizycznego.

studenci.pl

W świetle podanych uwag definicję roboczą turystyki kwalifikowanej można

sformułować   następująco:   „turystyka   kwalifikowana   jest   czasową,   dobrowolną,
wymagającą   przygotowania   kondycyjnego   i   zawodowo-turystycznego,   częstą   zmianą
miejsca   w   przestrzeni,   połączoną   ze   zmianą   codziennego   trybu   życia,   zaspokajaniem
potrzeb   ruchu   i   wysiłku   fizycznego,   osobistego   kontaktu   z   innym   środowiskiem
społecznym,   przyrodniczym   i   kulturowym   oraz   potrzeb   informacyjno   –
wychowawczych”.

W definicji tej próbuje się wyjaśnić zjawisko głównie z punktu widzenia

człowieka, czyli tego, któremu ono służy. Można się oczywiście posługiwać innymi
definicjami, zwłaszcza opisującymi różne skutki turystyki kwalifikowanej i szczegółowe
jej funkcje, np. ekonomiczne, prawne, przestrzenne, czy fizjologiczne. Zagadnienia te są
przedmiotem badań różnych dyscyplin naukowych.

Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. Jedną z

jej istotnych cech są wielorakie możliwości wychowawcze, zarówno pod względem
doskonalenia osobowości jednostek, jak i kształtowania postaw pożądanych społecznie.

Może ona mianowicie stanowić element wychowania:

−

fizycznego, które powodując zmiany fizyczno – cielesne i
psychomotoryczne, ułatwia i przyspiesza socjalizację,

−

zdrowotnego, wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego,
psychicznego i jego doskonalenia,

−

politechnicznego, umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej,
przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa własnego i
innych,

−

estetycznego, kształtującego wrażliwość na piękno przyrody i dzieł
ludzkich,

Wiadomo, że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie przestrzeni z wysiłkiem

fizycznym w różnych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i
nauki.

Bliższe jednak określenie co współcześnie można zaliczyć do tego rodzaju

turystyki, stwarza znaczne trudności. Można powiedzieć, że w praktyce turystykę
kwalifikowaną dzieli się na:

−

pieszą

−

wodną

−

narciarską

−

kolarską

−

motorową

−

speleologiczną

Reasumując można powiedzieć, że turystyka kwalifikowana staje się na świecie

trwałym   i   dynamicznym   składnikiem   stylu   życia   współczesnych   społeczeństw.   Zła
kondycja   biologiczna   społeczeństwa   polskiego   powinna   wpłynąć   na   zaostrzenie
świadomości   społecznej,   a   także   świadomości   władz   państwowych,   iż   turystyka
kwalifikowana   jest   nowoczesną   formą   wypoczynku   oraz   skutecznym   narzędziem
pedagogiki.

T. Łobożewicz „Turystyka kwalifikowana” Warszawa 1983 s. 62

studenci.pl

TURYSTYKA PODWODNA

Na lądzie, który stanowi ok.29% powierzchni kuli ziemskiej, rozwinęły się takie

formy   turystyki,   jak   piesza,   kajakowa,   górska,   rowerowa   i   wiele   innych.   Aż   70%
powierzchni kuli ziemskiej zajmują jeziora, rzeki, morza, oceany, po których podróżują
turyści   wodni.   Pozostaje   jednak   olbrzymia   przestrzeń   podwodna   kusząca   swoim
bezmiarem   i   tajemniczością.   Swobodne   przebywanie   człowieka   pod   wodą   było
marzeniem od tysięcy lat, ale dopiero na przełomie XX wieku stało się rzeczywistością
dzięki osiągnięciom techniki i medycyny. Wcześniej jedynie fantazja Juliusza Verne w
sposób bardzo sugestywny ujawniała nam świat podwodny i jego bogactwo.

W ostatnim kilkudziesięcioleciu swobodne opuszczanie się człowieka pod wodę

zyskało sobie popularność na całym świecie. Skonstruowany przez Cousteau i Gangan w
1943   r.   powietrzny   aparat   nurkowy   utorował   drogę   do   świata   podwodnego.   Obecnie
nurkowanie   jest   uprawiane   przez   szerokie   rzesze   ludzi,   dla   których   stało   się   ono
narzędziem   do   prowadzenia   prac   podwodnych,   ratownictwa,   badań   naukowych,
archeologii. Jako dziedzina sportu i turystyki nurkowanie znalazło licznych zwolenników,
przed którymi otwiera ono fascynujący, mało znany „milczący świat”.

Turystyka podwodna może być uprawiana jako dyscyplina główna, w której

występują elementy krajoznawstwa, jak też może być dyscypliną dodatkową,
uzupełniającą – przede wszystkim dla wodniaków, żeglarzy, kajakarzy,
motorowodniaków.

Turystyka podwodna przez swoją różnorodność ( fotografia, film podwodny,

archeologia, łowiectwo, nurkowanie w grotach , jaskiniach i we wrakach) mieści się
doskonale w modelu turystyki aktywnej.

Nurkowanie to więcej niż sport, rekreacja czy turystyka. To technika, która

wymaga  od ludzi, którzy ją praktykują, dobrej znajomości problemów, przed którymi
mogą   zostać   postawieni   w   wodzie,   jak   i   na   lądzie.   Działalność   ta   umożliwia
wszechstronny   rozwój   połączony   z   poznawaniem   techniki,   uwrażliwieniem   na   piękno
podwodnego świata, sportem i odwagą, wzajemną solidarnością i koleżeństwem, jak to
ma miejsce w pokrewnej dziedzinie, jaką jest alpinizm.

Obecnie dzięki rozwojowi techniki i medycyny nurkowanie stało się przyjemną

dziedziną sportu, rekreacji i turystyki, a przede wszystkim niezapomnianą przygodą.

Nurkowanie ma wiele aspektów. Motywacją do podejmowania tego rodzaju

działalności może być doznanie – estetyka, ryzyko, przeżycie czegoś niepowtarzalnego,
sprawdzenie siebie. Każdy odczuwa to indywidualnie i każdy wraca pod wodę po inne
wartości i doznania.

Nurkowanie to szukanie tego szczególnego rodzaju aktywności rekreacyjnej, to

często wiele godzin spędzonych przed mapą, długi dojazd do miejsca bazy, mozolne
treningi na basenie.

Nurkowanie, jeśli jest środkiem do kontemplacji i podziwiania piękna

otaczającego środowiska, staje się turystyką podwodną. Wówczas na plan pierwszy
wysuwają się aspekty kontemplacyjno-poznawcze. Pływanie pod wodą może być również
traktowane jako środek poruszania się w środowisku wodnym, umożliwiając jego
poznanie i podziwianie, co stanowi treść działalności turystycznej.

Płetwonurkowanie, którego celem jest utrzymanie się w odpowiedniej formie,

doskonalenie warsztatu nurka, odnoszące się zazwyczaj do jednego miejsca, bez
penetracji coraz nowego obszaru podwodnego pod względem krajoznawczym ma

studenci.pl

charakter czysto rekreacyjny. Często taki sam sprzęt turystyczny daje możliwość
uprawiania rekreacyjno – turystycznego danej dyscypliny, jak sportowego.

Jeśli więc nurkowanie ma służyć sprawdzeniu swoich umiejętności, chęci

sprawdzenia się, rywalizacji, osiągnięciu wyniku staje się sportem w szerokim słowa tego
znaczeniu.

Formy uprawiania turystyki podwodnej:
1. nurkowanie z zatrzymanym oddechem:

nurkowanie w głąb

łowiectwo podwodne

nurkowanie rekreacyjno – turystyczne

2. nurkowanie swobodne z wykorzystaniem aparatu do nurkowania:

rekreacyjno – turystyczne ( fotografia, film, archeologia )

wrakowe ( poszukiwania, eksploracja)

jaskiniowe

podlodowe

szkoleniowe

3. nurkowanie techniczne
4. podwodne spacery w specjalnych szklanych hełmach
5. nurkowanie w pojazdach głębinowych
6. rejsy statkami przystosowanymi do prowadzenia podwodnych obserwacji.
W sześć lat po powstaniu PTTK wśród dziewięciu dyscyplin turystyki

kwalifikowanej, znalazła się także turystyka podwodna. W 1956 roku powstała Komisja
Turystyki Podwodnej przy ZG PTTK jako komórka koordynująca poczynania klubów.

Sceptycy powstawania takich klubów zadawali często pytanie, co ma wspólnego

nurkowanie swobodne z turystyką? Okazuje się jednak, że istnieje wiele cech wspólnych.
Płetwonurkowie, podobnie jak turyści innych dyscyplin, chcą spędzać wolny czas w
bezpośrednim otoczeniu przyrody. Są bardziej niż inni zainteresowani problemami
ekologii naszego środowiska, a w szczególności ekologią naszych wód.

Nurkowanie swobodne może być uprawiane w sposób najprostszy tylko przy

użyciu maski, rurki i płetw, ale można też dojść w tej dyscyplinie do bardzo wysokiego
poziomu sprawności fizycznej i wiedzy specjalistycznej. Bardziej niż w innych
dyscyplinach turystycznych ważny jest u płetwonurków stan zdrowia, umiejętność
posługiwania się skomplikowanym sprzętem, a także wiedza z zakresu fizjologii, biologii,
fizyki, medycyny, optyki, hydrologii i innych.

Wiedza ta jest niezbędna nie tylko, dlatego, aby móc pełniej odbierać uroki świata

podwodnego, ale przede wszystkim, aby zapewnić bezpieczeństwo sobie i innym. Dla
uzyskania najwyższej specjalizacji w płetwonurkowaniu corocznie są organizowane kursy
i obozy nurkowe, na których można podwyższyć swoje kwalifikacje i rozszerzyć warsztat.

Aby uzyskać i utrzymać możliwie najwyższą dla wieku i stanu zdrowia sprawność

i wydolność fizyczną większość klubów prowadzi całoroczną działalność szkoleniową na
pływalniach, gdzie organizm hartuje się i adaptuje do zmiennego środowiska wodnego.

Turystyka indywidualna jako jeden z ostatnich trendów turystyki kwalifikowanej,

w nurkowaniu amatorskim przejawia się tym, iż coraz częściej obserwuje się nurkujące
całe rodziny czy niewielkie grupy zapaleńców.

studenci.pl

Nurkowanie w Polsce podlega ciągłemu rozwojowi. W niektórych miastach

powstały specjalistyczne sklepy tej branży oferujące bogaty wybór akcesoriów nurkowych
czołowych firm światowych. Łatwy dostęp do sprzętu i bogata oferta szkoleniowa
stwarzają możliwość szybkiego rozwoju tej dyscypliny w Polsce. Coraz więcej młodych
ludzi rozpoczyna szkolenie z nadzieją, że odnajdą pod wodą odpoczynek, poprawią swoją
sprawność fizyczną.

Powstają coraz to nowe kluby, centra nurkowe i szkoły nurkowania. W wielu

atrakcyjnych  rejonach turystycznych  tworzą się bazy,  które pozwalają turyście spełnić
marzenia   o   podwodnym   świecie.   Bazy   te   są   wyposażone   w   specjalistyczny   sprzęt,
zatrudniają   wykwalifikowanych   instruktorów.   Nurkowanie   stało   się   poszukiwanym   na
rynku produktem turystycznym.

JEZDZIECTWO

Obok popularnych form turystyki kwalifikowanej takich jak turystyka piesza,

kolarska, narciarska wciąż pojawiają się nowe. Turystyka i rekreacja nie należą niestety
do obecnie najbardziej popularnych dziedzin aktywności ruchowej w Polsce. W tradycję
naszego narodu są wpisane umiejętności jazdy konnej i hodowli koni. Polak tym się
szczycił i z tego był znany w ciągu ostatnich stuleci. Do dziś usłyszeć można opowiastkę
ludową o tym, że dobry gospodarz to ten, co ma tłustego konia i ładną żonę.

Jeździectwo jest dziedziną, w której wytworzone przez setki lat tradycje

dotyczące   jego   uprawiania   odgrywają   wyjątkowo   dużą   rolę.   Dzięki   tym   tradycją
zainteresowanie  sportami konnymi  i uprawianie  jazdy konnej rekreacyjnie nie zanikło
pomimo   utraty   po   ostatniej   wojnie   warunków,   w   jakich   rozwijało   się   i   kwitło   w
poprzednich okresach.

Ostatnio obserwujemy jednak systematycznie rozwijające się, coraz to nowe

ośrodki jazdy konnej. Na obrzeżach miast powstają coraz liczniej kluby jeździeckie.

Fakt, że przybywa chętnych do uprawiania jeździectwa, nie budzi już zdziwienia i

nie uchodzi za przejaw snobizmu czy przemijającej mody. Jest, bowiem ono formą
rekreacji o wyjątkowej specyfice i niepodważalnych walorach. Można je uprawiać od
dziecka do późnej starości. Może też być wykorzystywane jako forma aktywności całej
rodziny. Można je uprawiać niezależnie od pory roku. Nie jest ono sportem sezonowym.
Latem odbywamy przejażdżki w terenie, zimą po śniegu lub w krytej ujeżdżalni.

Ta forma aktywności, podobnie jak wiele innych, charakteryzuje się tym, że

systematyczne jej uprawianie rozwija potrzebę dalszego w niej uczestnictwa. Adepci
jazdy konnej łatwo „łapią bakcyla” i najczęściej pozostają jej wierni jako wiodącej formie
aktywności przez długi okres życia. Z badań wynika również, że jeździectwo często jest
jedyną uprawianą formą rekreacji tych ludzi.

Podstawowymi formami zorganizowanej turystyki konnej są wczasy i weekendy w

siodle, kolonie i obozy oraz rajdy konne. Regularne treningi jazdy konnej kształtują
sprawność, w niewielkim stopniu wydolność fizyczną, zahartowanie na trudy i
niewygody, a jeździec osiąga spokój psychiczny i odprężenie.

studenci.pl

Najczęstszą formą turystyki konnej są rajdy. Celem ich jest wypoczynek,

doskonalenie sprawności fizycznej oraz poznawanie kraju, okolicy, czyli łączenie hippiki
z krajoznawstwem.

W dzisiejszych czasach efekty przynosi taka aktywność ruchowa, która jest

realizowana z odpowiednią częstotliwością, intensywnością, o określonej dawce i
realizowana w terenie, który ze względu na swoje właściwości aktywność tę potęguje.

Trasy rajdów konnych umożliwiają przebywanie w kontakcie z całą gamą

walorów turystycznych. Zawsze są realizowane w atrakcyjnych turystycznie terenach.
Uczestnicy rajdów konnych niejako mimochodem poznają etnografię przemierzanych
terenów i kulturę ludową. Środowisko jeździeckie jest coraz częściej penetrowane przez
badaczy, zainteresowanych tą grupą turystów.

Jeździectwo, jako jedna z dynamicznie rozwijających się form aktywności

ruchowej   jest   nadal   mało   poznane.   Istotnym   wkładem   w   rozpoznanie   uwarunkowań
rekreacji   jeździeckiej   jest   analiza   terenu   dolnośląskiego   dokonana   przez   Józefa
Grobelnego.   Autor   w   obszernym   opracowaniu   klasyfikuje   czynniki   decydujące   o
atrakcyjności jazdy konnej, w tym również rajdów.

Badania motywacji uprawiania tej formy rekreacji i turystyki oraz jej wpływu na

kształtowanie   motoryczności   mają   charakter   diagnostyczny.   Warto   jednak   przytoczyć
kilka   wniosków   z   tej   pracy.   Charakterystyka   socjologiczna   wskazuje   na   to,   iż   grupy
realizujące   zajęcia   jazdy   konnej   są   jednorodne   pod   względem   zainteresowań
wolnoczasowych. Tworzą zespoły o silnych związkach towarzyskich.

Najczęściej natomiast pojawiającymi się przeszkodami w realizacji jazdy konnej

są bariera czasu wolnego i finansowa.

Istotną kwestią jest również wpływ regularnie podejmowanej aktywności

jeździeckiej na kształtowanie się cech motorycznych. W latach 1997 – 1998 w Zakładzie
Rekreacji AWF Warszawa przeprowadzono badania wśród 150 dzieci w wieku 11 – 13
lat, które przebadano testem EUROFIT. Wyniki testu porównano w trzech grupach:
karateków, jeżdżących konno i kontrolnej. Najogólniej sformułowane wnioski mówią o
tym, iż aktywność ruchowa wywiera pozytywny wpływ na kształtowanie się niektórych
cech motorycznych u badanej młodzieży. Grupa jeździecka uzyskiwała często
porównywalny wyniki z grupą ćwiczącą karate, np. w poziomie siły mięśni tułowia, czy
siły funkcjonalnej. Większość wyników uzyskanych przez grupy ćwiczące było znacznie
lepszych od tych, jakie uzyskiwała grupa kontrolna.

Podsumowując – jazda konna ma pozytywny wpływ na organizm i psychikę

człowieka, pomaga w przełamywaniu barier w kontaktach międzyludzkich, pozwala
uwierzyć we własne możliwości i pokonać stres. Daje również wymierne efekty w postaci
lepszej sprawności. Pamiętać jednak należy o tym, że turystyka konna nie będzie masową
formą aktywności ruchowej, bo ogranicza ją wiele czynników, min. odległość od
ośrodków dysponujących końmi, ale przede wszystkim względy finansowe.

Jeździectwo ma przed sobą jednak duże perspektywy rozwoju w Polsce, tym

bardziej, że w ramach funduszy europejskich Tourin-2, oraz Phare korzystamy z pomocy
merytorycznej jak i finansowej. Pomoc ta dotyczy również agroturystyki.

Warto tę formę rozwijać tym bardziej, że panuje moda na agro- i ekoturystykę, na

zdrową żywność, wypoczynek na łonie natury, wśród ciszy i sielskiej atmosfery. Myślę,
że obie te formy turystyki aktywnej doskonale się mogą uzupełniać.

SURVIVAL JAKO FORMA TURYSTYKI AKTYWNEJ

studenci.pl

Lata siedemdziesiąte w europie zachodniej charakteryzowały się modą na

podejmowanie zajęć, w których w mniejszym lub większym stopniu występował element
ryzyka. Tym formom aktywności przypisano termin „ryzykowna rekreacja” (risik
recreation). Wkrótce zastąpiono go pojęciem „plenerowej rekreacji przygodowej”. Jej
definicja według Adama Ewerta brzmi następująco: „Plenerowa rekreacja przygodowa to nie
konsumpcyjna aktywność rekreacyjna odbywająca się w ośrodkach plenerowych, zawierająca
element ryzyka, realnego, czy też uświadamianego, której wynik jest nie znany, a wpływ na
nią ma zarówno uczestnik, jak i warunki środowiskowe”

W grupie podstawowych zajęć rekreacji plenerowej obok kajakarstwa, baloniarstwa,

wspinaczki górskiej, narciarstwa ekstremalnego itp. ma również swoje miejsce survival
będący doskonałą formą turystyki aktywnej, przygodowej.

Początki surviwalu w najbardziej pierwotnej formie sięgają okresu

prehistorycznego. Można pokusić się o stwierdzenie, że pierwszym survivalowcem był
człowiek   neanderalski,   który  posiadając   jeden   z   najsilniejszych   instynktów   –   instynkt
przetrwania,   zdobywał   żywność,   rozniecał   ogień,   budował   schronienie,   wykonywał
odzież nie dysponując jakimkolwiek  specjalistycznym  wyposażeniem.  Bez wątpienia  i
człowiek   pierwotny,   i   człowiek   żyjący   obecnie,   charakteryzują   się   tak   samo   silnym
instynktem samozachowawczym.

Survival w obecnej formie rozwinął się dzięki kanadyjskiemu i amerykańskiemu

lotnictwu, na skutek przymusowych lądowań i skoków ze
spadochronem, po to, żeby umożliwić lotnikom przetrwanie w odludnych okolicach.
Dopiero później skorzystało z niego lotnictwo cywilne, a następnie ci, którzy przemierzają
bezludzia, przyjaciele ostępów – myśliwi.

Samo pojęcie survival powstało dopiero w ostatnich dziesięcioleciach.

Poprzednikiem jego był tzw. woodcraft. Słowo to oznaczało umiejętności człowieka
obeznanego z odludziem i znającego wszystkie fortele polowania, lecz ów woodcraft nie
jest sportem ani tym bardziej działaniem doraźnym.

Tego rodzaju zdolności były potrzebne w zawodzie myśliwego i trapera,

poszukiwacza złota i odkrywcy wód mineralnych.

Najbardziej znaną i czołową postacią światowego survivalu jest Jacek Pałkiewicz.

On to właśnie w 1983 roku otworzył pierwszą szkołę przetrwania w Europie. Pod jego
przywództwem przez ponad dwadzieścia lat wyruszały ekspedycje do najdzikszych i
najbardziej odległych zakątków świata.

Historia survivalu na świecie nie została zamknięta w określonych ramach.

Jesteśmy świadkami kolejnych wydarzeń, które tworzą jej dalszy ciąg, wzbogacając całą
gamą nowych, coraz to ciekawszych i zadziwiających doświadczeń. Od strony naukowej
dokładne zdefiniowanie pojęcia survival jest bardzo trudne. Jak do tych czas nie ma jednej
ścisłej i obowiązującej definicji. Poniżej przytoczę kilka prób ujęcia tego zjawiska w ramy
terminologiczne.

A. Ewert „Surwiwal – szkoła przetrwania” Poznań 1997 s. 109

studenci.pl

Według Maciej Lisowskiego survival to idea, survival to styl, a przede wszystkim

survival to ludzie, zaś według Marka Dworzyńskiego survival to umiejętność przetrwania
w   nieznanym   terenie   przy   użyciu     minimalnej   ilości   sprzętu,   a   z   wykorzystaniem
własnych   umiejętności   i   silnej   woli.   Jeszcze   inaczej   określa   pojęcie   survival   Henry
Meisner,   który   definiuje   go   jako   umiejętność   przetrwania   na   łonie   dzikiej   natury
dobrowolnie lub też w sytuacji przymusowej.

Z powyższych stwierdzeń można śmiało pokusić się o stwierdzenie, że survival to

umiejętność radzenia sobie nieprzewidzianej sytuacji noszącej pewne znamiona
niebezpieczeństwa.

W miarę wzrostu popularności survivalu zwiększa się grono osób, które oprócz

uczestnictwa w kilkunastodniowych kursach i szkoleniach zajmuje się tą formą w postaci
cyklicznych zajęć rekreacyjnych.

Zajęcia te pozwalają na sprawdzenie samego siebie, swoich możliwości

psychofizycznych, współistnienia z przyrodą, nabrania wiary we własne siły, oderwania
się od codziennych problemów i osiągnięcia pełnego zrelaksowania. Survival jest również
doskonałym narzędziem pracy wychowawczej młodego pokolenia. Poprzez stawianie
kursantów przed coraz nowymi i nieoczekiwanymi zadaniami wyrabia się u nich szybkość
podejmowania decyzji, zdecydowanie, umiejętność współpracy w zespole, jak również w
wielu przypadkach przewodzenie grupie. Bardzo ważną cechą, którą można kształtować
odpowiednio sterując szkoleniem jest poczucie odpowiedzialności. Często wykonanie
zadania przez jedną osobę, ma istotny wpływ na końcowy rezultat całej grupy. Trudności,
niebezpieczeństwa, zmęczenie i upokorzenia służą przełamywaniu postaw egoistycznych i
stworzeniu ducha koleżeństwa.

We współczesnym świecie survival jest również wykorzystywany przy szkoleniu

menedżerów i konsolidacji nowo powstałych grup pracowniczych. Zajęcia takie mają
służyć stymulacji zdolności kierowniczych, woli zwycięstwa, umiłowania ryzyka jednym
słowem wyrobieniu cech, które pomagają menedżerowi odnieść sukces.

Szkolenie z zakresu survivalu do niedawna było domeną wojska. Ostatnio można

zauważyć wiele grup, które zajmują się szkołą przetrwania z zamiłowania, traktując to
jako hobby, pasję życia. Osoby te spotykają się na kursach, wyprawach lub sami
organizują sobie zajęcia symulujące różne ekstremalne sytuacje.

Starając się uporządkować kierunki survivalu możemy wyłonić trzy podstawowe:

- survival militarny
- survival zielony
- survival miejski

Jest to, oczywiście podział umowny, gdyż w trakcie szkolenia wykorzystuje się

techniki każdego z tych kierunków.

SURVIVAL MILITARNY

Ta forma szkoły przetrwania rozwijała się w ostatnim czasie bardzo intensywnie.

Szacunkowo można określić, iż około 50% sympatyków survivalu uprawia survival
militarny. W tej formie uczestnicy patrzą na problem z punktu widzenia ludzi pełniących
służbę w wojsku, policji czy oddziałów specjalnych.

Elementy szkolenia w survivalu militarnym:

−

samoobrona, walka wręcz

studenci.pl

−

taktyka pola walki

−

musztra wojskowa

−

techniki działań służb specjalnych

−

posługiwanie się bronią, środkami łączności

W działaniach wykorzystuje się nowoczesne środki techniczne będące

standardowym wyposażeniem różnych rodzajów wojsk.

Działania są oparte na określonej fabule militarnej wplecionej w zajęcia z zakresu

np. odbijanie jeńca, poszukiwanie grupy terrorystów, zdobywanie obozu nieprzyjaciela
itp.

Struktura organizacyjna najczęściej odpowiada strukturom wojskowym. Forma ta

cieszy się dużą popularnością zwłaszcza wśród młodzieży szkół średnich, gdyż trafia w
ich obecne zamiłowania oraz daje możliwości samorealizacji.

SURVIVAL ZIELONY – EKOLOGICZNY

W tej formie działalności odrzuca się całkowicie wszystko to, co jest związane z

militarystyką.  Preferuje się „czystą” formę bytowania będącą w harmonii z otaczającą
przyrodą.   Kursanci   podczas   zajęć   wykorzystują   walory   naturalnego   środowiska,
wyłączając   wszelkie   udogodnienia   techniczne.   Podejmują   próby   zintegrowania   się   z
przyrodą,   poznania   jej   praw   i   tajemnic   oraz   wykorzystania   ich   do   działań   szkoły
przetrwania. Choć pozornie żyjemy w partnerstwie z naturą, to jednak jesteśmy od niej
odizolowani. Koniec społeczeństwa  rolniczego  świadczy o końcu naszego związku ze
środowiskiem.

Zostaliśmy nauczeni, że naszą rolą jest dominacja nad naturą, wykorzystanie jej

dla naszych celów. Ruch rekreacji plenerowej i turystyki usportowionej próbuje odwrócić
tę sytuację, reaktywować ludzkie zainteresowania naturą, odnowić partnerstwo i
wzajemną zależność.

Zielony survival realizuje w tym celu zajęcia sprowadzające się do:

−

bytowania w lesie

−

rozpoznawania tropów zwierząt

−

orientacji w terenie

−

roślinoznawstwa i ziołoznawstwa

−

udzielania pierwszej pomocy

−

wzywania pomocy

−

sygnalizacji itp.

SURVIVAL MIEJSKI

Jest to forma nastawiona na życie w świecie cywilizowanym, takim, z jakim

stykamy   się,   na  co   dzień.   Nasze   codzienne   życie   pozornie   staje   się   coraz   łatwiejsze.
Jednocześnie   jednak   rozwój   cywilizacyjny,   zwłaszcza   techniczny,   osłabia   naszą   wolę,
przytępia  naturalne   instynkty,  pozbawia  wrodzonych  umiejętności  przekazanych   przez
przodków.

studenci.pl

Coraz trudniej nam dostrzec niebezpieczeństwo, przestajemy być

samowystarczalni, coraz bardziej uzależniamy się od innych. Cywilizacja daje nam złudne
poczucie bezpieczeństwa. Z jednej strony jesteśmy nieustannie informowani o
nieszczęściach, z drugiej strony odrzucamy złe myśli, nie pozwalamy zakłócić sobie
spokoju.

Miasta uprzemysłowionego świata są koncentratem wyziewów chemicznych i

gazów spalinowych, konserwowanej żywności zawierającej często szkodliwe dla zdrowia
substancje, wody nie nadającej się już do picia. Uzależnienia do leków, dawno
zapomnieliśmy, że współczesną farmakologię można w znacznym stopniu zastąpić terapią
naturalną, ziołami, akupunkturą.

Zestresowani życiem, które już nie jest na miarę człowieka, coraz częściej

mówimy o strachu. Tymczasem powinniśmy rozwijać te umiejętności i możliwości, które
nie pozwolą na kapitulację przed cywilizacją.

Jacek Pałkiewicz w swojej książce „Sztuka przetrwania w mieście” określił min.

zasady bezpiecznego życia, tj.:

przewidywać

unikać

reagować

oraz wyodrębnił trzy ważne dla mieszkańców miasta postulaty:
1.

dostrzec niebezpieczeństwo

znać sposoby obrony

umieć reagować

Wskazówki Pałkiewicza dotyczą nie tylko sytuacji typowych dla terenu miasta, ale

i poza jego granicami, nie tylko podczas zwyczajnego, kolejnego dnia pracy, ale i w
sytuacjach wyjątkowych, na które czasem nie mamy wpływu.

Tak, więc miasto to cywilizacyjna dżungla. Czeka tu na nas wiele

niebezpieczeństw, z których nie zdajemy sobie sprawy idąc do pracy, szkoły, na zakupy.
Problem   zaczyna   się,   gdy   stajemy   przez   sytuacją,   która   nas   całkowicie   zaskakuje,
paraliżuje np. wypadek samochodowy, ranny człowiek potrzebujący pomocy właśnie od
nas.   Warto   być   przygotowanym   na   takie   zdarzenia.   Warto   wiedzieć,   iż   w   każdym
przypadku   istotą   sukcesu   jest   opanowanie   strachu   i   paniki,   pozwalające   na   podjęcie
prawidłowych decyzji i prawidłowych wyuczonych reakcji.

ZAKOŃCZENIE

J. Pałkiewicz „Sztuka przetrwania w mieście” Wrocław 1996 s. 149

studenci.pl

Aktywną turystykę uprawia się w Polsce od ponad stu lat, lecz w definiowaniu

tego zjawiska społecznego nie ma ciągle całkowitej zgodności. Inaczej definiuje turystykę
ekonomista, inaczej pedagog lub socjolog. Cele wyznaczone przez kulturę fizyczną
zmuszają jeszcze do innego spojrzenia na tego rodzaju aktywność.

Turystyka jest sposobem poznawania i przeżywania świata, sposobem bycia z

innymi ludźmi. O powszechności turystyki we współczesnym społeczeństwie zdecydował
odczuwalny   brak   ruchu   przy   jednocześnie   ogólnej   dostępności   tej   formy   aktywności.
Turystykę można uprawiać w każdych warunkach terenowych, w każdym okresie wieku,
przy  każdym   stanie   zdrowia.  Nawet  ludziom   niepełnosprawnym   łatwiej  jest   uprawiać
turystykę   niż   np.   sport.   Do   uprawiania   turystyki   w   najprostszej     formie   nie   potrzeba
kosztownego sprzętu, obiektów czy pomocy wyszkolonych instruktorów.

Aktywny wypoczynek powinien zająć w naszym codziennym życiu stałe miejsce.

BIBLIOGRAFIA

1. M. Demel: „Teoria wychowania fizycznego”, PWN Warszawa 1976
2. A. Ewert: „Surwiwal – szkoła przetrwania”, Wydawnictwo „Roch” Poznań

1997

3. Z. Freud: „Wstęp do psychoanalizy”, PWN Warszawa 1958
4. W. Gniewkowski: „Postęp cywilizacji a minimalna wydolność mięśniowa”,

AWF Warszawa 1963

5. T. Łobożewicz: „Turystyka kwalifikowana”, TNKF Warszawa 1983
6. J. Pałkiewicz: „ Sztuka przetrwania w mieście”, Wydawnictwo „Survival”

Wrocław 1998

7. T. Wolańska: „Rekreacja fizyczna”, TNKF Warszawa 1971
8. T. Wolańska: „Sport dla wszystkich”, TKKF Warszawa 1994
9. A. Wysocka: „Aktywność młodzieży w niepublicznych szkołach

podstawowych” Dom Wydawniczy „Ankar” Szczecin 2000

10. P. Zimbardo: „Psychologia i życie” PWN Warszawa 1994