Opracowanie 

zagadnień 

egzaminacyjnych: 

Zagadnienia kierunkowe

 

Dawid Żurawski 

 
 

 

2012

 

 
 

Strona 1 

 

1.

 

Metody  prowadzenia  badań  –  cele  i  zasady  (badania  ankietowe,  obserwacje,  eksperymenty, 

testy, wywiady marketingowe). 

Badania marketingowe to usystematyzowany proces zbierania i przetwarzania informacji (dotyczących rynku, konsumpcji, 

potrzebach i mechanizmach kierujących postępowaniem ludzi, działaniach konkurencji oraz efektach podjętych decyzji). 

Celem badań marketingowych jest zastąpienie i uzupełnienie dotychczasowych doświadczeń oraz ograniczenie ryzyka przy 

podejmowaniu decyzji. 

Badania marketingowe muszą być kompleksowe, systematyczne oraz poparte właściwą metodologią ich prowadzenia i 

wiarygodnymi źródłami 

 

I.

 

Badania ankietowe 

Umożliwiają uzyskanie od respondentów w sposób bezpośredni informacji dotyczącej tego, jak osoba ankietowana 

ocenia i postrzegane badane zjawisko. Podstawowym narzędziem badania ankietowego jest kwestionariusz ankietowy, który 

zawiera uporządkowaną listę pytań. W badaniu ankietowym najczęściej stosuje się następujące rodzaje ankiet: rozdawane, 

pocztowe, internetowe, telefoniczne, telewizyjne, radiowe, opakowaniowe. 

 

II.

 

Obserwacje 

Podczas obserwacji próbujemy zobaczyć i zarejestrować, co nabywca robi i jak się zachowuje w warunkach naturalnych. 

Narzędziem pomiarowym w przypadku obserwacji jest arkusz obserwacji albo dziennik obserwacji. 

 

Obserwacje można dzielić ze względu na: 

•

 

stopień jawności badań: jawna, ukryta (obserwowani nie wiedzą o tym, że są obserwowani – obserwacja jest bardziej efektywna); 

•

 

stopień uczestniczenia badacza w obserwowanym systemie lub obserwowanej grupie: uczestnicząca, nieuczestnicząca; 

•

 

kryterium stopnia manipulowania badanej sytuacji: kontrolowana (ingerujemy w obserwowaną sytuację), niekontrolowana. 

 

III.

 

Eksperymenty 

To celowe wywołanie jakiegoś zjawiska dla zbadania jego przebiegu, weryfikacji hipotez, analizy problemu i interpretacji 

wyników. Może być prowadzony w warunkach sztucznych lub w warunkach naturalnych. 

 

IV.

 

Testy 

Jakościowe badania marketingowe stosowane, gdy na rynek wprowadzany jest nowy produkt, zmieniana jest jego postać 

lub gdy chce się go ulepszyć. Testowaniu mogą podlegać: produkty, nazwy produktów, opakowania, hasła reklamowe oraz 

reklamy radiowe i telewizyjne. 

 

V.

 

Wywiady marketingowe 

To metoda gromadzenia informacji ze źródeł pierwotnych polegająca na bezpośrednim kontakcie badacza z 

respondentem, w którym podstawowym narzędziem pomiarowym jest kwestionariusz wywiadu. 

Wywiady można dzielić na indywidualne (tylko jeden respondent) oraz grupowe (więcej niż jeden respondent). 

 

Wywiad może przyjąć jedną z dwóch form: 

•

 

wywiad standaryzowany – badacz prowadzi wywiad w oparciu o uprzednio przygotowany kwestionariusz, 

•

 

wywiad jakościowy – badacz ma swobodę w zadawaniu pytań. 

 

Strona 2 

 

2.

 

Zakres  przedmiotowy  i  funkcje  badań  marketingowych.  Etapy  procesu  badawczego. 

Planowanie badania marketingowego. 

Badania marketingowe to usystematyzowany proces zbierania i przetwarzania informacji (dotyczących rynku, konsumpcji, 

potrzebach i mechanizmach kierujących postępowaniem ludzi, działaniach konkurencji oraz efektach podjętych decyzji). 

Celem badań marketingowych jest zastąpienie i uzupełnienie dotychczasowych doświadczeń oraz ograniczenie ryzyka przy 

podejmowaniu decyzji. 

Badania marketingowe muszą być kompleksowe, systematyczne oraz poparte właściwą metodologią ich prowadzenia i 

wiarygodnymi źródłami 

 

Zakres przedmiotowy badań marketingowych obejmuje informacje o: 

•

 

rynku  –  przedstawiają  dane  o  popycie  na  dobro  oraz  analizę  jego  ceny,  odpowiadają  na  pytanie  czy  pozyskanie  nowego  segmentu  rynku  jest 

opłacalne, 

•

 

instrumentach marketingowych (badanie mixu marketingowego) – przedmiotem badań jest hurt/detal, cena, promocja, opakowanie, etc., 

•

 

rezultatach  podjętych  działań  marketingowych  –  mierniki  wykorzystywane  do  określenia  udziałów  rynkowych,  udziałów  w  segmencie, 

rezultatów działań reklamowych, ilości sklepów dystrybuujących produkt. 

 

Funkcje badań marketingowych: 

•

 

funkcja opisowa– polega na gromadzeniu, opracowaniu i prezentacji faktów, zdarzeń i procesów rynkowych; wyniki badań opisowych stwarzają 

wstępny (ogólny) obraz sytuacji; 

•

 

funkcja  diagnostyczna  –  stanowi  kontynuację  poprzedniej;  polega  na  analizie  i  interpretacji  danych  za  pomocą  odpowiednich  metod  jedno 

i wielowymiarowych w celu poszukiwania związków przyczynowo – skutkowych, wykrywanie prawidłowości występujących na rynku oraz badania 

wzajemnego usytuowania obiektów na nim występujących; 

•

 

funkcja predykcyjna – polega na przewidywaniu przyszłych zdarzeń i procesów rynkowych. 

 

Etapy procesu badawczego: 

•

 

faza przygotowania badania: 

o

 

opracowanie koncepcji badania (sformułowanie problemu badawczego i celu badania, określenie zakresu badania, ustalenie hipotez), 

o

 

opracowanie  projektu  badania  (określenie  populacji  badawczej,  wielkości  próby  i  metody  jej  doboru,  opracowanie  narzędzi 

badawczych), 

o

 

badania próbne (pilotażowe), 

•

 

faza realizacji badania: 

o

 

zbieranie danych (dane surowe), 

o

 

weryfikacja zebranych danych (dane czyste), 

o

 

analiza i interpretacja uzyskanych wyników (dane przetworzone; obliczenia statystyczne, weryfikacja hipotez), 

o

 

prezentacja i ocena wyników badania. 

 

Planując badanie marketingowe należy określić: 

•

 

cel ogólny badania i cele szczegółowe, 

•

 

hipotezy badawcze – tezy stawiane przed rozpoczęciem badania (do potwierdzenia lub obalenia), 

•

 

zakresy badań: podmiotowy (kogo badać?), przedmiotowy (co badać?), przestrzenny (gdzie badać?), czasowy (kiedy badać?), 

•

 

źródło pozyskiwania informacji i metoda zbierania danych, 

•

 

narzędzia badawcze, 

•

 

personel badawczy, 

•

 

liczebność i sposób doboru próby, 

•

 

ramową strukturę raportu z badania, 

•

 

budżet badania. 

 

Strona 3 

 

3.

 

Źródła, formy i metody gromadzenia informacji rynkowych. 

Badania rynku polegają na rozpoznaniu mechanizmu rynkowego (jego struktury, stanu i rozwoju jego elementów w celu 

stworzenia założeń do podejmowania trafnych i efektywnych decyzji). 

 

Informacja rynkowa to każda treść przekazywana z rynku lub na rynek, która zwiększa zasób wiedzy o rzeczywistości. 

 

Wyróżnia się dwa rodzaje informacji: 

•

 

Informację pierwotną (bezpośrednią) – uzyskiwaną z bezpośredniego pomiaru realnych procesów rynkowych lub zachowań ich uczestników; 

•

 

Informację wtórną (pośrednią) – pobieraną z wcześniejszych pomiarów bezpośrednich lub wtórnych, już przetworzoną w określonym celu. 

 

Rodzaj źródła 

Forma gromadzenia 

informacji 

Wybrane metody gromadzenia informacji 

Źródła pierwotne 

Ankiety: 

z udziałem ankietera: 

•

 

ankieta audytoryjna, 

•

 

ankieta bezpośrednia, 

bez udziału ankietera: 

•

 

ankieta pocztowa, 

•

 

ankieta telewizyjna lub radiowa, 

•

 

ankieta prasowa, 

•

 

ankieta opakowaniowa, 

•

 

ankieta komputerowa, 

Wywiady: 

proste: 

•

 

bezpośrednie, 

•

 

telefoniczne, 

pogłębione: 

•

 

indywidualne, 

•

 

grupowe, 

Obserwacje: 

•

 

jawne, 

•

 

ukryte, 

Eksperymenty: 

•

 

naturalne, 

•

 

laboratoryjne, 

Źródła wtórne 

Zbieranie danych 

wewnętrznych 

Wybór, kolekcjonowanie, studiowanie różnych źródeł wtórnych. 

Zbieranie danych 

zewnętrznych 

Wyszukiwanie, kolekcjonowanie, studiowanie różnych źródeł 

wtórnych, zakup gotowych opracowań. 

 

Strona 4 

 

4.

 

Czynniki wpływające na poziom wyniku finansowego. 

Wynik finansowy to podstawowy miernik oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa obliczany jako różnica między 

przychodami i kosztami.  

Dodatni wynik finansowy nazywa się zyskiem, ujemny natomiast stratą. 

 

Do podstawowych czynników wpływających na wynik finansowy zalicza się: 

•

 

przychody ze sprzedaży netto – najważniejszy składnik wszystkich przychodów osiągniętych w danym okresie, 

•

 

koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów – wydatki poniesione na zakup towarów (w przypadku przedsiębiorstw zajmujących się 

handlem) bądź materiałów (w przypadku przedsiębiorstw produkcyjnych), 

•

 

koszty  operacyjne  –  koszty  niezbędne  do  prowadzenia  działalności  gospodarczej  (pomijając  koszty  sprzedanych  produktów,  towarów 

i materiałów): koszty sprzedaży (koszty magazynowania, koszty przygotowania do sprzedaży, koszty promocji i reklamy, koszty transportu), koszty 

ogólnego zarządu (koszty utrzymania biura, księgowości i kadry zarządzającej), 

•

 

pozostałe przychody i koszty operacyjne – powstające przy okazji działalności operacyjnej (np. sprzedaż starych maszyn po zmianie technologii 

produkcji: jeżeli kwota sprzedaży jest większa od wartości księgowej mamy przychód, w przeciwnym razie koszt), 

•

 

przychody finansowe – przychody z inwestycji w postaci dywidend lub odsetek, zbycie inwestycji, 

•

 

koszty finansowe – koszty odsetek płacone od zaciągniętych pożyczek i kredytów, strata ze zbycia inwestycji, 

•

 

zyski  nadzwyczajne  i  straty  nadzwyczajne  –  obejmują  wszelkie  zdarzenia  odbiegające  od  normalnej  działalności  (zyski:  darowizny,  odzyskane 

materiały, odszkodowania z tytułu strat nadzwyczajnych, itp., straty: kary, grzywny, koszty zaniechanej produkcji, koszty zdarzeń losowych), 

•

 

podatek dochodowy – podatek należny Urzędowi Skarbowemu. 

 

5.

 

Inwestowanie kapitału - inwestycje rzeczowe i pieniężne. 

Inwestycja to nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie majątku trwałego; jest to wyrzeczenie się obecnych pewnych 

korzyści na rzecz niepewnych korzyści w przyszłości. 

 

Inwestycja powinna posiadać następujące cechy: 

•

 

nakład (alokacja kapitału zarówno własnego, jak i obcego), 

•

 

korzyść (oczekiwany efekt), 

•

 

czas (okres zaangażowania kapitału oraz uzyskania korzyści), 

•

 

ryzyko (możliwość nieosiągnięcia oczekiwanych efektów). 

 

Inwestycje rzeczowe polegają na angażowaniu środków finansowych w powiększaniu zasobów rzeczowych składników 

majątku trwałego. 

 

Wyróżnia się dwie grupy inwestycji rzeczowych: 

•

 

inwestycje  rzeczowe  produkcyjne  – inwestowanie  kapitału  w  środki  trwałe  podmiotu  gospodarczego,  aby  zwiększyć  jego  zdolności  wytwórcze 

(np. zakup dodatkowych maszyn), 

•

 

inwestycje  rzeczowe  lokacyjne  –  inwestowanie  w  aktywa  rzeczowe  o  dużej  wartości  (np.  nieruchomości  takie  jak  grunty,  budynki  mieszkalne, 

budowle przemysłowe, lokale użytkowe czy też metale szlachetne takie jak złoto, srebro, platyna). 

 

Inwestycje pieniężne polegają na angażowaniu środków finansowych w instrumenty finansowe. 

 

Wyróżnia się dwie grupy inwestycji pieniężnych: 

•

 

inwestycje udziałowe – polegają na uczestniczeniu w dochodach podmiotu (np. akcje, udziały w spółkach, fundusze powiernicze), 

•

 

inwestycje  wierzytelnościowe  –  polegają  na  udostępnieniu  środków  finansowych  w  zamian  za  określony  procent  od  udostępnionego  kapitału 

ustalonego pomiędzy obiema stronami (np. obligacje, bony, depozyty oszczędnościowe, udzielone pożyczki). 

 

Strona 5 

 

6.

 

Analiza  finansowa  w  ujęciu  problemowym  –  analiza  płynności,  rentowności,  struktury 

majątkowo-kapitałowej. 

Analiza finansowa jest narzędziem rachunkowości, a jej przedmiotem jest badanie i ocena efektywności działalności 

przedsiębiorstwa oraz jego sytuacji majątkowo-kapitałowej. 

Metodologia analizy finansowej w ujęciu problemowym obejmuje następujące etapy: analizę płynności, badanie 

rentowności, ocenę sytuacji majątkowo-kapitałowej. 

 

Płynność finansowa to zdolność przedsiębiorstwa do terminowej spłaty zobowiązań. Można ją rozpatrywać z dwóch różnych 

okresów: krótkiego i długiego. 

 

Długookresowa ocena płynności 

W długookresowej analizie płynności wykorzystywane są tzw. wskaźniki pokrycia majątku. Informują one o stopniu pokrycia aktywów trwałych 

przez kapitały własne oraz zobowiązania długoterminowe. W praktyce występują dwa wskaźniki oceniające stopień pokrycia: 

•

 

I stopień pokrycia: (Kapitał własny / Aktywa trwałe) * 100% 

o

 

z punktu widzenia wierzycieli oraz potencjalnych inwestorów wskaźnik ten powinien oscylować w okolicach 100%, dzięki czemu firma 

zapewnia spłatę należności, nawet w razie jej bankructwa; w praktyce nie powinien on spadać poniżej 60%; 

•

 

II stopień pokrycia: [(Kapitał własny + zobowiązania długoterminowe) / Aktywa trwałe] * 100% 

o

 

służy do lepszej oceny stopnia pokrycia, a jego wartość nie powinna spadać poniżej 100%, ponieważ świadczyłoby to o finansowaniu 

aktywów trwałych krótkoterminowym kapitałem obcym, co wielokrotnie zwiększyłoby ryzyko takiego podmiotu. 

 

Krótkookresowa ocena płynności 

W analizie krótkoterminowej poziomu płynności finansowej przedsiębiorstwa używa się wskaźników zwanych stopniami płynności. Tworzone są 

one przez porównywanie określonych pozycji po stronie aktywów oraz zobowiązań po stronie pasywów. W praktyce wykorzystuje się trzy wskaźniki: 

•

 

płynności finansowej I stopnia: (Inwestycje krótkoterminowe / Zobowiązania krótkoterminowe) * 100% 

o

 

wskaźnik  płatności/wypłacalności  gotówkowej  (Cash  ratio)  określa  zdolność  przedsiębiorstwa  do  regulowania  bieżących  zobowiązań 

w bardzo krótkim okresie, najczęściej „z dnia na dzień” (w związku  z tym wykorzystuje się aktywa o najwyższym stopniu płynności); 

jego wartość powinna oscylować w granicach 10-20% (nie powinna przekraczać tej granicy); 

•

 

płynności finansowej II stopnia: [(Inwestycje krótkoterminowe + należności krótkoterminowe) / Zobowiązania krótkoterminowe] * 100% 

o

 

wskaźnik  płynności  szybkiej  (Quick  ratio)  świadczy  o  zdolności  przedsiębiorstwa  do  pokrywania  zobowiązań  w  terminie  ich 

wymagalności, a jego wzorcowa wielkość mieści się w granicach 100%; 

•

 

płynności finansowej III stopnia: (Aktywa obrotowe ogółem / Zobowiązania krótkoterminowe) * 100% 

o

 

wskaźnik  ogólnej/bieżącej  płynności  (Current  ratio)  informuje  o  zdolności  przedsiębiorstwa  do  regulowania  zobowiązań  w  oparciu 

o wszystkie aktywa obrotowe, a za jego wartość optymalną uznaje się przedział od 130% do 200%. 

 

Rentowność określana jest jako fakt osiągania przychodów z działalności gospodarczej przewyższających koszty jej 

prowadzenia. 

 

Wyróżnia się trzy wskaźniki rentowności: 

•

 

wskaźnik rentowności sprzedaży: (Zysk netto / przychody ze sprzedaży) * 100% 

o

 

wskaźnik rentowności sprzedaży (ROS – Return On Sales) mówi, ile zysku netto przypada na jedną złotówkę zrealizowanej sprzedaży; 

•

 

wskaźnik rentowności aktywów: (Zysk netto / przeciętny stan aktywów) * 100% 

o

 

wskaźnik rentowności aktywów (ROA – Return On Assets) mierzy, ile zysku netto przypada na każdą złotówkę posiadanych aktywów; 

•

 

wskaźnik rentowności kapitału własnego: (Zysk netto / przeciętny poziom kapitału własnego) * 100% 

o

 

wskaźnik  rentowności  kapitału  własnego  (ROE  –  Return  On  Equity)  informuje,  ile  zysku  generuje  spółka  z  każdej  złotówki  kapitałów 

własnych.  

 

Strona 6 

 

Ocena struktury majątkowo-kapitałowej opiera się przede wszystkim na danych bilansowych i z tego względu określana jest 

jako wstępna analiza bilansu. Obejmuje ona badanie: struktury majątku (aktywów), struktury kapitałowej (pasywów) oraz 

relacji zachodzących między strukturą majątku i strukturą kapitału. 

 

Odpowiednie  porównanie  wybranych  pozycji  aktywów  bilansu  z  jego  pasywami  umożliwia  sprawdzenie,  czy  struktura  majątkowo-kapitałowa 

w firmie jest właściwa, czyli czy okres korzystania z kapitałów odpowiada okresowi zainwestowania ich w majątek produkcyjny. Sprawdzane jest m.in. czy w 

firmie zachowana jest złota reguła bilansowania i złota reguła bankowa. 

 

Złota reguła bilansowania polega na tym, że całość posiadanych przez przedsiębiorstwo aktywów trwałych finansowana jest 

przy pomocy kapitałów własnych. 

POKRYCIE MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM WŁASNYM = Kapitał własny / Aktywa trwałe 

 

Złota reguła bankowa polega na tym, że całość posiadanych przez przedsiębiorstwo aktywów trwałych finansowana jest przy 

pomocy kapitałów stałych 

POKRYCIE MAJĄTKU TRWAŁEGO KAPITAŁEM STAŁYM = Kapitał stały / Aktywa trwałe 

 

Kapitałem stałym nazywa się długoterminowy kapitał zaangażowany w działalność gospodarczą przedsiębiorstwa. Składają się na niego: kapitały 

własne  oraz  kapitały  obce  oprocentowane  (wszystkie  poza  zobowiązaniami  bieżącymi).  Można  go  również  obliczyć  odejmując  zobowiązania  bieżące  od 

aktywów ogółem. 

 

7.

 

Zarządzanie majątkiem obrotowym i zobowiązaniami bieżącymi. 

Majątek obrotowy to aktywa, które w okresie 12 miesięcy mogą zostać zamienione na gotówkę (zapasy, należności 

krótkoterminowe, inwestycje krótkoterminowe). 

Nie obejmują krótkoterminowych rozliczeń międzyokresowych. 

 

 

Zobowiązania bieżące to zobowiązania, które muszą być spłacone w krótkim okresie, tj. do 12 miesięcy. 

 

 

Kapitał obrotowy jest nadwyżką aktywów obrotowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi. 

Stanowi w firmie bufor bezpieczeństwa ułatwiający zachowanie płynności finansowej w sytuacji opóźnień płatności lub 

trudnościach ze sprzedażą produktów. Pozwala kontynuować działalność bez zaciągania dodatkowych pożyczek oraz chroni 

przed poważniejszymi konsekwencjami utraty płynności finansowej jak chociażby spadek reputacji na rynku, zwiększenie 

kosztów pozyskania kapitału czy nacisk na zmniejszenie cen produktów. 

 

Cele zarządzania kapitałem obrotowym: 

•

 

zapewnienie płynności finansowej, 

•

 

optymalizacja wielkości i struktury aktywów bieżących (kryterium: minimalizacja kosztów utrzymania aktywów), 

•

 

dobór źródeł finansowania i kształtowanie ich struktury z punktu widzenia minimalizacji kosztów finansowych. 

 

Strategie zarządzania: 

•

 

konserwatywna – utrzymanie wysokich stanów środków pieniężnych, zapasów oraz długi okres spływu należności, 

•

 

agresywna – utrzymanie niskiego stanu środków pieniężnych, zapasów oraz krótki okres spływu należności, 

•

 

umiarkowana – strategia pośrednia, tzn. zapasy i należności na przeciętnym poziomie; często w sytuacji wysokich stanów środków pieniężnych 

nabywane są papiery krótkoterminowe łatwo zamieniane na gotówkę. 

 

Strona 7 

 

8.

 

Źródła i zasady finansowania działalności przedsiębiorstwa. 

Finansowanie to dostarczanie środków pieniężnych na rzecz określonego podmiotu na pokrycie jego wydatków lub na 

wykonanie określonych zadań. Biorąc pod uwagę źródła pochodzenia kapitału, finansowanie definiowane jest, jako 

pozyskiwanie pieniędzy i dostarczanie ich firmie w postaci długu lub kapitału własnego. 

Biorąc pod uwagę źródła finansowania dzielimy je na finansowanie wewnętrzne oraz finansowanie zewnętrzne. 

 

 

Finansowanie wewnętrzne (samofinansowanie) występuje, jeżeli przedsiębiorstwo z uzyskanych zysków z prowadzonej 

działalności może sfinansować bieżącą działalność (a więc bez konieczności angażowania osób trzecich). 

 

Finansowanie wewnętrzne możliwe jest poprzez: 

•

 

przekształcenia majątkowe: odpisy amortyzacyjne, przyspieszenie obrotu kapitału, zmniejszenie majątku i sprzedaż zbędnych jego składników, 

•

 

kształtowanie kapitału: tworzenie długookresowych rezerw, zatrzymanie zysku w przedsiębiorstwie. 

 

Zewnętrzne źródła finansowania pozyskiwane są poza przedsiębiorstwem, przede wszystkim są to środki pozyskiwane na 

rynku pieniężnym, bankowym i rynku papierów wartościowych. 

Zewnętrzne źródła finansowania dzielimy na kapitały własne (wnoszone przez właścicieli) i kapitały obce (od osób trzecich). 

 

Do kapitałów własnych zaliczamy: wkłady, akcje i udziały, zysk zatrzymany. Natomiast kapitały obce obejmują: 

•

 

pożyczki – każdy może pożyczyć innej osobie, ma nieokreślony cel, nie zawsze musi być forma pisemna (<500zł), może być nieodpłatna, 

•

 

kredyty – celowe, zwrotne i odpłatne źródło, udzielane tylko przez banki, umowa na piśmie, regulowane przez przepisy prawa bankowego, 

•

 

dotacje i subwencje – bezzwrotna pomoc udzielana w celu wsparcia działalności; mogą być udzielane z budżetu państwa lub z funduszy unijnych; 

różnica: dotacje celowe przeznaczane są na finansowanie zadań własnych i zleconych, a subwencje ogólne na finansowanie zadań własnych, 

•

 

gwarancje  bankowe  –  pisemne  zobowiązanie  banku  do  zapłaty  kwoty  maksymalnej  wskazanej  w  gwarancji  (sumy  gwarancyjnej)  w  przypadku, 

gdy zleceniodawca nie wywiąże się z zobowiązania, 

•

 

obligacje (emisję) – jest to papier wartościowy potwierdzający określone zobowiązanie emitenta względem nabywcy obligacji; pierwszy nabywca 

obligacji  udziela  emitentowi  pożyczki,  a  emitent  przyjmuje  na  siebie  zobowiązanie  spłaty  pożyczki  w  terminach  i  na  zasadach  określonych 

w warunkach emisji; co do zasady obligacje są papierami zbywalnymi, a więc mogącymi być przedmiotem obrotu na rynku wtórnym, 

•

 

nowoczesne źródła finansowania: 

o

 

leasing – oddanie w odpłatne użytkowanie środków trwałych na określonych warunkach, 

o

 

venture capital – forma finansowania innowacyjnych projektów inwestycyjnych, 

o

 

factoring – wykup przez wyspecjalizowaną firmę od organizacji wierzytelności z tytułu sprzedaży towarów lub usług, 

o

 

forfaiting  –  polega  na  zbyciu  przez  eksportera  wierzytelności  o  odroczonym  terminie  płatności,  zabezpieczonych  w  formie  weksla 

własnego importera; przedmiotem forfaitingu są więc należności od podmiotów zagranicznych, 

o

 

franchising – umowa, w której franczyzodawca wyraża zgodę na używanie przez franczyzobiorcę znaku towarowego, marki, know-how 

na potrzeby prowadzenia własnej działalności. 

 

Zasady finansowania: 

1) Złota zasada finansowania – według niej przedsiębiorstwo by zachować długoterminową wypłacalność powinno 

dysponować kapitałem własnym przewyższającym lub równym wartości kapitału obcego: 

Kw/Ko ≥ 1 

2) Złota zasada bilansowa – według niej majątek trwały przedsiębiorstwa powinien być finansowany kapitałem własnym: 

Kw/Mt ≥ 1 

3) Dynamiczna reguła zadłużenia – jest to relacja nadwyżki finansowej do kapitału obcego: 

Nf/Ko ≈ 1/3 

 

Strona 8 

 

9.

 

Komputerowe  gry  kierownicze,  jako  informatyczne  narzędzie  doskonalenia  umiejętności 

menedżerskich ( cele, zasady stosowania i ograniczenia narzędzia) na przykładzie gry SPÓŁKA. 

Gra SPÓŁKA charakteryzuje się tym, że uczestniczy rozgrywki obejmują funkcje kierownicze oraz funkcje członków 

zarządu w nowopowstałej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. 

SPÓŁKA zajmuje się produkcją i sprzedażą wyrobów. Kapitał zakładowy jest uwzględniony w grze. 

Okresem obliczeniowym i krokiem decyzyjnym w grze jest jeden miesiąc. Studenci podejmują decyzje studenci raz w 

miesiącu, po czym otrzymują informacje o stanie obecnym spółki w sprawozdaniach: bilans, rachunek zysków i strat, 

rachunek przepływów pieniężnych oraz wartości wybranych informacji. 

Gra daje szanse wprowadzenia do nauk ekonomicznych nauczania aktywnego 

 

Cele komputerowych gier kierowniczych: 

• 

skuteczne analizowanie trudnych sytuacji decyzyjnych, formułowanie właściwych pytań i wniosków, 

podejmowanie najlepszych decyzji (np.: podejmowanie decyzji, których nie możemy cofnąć, ale możemy wcześniej w domu 

wypróbować różne warianty), 

• 

odgadywanie i rozumienie stanowisk osób zaangażowanych po obu stronach sytuacji konfliktowych oraz ich 

rozwiązywanie przez umiejętne negocjacje (np.: zapewnienie personelowi odpowiednich warunków pracy, aby chcieli 

pracować), 

• 

szybkie docieranie i zbieranie właściwych danych i informacji, ich analiza i wyciąganie wniosków dla podjęcia 

optymalnych decyzji (np.: w grze SPÓŁKA po każdym miesiącu dostajemy raporty, które musimy przeanalizować i na których 

podstawie musimy wypracować nowe decyzje). 

 

 

Zasady stosowania gier kierowniczych: 

• 

bazuje ma wyselekcjonowanych opisach (scenariuszach) sytuacji realnych, 

• 

ma odniesienie do aktualnej pracy uczestnika lub środowiska, w którym działa, 

• 

zmusza do podejmowania decyzji i ujawnia uczestnikom skutki tych decyzji, 

• 

pozwala na szybką ocenę skuteczności posunięć uczestników, 

• 

jest kompleksowa, obejmuje swoim zakresem sferę zbliżoną do sfery zadań uczestnika, 

• 

jest interakcyjna – skutki decyzji zależą także od decyzji rywali, 

• 

daje możliwość porównania osiągniętych wyników z wynikami konkurentów. 

 

Ograniczenia narzędzia: 

• 

nie gwarantuje optymalnego rozwiązania – podczas eksperymentu badane są tylko warianty podane przez 

użytkownika (zawsze mogą istnieć lepsze układy zmiennych decyzyjnych, o których decydent nie ma pojęcia), 

• 

kosztowna – modelowanie złożonego systemu, wykonanie wielu obserwacji oraz pisanie programów jest bardzo 

pracochłonne nawet przy użyciu wyspecjalizowanych narzędzi; w celu oszacowania pojedynczej statystyki należy wielokrotnie 

powtarzać przebieg symulacji, 

• 

pozorna łatwość stosowania – często istnieje pokusa by stosować ją tam, gdzie można wyznaczyć rozwiązanie 

optymalne przy użyciu metod analitycznych; ponadto nadmiar szczegółów wbudowanych w model może utrudnić 

przeprowadzenie eksperymentów 

 

Strona 9 

 

10.

 

Modele cyklu życia systemu informatycznego. 

System informatyczny to system informacyjny, który wykorzystuje technologię informatyczną (komputerową) do 

wykonywania niektórych lub wszystkich zamierzonych działań. Wśród najważniejszych funkcji systemu informatycznego 

znajdują się: gromadzenie, przetwarzanie, przechowywanie i prezentacja informacji 

 

Cykl życia systemu informatycznego to szereg wzajemnie zależnych od siebie etapów, w których podejmowane są 

działania. Wyróżnia się następujące fazy cyklu: identyfikacja problemów i celów, określenie wymagań informacyjnych, analiza 

potrzeb systemowych, projektowanie systemu, tworzenie oprogramowania, testowanie systemu, wdrożenie systemu. 

 

 

 

Charakterystyka 

Zalety 

Wady 

Zastosowanie 

Model 

kaskadowy 

Podejście ewolucyjne. Istnieje możliwość 

powrotu do wcześniejszych faz projektu, 

sprężenia zwrotne są jednak możliwe 

jedynie między sąsiednimi fazami 

projektu. 

Możliwość wielokrotnego 

powrotu do wcześniejszych faz 

projektu. 

Wydłużenie czasu realizacji 

projektu. 

Proste projekty. 

Model 

przyrostowy 

Fazy projektu nakładają się, mogą być 

wykonywane równolegle. Produkt jest 

dostarczany użytkownikom w „porcjach”. 

Stały kontakt z użytkownikami, 

którzy mogą ocenić jakość 

„przyrostu”, co zmniejsza ryzyko 

niepowodzenia. 

Może być zbyt dużo żądań 

od użytkowników, co 

wydłuży czas realizacji i 

zwiększy koszty. 

Gdy wymagania 

użytkowników są 

dobrze zdefiniowane. 

Model V 

(sekwencyjny) 

Realizacja projektu krok po kroku. Z 

etapami projektu są sprzężone 

weryfikacja i walidacja. Model trójkąta. 

Możliwość weryfikacji i walidacji, 

co umożliwia wczesne wykrycie 

błędów. 

Sekwencyjne etapy, co 

wydłuża czas realizacji 

projektu. 

----- 

Model spiralny 

Kładzie nacisk na współpracę z 

użytkownikiem oraz szacowanie ryzyka. 

Umożliwia zmianę w rozwoju 

produktu, pozwala na 

wcześniejszą eliminację błędów, 

można wykorzystać wcześniej 

wykonane części projektu. 

Wymaga dużej wiedzy, 

doświadczenia i analizy 

ryzyka. 

Do dużych i złożonych 

projektów, gdzie 

istnieje potrzeba 

rozeznania czynników 

ryzyka. 

Model ewolucji 

konstrukcji 

prototypów 

Łączy podejście przyrostowe i iteracyjne. 

Pozwala na ustalenie 

rzeczywistych potrzeb klienta, 

unika się wysokich kosztów. 

Trudności w ustaleniu 

liczby iteracji, 

zleceniodawca chce 

sprawdzić rezultaty przed 

zakończeniem projektu. 

Do projektów o 

długim czasie 

realizacji. 

Model RAD 

Projekt jest dzielony na niezależne 

moduły. Są one opracowywane 

równolegle, dopiero na końcu są łączone. 

Szybkość realizacji. 

Angażowanie dużej liczby 

ludzi; wymaga od ludzi 

bardzo intensywnej pracy 

----- 

 

Weryfikacja pozwala stwierdzić, czy budowane oprogramowanie zgodne jest z zebranymi przez nas wymaganiami 

(odpowiada na pytanie: „czy dobrze budujemy oprogramowanie?”). 

Walidacja pozwala sprawdzić, czy oprogramowanie jest zgodne z tym, czego oczekuje klient 

(odpowiada na pytanie: „czy budujemy dobre oprogramowanie?”) 

 

Strona 10 

 

11.

 

Proces wdrażania i eksploatacji informatycznych systemów zarządzania. 

System informatyczny to system informacyjny, który wykorzystuje technologię informatyczną (komputerową) do 

wykonywania niektórych lub wszystkich zamierzonych działań. Wśród najważniejszych funkcji systemu informatycznego 

znajdują się: gromadzenie, przetwarzanie, przechowywanie i prezentacja informacji 

 

Etapy procesu wdrażania: 

•

 

Etap  wstępny  –  etap  składa  się  z  kilku  faz;  początkiem  jest  pozytywna  decyzja  o  wdrożeniu  nowego  systemu;  kolejną  fazą  jest  analiza  i  ocena 

systemu,  która  składa  się  z  opisu  systemu,  krytycznej  oceny  i  wniosków  określających  zakres  uprawnień  organizacji  oraz  celów  ogólnych 

 i szczegółowych; końcową fazą jest wybór konkretnego systemu, który przedsiębiorstwo zamierza wdrożyć; 

•

 

Przygotowanie wdrożenia – dotyczy szkolenia (obsługa systemu oraz dokładniejsze badanie potrzeb: czego ludzie oczekują); 

•

 

Realizacja prac wdrożeniowych – fundamentem jest tutaj utworzenie zespołu wdrożeniowego oraz planu wdrożenia  systemu; w zależności od 

ilości modułów wdrażanych ważne jest powołanie dziedzinowych grup wdrożeniowych nadzorujących (i wykonujących) pracę w swoim obszarze; 

•

 

Próbna eksploatacja – konsultanci tworzą próbną bazę danych i uruchamiają trening już wyszkolonym użytkownikom, aby nadzorować, czy nie 

występują  jakieś  niepożądane  zdarzenia  związane  z  systemem  i  pracą  na  nim;  jeśli  wszystko  pójdzie  zgodnie  z  planem  następuje  właściwe 

wdrożenie systemu; 

•

 

Ocena wdrożenia – etap trwający do końca trwania cyklu życia systemu. 

 

Proces eksploatacji 

•

 

Konserwacja – działanie przywracające walory użytkowe systemu lub utrzymujące je na niezmienionym poziomie; 

•

 

Modernizacja – działanie zwiększające sprawność działania systemu i jego wydajność; 

•

 

Rozwój  –  działanie  polegające  na  sukcesywnym  powiększaniu  funkcjonowania  obszaru  systemu,  stopnia  integracji  systemu  oraz  usprawnianiu 

jego organizacji. 

 

12.

 

Systemy inteligentne w zarządzaniu – ogólna charakterystyka, przykłady zastosowań. 

Business Intelligence należą do grupy systemów informacyjno-decyzyjnych. Ich głównym zadaniem jest inteligentne 

badanie, agregacja oraz wielowymiarowa analiza danych, które pochodzą z wielu źródeł, zarówno wewnętrznych jak i 

zewnętrznych. Systemy te zostały zaprojektowane w celu wspomagania procesu decyzyjnego kadry zarządzającej. 

 

Głównym  elementem  tych  systemów  jest  hurtownia  danych,  która  gromadzi  dane  historyczne  o  różnym  poziomie  zagregowania.  Głównymi 

narzędziami służącymi do inteligentnej eksploracji danych są: data mining (eksploracja danych) oraz OLAP (z ang. OnLine Analitycal Processing). Pozostałe 

elementy tworzące system BI to: narzędzia do ekstrakcji i przesyłania danych, narzędzia analityczne oraz warstwa prezentacji (interfejs użytkownika). 

Koncepcja  jest  następująca:  system  BI  generuje  standardowe  raporty  lub  wylicza  Kluczowe  wskaźniki  efektywności  działania  przedsiębiorstwa 

(Key  Performance  Indicators)  na  podstawie  których  stawia  się  hipotezy,  po  czym  weryfikuje  się  je  poprzez  wykonywanie  szczegółowych  "przekrojów" 

danych. Do tego służą różnego rodzaju narzędzia analityczne (np. OLAP, data mining). 

Business  Intelligence  stanowi  narzędzie  menedżerów  i  specjalistów  zajmujących  się  analizami  i  strategią.  Dla  menedżerów  "liniowych",  którzy 

oczekują  informacji  o  aktualnym  stanie  procesów  przeznaczone  są  rozwiązania  Business  Activity  Monitoring  (BAM),  umożliwiające  przetwarzanie 

napływających na bieżąco danych. Techniki prezentacyjne dobierane są odpowiednio do potrzeb użytkownika. 

Najczęściej spotykane odmiany systemów zaliczanych do BI to: 

•

 

systemy informowania kierownictwa (Executive Information Systems (EIS)), 

•

 

systemy wspomagania decyzji (Decision Support Systems (DSS)), 

•

 

systemy informacyjne zarządzania (Management Information Systems (MIS)), 

•

 

systemy informacji geograficznej (Geographic Information Systems (GIS)) 

Do BI nie zalicza się systemów automatyki przemysłowej. 

Niebezpieczeństwa  stosowania  BI:  oczekiwanie  od  systemu  BI  prostych,  jednoznacznych  odpowiedzi,  a  nawet  wskazania  "jedynie  słusznego 

rozwiązania"  –  jest  to  praktycznie  niemożliwe  do  zrealizowania;  tendencyjna  prezentacja  danych,  niezamierzona  –  wynika  z  ignorancji  użytkowników 

w zakresie rygorów statystyki. 

 

Strona 11 

 

13.

 

Wymagania informacyjne kierowników/decydentów na poziomie zarządzania strategicznego, 

taktycznego, operacyjnego. 

CECHA 

POZIOM 

Operacyjny 

Taktyczny 

Strategiczny 

Typy danych 

Ściśle ustrukturyzowane 

Częściowo ustrukturyzowanie 

Całkowicie lub częściowo 

nieustrukturyzowane 

Dokładność danych 

Bardzo duża 

Częściowo szacunkowa 

Częściowo szacunkowa 

Typowi użytkownicy 

Kierownicy niskiego szczebla 

Kierownicy średniego szczebla 

Kierownicy najwyższego szczebla 

Orientacja decyzji 

Zadania 

Kontrola i alokacja zasobów 

Cele 

 

Wymagania informacyjne na poszczególnych poziomach: 

•

 

Na  poziomie  strategicznym  kierownicy  określają  ogólny  kierunek  działania  organizacji  (strategię,  politykę  i  misję);  potrzebują  informacji 

o wnętrzu organizacji, jej otoczeniu, konkurentach, własnych możliwościach sprzedażowych, nowych technologiach; 

•

 

Na  poziomie  taktycznym  kierownicy  skupiają  się  na  już  ustalonej  strategii  i  polityce;  potrzebują  przede  wszystkim  informacji  o  wnętrzu 

organizacji, które są bardziej szczegółowe; skupiają się na kontroli i alokacji zasobów; 

•

 

Na poziomie operacyjnym kierownicy potrzebują informacji powtarzalnych i bieżących dotyczących bieżącej działalności organizacji. 

 

14.

 

Założenia i cele strategii informatyzacji przedsiębiorstwa. 

Informatyczny system zarządzania obejmuje swym zakresem funkcje zarządzania polegające na gromadzeniu i 

przetwarzaniu informacji oraz wyznaczaniu realizowanych decyzji za pomocą komputerów. 

 

Najistotniejsze zasady (założenia) strategii informatyzacji: 

•

 

Żadna metoda formułowania strategii nie jest skuteczna – należy zatem stosować kombinację kilku metod; 

•

 

Wybór formułowania i rodzaju strategii zależy od sektora, w którym funkcjonuje organizacja; 

•

 

Pomyślne sformułowanie strategii wymaga doświadczenia i czasu; 

•

 

Plany  strategiczne  powinny  być  zarządzane  portfelowo  (pozwala  odpowiedzieć  na  pytanie  jak  należy  kształtować  obecny  i  przyszły  portfel 

działalności  przedsiębiorstwa  tak,  aby  zmniejszać  ryzyko  funkcjonowania  w  zmieniającym  się  otoczeniu  oraz  zwiększać  efekty  wdrażanych 

strategii); 

•

 

Oczekiwania względem sformułowania planów w systemie informacyjnym powinny być dyskutowane i kontrolowane. 

 

Cele strategii informatyzacji powinny zawierać: 

•

 

opis najważniejszych wartości organizacji, 

•

 

wymagania klientów, 

•

 

oczekiwane wyniki finansowe, kierując się przede wszystkim maksymalizacją zysku, 

•

 

zadania dla każdej grupy produktowej i dla każdego rynku, 

•

 

oczekiwania związane ze zbudowaniem lub wzmocnieniem każdej z przewag konkurencyjnych, 

•

 

szybszą reakcję na bodźce rynku, 

•

 

minimalizację kosztów, 

•

 

poprawę terminowości zadań, 

•

 

dokładną kalkulację kosztów, 

•

 

skrócenie cykli innowacyjnych. 

 

Strona 12 

 

15.

 

Cele, etapy i narzędzia zarządzania marketingowego. 

Zarządzanie marketingowe to sposób zarządzania polegający na dążeniu do osiągnięcia celów organizacji poprzez 

uzyskiwanie optymalnego poziomu relacji z partnerami wymiany (interesariuszami) za pomocą narządzi marketingowych. 

 

Do celów zarządzania marketingowego zalicza się: 

•

 

Zwiększenie sprzedaży, 

•

 

Zwiększenie tempa wzrostu sprzedaży, 

•

 

Większa zyskowność działalności, 

•

 

Powiększenie udziału w rynku, 

•

 

Wzrost poziomu zadowolenia klienta a tym samym wzmocnienie pozycji poprzez kreowanie lojalności. 

 

Etapy zarządzania marketingowego: 

•

 

Analiza  sytuacji  marketingowej  –  celem  pierwszej  fazy  jest  ustalenie  możliwości  przedsiębiorstwa  na  rozwój  lub  wprowadzenie  koniecznych 

zmian  w  organizacji;  następuje  na  podstawie  takich  zmiennych,  jak:  aktualna  pozycja  przedsiębiorstwa  na  rynku,  silne  i  słabe  strony 

przedsiębiorstwa, szanse i zagrożenia na rynku; 

•

 

Opracowanie strategii marketingowej – opracowanie nowego produktu, testowanie i wprowadzenie go na rynek; strategia wymaga modyfikacji 

na poszczególnych etapach cyklu życia produktu; wybór strategii zależy od tego czy firma jest liderem, czy dopiero będzie, jest naśladowcą czy 

niszowcem; strategia musi uwzględniać zmniejszające się możliwości oraz wyzwania globalne; 

•

 

Opracowanie  programów  marketingowych  –  należy  ustalić  jakiego  rzędu  wydatki  marketingowe  pozwolą  osiągnąć  cele;  firma  musi  podzielić 

odpowiednio  budżet  marketingowy  pomiędzy  narzędzia  w  marketingu  mix;  specjaliści  muszą  ustalić  rozdzielenie  budżetu  pomiędzy  różne 

produkty, kanały, promocje i sprzedaż; 

•

 

Organizowanie,  wdrażanie  i  kontrolowanie  działań  marketingowych  –  firma  musi  tak  zorganizować  marketing,  żeby  podołał  wprowadzeniu 

planu  marketingowego  w  życie;  w  małej  firmie  wszystkie  działania  marketingowe  może  wykonać  jedna  osoba,  natomiast  w  dużych  potrzeba 

więcej specjalistów marketingowych; w czasie wdrażania planów marketingowych zdarza się wiele rozczarowań, firma potrzebuje więc informacji 

zwrotnych i kontroli (można wyróżnić trzy rodzaje kontroli: kontrola planu roboczego, kontrola zyskowności, kontrola strategiczna). 

 

Narzędzia zarządzania marketingowego: 

•

 

Analiza SWOT – lista silnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń; prowadzi do bilansu strategicznego; odpowiada na pytanie w jakiej sytuacji jest 

przedsiębiorstwo; 

•

 

Macierz  BCG  –  za  jej  pomocą  można  przedstawić  w  sposób  graficzny  w  przestrzeni  dwuwymiarowej  rezultaty  wzajemnego  oddziaływania  na 

siebie  czynników  kontrolowanych  przez  firmę  i  niekontrolowanych;  czynniki  kontrolowane  znajdują  się  na  osi  odciętych  i  stanowią  relatywny 

udział w rynku, czyli stosunek udziału w rynku badanej jednostki do udziału w rynku najważniejszego konkurenta; czynniki niekontrolowane zaś 

mieszczą się na osi rzędnych i określają tempo wzrostu rynku danej jednostki organizacyjnej; 

•

 

Metoda  McKinseya  –  polega  na  określeniu  zmiennych  określających  czynniki  sukcesu  rynkowego  przedsiębiorstwa  w  postaci  atrakcyjności 

przemysłu (rynku) i pozycji konkurencyjnej wewnątrz danego przemysłu; 

•

 

Macierz Ansoffa – jest wykorzystywana przez przedsiębiorstwa do wyboru najlepszego rynku dla jego produktów; autor zakłada cztery możliwe 

strategie rozwoju przedsiębiorstwa dla dwóch zmiennych decyzyjnych – produktu i rynku (zarówno dla produktu, jak i dla rynku rozważa się po 

dwie sytuacje: stan obecny i stan nowy): 

o

 

Produkt: stan obecny, Rynek: stan obecny   PENETRACJA RYNKU; 

o

 

Produkt: stan obecny, Rynek: stan nowy   ROZWÓJ RYNKU; 

o

 

Produkt: stan nowy, Rynek: stan obecny   ROZWÓJ PRODUKTU; 

o

 

Produkt: stan nowy, Rynek: stan nowy   DYWERSYFIKACJA („nowy produkt na nowym rynku”); 

•

 

Marketing mix – kompozycja marketingowa wyznaczająca elementy, które muszą być i działać ze sobą współzależnie na rynek i wszystkie zjawiska 

na nim występujące; najbardziej popularna jest koncepcja 4xP: 

o

 

Product (produkt), 

o

 

Price (cena), 

o

 

Place (dystrybucja), 

o

 

Promotion (promocja). 

 

Strona 13 

 

16.

 

Marketing-mix  jako  koncepcja  oddziaływania  na  rynek  za  pośrednictwem  produktu, 

dystrybucji, cen i promocji. 

Marketing mix to kompozycja marketingowa wyznaczająca elementy, które muszą być i działać ze sobą współzależnie na 

rynek i wszystkie zjawiska na nim występujące; najbardziej popularna jest koncepcja 4xP. 

 

I.

 

Produkt 

Składają się na niego takie zagadnienia jak: znak handlowy, opakowanie, usługi, gwarancje, jakość, stopień spełnienia 

wymagań klienta. 

Wyróżnia się produkty: powszechne (klient nabywa je przy możliwie najmniejszym wysiłku, a więc są to produkty 

podstawowe, a także nagłej potrzeby i impulsowe), wybieralne (trwałego użytku i o znacznej wartości), luksusowe oraz 

niepostrzegane (klient nie zdaje sobie sprawy o ich istnieniu) 

 

II.

 

Cena 

Z punktu widzenia nabywców cena jest wydatkiem, który musi być przez nich poniesiony. 

Z punktu widzenia przedsiębiorców cena jest wynagrodzeniem za poniesione nakłady. 

Charakteryzuje się ją za pomocą: polityki cenowej (np. czy cena i koszy są konkurencyjne), wskaźnika elastyczności 

cenowej popytu (mówi o zmianie popytu na dane dobro ze względu na zmianę ceny), progów rentowności (jaką ustalić cenę, 

aby firma osiągnęła zysk ze sprzedaży produktów, czyli przekroczyła próg rentowności) oraz opustów i rabatów. 

 

III.

 

Dystrybucja 

Zajmuje się sposobem rozmieszczenia gotowych produktów na rynku i zaoferowania ich do sprzedaży. 

Omawia ona kanały dystrybucji, czyli układy wzajemnie zależnych organizacji zaangażowanych w proces udostępnienia 

produktu bądź usługi konsumentom lub odbiorcom przemysłowy. 

Wyróżnia się kanały: bezpośrednie (wytwórca przekazuje produkt bezpośrednio do nabywcy) oraz pośrednie (między 

wytwórcą a nabywcą znajduje się pośrednik hurtowy lub detaliczny). 

 

IV.

 

Promocja 

Oddziaływanie na odbiorców produktów danej firmy, polegające na przekazaniu im informacji, które mają w 

odpowiednim stopniu zwiększyć wiedzę na temat produktów lub usług oraz samej firmy. 

Zalicza się do niej: reklamę (PŁATA I BEZOSOBOWA forma promocji, adresowana do masowego odbiorcy), promocja 

sprzedaży (obejmuje te działania i środki, które zwiększają skłonności konsumentów do zakupu np. produktu, poprzez 

zwiększeni jego atrakcyjności), public relations (propaganda marketingowa; ogół działań związanych z utrzymaniem jak 

najlepszych stosunków przedsiębiorstwa z otoczeniem), sprzedaż osobistą (komunikowanie się przedsiębiorstwa z rynkiem 

oraz wspieranie sprzedaży związanych z bezpośrednimi kontaktami sprzedawcy z nabywcą) oraz sponsorowanie 

(organizowanie środków finansowych, rzeczowych, usług na wspieranie różnorodnej działalności dla osiągnięcia określonych 

celów marketingowych). 

 

Zgodnie z teorią 4P marketing-mix służy do produkcji właściwego i posiadającego odpowiednie cechy produktu, 

dostępnego we właściwym czasie i miejscu, przy właściwej promocji i posiadaniu właściwej ceny. 

 

Strona 14 

 

17.

 

Pojęcie  marketingu  –  jego  miejsce  w  funkcjonowaniu  przedsiębiorstwa.  Podstawowe  zasady 

marketingu. 

Marketing to proces społeczny i zarządczy, dzięki któremu konkretne osoby i grupy otrzymują to, czego potrzebują i 

pragną osiągnąć poprzez tworzenie, oferowanie i wymianę posiadanych produktów i usług. 

Marketing oznacza wiedzę o tym, jak działać na rynku, aby najkorzystniej kształtować stosunki między producentem a 

konsumentem . 

 

Miejsce marketingu w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa: 

•

 

Marketing obejmuje swoim działaniem wszystkie poziomy działalności przedsiębiorstwa; 

•

 

Marketing pełni ważne funkcje w przedsiębiorstwie: 

o

 

F. przygotowawcze – gromadzenie informacji rynkowej, badanie rynku, planowanie produktu, kalkulacje i stanowienie cen, 

o

 

F. wykonawcze – reklama, akwizycja sprzedaży, bezpośrednia obsługa klientów, obsługa serwisowa, 

o

 

F. wspomagające – finansowanie (kredytowanie dystrybutorów, sprzedaż ratalna, leasing), uczestnictwo w ryzyku; 

•

 

Marketing ma na celu rozpoznanie zmian zachodzących na rynku, przewidywanie działań konkurencji oraz poznanie potrzeb konsumentów. 

 

I.

 

Zasada celowego wyboru i kształtowania rynku 

Zadaniem marketingu jest m.in. zastosowanie najwłaściwszej w konkretnej sytuacji strategii wejścia na istniejący już 

rynek (pozyskania klientów) lub wykreowanie zupełnie nowego rynku (nowych potrzeb), a następnie takie oddziaływanie na 

rynek, aby stał się on względnie trwałym i wydajnym źródłem dochodów przedsiębiorstwa. 

 

II.

 

Zasada badania rynku 

Podstawowym warunkiem opracowania skutecznej strategii wejścia na rynek i elastycznego reagowania na zachodzące 

na nim zmiany jest dysponowanie możliwie szczegółowymi informacjami na temat potrzeb, pragnień i motywów kierujących 

zachowaniami potencjalnych nabywców. 

 

III.

 

Zasada zintegrowanego oddziaływania na rynek (marketing - mix) 

Skuteczność marketingu uwarunkowana jest także oddziaływaniem na konkretny rynek odpowiednio ukształtowaną 

kompozycją instrumentów ("marketing - mix"), które właściwie skoordynowane powinny wywołać zjawisko synergii 

(korzystniejszego łącznego efektu od sumy efektów niezależnego działania poszczególnych instrumentów). 

Typowa struktura marketing - mixu została sformułowana przez McCarthey`ego jako koncepcja tzw. "4P": 

produkt, cena, dystrybucja, promocja. 

 

IV.

 

Zasada planowania działań rynkowych 

Zasada ta oznacza konieczność zebrania i analizy odpowiednich informacji oraz  przemyślenia, zaprojektowania 

zamierzonych działań i oceny ich przewidywanych skutków. 

 

V.

 

Zasada kontroli skuteczności działań marketingowych 

Kontrola  w marketingu powinna stwierdzać stopień realizacji planów oraz ujawniać przyczyny ewentualnych 

niepowodzeń i źródła nieprzewidzianych sukcesów. 

Wyniki kontroli marketingowej stanowią ważną podstawę dla planowania przyszłych działań rynkowych państwa, 

zapewniają ciągłość planowania i możliwość stałego doskonalenia działań marketingowych. 

 

Strona 15 

 

18.

 

Ewidencja  i  wycena  składników  majątkowych.  Środków  pieniężnych,  papierów 

wartościowych, rozrachunków, majątku trwałego, zapasów. 

Ewidencja księgowa to rejestracja (zapis) zjawisk księgowych jakie wystąpiły w przedsiębiorstwie. 

 

Wycena oznacza pomiar, w którym wykorzystuje się cenę, jako pieniężny miernik wartości. 

 

I.

 

Środki pieniężne 

Ewidencja środków pieniężnych 

Środki pieniężne obejmują krajowe i zagraniczne środki płatnicze przechowywane w kasie lub na rachunkach bankowych. 

Według obowiązującego układu bilansu dla jednostek gospodarczych środki pieniężne są ujmowane w pozycjach: 

•   środki pieniężne w kasie, 

•  środki pieniężne na rachunkach bankowych, 

•  inne środki pieniężne (czeki obce, weksle obce, środki pieniężne w drodze). 

Wycena środków pieniężnych 

W ciągu roku oraz na dzień bilansowy środki pieniężne wyrażana w walucie polskiej wykazuje się w wartości nominalnej.  

Środki pieniężne wyrażone w walucie obcej nie rzadziej niż na dzień bilansowy wycenia się według średniego kursu 

ustalonego dla danej waluty obcej przez NBP. Powstałe różnice kursowe w związku z wyceną na dzień bilansowy środków 

pieniężnych zalicza się do przychodów lub kosztów operacji finansowych. 

 

II.

 

Papiery wartościowe 

Ewidencja papierów wartościowych 

Instrumenty finansowe są ewidencjonowane zarówno na kontach bilansowych jak i na kontach pozabilansowych. 

Ewidencja bilansowa instrumentów finansowych w księgach nabywcy instrumentu obejmuje następujące konta: 

•  udziały i akcje, 

•  inne papiery wartościowe, 

•  udzielone pożyczki, 

•  inne aktywa finansowe, 

•  odpisy aktualizujące aktywa finansowe. 

Wystawca lub emitent instrumentu finansowego wykazuje go w księgach rachunkowych na kontach zobowiązań lub 

kapitału własnego: 

•  kapitał (fundusz) podstawowy, 

•  kredyty i pożyczki, 

•  zobowiązania z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych, 

•  inne zobowiązania finansowe. 

Wycena papierów wartościowych 

W wyniku wyceny instrumentów mogą pojawić się różnice między wartością początkową instrumentu a jego wartością 

na dzień bilansowy. Skutki przeszacowania wartości instrumentów finansowych odnosi się na: 

•  Koszty finansowe – w przypadku spadku wartości instrumentu,  

•  Przychody finansowe – w przypadku wzrostu wartości instrumentu. 

 

Strona 16 

 

III.

 

Rozrachunki 

Ewidencja rozrachunków 

Wyróżnia się następujące grupy rozrachunków: 

•  Rozrachunki z odbiorcami ( towarów, wyrobów i usług) 

•  Rozrachunki z dostawcami (towarów, materiałów, usług i środków trwałych) 

•  Rozrachunki publicznoprawne ( z urzędem skarbowym, ZUS) 

•  Rozrachunki z pracownikami, z tytułu wynagrodzeń, zaliczek itp. 

•  Pozostałe rozrachunki, np. z tytułu rozliczenia niedoborów, szkód i nadwyżek 

•  Należności dochodzone w drodze sądowej 

•  Odpisy aktualizujące należności 

Wycena rozrachunków 

Na dzień powstania należności i zobowiązania ujmowane są w ewidencji księgowej w wartości nominalnej brutto (czyli 

łącznie z podatkiem VAT). 

Na dzień bilansowy rozrachunki należy wykazać w kwocie wymaganej zapłaty (czyli łącznie z odsetkami z tytułu zwłoki w 

zapłacie należności lub zobowiązań), a także należy dokonać aktualizacji wartości należności, biorąc pod uwagę 

prawdopodobieństwo ich zapłaty (np. od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości). 

 

IV.

 

Majątek trwały 

Ewidencja majątku trwałego 

Środki trwałe to aktywa rzeczowe znajdujące się w jednostce powyżej jednego roku, kompletne i zdatne do użytkowania. 

Zalicza się do nich: 

•  nieruchomości (grunty, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, wieczyste dzierżawy, budynki, budowle) 

•  środki transportowe 

•  maszyny i urządzenia 

•  meble, komputery 

•  inwentarz żywy 

Wycena majątku trwałego 

Środki trwałe podlegają amortyzacji. Wycenia się je według: 

•  ceny zakupu – cena, którą nabywca musi zapłacić za dostarczone mu materiały lub towary bez naliczonego podatku 

VAT; jeżeli materiały lub towary zostały sprowadzone z zagranicy cena zakupu powiększona zostaje dodatkowo o cło, podatek 

importowy od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy i podatek akcyzowy; koszty zakupu, jakie ponosi 

odbiorca nie są wliczane do ceny zakupu; 

•  cena nabycia – cena zakupu obejmująca kwotę należną sprzedającemu, bez podlegających odliczeniu podatku VAT 

oraz akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz powiększona o 

kwoty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnik aktywów do stanu zdatnego używania lub 

wprowadzenia do obrotu, łącznie z kosztami transportu, składowania, itp. 

•  kosztu wytworzenia (suma kosztów danego składnika: koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym 

produktem, uzasadniona część kosztów bezpośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu) 

•  ceny rynkowej. 

 

 

Strona 17 

 

V.

 

Zapasy 

Ewidencja zapasów 

Zapasy są to zakupione lub wytworzone przez przedsiębiorstwo, przeznaczone do sprzedaży lub wykorzystania w 

produkcji: 

•  wyroby gotowe 

•  towary 

•  materiały 

•  produkcja w toku 

•  grunty i nieruchomości przeznaczone do sprzedaży 

Wycena zapasów 

Wycena w ciągu roku odbywa w wartościach rzeczywistych (cena nabycia lub koszt wytworzenia) lub w cenach 

ewidencyjnych (planowany koszt wytworzenia). 

Wycena na dzień bilansowy jest według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od cen ich sprzedaży netto 

na dzień bilansowy. 

 

Jeżeli ewidencja zapasów materiałowych odbywa się po zmiennych cenach ewidencyjnych stosowane są następujące 

metody wyceny zapasów i rozchodów materiałowych: 

1) według cen przeciętnych, to jest ustalonych w wysokości średniej ważonej cen (kosztów) danego składnika aktywów,  

2) przyjmując, że rozchód składnika aktywów wycenia się kolejno po cenach (kosztach) tych składników aktywów, które 

jednostka najwcześniej nabyła (wytworzyła) - FIFO,  

3) przyjmując, że rozchód składników aktywów wycenia się kolejno po cenach (kosztach) tych składników aktywów, które 

jednostka najpóźniej nabyła (wytworzyła) - LIFO,  

4) w drodze szczegółowej identyfikacji rzeczywistych cen (kosztów) tych składników aktywów, które dotyczą ściśle 

określonych przedsięwzięć, niezależnie od daty ich zakupu lub wytworzenia. 

 

19.

 

Majątek i kapitały przedsiębiorstwa – bilans; Przychody i koszty – wynik finansowy; Rachunek 

przepływów pieniężnych. 

Bilans stanowi zestawienie składników majątku przedsiębiorstwa (tj. aktywa) oraz źródeł jego finansowania (tj. pasywa) 

sporządzone na dany moment. Charakteryzuje się zrównoważeniem stron, tzn. cały majątek przedsiębiorstwa musi mieć 

wskazane źródło finansowania. 

 

Majątek przedsiębiorstwa dzieli się na majątek trwały i majątek obrotowy. 

Majątek trwały obejmuje składniki rzeczowe i niemające rzeczowego charakteru prawa, jakimi przedsiębiorstwo 

dysponuje, tj. wartości niematerialne i prawne oraz tzw. finansowe składniki majątku trwałego. 

Majątek obrotowy obejmuje zapasy, środki pieniężne, należności krótkoterminowe, wyroby gotowe. 

 

Kapitał przedsiębiorstwa dzieli się według źródeł finansowania na kapitał własny i kapitał obcy. 

Kapitały własne są wprowadzone do przedsiębiorstwa przez właścicieli i to oni nimi dysponują. 

Kapitały obce to wszelkiego rodzaju wierzytelności (zobowiązania). 

 

Strona 18 

 

Rachunek zysków i strat (wyników) ma na celu przeciwstawienie przychodów (i zysków nadzwyczajnych) z różnych 

rodzajów działalności do współmiernych do nich kosztów (i strat nadzwyczajnych), uzyskując w efekcie wynik finansowy 

(różnica przychodów i kosztów; dodatni   zysk, ujemny   strata). 

Przedstawia wynik działalności przedsiębiorstwa w ciągu konkretnego okresu. 

Rachunek zysków i strat może przyjąć jeden z wariantów: kalkulacyjny i porównawczy. 

 

Zasady sporządzania rachunku zysków i strat: 

•

 

Współmierności kosztów i przychodów – w danym okresie na wynik finansowy wpływają zrealizowane w tym okresie przychody i nieodzowne dla 

ich uzyskania koszty. 

•

 

Memoriału – w sprawozdaniu finansowym ujmuje się wszystkie operacje gospodarcze dotyczące danego roku, niezależnie czy zostały opłacone 

czy nie. 

 

Rachunek przepływów pieniężnych to zestawienie wpływów i wypływów przedsiębiorstwa. Określa wypłacalność i 

płynność firmy. 

Celem sporządzenia tego elementu sprawozdania finansowego jest uzyskanie podstawy oceny możliwości jednostki 

gospodarczej do generowania środków pieniężnych oraz potrzeb w zakresie ich wykorzystania. 

Kategorie przepływów: z działalności operacyjnej, z działalności inwestycyjnej, z działalności finansowej. 

 

20.

 

Operacje gospodarcze bilansowe i wynikowe. 

Operacje gospodarcze są zdarzeniami, które mają bezpośredni wpływ na działalność gospodarczą jednostki, na zmianę 

wartości poszczególnych składników aktywów i pasywów. 

Wyraża się je w jednostkach pieniężnych, dokumentuje a następnie zapisuje na księgach rachunkowych. 

 

Operacje bilansowe bezpośrednio oddziałują tylko na składniki bilansu (powodują zmiany wyłącznie w wartości aktywów 

bądź pasywów lub jednocześnie aktywów i pasywów). 

 

Podział operacji bilansowych: 

•

 

operacja aktywna – wpływa na zmianę struktury aktywów, powoduje zwiększenie jednego składnika aktywów i zmniejszenie drugiego (o tę samą 

kwotę), ale nie ma wpływu na zmianę sumy wszystkich aktywów, czyli ogólnej sumy bilansowej (np. gotówkowy zakup materiałów), 

•

 

operacja  pasywna  –  zmiana  struktury  pasywów,  przy  czym  suma  bilansowa  pozostaje  na  niezmienionym  poziomie  (np.  podział  zysku  na 

dywidendy dla akcjonariuszy – zmniejszy się zysk, wzrosną zobowiązania z tytułu dywidendy), 

•

 

operacja aktywno-pasywna – zmienia aktywa (majątek) jak również pasywa (kapitały) jednostki gospodarczej oraz może zmniejszyć lub zwiększyć 

sumę bilansową (np. zakup bezgotówkowy towarów – rosną aktywa w postaci towarów oraz pasywa w postaci zobowiązań wobec dostawców). 

 

 

Operacje wynikowe oddziałują bezpośrednio na wynik finansowy jednostki gospodarczej. Dotyczą takich procesów 

gospodarczych jak: świadczenie usług, produkcja wyrobów i ich sprzedaż, zakup i sprzedaż towarów w jednostce handlowej. 

 

Podział operacji wynikowych: 

•

 

operacje  kosztowe:  powodujące  zmniejszenie  aktywów  oraz  kapitału  własnego,  powodujące  zwiększenie  zobowiązań  oraz  pomniejszenie 

kapitału własnego; 

•

 

operacje  przychodowe:  powodujące  zwiększenie  aktywów  oraz  kapitału  własnego,  powodujące  zmniejszenie  zobowiązań  oraz  zwiększenie 

kapitału własnego; 

•

 

operacje zysków i strat nadzwyczajnych; 

•

 

podatek dochodowy oraz inne obciążenia wyniku finansowego. 

 

Strona 19 

 

21.

 

Zasady funkcjonowania kont księgowych. Plan kont. 

Konto księgowe to podstawowe urządzenie księgowe służące bieżącemu i systematycznemu rejestrowaniu operacji 

gospodarczych powodujących zmiany w stanie majątkowym podmiotu gospodarczego (w stanie aktywów i pasywów oraz 

przychodów i kosztów). 

 

Konta księgowe dzielimy na: 

•

 

Bilansowe – służące do ewidencji zmian w stanie składników aktywów i pasywów ujętych w bilansie 

•

 

Niebilansowe – są wykorzystywane do odzwierciedlenia realizowanych w przedsiębiorstwie procesów gospodarczych, których wynik nie wpływa 

na bilans 

•

 

Pozabilansowe  –  za  ich  pomocą  księguje  się  zdarzenia,  które  nie  są  operacjami  gospodarczymi;  zdarzenia  nie  mają wpływu  na  stan  aktywów  i 

pasywów (np. środki trwałe w likwidacji) 

•

 

Korygujące 

 

Podstawową zasadą działania konta księgowego jest zasada podwójnego zapisu. Polega ona na zapisywaniu operacji 

księgowych na co najmniej dwóch kontach księgowych po dwóch przeciwstawnych stronach w tych samych kwotach. 

 

Z funkcjonowaniem konta księgowego związane są określone czynności, na które składają się: 

•

 

Założenie konta – polega na wpisaniu jego nazwy oraz symbolu cyfrowego 

•

 

Otwarcie  konta  –  następuje  przez  wpisanie  stanu  początkowego  z  bilansu  otwarcia  lub  wpisanie  kwoty  pierwszej  operacji  gospodarczej 

księgowanej na danym koncie jeśli konto to nie występowało w bilansie otwarcia 

•

 

Zapis  operacji  gospodarczych  –  księgowanie  operacji  po  stronie  Wn  określa  obciążenie  konta  lub  debetowanie  konta,  księgowanie  operacji 

gospodarczej po stronie Ma określa się jako uznaniem konta lub kredytowaniem konta 

•

 

Zamknięcie konta – ustalenie obrotów obu stron konta, obliczenie salda końcowego, wpisanie salda końcowego po stronie wykazującej mniejsze 

obroty; salda końcowe kont ustalane na koniec roku obrotowego są przenoszone do bilansu zamknięcia 

 

W celu uporządkowania ewidencji operacji gospodarczych na kontach księgowych stosuje się ZAKŁADOWY PLAN KONT, 

który zawiera spis wewnętrznych numerów kont przedsiębiorstwa i ustala zasady księgowania na tych kontach wszelkich 

operacji finansowych, które mogą wydarzyć się w wyniku jego działalności. 

Przykładowo w planie kont majątek trwały mieści się w zespole 0, w zespole 1 znajdują się środki pieniężne. 

 

Konta aktywne - służą do ewidencji stanu i zmian składników zaliczanych do aktywów bilansu np.: środki trwałe, kasa, towary, materiały 

•

 

po stronie debetowej (Winien) konta wpisuje się stan początkowy danego składnika aktywów oraz wszystkie zwiększenia tego stanu, 

•

 

po stronie kredytowej (Ma) konta zapisuje się wszystkie zmniejszenia stanu danego składnika aktywów. 

 

Konta pasywne - przeznaczone do rejestracji stanu i zmian składników objętych pasywami bilansu np.: kapitał własny, kredyty bankowe, różnego rodzaju 

zobowiązania 

•

 

po stronie kredytowej (Ma) konta zapisuje się stan początkowy danego składnika pasywów oraz wszystkie zwiększenia tego stanu, 

•

 

po stronie debetowej (Winien) konta rejestruje się wszystkie zmniejszenia stanu danego składnika pasywów 

 

Konta aktywno-pasywne – służą do ewidencji stanu i zmian zarówno składników aktywów, jak i pasywów. (ROZRACHUNKI Z ODBIORCAMI I DOSTAWCAMI). 

Cechą charakterystyczną jest to, że mają dwa salda. 

 

Konta  wynikowe  –  czyli  konto  Koszty  i  Przychody.  Służą  do  ujęcia  operacji  gospodarczych  odzwierciedlających  proces  powstawania  wyniku  finansowego. 

Należy  tu  zauważyć  zjawisko  specyficzne  dla  kont  wynikowych  (kont  przychodów  i  kosztów)  -  konta  te  nie  wykazują  bilansu  końcowego,  gdyż  jest  on 

przenoszony na konto wynikowe wynik finansowy. Na koniec każdego okresu, po wyznaczeniu wyniku finansowego konta przychodów i kosztów mają więc 

salda zerowe i z nowym okresem przychody i koszty naliczane są od początku. 

 

Strona 20 

 

22.

 

Konflikty  interpersonalne  –  wewnątrz-  i  międzygrupowe.  Spójność  grupy.  Procesy  integracji 

społecznej w organizacji. 

Konflikt to sytuacja, w której zachodzi sprzeczność interesów, poglądów, postaw jednostek lub grup społecznych 

współistniejących i współdziałających w określonym miejscu i czasie. 

 

Rodzaje konfliktów: 

•

 

Konflikty  wewnętrzne  –  dochodzi  do  nich  np.  gdy  istnieje  konieczność  rezygnacji  z  osobistego  systemu  wartości  lub  w  sytuacji  dysonansu 

poznawczego (gdy wybiera się zachowania niezgodne z własnymi przekonaniami); 

•

 

Konflikty interpersonalne – źródłami tych konfliktów są najczęściej różnice poglądów, sprzeczność interesów, walka o awans, nagrody, przywileje 

oraz dostępność dóbr organizacyjnych; 

•

 

Konflikty międzygrupowe – występują między działami lub pionami organizacji; ich źródłami są przede wszystkim nieodpowiedni podział zadań 

lub przywilejów, techniczna i ekonomiczna złożoność struktur organizacyjnych 

 

Grupa to układ 3 lub więcej jednostek; osoby te wchodzą ze sobą w interakcje, łączy je wspólny cel, do którego realizacji 

dążą; zachowania członków grupy są znormalizowane, każda grupa posiada dającą się opisać strukturę. 

Spójność grupy to poziom rozwoju więzi między członkami grupy. Spójność jest najczęściej wymienianą cechą 

określającą i scalającą wszystkie procesy grupowe. 

 

Integracja społeczna to scalanie, harmonijność, zgodność, wewnętrzna spójność, zwartość, więź ról, zachowań, postaw, 

interesów, itp. 

 

Rodzaje integracji: 

•

 

Integracja organizacyjna – stanowi ona relację zachodzącą między pracownikami jako jednostkami, a zakładem jako całością; 

•

 

Integracja  społeczna  –  stanowi  pogłębienie  i  wzbogacenie  osobistych  więzi  społecznych  tworzących  się  pomiędzy  członkami  załogi  danego 

zakładu w drodze rozwoju ich osobistych więzi 

 

23.

 

Kultura organizacyjna i etyka zachowań organizacyjnych. 

Kultura organizacyjna jest zbiorem podstawowych wartości i norm postępowania, podbudowanym założeniami, a 

przejawiającym się poprzez artefakty. Można zatem powiedzieć, że kultura organizacyjna odzwierciedla dominujące w danej 

grupie poglądy i wyznawane wartości, dla których dostarcza zasad. Kultura ta wzmacnia trwałość systemów społecznych, a 

także określa poczucie tożsamości w grupie. 

Do form kultury organizacyjnej zalicza się: artefakty (najbardziej zewnętrzna forma kultury organizacyjnej; artefakty 

związane są z szeroko rozumianą komunikacją w organizacji), normy i wartości (łączą artefakty z założeniami; są to cele i 

preferencje członków organizacji), założenia (odnoszą się do samej natury człowieka i relacji międzyludzkich) 

 

Etyka organizacji jest częścią etyki biznesu. Koncentruje się na zagadnieniach etyki dowolnej organizacji. Jest to 

praktyczne podejście: w społeczeństwie nie mamy wpływu na zachowania innych. Jednakże w konkretnej organizacji możemy 

co najmniej współkształtować klimat etyczny poprzez tworzenie i wdrażanie kodeksów etycznych, komunikację w sprawach 

etycznych czy też szkolenia na temat etyki. 

Domeną etyki jest czyn ludzki, świadome i wolne działanie osoby ludzkiej, które potwierdza lub zaprzecza osobowe 

godności. Oznacza to, że w organizacji przedmiotem oceny nie są jej działania, lecz osób nią zarządzających 

 

Strona 21 

 

24.

 

Źródła  i  przejawy  władzy  w  organizacji.  Autorytet,  wpływy,  koalicje.  Przywództwo.  Style 

kierowania. 

Władza oznacza zdolność wywierania przez jednostkę A wpływu na zachowania jednostki B w taki sposób, żeby B zrobiła 

coś, czego w innym wypadku by nie zrobiła 

 

Źródła władzy: 

•

 

władza fizyczna – wpływ takiej władzy oparty jest na przymusie, 

•

 

władza nad zasobami – wpływ takiej władzy oparty jest na wymianie i negocjowaniu, 

•

 

władza związana ze stanowiskiem – wpływ takiej władzy opary jest na regułach i procedurach, 

•

 

władza eksperta – wpływ takiej władzy oparty jest na perswazji, 

•

 

władza osobista – wpływ takiej władzy oparty jest na inspiracji 

 

Autorytet to wysokie poważanie danego osobnika w określonym kręgu osób. Autorytet jest jednym ze źródeł  władzy i 

umożliwia kierowanie innymi. Istota autorytetu polega na tym, iż kierowani pozytywnie oceniają walory charakteru i umysłu 

osoby kierującej, wskutek czego z góry są nastawieni na posłuszeństwo. 

 

Wpływ to określony sposób oddziaływania na innych bądź otoczenie. 

 

Do sposobów wywierania wpływów zalicza się: 

•

 

regułę wzajemności, 

•

 

regułę konsekwencji, 

•

 

społeczny dowód słuszności, 

•

 

regułę lubienia, 

•

 

regułę autorytetu 

•

 

regułę niedostępności. 

 

Koalicje to nieformalny sojusz jednostek lub grup utworzony do osiągania wspólnego celu; to wysiłki zmierzające do 

stworzenia koalicji dwóch lub więcej osób pozbawionych władzy, które sprzymierzając się, zyskują przewagę kosztem osób 

znajdujących się poza koalicją. 

 

Przywództwo to relacja pomiędzy przywódcą, a jego zwolennikami. Relacja taka opiera się na dobrowolności uznania 

jednostki za przywódcę. 

Przywódca to osoba, która dzięki specyficznym cechom osobowości lub dzięki zajmowanemu stanowisku narzuca innym 

swoje przekonania 

 

Styl kierowania to względnie trwały i powtarzalny sposób oddziaływania przełożonego na podwładnych dla pobudzenia i 

koordynacji ich działalności zespołowej zmierzającej do realizacji celów stojących przed organizacją. 

W najbardziej popularnej typologii wyróżnia się dwa style kierowania: 

•  autokratyczny (dyrektywny) – charakteryzuje się centralizacją władzy, przewagą decyzji jednoosobowych i poleceń 

służbowych; 

•  demokratyczny (integratywny) – charakteryzuje się decentralizacją władzy, partycypacją w zarządzaniu, brakiem 

dystansu w układzie przełożony – podwładny. 

 

Strona 22 

 

25.

 

Metody i narzędzia doskonalenia jakości. Koszty jakości. 

Jakość to stopień, w jakim zbiór inherentnych (istniejących samych w sobie) właściwości spełnia wymagania. 

 

I.

 

Metody projektowa (np. FMEA) 

Analiza FMEA – inaczej analiza przyczyn i skutków niezgodności, analiza przyczyn i skutków błędów, analiza przyczyn i 

skutków wad. Służy ona do systematycznego i kompleksowego wychwytywania i unikania potencjalnych błędów w 

konstrukcji wyrobów, planowaniu, produkowaniu wyrobów oraz w procesach pomocniczych. 

 

Z FMEA związane są następujące pojęcia: 

•

 

FMEA konstrukcji (wyrobu) oraz FMEA procesu. 

•

 

LPR – liczba priorytetowa ryzyka, która stanowi iloczyn trzech czynników: R (ryzyko wystąpienia błędów), Z (znaczenie błędu dla klienta) oraz W 

(możliwość wykrycia błędów); przyjmuje wartość od 1 do 1000. 

•

 

Działania zapobiegawcze – działania usuwające przyczyny potencjalnych błędów 

•

 

Działania korygujące – działania usuwające przyczyny błędów istniejących) 

•

 

Działania korekcyjne – działania usuwające istniejące niezgodności 

 

II.

 

Metody kontroli (np. SPC) 

Analiza SPC – Statystyczne Sterowanie Procesem (SSP); metoda służy do badania procesu pod względem jego 

efektywności i prawidłowości przebiegu oraz jego położenia względem przyjętych granic; podczas tej analizy pojawiają się 

różne zakłócenia – można wyróżnić zakłócenia naturalne (losowe) takie jak np. drżenie rąk operatora, drgania podłoża, etc) 

oraz zakłócenia specjalne takie jak np. brak dopływu prądu czy też stępienie narzędzia. 

Stosowanymi narzędziami w tej metodzie są histogramy i karty kontrolne 

 

Klasyczne techniki doskonalenia jakości 

Nowoczesne techniki doskonalenia jakości 

Arkusz kontrolny – zbieranie i wstępne porządkowanie wyników pomiarów; 

arkusz sprawdzający, arkusz pytań kontrolnych (np. lista zakupów) 

Diagram strzałkowy – planowanie działań i ustalenie kolejności działań; 

diagram strzałkowy oparty jest na metodach sieciowych, tj. CPM 

Stratyfikacja – zbieranie danych przy jednoczesnym podzieleniu ich z uwagi 

na źródło pochodzenia (np. różne stanowiska pracy, różni pracownicy) 

Diagram zależności – ustalenie zależności pomiędzy głównym problemem 

czy pomysłem a powiązanymi z nimi czynnikami 

Analiza Pareto-Lorenza – identyfikacja i hierarchizacja problemów do 

rozwiązania; zasada 20:80 (20% przyczyn powoduje 80% skutków) oraz 

zasada ABC (A: 20% 80%, B: 30% 15%, C: 505 5%) 

Diagram pokrewieństwa – organizowanie informacji (z reguły werbalnych) 

o charakterze jakościowym (idei, pomysłów, koncepcji) w grupy i podgrupy 

na zasadzie powiązania (pokrewieństwa) 

Diagram Ishikawy – ustalenie przyczyn pojawiających się problemów 

jakościowych; zasada 5M (człowiek, maszyna, metoda, materiał, 

zarządzanie) + pomiar + środowisko 

Analiza macierzy danych – przedstawienie złożonej rzeczywistości opisanej 

wartościami liczbowymi w prostszej, dwuwymiarowej przestrzeni liczbowej 

Wykres rozrzutu – analiza korelacji pomiędzy dwoma seriami danych 

Diagram macierzowy – określenie zależności pomiędzy zjawiskami 

Histogram – graficzne przedstawienie zebranych wyników; modalna – 

najwyższy słupek, mediana – środkowy słupek 

Diagram drzewa („jak-jak”) – usystematyzowanie zaplanowanych 

czynności, które muszą być wykonane krok po kroku, aby osiągnąć cel 

Karta kontrola (Shewharta) – nadzorowanie przebiegu procesu; wykresy 

średniej i rozstępów; linia centralna, górna i dolna granica kontrolna 

Diagram programu procesu decyzyjnego (PDPC) – przeanalizowanie 

problemu pod kątem potencjalnych trudności i możliwych środków 

 

Strona 23 

 

Koszty jakości to wszystkie wydatki służące zapewnieniu, utrzymaniu i poprawie poziomu jakości produktów i usług, jaki 

jest przez klienta oczekiwany lub został z nim wiążąco ustalony. Rachunek kosztów jakości określa poziom całkowitych 

kosztów jakości wraz z informacją, ile stanowią koszty błędów, koszty oceny i koszty prewencji 

 

Koszty jakości według J. Banka 

Koszty jakości według modelu PAF 

•

 

Koszty zgodności: 

o

 

Koszty profilaktyki (np. szkolenie pracowników) 

o

 

Koszty oceny (np. badania laboratoryjne) 

•

 

Koszty niezgodności: 

o

 

Koszty błędów wewnętrznych (np. braki, przestoje) 

o

 

Koszty błędów zewnętrznych (np. reklamacje, skargi) 

o

 

Koszty przekroczenia wymagań (np. zbędne kopie) 

•

 

Koszty utraconych korzyści (np. utrata potencjalnych klientów) 

•

 

Prevention – koszty poniesione na prewencję 

błędów / profilaktykę / zapobieganie 

•

 

Appraisal – koszty oceny błędów 

•

 

Failure – koszty błędów 

 

26.

 

Organizacja  prac  w  zakresie  projektowania,  wdrażania,  utrzymania  i  doskonalenia  systemu 

zarządzania jakości. 

Jakość to stopień, w jakim zbiór inherentnych (istniejących samych w sobie) właściwości spełnia wymagania. 

 

Zakres systemu zarządzania jakością 

Przed podjęciem prac związanych z projektowaniem i wprowadzaniem systemu zarządzania jakością powstają często 

wątpliwości, które jednostki organizacyjne należy w tym systemie uwzględnić , a które można pominąć ze względu na brak ich 

bezpośredniego wpływu na potocznie rozumianą jakość. 

 

Etap projektowania systemu zarządzania jakością: 

•

 

Przyjęcie polityki jakości, 

•

 

Przegląd i ocena stanu aktualnego, 

•

 

Identyfikacja procesów, 

•

 

Harmonogram prac projektowych i wdrożeniowych, 

•

 

Ustalenie listy dokumentów i ich opracowanie, 

•

 

Opracowanie księgi jakości. 

 

Etap wdrażania systemu zarządzania jakością: 

•

 

Szkolenia, 

•

 

Wdrażanie dokumentach w jednostkach, 

•

 

Przeprowadzanie audytów wewnętrznych, 

•

 

Przeprowadzenie działań korygujących, 

•

 

Certyfikacja. 

 

Etap utrzymania i doskonalenia systemu zarządzania jakością: 

•

 

Przeprowadzanie audytów, 

•

 

Przeprowadzanie przeglądów, 

•

 

Działania korygujące i zapobiegawcze. 

 

Strona 24 

 

27.

 

Pojęcie jakości i sposoby interpretacji tego pojęcia. Założenia i istota koncepcji Total Quality 

Management (TQM). Model doskonałości organizacji. 

Jakość to stopień, w jakim zbiór inherentnych (istniejących samych w sobie) właściwości spełnia wymagania. 

 

Sposoby interpretacji tego pojęcia: 

•

 

Jakość to właściwe wykonywanie za pierwszym razem i za każdym razem 

•

 

Zgodność z celem 

•

 

Zespół cech i charakterystyk wyrobu lub usługi, które noszą w sobie zdolność zaspokojenia określonej potrzeby 

•

 

Zero braków 

 

Total Quality Management (TQM) – kompleksowe zarządzanie jakością 

"Sposób zarządzania organizacją, skoncentrowany na jakości, oparty na udziale wszystkich członków organizacji i 

nakierowany na osiągnięcie długotrwałego sukcesu dzięki zadowoleniu klienta oraz korzyściom dla wszystkich członków 

organizacji i dla społeczeństwa. 

Koncepcja opierająca się na zaangażowaniu wszystkich członków organizacji i osiągnięciu długotrwałego sukcesu dzięki 

zadowoleniu klienta. 

Podstawowe elementy to: podejście systemowe, orientacja na klienta, uczestnictwo pracowników, rola kierownictwa, 

ciągłe doskonalenie. 

 

Filozofia (koncepcja) TQM opiera się na 5 zasadach (pięć ścian piramidy TQM): 

•

 

Zaangażowanie kierownictwa (przywództwo) 

•

 

Koncentracja na kliencie i pracowniku 

•

 

Koncentracja na faktach 

•

 

Ciągłe doskonalenie (KAIZEN) 

•

 

Powszechne uczestnictwo 

 

Model doskonałości 

Model Doskonałości to kompleksowe i zaawansowane narzędzie doskonalenia organizacji. Obejmuje on wszystkie 

najważniejsze obszary funkcjonowania organizacji i dokładnie określa, jakie wymagania powinno się spełnić w tych obszarach. 

Dzięki temu model ten służy jako kompleksowe narzędzie samooceny i jednocześnie wzór doskonałości, do którego należy 

dążyć, podejmując odpowiednie działania w każdym z wyróżnionych obszarów. Samoocena uświadamia organizacji jej silne 

strony oraz pozwala zidentyfikować obszary, które należy doskonalić. Wskazuje więc niejako drogę dla organizacji do 

osiągnięcia sukcesu

 

 

Model Doskonałości obejmuje następujące obszary działalności przedsiębiorstwa: 

•

 

Przywództwo, 

•

 

Polityka i strategia, 

•

 

Zarządzanie personelem, 

•

 

Zasoby,  Procesy, 

•

 

Zadowolenie klientów, 

•

 

Zadowolenie pracowników 

•

 

Wpływ na otoczenie,  

•

 

Wyniki z działalności 

 

Strona 25 

 

28.

 

Problem normalizacji i certyfikacji ; normy ISO serii 9000. Interpretacja wymagań normy PN-

EN ISO 9001:2001. 

Proces certyfikacji polega na wykazaniu przez jednostkę certyfikująca, że funkcjonujący w organizacji system jest zgodny 

z normą ISO 9001:2000. Na potwierdzenie tego faktu organizacja otrzymuje dokument zwany CERTYFIKATEM. 

Etapy procesu certyfikacji: opracowanie, wdrożenie i utrzymanie systemu. 

 

Problemy występujące podczas certyfikacji: 

•

 

Przeorganizowanie przedsiębiorstwa 

•

 

Duże koszty związane z otrzymaniem i utrzymaniem certyfikatu. 

•

 

Złe  przygotowanie wdrożenia sytemu (ogólnikowość, niedbanie o ważne szczegóły) 

•

 

Certyfikat sytemu jakości przestaje być wyróżnikiem na rynku. 

•

 

Bardzo duży wysiłek pracowników – koszt społeczny 

 

Normalizacja to działalność mająca na celu uzyskanie optymalnego, w danych okolicznościach, stopnia uporządkowania 

w określonej dziedzinie, poprzez ustalenie postanowień przeznaczonych do powszechnego i wielokrotnego stosowania. 

 

ISO (International Organization for Standardization) to światowa federacja krajowych organizacji normalizacyjnych. Jej 

członkami są przedstawiciele państw które wyraziły zgodę na przestrzeganie statutu i zasad proceduralnych Organizacji 

 

Normy serii ISO 9000: 

ISO 9000 – Terminologia jakości 

ISO 9001 – Systemy zarządzania jakością. Wymagania 

ISO 9004 – Systemy zarządzania jakością. Wytyczne do doskonalenia 

 

Norma ISO 9001:2001 składa się z następujących rozdziałów: 

0. Wprowadzenie 

1. Zakres normy 

2. Normy powołane 

3. Terminy i definicje 

4. System zarządzania jakością 

5. Odpowiedzialność kierownictwa 

6. Zarządzanie zasobami 

7. Realizacja wyrobu 

8. Pomiary, analiza i interpretacja 

 

Wymagania normy : 

Norma  ISO  9001  zawiera  wymagania  dla  systemu  zarządzania  jakością  dla  każdego  rodzaju  organizacji,  niezależnie  od  jej  rodzaju  i  wielkości. 

Określa  wymagania  dla  organizacji,  która  chce  wykazać  zdolność  do  ciągłego  dostarczania  wyrobów  lub  usług  zgodnych  z  wymaganiami  klienta  i  z 

obowiązującymi  przepisami  oraz  do  zwiększenia  zadowolenia  klienta.  Jest  stosowana  do  oceny  zdolności  organizacji  do  spełnienia  wymagań  klienta, 

wymagań przepisów i wymagań określonych przez organizację. 

 

Wymagania dokumentacji: Polityka jakości, Księga jakości, Plan jakości, Procedura, Regulaminy, Przepisy prawne. 

  

Strona 26 

 

29.

 

Inicjowanie  i  definiowanie  projektów.  Ocena  wykonalności  projektów.  Analiza  ryzyka 

projektów. Określanie struktury projektów. 

Projekt to jednorazowe zadanie, posiadające określony termin rozpoczęcia i termin zakończenia, jasno określone cele, 

zakres działania i (z reguły) określony budżet. W wyniku jego realizacjo powstaje jedyny w swoim rodzaju produkt lub usługa. 

 

Inicjowanie projektu – przebieg etapu: 

•

 

Analiza potrzeb; 

•

 

Formułowanie inicjatywy projektu; 

•

 

Zgłaszania inicjatyw projektu; 

•

 

Analiza i ocena inicjatyw projektu; 

•

 

Przyjęcie inicjatywy projektu przez kierownictwo do dalszego opracowania, bądź jej odrzucenie 

 

Definiowanie projektu – przebieg etapu: 

•

 

Sprecyzowanie projektu; 

•

 

Analiza i ocena ryzyka projektu; 

•

 

Ocena nakładów i korzyści realizacji projektu; 

•

 

Podjęcie przez kierownictwo decyzji o realizacji projektu; 

•

 

Wyznaczenie celów realizacji projektu 

 

Ocena wykonalności służy do oceny mocnych i słabych stron planowanego projektu oraz przedstawienia kierunków 

działań pozwalających na udoskonalenie projektu i osiągnięcie oczekiwanego wyniku. Charakter i komponenty analizy 

wykonalności uzależnione są przede wszystkim od dziedzin, w których realizowane są analizowane projekty. 

 

Każda analiza wykonalności składa się z trzech podstawowych etapów:  

•

 

oceny projektu według wybranych kryteriów – najczęściej jest to pięć kryteriów głównych, np. oceny wymagań technologicznych i systemowych, 

oceny wymagań prawnych, oceny wymagań operacyjnych, oceny wymagań ekonomicznych i oceny wymagań związanych z harmonogramem; 

•

 

podsumowania  wyników  oceny  –  polega  na  przedstawieniu  mocnych  i  słabych  stron  proponowanych  rozwiązań;  można  ją  przeprowadzić 

wykorzystując komponenty analizy SWOT; 

•

 

rekomendacji – przedstawia się kierunki działań w projekcie pozwalające na lepszą jego realizację, również można wykorzystać elementy analizy 

SWOT. 

 

Analiza ryzyka daje podstawy do skutecznego zarządzania ryzykiem w projekcie. Pozwala na określenie poziomu ryzyka 

w sposób jakościowy i ilościowy, dzięki czemu przedsięwzięte mogą być odpowiednie działania zapobiegawcze polegające na 

eliminacji ryzyka, kontrolowaniu ryzyka i minimalizacji jego efektów. Przewiduje ona podział ryzyka na kategorie oraz 

odpowiadające im, możliwe do przeprowadzenia, przeciwdziałania. Poprzez analizę ryzyka należy przede wszystkim rozumieć 

identyfikację istniejących i potencjalnych zagrożeń. Polega to na określeniu prawdopodobieństwa wystąpienia danego 

zagrożenia i jego wpływu na projekt. 

 

Etap  określenia  struktury  projektu  składa  się  z  następujących  czynności:  sprecyzowania  celów  projektu;  zebrania  dodatkowych  informacji  dotyczących 

projektu;  ustalenia  kryteriów  podziału  projektu;  określenia  struktury  hierarchicznej  projektu;  ustalenia  struktury  kooperacyjnej  projektu;  zatwierdzenia 

struktury projektu przez kierownictwo. 

 

Struktura  hierarchiczne  określa  relacje  nadrzędności,  podrzędności  i  współrzędności  cech  składowych  projektu.  Struktura  kooperacyjna  określa 

zależności  występujące  pomiędzy  elementarnymi  częściami  składowymi  projektu.  Zależności  te  wynikają  z  tego,  że  rozpoczęcie  realizacji  pewnych  części 

projektu jest uwarunkowane zakończeniem realizacji innych jego części. 

 

Strona 27 

 

30.

 

Miejsce i rola projektów w zarządzaniu. Istota i rodzaje projektów. Cykl życia projektów. 

Projekt to sekwencja niepowtarzalnych, złożonych i związanych ze sobą zadań, które mają wspólny cel, są przeznaczone 

do wykonania w określonym terminie bez przekraczania ustalonego budżetu, zgodnie z założonymi wymaganiami. 

 

I.

 

Miejsce i rola projektów w zarządzaniu 

Obecnie uważa się, że zarządzanie projektami staje się strategiczną siłą organizacji, która jest utożsamiana jako 

konkurencyjna krawędź, ściśle powiązana ze strategią firmy. 

Projekty generują korzyści zarówno dla całej organizacji, menedżerów i pracowników zespołów projektowych, a także dla 

klientów danej organizacji. 

Projekty z punktu widzenia całej organizacji przyczyniają się m.in. do: podniesienia konkurencyjności rynkowej 

organizacji, pozyskaniu nowych klientów czy też skutecznej realizacji celów biznesowych. 

Dla menedżerów i członków zespołów projektowych projekty dają szanse m.in. na: zdobycie nowych doświadczeń 

zawodowych, podwyższenie kwalifikacji zawodowych, zdobycie nowej cennej wiedzy czy też rozwinięcie umiejętności 

interpersonalnych. 

Z punktu widzenia klientów projekty mają na celu m.in.: dostarczenie produktu i usługi a także zbudowanie trwałych 

relacji i zaufania klientów do organizacji. 

 

II.

 

Istota i rodzaje projektów 

Projekty dzieli się według następujących kryteriów: 

•   cel: rozwojowe (mające na celu rozwój organizacji), odtworzeniowe (utrzymanie bieżącej działalności), 

dostosowawcze (dostosowanie do zmiennych norm lub regulacji), badawcze (nastawione na tworzenie nowych produktów) 

•   znaczenie praktyczne: priorytetowe (istotne znaczenie dla osiągania celów), prestiżowe (poprawiające wizerunek 

firmy), dające wysoki zwrot z inwestycji 

•   powiązania z obszarem działalności: inwestycyjne (związane z ponoszeniem nakładów na tworzenie lub powiększanie 

środków trwałych), organizacyjne (działania restrukturyzacyjne), biznesowe (rozwojowe – zdobycie lub rozszerzenie rynków), 

techniczne (z procesem technologicznym) 

•   rozmiar: małe, średnie, duże (wysoki koszt projektu) 

•   orientacja: zorientowane procesowo (zmieniające sposób funkcjonowania przedsiębiorstwo), zorientowane 

obiektowo (nie zmieniające sposobu funkcjonowania przedsiębiorstwo, np. budowa magazynu) 

•   pochodzenie: zlecenia zewnętrzne oraz zlecenia wewnętrzne 

•   stopień nowatorstwa: niski stopień nowości (modernizacja modelu samochodu z tradycyjnym silnikiem), wysokim 

stopniu nowości (wyprodukowanie samochodu z alternatywnym źródłem napędu) 

 

III.

 

Cykl życia projektów 

Wyróżnia się cztery podstawowe fazy cyklu życia projektów: 

•   zdefiniowanie projektu; 

•   planowanie; 

•   realizację; 

•   zakończenie. 

 

Strona 28 

 

31.

 

Planowanie  przebiegu  i  zasobów  projektu.  Budżetowanie  projektu.  Sterowanie  przebiegiem 

projektu. Organizacja zespołu projektowego. 

Planowanie przebiegu projektu: 

•

 

1 krok  - uruchomienie projektu (Czego dotyczy projekt?, Kto bierze w nim udział?, Jakimi zasobami dysponujemy?, Jakie koszty trzeba ponieść?) 

•

 

2  krok  –  identyfikacja  zadań  (Co  trzeba  zrobić?,  Kto  ma  to  robić?,  W  jaki  sposób?,  Jakie  zasoby  potrzebne  są  do  realizacji?,  Jakie  są  granice 

czasowe tych zadań?) 

•

 

3 krok – porządkowanie zadań (Hierarchiczny podziału zadań w kolejności ich realizacji; Przydział zadania poszczególnym członkom zespołu) 

•

 

4 krok – oszacowanie niezbędnych zasobów (Zasoby czasu,  pieniędzy,  kwalifikacji) 

•

 

5 krok – uściślenie hierarchii projektu (Komu jakie stanowisko przysługuje? (realizacja, kontrola, koordynacja)) 

•

 

6 krok – określenie kompetencji 

•

 

7 krok – tworzenie procedur kontroli (Co ? W jaki sposób ma być kontrolowane?, Jak mierzyć postęp prac?)  

•

 

8  krok  –  formułowanie  ogólnych  zasad  (Informacje  np.  na  temat:  Kto  podpisuje  raporty?,  Kto  organizuje  spotkania?,  Kto  będzie  rozwiązywał 

konflikty?) 

 

Planowanie zasobów projektu to proces zarządzania kosztami projektu, określa jakie zasoby i w jakich ilościach powinny 

być użyte do wykonania określonych zadań. 

 

Budżet projektu jest nieodłączną częścią planu projektu, określa ilość środków pieniężnych które zostaną 

rozdysponowane w trakcie realizacji projektu. 

Budżetowanie to proces obejmujący planowanie, tworzenie i zatwierdzanie budżetu, a także późniejszą jego kontrolę. 

 

Sterowanie przebiegiem projektu 

Sterowanie  przebiegiem  całego  projektu  sprowadza  się  do  sterowania  przebiegiem  poszczególnych  etapów  zarządczych  zgodnie  z  obranym 

ogólnym planem i harmonogramem projektu. Sterowanie etapem obejmuje następujące podprocesy: 

•

 

Zgoda na wykonanie grupy zadań 

•

 

Ocena postępów 

•

 

Rejestrowanie zagadnień projektowych 

•

 

Analizowanie zagadnień projektowych 

•

 

Przeglądanie stanu etapu 

•

 

Raportowanie o ważnych zdarzeniach 

•

 

Podejmowanie działań korekcyjnych 

•

 

Eskalowanie zagadnień projektowych 

•

 

Odbieranie wykonanej grupy zadań 

 

Zespół to grupa osób, pracujących wspólnie nad osiągnięciem określonych celów. 

 

Struktura Zespołu Zarządzania Projektem: 

•

 

Komitet sterujący: Przewodniczący, Główny użytkownik, Główny dostawca 

•

 

Wsparcie projektu 

•

 

Obsług zmian 

•

 

Nadzór ze strony Biznesu, Użytkownika i Dostawcy 

•

 

Kierownik projektu 

•

 

Kierownicy zespołów (team leaderzy) 

•

 

Członkowie zespołów 

•

 

Interesariusze 

 

Strona 29 

 

32.

 

Dobór personelu i okresowa ocena pracowników - cele, zasady, procedury. 

Celem doboru personelu jest pozyskanie pracowników w odpowiedniej liczbie, o odpowiednich kompetencjach (wiedzy, 

umiejętnościach i postawach) w stosownym czasie, tak, aby zapewnić ciągłość, skuteczność i efektywność funkcjonowania 

organizacji. 

 

Etapy doboru personelu: 

•

 

Rekrutacja – ma na celu przyciągnięcie pożądanej liczby kandydatów 

•

 

Selekcja – ma na celu w drodze eliminacji wyłonienie najlepszego kandydata do pracy na danym stanowisku 

•

 

Adaptacja  pracownika  na  stanowisku  pracy  –  jest  to  przede  wszystkim  przygotowanie  współpracowników,  aby  zaakceptowali  nowego 

pracownika, zapoznanie go ze strukturą organizacyjną, zasadami funkcjonowania przedsiębiorstwa, a przede wszystkim z jego obowiązkami 

 

Celem okresowej oceny pracowników jest: 

• 

planowanie potrzeb kadrowych firm oraz planowania ścieżki rozwoju pracownika, 

• 

kontrola i oceny realizacji wszystkich funkcji personalnych, 

• 

podejmowanie różnych ważnych dla organizacji i pracownika decyzji kadrowych, a w szczególności dotyczyć one 

mogą doboru i przemieszczania oraz integrowania pracowników, doskonalenie pracowników, potrzeb informacyjnych, tzn. 

unaocznienie pracownikowi jak pracuje, czy popełnia błędy, ale także zachęcenie go do motywacji wewnętrznej do pracy, 

spełnianie wewnętrznej potrzeby bycia ocenianym, 

 

Procedura oceny pracowników 

Procedura  oceniania  powinna  być  stała  i  powtarzana  systematycznie,  dzięki  czemu  uzyskuje  sie  możliwość  porównywania  wyników.  Skuteczne  ocenianie 

wymaga: precyzyjnego określenia przedmiotu ocen, jasności kryteriów oceniania, obiektywizacji procesu oceniania, efektywności metody. 

 

33.

 

Przedmiot, uwarunkowania, znaczenie i ewolucja zarządzania zasobami ludzkimi. 

Zarządzanie zasobami ludzkimi to zatrudnianie, utrzymanie, motywowanie pracowników dla lepszego wypełniania 

swoich obowiązków w celu osiągnięcia celów firmy. 

 

Uwarunkowania ZZL 

Wewnętrzne  uwarunkowania  zarządzania  zasobami  ludzkimi  związane  są  ze  sposobami  realizacji  funkcji  personalnych  powiązanymi  ze  specyfiką  danej 

organizacji, jej strukturą, kulturą, strategią, systemami pracy. Wśród czynników wewnętrznych warunkujących ZZL w organizacji wymienia się m.in. zmiany 

form zatrudnienia prowadzące do upowszechnienia elastyczności w tym zakresie, wprowadzanie polityki jakości, zmiany w zakresie stosunków pracy. 

 

Znaczenie ZZL   Jednym z podstawowych bogactw organizacji są zasoby ludzkie, które: 

•

 

Stanowią potencjał pracy organizacji; 

•

 

Kreują wizerunek danej firmy; 

•

 

Są kreatywne, przedsiębiorcze;  

•

 

Posiadają zdolność uczenia się, doskonalenia swojego potencjału; 

•

 

Są źródłem szans i zagrożeń. 

 

Ewolucja ZZL 

Wzrost znaczenia zarządzania kadrami jest związane ze zmianami, jakie zaszły w XX wieku w jej ocenie i znaczeniu dla przedsiębiorstw. Pierwotnie, zadania 

cząstkowe  w  sferze  personalnej  obejmowały  jedynie  administrowanie  kadrami  (  obliczanie  płac,  ewidencja  osobowa,  statystyka  personalna)  nie  były  one 

grupowane. Z początkiem lat sześćdziesiątych XX wieku można zaobserwować systematyczne zwiększanie się  znaczenia,  zakresu,  złożoności i  liczby zadań 

cząstkowych dotyczących pracowników. Szczególną rolę w realizacji funkcji personalnej odgrywała kadra kierownicza przedsiębiorstw, pracownicy natomiast 

byli traktowani dość przedmiotowo. Lata osiemdziesiąte XX wieku to rodzenie się nowego bardziej podmiotowego podejścia do pracowników. 

 

Strona 30 

 

34.

 

Rozwój kompetencji pracowników – znaczenie, instrumenty, procedury. 

Kompetencje oznaczają wiedze jak i wszelkie uzdolnienia, zainteresowania, style postępowania, umiejętności ale także 

cechy charakterologiczne oraz wszelkie inne  cechy używane czy też rozwijane w procesie pracy

 

 

Rozwój kadry obejmuje wszystkie działania podejmowane przez organizację, których zadaniem jest wspieranie i realizacja procesu doskonalenia 

kwalifikacji i motywacji pracowników Proces ten ma na celu wyposażenie ich potencjału zawodowego we właściwości niezbędne do wykonywania obecnych 

i przyszłych zadań. W efekcie przyczynia się on do osiągnięcia celów przedsiębiorstwa i indywidualnych celów pracownika. 

Celem  rozwoju  zasobów  ludzkich  jest  zapewnienie  organizacji  pracowników,  którzy  posiadają  cechy,  umiejętności,  kompetencje,  jakich  ta 

organizacja potrzebuje. Ważne jest  świadome kierowanie i kształtowanie rozwoju pracowników. 

Cele te realizowane są przez: 

•

 

Różnorodne formy szkolenia, 

•

 

Planowanie i realizację indywidualnych karier zawodowych. 

 

Szkolenie to podstawowe narzędzie rozwoju kadr, obejmuje  realizowane w organizacji procesy uczenia, ukierunkowane 

na uzupełnienie posiadanych kwalifikacji, umiejętności, zapewnia odpowiedni standard wykonywania pracy, podnosi 

elastyczność i dyspozycyjność zasobów ludzkich, ułatwia wdrażanie nowych technologii, sprzyja integracji i zaangażowaniu 

zespołu.

 

 

Nowoczesne metody kształcenia pracowników: 

•

 

Coaching – coach-trener, metoda efektywna, ciężka do realizacji, partnerska relacja pomiędzy trenerem a osobą szkoloną; 

•

 

Mentoring – mentor-mistrz, opiera się na inspiracji, stymulowaniu i przywództwie; 

•

 

Consuelling – doradca pomaga osobie szkolonej w uświadomieniu sobie własnych uczuć, potrzeb, zachowań oraz możliwości; 

 

35.

 

Wartościowanie  pracy  (istota,  cele,  metody),  a  wynagradzanie  (tabele  płac,  formy  płac, 

funkcje wynagrodzeń). 

Wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia jest świadczeniem pracodawcy na rzecz pracownika, który świadczy na rzecz 

pracodawcy pracę, czyli wykonuje określone reżimem technologicznym czynności. Innymi słowy można powiedzieć, że 

wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia to należność przypadająca pracownikowi i obejmująca wynagrodzenie za wykonaną 

pracę w ramach stosunku pracy (czyli płacę) oraz inne składniki wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia

 

 

Funkcje wynagrodzeń istotę wynagrodzeń odzwierciedlają funkcje, jakie pełnią one w gospodarce i społeczeństwie w skali makro i mikroekonomicznej. 

Do funkcji tych zaliczyć można: 

•

 

funkcję dochodową – wynika z faktu, że często wynagrodzenie jest jedynym i podstawowym rodzajem uzyskiwanego dochodu przez pracownika.  

Wynagrodzenie  jest  źródłem  utrzymania  dla  pracowników  i  ich  rodzin,  a  także  decydują  o  poziomie  i  możliwości  zaspokojenia  ich  potrzeb 

materialnych. 

•

 

funkcję kosztową – wynika z faktu, że wynagrodzenie pracowników stanowi istotny element kosztów pracy oraz kosztów ogólnych działalności 

gospodarczej. 

•

 

funkcję motywacyjną – wynika z faktu, iż wynagrodzenie jest podstawowym narzędziem motywowania do pracy. Zasady wynagradzania powinny 

więc być tak skonstruowane, aby zachęcały pracowników do efektywniejszej pracy, podnoszenia kwalifikacji oraz lojalności wobec pracodawcy. 

•

 

funkcję  społeczną  –  można  powiedzieć,  że  płace  pełnią  tę  funkcję,  ponieważ  stanowią  wyznacznik  prestiżu,  uznania  i  wartości  poszczególnych 

pracowników  oraz  grup  zawodowych.  Poziom  i  zróżnicowanie  płac  wyznaczają  miejsce  danej  osoby  w  społeczeństwie,  wywierają  wpływ  na 

stosunki międzyludzkie, poziom zadowolenia z pracy, występowanie konfliktów i strajków. 

•

 

funkcję  rynkową  –  płaca  stanowi  bowiem  cenę  za  pracę  będącą  w  pewnym  sensie  towarem.  Jej  wysokość  uzależniona  jest  od  rzadkości  tego 

towaru  na  rynku  pracy.  W  tym  kontekście  powinna  ona  mieć  walor  konkurencyjności  w  stosunku  do  płacy  innych  przedsiębiorstw  na  tyle,  by 

można było utrzymać dotychczasowych pracowników i przyciągnąć nowy 

 

Strona 31 

 

Tabela płac  

Zbiór stawek płac przyporządkowanych kolejnym kategoriom zaszeregowania. Wysokość stawek w tabeli zależy od 

wielkości funduszu, jaki przedsiębiorstwo jest w stanie przeznaczyć na płace i udziału płac zasadniczych w tym funduszu.  Na 

tej podstawie, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa pracy, wyznacza się podstawową stawkę płac w najniższej 

kategorii zaszeregowania, której w siatce płac przypisano współczynnik 1, 00, a następnie pozostałe stawki płac 

 

Formy płac: 

•

 

Płaca czasowa polega na wynagradzaniu za czas pracy, który pracownik oddaje do dyspozycji przedsiębiorstwa w ramach umowy o pracę. Zarobek 

zatrudnionego kształtuje się więc proporcjonalnie do czasu pracy, gdyż stawka płac za jednostkę czasu jest stała. 

•

 

Płaca  akordowa  charakteryzuje  się  regularną,  bezpośrednią  zależnością  między  wydajnością  ilościową  i  wysokością  wynagrodzenia.  W  zasadzie 

praca jest opłacana proporcjonalnie do wykonanej liczby jednostek produkcji. 

o

 

Akord  pieniężny  -  rezultat  pracy  jest  mierzony  w  jednostkach  naturalnych  lub  umownych  (liczba  wykonanych  sztuk  produktu  lub 

operacji) i stanowi on podstawę obliczenia zarobku 

o

 

Akord czasowy - ustala się czas zadany (norma czasu) na wykonanie jednostki zadania 

o

 

Akord prowizyjny - rezultat pracy jest mierzony wartościowo ( zł) i stanowi on podstawę obliczenia zarobku 

Płace akordowe mogą być ustalane dla poszczególnych pracowników ( akord indywidualny) lub dla grupy osób (akord zbiorowy). 

 

Wartościowanie pracy umożliwia ocenę trudności poszczególnych stanowisk pracy i pogrupowanie ich. Umożliwienia 

sprawiedliwe rozdzielenie wynagrodzeń na stanowiskach o podobnej złożoności zadań i trudności. Pozwala wyróżnić pracę, 

które zasługują na wyższą bądź niższą płace.

 

 

Metody Wartościowania pracy: 

•

 

Sumaryczna – ocena całościowa trudności pracy. 

•

 

Analityczna – ocenia wymagania według poszczególnych  cech i następnie syntetyzują wyniki. 

Dwa sposoby podejścia do oceny trudności pracy: 

•

 

Statyczny – ocenie podlega poszczególne stanowisko pracy 

•

 

Dynamiczne – uwzględniają kompetencje danego pracownika 

 

36.

 

Metody  pomiaru  koncentracji  produkcji  i  kapitału  oraz  natężenia  konkurencji.  (Struktury 

rynku i ich regulacje). 

Koncentracja – gromadzenie ludzi, obiektów itp. w jednym miejscu 

Koncentracja produkcji – skupienie procesów produkcji w wyspecjalizowanych jednostkach lub na określonym terenie 

Koncentracja kapitału – proces zwiększania siły ekonomicznej podmiotów gospodarczych poprzez rozwój spółek 

akcyjnych lub fuzje

 

 

Możemy wyróżnić następujące metody pomiaru: 

•

 

Współczynnik koncentracji – odsetek sprzedaży badanych firm (4,8 lub 20 największych) działających na danym rynku. Im wyższy tym większa jest 

dominacja niewielkiej grupy przedsiębiorców na rynku. Dzięki temu współczynnikowi możemy różnicować struktury rynkowe: 

o

 

Współczynnik koncentracji >90% = efektywny monopol 

o

 

Współczynnik koncentracji >60% = ścisły oligopol 

o

 

Współczynnik koncentracji w zakresie 60-40% = luźny oligopol 

o

 

Współczynnik koncentracji <40% = efektywna konkurencja 

•

 

Wskaźnik Herfindahla – Hirschmana (HHI) – suma podniesionych do kwadratu udziałów rynkowych wszystkich przedsiębiorstw: 

o

 

Wskaźnik jest tym wyższy im bardziej jest nierównomierny podział rynku, gdyż wartość udziału jest podnoszona do kwadratu 

o

 

Im więcej przedsiębiorstw działa na rynku tym wartość wskaźnika jest niższa 

 

Strona 32 

 

37.

 

Metody analizy wielokryterialnej w podejmowaniu decyzji (Metody i narzędzia podejmowania 

decyzji). 

Analiza wielokryterialna – wybór najlepszego wariantu uwzględniając więcej niż jedno kryterium

 

 

Możemy wyróżnić następujące metody analizy wielokryterialnej: 

•

 

Metoda min-max – Mtoda maksymalizacji minimalnej oceny (dla każdego wariantu wybiera się najgorszą ocenę przy zadanych kryteriach). 

•

 

Metoda la Place`a – Dla każdego wariantu jest obliczana średnia arytmetyczna ocen. Wybiera się wariant o najwyższej średniej. 

•

 

Metoda SEU – Metoda sumowania użyteczności. Jest stosowana wówczas, gdy kryteriom można przypisać różne wagi. 

•

 

Metoda dominacji – Służy do zidentyfikowania wariantów, które są wyraźnie gorsze od pozostałych. Zdominowane warianty odrzuca się. 

•

 

Metoda koniunkcyjna – Wskazuje te warianty, które nie spełniają minimum aspiracji. 

•

 

Metoda dysfunkcyjna – Pozywa odrzucić te warianty, które nie spełniają minimum aspiracji, ale wg jednego kryterium 

•

 

Metoda Hurtwicza – Dla każdego wariantu jest wybierana ocena najlepsza i najgorsza. Trzeba wprowadzić wagi. 

•

 

Metoda leksykograficzna – Musi być ranking kryteriów. 

•

 

Metoda porównania z wartością idealną – Wprowadza się wartość idealną. Wybiera się te kryteria, które mieszczą się w odpowiednim przedziale 

 

38.

 

Podstawowe  metody  oceny  i  wyboru  rozwiązania  problemu  organizatorskiego.  (Metody  i 

techniki organizatorskie). 

Problem organizatorski to rodzaj zadania/sytuacji, której nie można rozwiązać za pomocą posiadanego zasobu wiedzy. 

Jego rozwiązanie jest możliwe dzięki czynnościom myślenia produktywnego, które prowadzi do wzbogacenia wiedzy 

podmiotu. Do cech sytuacji problemowej zalicza to, iż zawsze ma określony moment w czasie, trzeba przeznaczyć jakieś 

zasoby na jej rozwiązanie, a także musi się pojawić chęć rozwiązania tej sytuacji (u menedżera); istotne jest również, iż jeśli 

jest jedno rozwiązanie lub nie ma go wcale, to sytuacja taka nie jest problemowa 

 

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW 

kryterium 

rodzaj 

Opis 

Simona 

i Newella 

dobrze ustrukturalizowany 

o charakterystykach ilościowych, da się go zmierzyć i skwantyfikować 

słabo ustrukturalizowany 

o charakterystykach ilościowo-jakościowych, częściowo mierzalny 

nieustrukturalizowany 

o charakterystykach z przewagą jakościowych – można je opisać werbalnie, nie da się natomiast opisać 

ich matematycznie 

merytoryczne 

dewiacyjne 

odchylenie  od  normalnego  toku  funkcjonowania  organizacji;  powodują  wyraźne,  negatywne  skutki, 

jednak przyczyny tego stanu nie są znane 

twórcze 

nie  ma  oznak  niewłaściwego  funkcjonowania  organizacji,  istnieje  jednak  potrzeba  usprawnienia, 

udoskonalenia organizacji ze względu na zmieniające się warunki (nowe technologie, rozwój) 

optymalizacyjne 

brak  jest  widocznych  oznak  niewłaściwej  sytuacji,  a  chodzi  o  szersze,  lepsze  wykorzystanie  zasobów 

lub ich kombinacji; należy wziąć tu pod uwagę ekonomiczne zasady funkcjonowania organizacji (nie 

można ich łączyć): zasadę maksymalizacji efektu (cała organizacja) albo zasadę minimalizacji nakładów 

(wewnątrz organizacji – tylko koszty, tzn. minimalizacja zużytych zasobów na osiągnięcie celu) 

stopnia 

złożoności 

proste 

na poziomie stanowisk/grup stanowisk (dotyczy układu) 

złożone 

na poziomie oddziału/wydziału (dotyczą podsystemu) 

wysoce skomplikowane 

na poziomie całej organizacji (dotyczą systemu) 

 

Strona 33 

 

Metodyki postępowania organizatorskiego: 

•

 

Diagnostyczna metodyka postępowania organizatorskiego (DMPO) – badanie i usprawnianie istniejącej organizacji (wychodzi od diagnozy stanu 

dotychczasowego organizacji istniejącej). Stosuje się ją do rozwiązywania problemów dobrze ustrukturalizowanych. 

•

 

Prognostyczna  metodyka  postępowania  organizatorskiego  (PMPO)  –  w    czystej  postaci  stosowana  do  projektowania  organizacji, 

wykorzystywana również do badania i usprawniania już istniejących (myślenie oczekiwaniami, funkcjami a nie przez pryzmat obszaru organizacji). 

Stosuje się ją do rozwiązywania problemów dobrze i słabo ustrukturalizowanych. 

•

 

Metody i techniki twórczego myślenia – do rozwiązywania problemów nieustrukturalizowanych stosuje się metodę heurystyczną. 

 

Techniki diagnostyczne: 

•

 

technika  organizowania  pracy  (TOP;  technika  kartowania)  –  część  metod  badania  pracy;  zawiera  trzy  obszary/kroki  postępowania:  badanie  i 

usprawnianie  metod  pracy,  normowanie  pracy,  kwalifikowanie  pracy.  Wykorzystuje  gotowe  karty,  które  są  opracowane  w  ramach  badania  i 

usprawniania pracy; służy do zbierania danych oraz oceny efektów usprawnień 

•

 

technika ankietowa – zbieranie informacji za pomocą ankiet; często istnieją gotowe standardy ankiet do wybranych obszarów organizacji, które 

można dostosować do swoich wymagań 

•

 

technika algorytmiczna (probabilistyczna) – jedyna technika diagnostyczna, która jest techniką systemową; polega na badaniu organizacji po to, 

aby nakreślić podsystemy organizacji i określić najbardziej prawdopodobne przyczyny złego funkcjonowania i skutki zmian) 

 

Techniki prognostyczne   Analiza systemowa   Fazy analizy systemowej: 

•

 

synteza w postaci systemu idealnego, 

•

 

ocena możliwości jego użycia, 

•

 

analiza co do szczegółowości zastosowania rozwiązania. 

 

Techniki heurystyczne: 

•

 

Burza mózgów – do grupy, w której przeprowadzamy burzę mózgów, należeć powinni: eksperci dziedziny badanej, eksperci dziedzin pokrewnych, 

laicy; przeprowadzana jest w następujących fazach: 

o

 

Generowanie pomysłów. 

o

 

Ocena pomysłów. 

o

 

Wybór rozwiązania. 

o

 

Wdrażanie rozwiązania. 

•

 

Synektyka  Gordona  –  wykorzystuje  porównanie  danej  sytuacji  z  innymi  –  polega  na  wyobcowaniu  problemu  (spojrzenie  na  niego  z  innej 

perspektywy poprzez analogie). Skład zespołu podobny jak w burzy mózgów, ale uczestnicy muszą znać założenia i przebieg metody synektycznej. 

o

 

Etapy: 

 

Identyfikacja problemu. 

 

Ustalenie  tego,  co  oczywiste  (typowe,  standardowe  metody,  rozwiązania  problemu  wymieniamy  by  ich  uniknąć  przy 

poszukiwaniu rozwiązań). 

 

Spojrzenie na nowo na problem. 

 

Ocena wygenerowanych pomysłów (odsunięta w czasie od generowania pomysłów).  

 

Wybór rozwiązania. 

 

Wdrożenie. 

 

Utrzymanie przez zanikającą kontrolę. 

o

 

Rodzaje mechanizmów analogii: 

 

analogia personalna (osobista) – utożsamianie się z problemem (oparta na odgrywaniu roli), 

 

analogia prosta (bezpośrednia) – polega na znalezieniu podobieństw między elementami danymi w zadaniu, a konkretnymi 

strukturami otaczającej rzeczywistości, 

 

analogia symboliczna – utożsamianie problemu z obrazem, słowem, wierszem, itp., 

 

analogia  fantastyczna  –  zawieszone  są  otaczające  nas  prawa,  ograniczenia  (umożliwia  łączenie  ze  sobą  całkowicie 

sprzecznych rzeczy i zjawisk, prowokując zaskakujące pomysły rozwiązania). 

 

Strona 34 

 

39.

 

Cele  i  strategie  zarządzania  produkcją  w  gospodarce  rynkowej.  (Zarządzanie  produkcją  i 

usługami). 

 

Strategia produkcji reaktywnej 

Strategia produkcji efektywnej 

Maksymalizacja poziomu obsługi odbiorców 

Konkurencja cenowa 

Szybka reakcja na zmienne i zróżnicowane potrzeby rynku 

Redukcja kosztów 

„Zwinna produkcja” (Agile Production) 

„Odchudzona produkcja” (Lean Production) 

 

Strategie: 

•

 

Produkcji reaktywnej– ukierunkowana jest na zwiększanie poziomu obsługi, szybka reakcja na zmienne i zróżnicowane potrzeby rynku 

•

 

Produkcji  efektywnej  –  zmierza  do  oferowania  tanich  produktów  o  konkurencyjnych  cenach,  co  wiąże  się  z  redukcja  kosztów,  koncepcja 

„odchudzona produkcja” (Lean Production) 

 

40.

 

Istota kapitału intelektualnego. (Zarządzanie wiedzą chronioną). 

Kapitał intelektualny to odpowiednik wszelkiej twórczości człowieka. Jest 

traktowany jako zbiór praw dotyczących wytworów ludzkiego umysłu. 

 

Przedmiotem ochrony własności intelektualnej są: 

•

 

Wynalazki – nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, które posiada poziom wynalazczy, nadający się do przemysłowego stosowania 

•

 

Wzory użytkowe – nowe i użyteczne rozwiązanie dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci 

•

 

Znaki  towarowe  –  oznaczenia,  które  można  przedstawić  w  sposób  graficzny  poprzez  np.  wyraz,  rysunek,  kompozycję  kolorystyczną  czy  formę 

przestrzenną 

•

 

Utwory literackie, artystyczne, naukowe, audiowizualne 

•

 

Programy radiowe, telewizyjne 

•

 

Programy komputerowe  

•

 

Oznaczenia geograficzne – oznaczenia słowne odnoszące się do nazwy miejsca, miejscowości, regionu lub kraju, które identyfikują produkt jako 

pochodzący z tego terenu, np. Champagne, który pochodzi z regionu Champagne we Francji 

 

Spis treści 

1. 

Metody prowadzenia badań – cele i zasady (badania ankietowe, obserwacje, eksperymenty, testy, wywiady marketingowe). ................................. 1 

2. 

Zakres przedmiotowy i funkcje badań marketingowych. Etapy procesu badawczego. Planowanie badania marketingowego. .................................... 2 

3. 

Źródła, formy i metody gromadzenia informacji rynkowych. ........................................................................................................................................ 3 

4. 

Czynniki wpływające na poziom wyniku finansowego. .................................................................................................................................................. 4 

5. 

Inwestowanie kapitału - inwestycje rzeczowe i pieniężne. ............................................................................................................................................ 4 

6. 

Analiza finansowa w ujęciu problemowym – analiza płynności, rentowności, struktury majątkowo-kapitałowej. ....................................................... 5 

7. 

Zarządzanie majątkiem obrotowym i zobowiązaniami bieżącymi. ................................................................................................................................ 6 

8. 

Źródła i zasady finansowania działalności przedsiębiorstwa. ........................................................................................................................................ 7 

9. 

Komputerowe gry kierownicze, jako  informatyczne narzędzie doskonalenia umiejętności menedżerskich ( cele, zasady stosowania i ograniczenia 

narzędzia) na przykładzie gry SPÓŁKA............................................................................................................................................................................................ 8 

10. 

Modele cyklu życia systemu informatycznego. .............................................................................................................................................................. 9 

11. 

Proces wdrażania i eksploatacji informatycznych systemów zarządzania. .................................................................................................................. 10 

12. 

Systemy inteligentne w zarządzaniu – ogólna charakterystyka, przykłady zastosowań. ............................................................................................. 10 

13. 

Wymagania informacyjne kierowników/decydentów na poziomie zarządzania strategicznego, taktycznego, operacyjnego. .................................... 11 

14. 

Założenia i cele strategii informatyzacji przedsiębiorstwa. .......................................................................................................................................... 11 

15. 

Cele, etapy i narzędzia zarządzania marketingowego. ................................................................................................................................................. 12 

16. 

Marketing-mix jako koncepcja oddziaływania na rynek za pośrednictwem produktu, dystrybucji, cen i promocji. .................................................... 13 

17. 

Pojęcie marketingu – jego miejsce w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Podstawowe zasady marketingu. .............................................................. 14 

18. 

Ewidencja i wycena składników majątkowych. Środków pieniężnych, papierów wartościowych, rozrachunków, majątku trwałego, zapasów. ........ 15 

19. 

Majątek i kapitały przedsiębiorstwa – bilans; Przychody i koszty – wynik finansowy; Rachunek przepływów pieniężnych. ....................................... 17 

20. 

Operacje gospodarcze bilansowe i wynikowe. ............................................................................................................................................................ 18 

21. 

Zasady funkcjonowania kont księgowych. Plan kont. .................................................................................................................................................. 19 

22. 

Konflikty interpersonalne – wewnątrz- i międzygrupowe. Spójność grupy. Procesy integracji społecznej w organizacji. ........................................... 20 

23. 

Kultura organizacyjna i etyka zachowań organizacyjnych............................................................................................................................................ 20 

24. 

Źródła i przejawy władzy w organizacji. Autorytet, wpływy, koalicje. Przywództwo. Style kierowania. ...................................................................... 21 

25. 

Metody i narzędzia doskonalenia jakości. Koszty jakości. ............................................................................................................................................ 22 

26. 

Organizacja prac w zakresie projektowania, wdrażania, utrzymania i doskonalenia systemu zarządzania jakości...................................................... 23 

27. 

Pojęcie jakości i sposoby interpretacji tego pojęcia. Założenia i istota koncepcji Total Quality Management (TQM). Model doskonałości organizacji.

 

24 

28. 

Problem normalizacji i certyfikacji ; normy ISO serii 9000. Interpretacja wymagań normy PN-EN ISO 9001:2001. ..................................................... 25 

29. 

Inicjowanie i definiowanie projektów. Ocena wykonalności projektów. Analiza ryzyka projektów. Określanie struktury projektów. ........................ 26 

30. 

Miejsce i rola projektów w zarządzaniu. Istota i rodzaje projektów. Cykl życia projektów. ......................................................................................... 27 

31. 

Planowanie przebiegu i zasobów projektu. Budżetowanie projektu. Sterowanie przebiegiem projektu. Organizacja zespołu projektowego. ........... 28 

32. 

Dobór personelu i okresowa ocena pracowników - cele, zasady, procedury. ............................................................................................................. 29 

33. 

Przedmiot, uwarunkowania, znaczenie i ewolucja zarządzania zasobami ludzkimi. .................................................................................................... 29 

34. 

Rozwój kompetencji pracowników – znaczenie, instrumenty, procedury. .................................................................................................................. 30 

35. 

Wartościowanie pracy (istota, cele, metody), a wynagradzanie (tabele płac, formy płac, funkcje wynagrodzeń). ..................................................... 30 

36. 

Metody pomiaru koncentracji produkcji i kapitału oraz natężenia konkurencji. (Struktury rynku i ich regulacje). ..................................................... 31 

37. 

Metody analizy wielokryterialnej w podejmowaniu decyzji (Metody i narzędzia podejmowania decyzji). ................................................................. 32 

38. 

Podstawowe metody oceny i wyboru rozwiązania problemu organizatorskiego. (Metody i techniki organizatorskie). .............................................. 32 

39. 

Cele i strategie zarządzania produkcją w gospodarce rynkowej. (Zarządzanie produkcją i usługami). ........................................................................ 34 

40. 

Istota kapitału intelektualnego. (Zarządzanie wiedzą chronioną). ............................................................................................................................... 34