1
X KONKURS WIEDZY GEOLOGICZNO-GEOGRAFICZNEJ
„ZIEMIA GIGANTÓW” - 2009 r.
pytania konkursowe opracował: mgr Paweł Woźniak
Imię i nazwisko: .............................................. LO / Technikum Nr ........ w ..............................
1.
Mount Everest (ang.), największa góra Ziemi (8848 m n.p.m), połoŜona w Himalajach
Wysokich (Centralnych) na granicy Nepalu i Chin (Tybetu), doczekała się wielu nazw
i określeń w róŜnych językach świata. Jednym z nich jest
Qomolangma Feng (Czomolungma – chiń. Bogini Matka
Ś
niegów). Z podanych poniŜej nazw wybierz inne, znane Ci
określenie tej góry (podkreśl prawidłową odpowiedź):
Sabbathmatha
Qui-Gon Jinn
Sagarmatha
Mauna Kea
2.
Napisz, z jakich skał zbudowany jest Mount Everest – wymień dwa rodzaje:
(1) .............................................
(2) .............................................
3.
Pewien polski aptekarz (i przedsiębiorca) udowodnił światu, Ŝe z „oleju skalnego
moŜna wytwarzać wiele niezwykle cennych produktów”. Obecnie znany jest jako
wynalazca lampy naftowej oraz twórca całego przemysłu naftowego. Podaj jego imię
i nazwisko: .............................................................................. .
4.
PoniewaŜ krzemień łupie się w dowolnym kierunku, daje ostrą krawędź przełamu
i jest dość rozpowszechniony, znalazł uznanie juŜ u człowieka pierwotnego, który
wytwarzał z niego prymitywne pięściaki, a z czasem wymyślną broń
i narzędzia.
Gdzie w Polsce znajduje się jedna z najsłynniejszych, neolitycznych
kopalni krzemienia? ........................................................................... .
Jak nazywa się odmiana krzemienie widoczna na zamieszczonym
obok zdjęciu? ..................................................................................... .
5.
Podaj nazwy okresów geologicznych starszych od dewonu (era peleozoiczna) i nazwę
okresu młodszego od jury (era mezozoiczna): .................................................................
...........................................................................................................................................
6.
Naturalną ozdobą jaskiń jest tzw. szata naciekowa. Niekiedy pokrywa ona całe
powierzchnie stropu, spągu oraz ścian sal i korytarzy podziemnych próŜni. Podaj
nazwy widocznych na zdjęciach poniŜej form naciekowych:
.............................................. ......................................................... .....................
2
7.
Pytanie trudne. Po przeczytaniu zamieszczonych poniŜej krótkich informacji,
w miejscach wykropkowanych wpisz słowo „prawda” lub „fałsz”:
Epoka lodowcowa (plejstocen), to jedno z wielu katastrofalnych wydarzeń, którym
poddana została w przeszłości Ziemia. Nagłe oziębienie klimatu spowodowało
zniknięcie wielu gatunków roślin i zwierząt. Dowodem na to są znajdowane do dziś
zamarznięte ciała ogromnych mamutów, które śmierć zaskoczyła, zanim zwierzęta te
zdąŜyły przełknąć ostatni kęs „zielska” – fragmenty roślin tkwią jeszcze między zębami
i pod językiem. [ .................................... ]
Prawdziwym gigantem i władcą mioceńskich, plioceńskich i plejstoceńskich mórz był
przedstawiciel ryb chrząstnoszkieletowych – rekin olbrzymi (Carcharodon megalodon).
Największy znaleziony ząb megalodona ma 168 mm długości. Całkowita długość ciała
rekina szacowana jest przez większość naukowców na około 33 m, a waga na prawie
125 t. W świetle ostatnich badań, wymiary te uległy drobnej korekcie – długość około
16 m, masa ciała ponad 30 ton. Do dziś jednak, niektórzy paleontolodzy upierają się
przy poprzednich wartościach. [ .................................... ]
Ponad 50 lat temu, pracownik Państwowego Instytutu Geologicznego – Jan
WyŜykowski, na obszarze Ziemi Lubińskiej odkrył największe w Europie złoŜe miedzi.
Samo udokumentowanie znaleziska było waŜnym wydarzeniem, ale jeszcze
waŜniejszym było potwierdzenie, Ŝe odkryte złoŜe moŜe być eksploatowane, a ruda
przetwarzana hutniczo. [ .................................... ]
8.
Uzupełnij tabelę:
9.
Pytanie trudne. Które z wymienionych poniŜej skał naleŜą do grupy skał
metamorficznych? Podkreśl wybrane przykłady.
ropa naftowa, serpentynit, gaz ziemny, mithril, „Mołdawit” - tektyt,
łupek serycytowy, granit, gnejs, sjenit, kwarcyt, anhydryt, gnejs oczkowy,
10.
W 1812 r. austriacki mineralog Friedrich Mohs ustalił skalę twardości. Wybrał on
dziesięć minerałów jako wzorce i ponumerował (od 1 do 10). PoniewaŜ skala ta
pozwala określić w sposób przybliŜony twardość badanych skał i minerałów
w warunkach polowych przy pomocy prostych środków jest do dziś powszechnie
stosowana. Podaj nazwy i wzory chemiczne (3), (7) i (10) minerału ze skali Mohsa:
(3) nazwa: ....................,
wzór chemiczny: .............
(7) nazwa: ....................,
wzór chemiczny: .............
(10) nazwa: ....................,
wzór chemiczny: .............
11.
W kolejności od środka, wymień strefy (warstwy) budujące wnętrze Ziemi:
................................................................................................................................................
SKAŁY
JAK POWSTAJĄ?
PRZYKŁAD
granit
M
A
G
M
O
W
E
Wylewne
na skutek wietrzenia; z okruchów innych
skał
Pochodzenia
organicznego
gips
3
12.
Pytanie trudne. Na zamieszczonym schematycznym przekroju geologicznym
przedstawione jest jedno z bardziej charakterystycznych złóŜ występujących w Polsce.
Jak nazywa się taka forma złoŜa?
................................
Jaki jest wiek (geologiczny)
wydobywanej kopaliny?
................................
Jaka to kopalina? ....................................
Gdzie w Polsce znajduje się
przedstawione złoŜe? ..............................
13.
Odkrycie szczątków pradinozaura Silesaurus opolensis na terenie Polski, to jedno
z waŜniejszych wydarzeń w świecie współczesnej paleontologii. Obfity materiał
kostny pozwolił na wykonanie pełnej rekonstrukcji szkieletu i wyglądu tego
zwierzęcia. Który z widocznych poniŜej dinozaurów jest silezaurem? Odszukaj go
i skreśl znakiem „X”:
14.
Pytanie trudne. Podaj nazwy zamieszczonych poniŜej minerałów:
................................... ......................... ................................... .....................
15.
Wyjaśnij pojęcia:
metamorfizm - ................................................................................................................
subdukcja
- ................................................................................................................
stalaktyt
- ................................................................................................................
zamróz
- ................................................................................................................
16.
Nie tylko dinozaury były gigantami. Naturalne twory przyrody (góry, rzeki, jaskinie
itp.) teŜ osiągają pokaźne rozmiary. Podaj nazwy prawdziwych rekordzistów Ziemi!
najgłębszy rów oceaniczny to:
......................................................... .
najdłuŜsza jaskinia na świecie to:
......................................................... .
największe jezioro na świecie to:
......................................................... .
najwyŜszy szczyt Tatr to:
......................................................... .
17.
Uzupełnij zdanie: Wielka zagłada dinozaurów nastąpiła ........ ........ lat temu, na
granicy okresów ................. i ......................................... .
4
18.
Ozdobą mamuta były tzw. ciosy osiągające czasami pokaźne rozmiary (Mammuthus
trogontherii – około5 m, Mammuthus primigenius -
czaszka na zdjęciu obok – ponad 3,5 m). Są to
wydłuŜone i przekształcone w toku ewolucji
(podkreśl prawidłową odpowiedź):
zęby trzonowe
kły
siekacze
to nie są zęby, tylko rogi
19.
Rozpoznaj zamieszczone poniŜej na zdjęciach formy erozyjne. Napisz teŜ, jak
powstały (odpowiedz jednym zdaniem):
(1) forma: ..........................
(2) forma: ..........................
...........................................
...........................................
powstanie: ......................
powstanie: .........................
........................................
...........................................
........................................
...........................................
........................................
...........................................
...................................... .
........................................... .
(3) forma: ..........................
(4) forma: ..........................
...........................................
...........................................
powstanie: ......................
powstanie: .........................
........................................
...........................................
........................................
...........................................
........................................
...........................................
...................................... .
.......................................... .
20.
Około 300 mln lat temu (karbon) Ŝyła gigantyczna prawaŜka spokrewniona
z dzisiejszymi waŜkami i jętkami. Rozpiętość jej skrzydeł wynosiła 75 cm, a masa
ciała prawdopodobnie dochodziła do150 gramów. Jak brzmi jej łacińska nazwa?
Podkreśl prawidłową odpowiedź:
Megadeth, Sigilaria, Meganeura, Yoda, Megatheutis, Megalodon,
21.
Uzupełnij zdania:
Górnośląskie Zagłębie Węglowe ma kształt ..................... . Powierzchnia całkowita
GZW wynosi ............... km
2
, w tym w części polskiej zagłębie zajmuje obszar
.................. km
2
. Wydobywany na terenie GZW węgiel kamienny powstał
w ................................................ . Rośliny zaliczane do tzw. flory karbońskiej to
(3 przykłady) ........................ ............................. ............................... . Od dawna
stosowany do wyrobu tzw. „biŜuterii Ŝałobnej” ........................., to bitumiczna
odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie.
22.
Do podanych nazw miejscowości dopisz kopalinę, kruszec lub surowiec skalny, który
był lub jest w nich wydobywany:
Strzelin - ..............................................................................................................
Turów, Bogatynia - .............................................................................................
Zabytkowa Kopalnia w Tarnowskich Górach - ..................................................
Olkusz „Pomorzany” - ........................................................................................
23.
Podaj imię i nazwisko autora pracy „O Ziemiorództwie Karpatów i innych gór
i równin Polski”: .......................................................... .
3
1
2
4
5
24.
W miejscu, w którym spotykają się dwie płyty litosfery – północnoamerykańska
i pacyficzna, powstał jeden z większych uskoków na Ziemi.
Utworzył się mniej więcej 20 mln lat temu, osiąga głębokości
około 15 km, a ciągnie się przez 1050 km. Choć na
przewaŜającym odcinku jest niewidoczny, są obszary,
w których pozostawia po sobie wyraźne ślady. Jak nazywa się
ten uskok? Podkreśl prawidłową odpowiedź:
San Antonio
San Andreas
San Sebastian
„Big Fault”
25.
Patrząc na KsięŜyc przedstawiony na zamieszczonym zdjęciu, moŜemy powiedzieć,
Ŝ
e (podkreśl prawidłową odpowiedź):
znajduje się w fazie „Endor”
znajduje się w fazie „Yavin”
za kilka dni będzie pełnia
kilka dni temu była pełnia
26.
ś
yjące skamieniałości to rzadkie obecnie rośliny i zwierzęta, które zanim je odkryto,
znane były tylko z form kopalnych. Na zdjęciach poniŜej moŜna zobaczyć istniejących
do dziś przedstawicieli flory i fauny, zaliczanych do „Ŝywych skamieniałości”. Podaj
ich nazwy:
(1)
nazwa: ............................
(2) nazwa: ..........................
27.
Pytanie trudne. Około 1720 r., gdy pochodzenie skamieniałości pozostawało jeszcze
niejasne, jacyś dowcipnisie (przeciwnicy naukowi
i studenci!) wyrzeźbili, a potem zakopali w ziemi
„okazy paleontologiczne”, by zadrwić z pewnego
uczonego. Ten dał się nabrać. W wydanej
ksiąŜce, oprócz prawdziwych skamieniałości
opisał takŜe falsyfikaty - kwiat z podlatującą do
niego pszczołą, pająka atakujący muchę na
pajęczynie, opierzone ptaki itp. Z wymienionych
poniŜej nazwisk, podkreśl nazwisko naukowca
będącego ofiarą Ŝartu:
Niels Stensen, bardziej znany jako „Steno”
Johann Beringer
Geoges Cuvier
Aragorn Blade
1
2
6
28.
Pytanie trudne. W kaŜdej znanej nam obecnie grupie organizmów kopalnych (flora
i fauna), bez względu na środowisko - ląd, woda, powietrze - pojawiają się formy
osiągające ogromne rozmiary. Podaj nazwy (wersje spolszczone) widocznych poniŜej
„gigantów pradawnej Ziemi”:
(1): ..............................................
(2): ..............................................
(3): ..............................................
(4): ..............................................
29.
W obrębie litosfery wyróŜnia się skorupę kontynentalną i skorupę oceaniczną.
Z jakich skał są zbudowane?
skorupa kontynentalna - ...................................
skorupa oceaniczna - ........................................
30.
Na zdjęciu widoczny jest trop duŜego dinozaura drapieŜnego – najprawdopodobniej
allozaura (trójpalczasta „łapa” obrysowana kredą),
Ŝ
yjącego kiedyś na terenie Gór Świętokrzyskich.
Skałka z tropem znana jest od bardzo dawna pod
nazwą „Czarcia stopka” – miał to być ślad stopy
diabła, który chciał przeskoczyć rzekę Kamienną.
Niestety, dziś ślad dinozaura utrwalony w kamieniu
jest częściowo zatarty przez erozję. Podaj nazwę
miejscowości, przy której moŜemy go oglądać:
..............................................
dziękujemy za udział w konkursie
1
2
3
4