1
Krzemiany_2 - łańcuchowe i wstęgowe
Krzemiany łańcuchowe:
pirokseny, wollastonit
Do najwaŜniejszych krzemianów łańcuchowych naleŜą:
Pirokseny (Px): wzór ogólny:
AB(Si
2
O
6
)
, gdzie
A
: (Ca, Na, Li),
B
: (Mg, Fe, Al)
Pirokseny stanowią jedną z najwaŜniejszych grup skałotwórczych..
Powstają w wysokich temperaturach i niskim ciśnieniu H
2
O. Stanowią składniki skał magmowych i metamorficznych.
Są mało odporne na wietrzenie.
Struktura:
Krystalizują w układzie rombowym: ortopirokseny (Opx) oraz jednoskośnym: klinopirokseny (CPx).
Klasyfikacja Px :
Px – klasyfikacja dawna
Px – klasyfikacja krystalochemiczna (nowa)
I Pirokseny Mg - Fe
Enstatyt
►
P
IROKSENY ROMBOWE
OPx
Ferrosilit
Enstatyt
Mg
Klinoenstatyt
Bronzyt
Mg, Fe
Klinoferrosilit
Hipersten
Fe, Mg
Pigeonit
Donnpeacoryt
Mn, Mg
II Pirokseny Mn - Mg
Donnpeacoryt
►
P
IROKSENY JEDNOSKO
Ś
NE
CPx
Kanoit
Szereg klinoenstatytu
Klinoenstatyt
Mg
III Pirokseny Ca
Klinohipersten
Mg, Fe
Diopsyd
Klinoferrosilit
Fe
Hedenbergit
Pigeonit
Mg, Fe, Ca
Augit
Kanoit
Mn, Mg
Johannsenit
Petedunnit
Szereg diopsyd - hedenbergit
Esseneit
Diopsyd
Ca, Mg
Hedenbergit
Ca, Fe
IV Pirokseny Ca - Na
Johannsenit
Ca, Mn
Omfacyt
Petedunnit
Ca, Zn
Egiryn - Augit
Esseneit
Ca, Fe
V Pirokseny Na
Szereg augitu
Jadeit
Augit
Ca, Mg, Fe, Ti, Al
Egiryn
Fassait
Ca, Mg, Fe, Al
Kosmochlor
Jervisyt
Szereg jadeitu
Jadeit
Na, Al
VI Pirokseny Li
Egiryn
Na, Fe
Spodumen
Omfacyt
(Ca, Na) / (Mg, Fe, Al.)
Kosmochlor
Na, Cr
Jervisyt
(Na, Ca, Fe) / (Sc, Mg, Fe)
Spodumen
Li, Al
Diallag – odmiana piroksenów szeregu diopsyd – hedenbergit oraz augitów.
2
Występowanie Px w skałach:
Opx (z wyjątkiem ferrosilitu i eulitu) – głównie zasadowe skały plutoniczne tj. noryty, piroksenity, perydotyty, oraz w
sjenitach i monzonitach. W niewielkich ilościach występują w skałach wylewnych – dacyty, andezyty, bazalty.
CPx - diopsyd – hedenbergit: występują w wapieniach i dolomitach kontaktowo zmetamorfizowanych (często wraz z
granatami wapniowymi, wezuwianem i wollastonitem). Diopsyd moŜe równieŜ występować w skałach metamorficznych
facji amfibolitowej (często z tremolitem) oraz w niewielkich ilościach w skałach magmowych (monzonity, sjenity,
granity alkaiczne).
CPx – augity: najczęściej występują w skałach magmowych subwulkanicznych i wylewnych (gabro, bazalt, diabaz,
dioryty). Spotykane są w skałach metamorficznych wysokich temperatur i wysokich ciśnień (gnejsy piroksenowe,
hornfelsy).
CPx – szereg jadeitu:
Jadeit - Skały metamorficzne niskich temperatur i niskich cisnień. Występuje w serpentynitach i ofiolitach.
Omfacyt – ekloglity, łupki glaukofanowe, amfibolity.
Krzemiany wstęgowe: amfibole
Struktura:
NajwaŜniejszymi minerałami tej grupy są:
Amfibole (Amf): wzór ogólny:
A
2
B
5
[(OH,F) | Si
4
O
11
]
2
, gdzie:
A
: (Ca, Na, K, ...),
B
: (Mg, Fe, Al, Mn, Ti, ...)
Występowanie w skałach:
Amfibole rombowe – występują głównie w skałach metamorficznych
Amfibole jednoskośne:
Szereg cummingtonitu – amfibolity oraz skały przeobraŜone kontaktowo.
Szereg aktynolitu – skały metamorficzne facji zieleńcowej i albitowo-hornfelsowej. Występują w przekrystalizowanych
wapieniach i dolomitach oraz zmienionych gabrach oliwinowych i serpentynitach.
Szereg hornblendy – wyróŜnia się hornblende zwyczajną i hornblende bazaltową.
Hornblenda zwyczajna: (barwa zielona, ciemnozielona, czarna) występuje w wielu skałach magmowych i
metamorficznych. Są odporne na wietrzenie.
Hornblenda bazaltowa: (barwa czarna, brązowawa) występuje w skałach magmowych. (bazalty – trachity).
Szereg glaukofanu: skały metamorficzne facji łupków glaukofanowych i zieleńcowej. Znany z ekloglitów i łupków
chlorytowych.
Skupienia włókniste amfiboli – azbesty amfibolowe:
nefryt (odmiana aktynolitu i tremolitu występująca w skupieniach spilśnionych).
Pirokseny a amfibole
pokrój
Zazwyczaj krótkie („pękate”) słupki
Zwykle słupki wydłuŜone
łupliwość
Łupliwość
dwukierunkowa. Na
przekroju
poprzecznym system
szczelinek krzyŜuje się
po kątem ok 87
°
Łupliwość
dwukierunkowa. Na
przekroju
poprzecznym system
szczelinek krzyŜuje
się po kątem ok 124
°
Występowanie
w skałach
Patrz tekst
Patrz tekst
Trwałość
Mało odporne na wietrzenie
Bardziej odporne na wietrzenie. Przechodzą do
osadów jako minerały cięŜkie.
porównać z turmalinem
3
Klasyfikacja amfiboli
Klasyfikacja dawna
Klasyfikacja krystalochemiczna
(fragment !)
I. Amfibole rombowe
Amfibole Fe-Mg-Mn
Podgrupa antofyllitu
Protoamfibole
Podgrupa cummingtonitu
Proto ferro-antofyllit
Fe
Proto mangan-antofyllit
Mn, Fe
Amfibole Ca
Normalne amfibole rombowe
Podgrupa tremolitu - tschermakitu
Antofyllit
Mg, Fe
Podgrupa edenitu - pargasytu
Gedryt
Mg, Fe, Al
Podgrupa hastingsytu
Ferrogedryt
Fe, Al
Podgrupa kaersutytu
Holmquistyt
Li, Mg, Al
Amfibole Na-Ca
II. Amfibole jednoskośne
Podgrupa winchytu - barroisytu
Podgrupa richterytu - taramitu
Szereg cummingtonitu
Cummingtonit
Mg, Fe
Amfibole alkaiczne
Gruneryt
Fe, Mg
Podgrupa eckermannitu - arfvedsonitu
Szereg aktynolitu
Podgrupa glaukofanu - ribeckitu
Tremolit
Ca, Mg
Aktynolit
Ca, Mg, Fe
Ferroaktynolit
Ca, Fe
Szereg hornblendy
Hornblenda
Ca, Na, K / Mg, Fe, Al
Edenit
Na, Ca, Mg
Ferroedenit
Na, Ca, Fe
Sadanagait
K, Na, Ca, Fe, Mg, Al, Ti
Magnesio-sadanagait
Tschermakit
Ca, Mg, Al, Fe
Ferrotschermakit
Ca, Fe, Al
Pargasyt
Hastingsyt
Hornblenda bazaltowa
Kaersutyt
Barkevikit
Szereg glaukofanu
Glaukofan
Crossyt
Nyböit
Magnesioribeckit
Ribeckit
Richteryt
Potassium-fluor- richteryt
Magnesiokatoforyt
Katoforyt
Eckermannit