WPŁYW CZYNNIKÓW ŚRODOWISKOWYCH NA
POWSTAWANIE CHORÓB:
UKŁADU KRĄŻENIA:
•
przebywanie w atmosferze ubogiej w tlen np. na większej wysokości n.p.m.
(Hipoksja)
W następstwie hipoksji dochodzi do stymulacji adrenergicznej i zwiększonego
wydzielania katecholin, co prowadzi do przyśpieszonej pracy serca, wzrostu
napięcia naczyń tętniczych i żylnych z następową zwiększoną diurezą, spadkiem
objętości krwi krążącej i wzrostem ciśnienia tętniczego; następstwem jest
niedotlenienie i niedokrwienie mięśnia sercowego.
Przebywanie na większej wysokości może wywołać rozwój nadciśnienia płucnego, ma
ono jednak charakter łagodny i szybko wraca do normy.
Obrzęk płuc - powyżej.2400 m n.n.m.: objawy pod postacią duszności, sinicy,
tachykardii, kaszlu - w przypadku pozostania w górach rokowanie jest niepomyślne
•
ekspozycja na wysokie i niskie temperatury:
Hipertermia - zwiększa aktywność układu adrenergicznego oraz
układu renina-angiotensyna; dochodzi do przyśpieszenia pracy
serca i regionalnego skurczu naczyń z równoczesnym rozszerzeniem naczyń
skórnych, zmniejszenie napływu krwi do serca może spowodować zapaść naczyniową.
Hipotermia - Niska temperatura jest szczególnie niebezpieczna dla osób z chorobą
wieńcową serca, skurcz naczyń krwionośnych powoduje wzrost ciśnienia tętniczego,
co zwiększa obciążenia serca i wzrost zapotrzebowania na tlen z równoczesnym
zmniejszeniem przepływu wieńcowego. Atak dusznicy bolesnej serca może być
spowodowany oddychaniem zimnym powietrzem (-20 C).
UKŁADU ODDECHOWEGO:
Czynniki powodujące choroby alergiczne uk. oddechowego:
•
spaliny z silników Diesla
- stanowią nieswoisty adjuvant sprzyjający
przełamywaniu barier immunologicznych w stronę sprzyjającą alergizacji.
Ekspozycja na te spaliny wyzwala często objawy skazy atopowej.
•
dym tytoniowy
- czynnik ułatwiający infekcje zarówno u dzieci jak i u dorosłych
(choroby te charakteryzuje skurcz oskrzeli; dzieci eksponowane na dym mają
gorsze parametry czynnościowe układu oddechowego; palenie tytoniu przez
kobiety w ciąży zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia astmy u dziecka co
najmniej dwukrotnie.
•
zanieczyszczenia powietrza domowego
- obecność chemicznych zanieczyszczeń
ułatwia alergizację: formaldehyd – stała ekspozycja na ten związek łączy się z
częstym występowaniem dziecięcej astmy oskrzelowej; obecność w pomieszczeniach
roztoczy kurzu domowego, które są silnym alergenem
•
ozon
- wrażliwość na ten czynnik jest osobnicza, pojedyncza ekspozycja na ozon
indukuje zapalenie dróg oddechowych
•
tlenki azotu i dwutlenek siarki
- podwyższone stężenie tych związków wybitnie
pogarsza czynności układu oddechowego, sprzyja infekcjom, prowadzi do
wzrostu nadreaktywności oskrzeli
UKŁADU POKARMOWEGO:
Alergia pokarmowa — występowanie pewnych powtarzalnych dolegliwości ujawniających
się w trakcie lub po spożyciu określonych pokarmów, dobrze tolerowanych przez osoby
zdrowe.
Alergia pokarmowa uwarunkowana jest przez swoiste mechanizmy immunologiczne,
rozwija się zwykle w okresie niemowlęcym lub wczesnego dzieciństwa i stanowi pierwszy
przejaw choroby atopowej.
Przewód pokarmowy jest miejscem powtarzalnego i rozległego kontaktu ustroju dziecka z
alergenami pokarmowymi t.j. trofoalergenami.
Alergeny pokarmowe są strukturami białkowymi pochodzenia zwierzęcego lub
1
roślinnego. O alergenności białka decydują obecne w nim determinanty antygenowe
(epitopy), zdolne do wiązania się z właściwymi sobie przeciwciałami. Alergeny
pokarmowe pobudzają produkcję specyficznych immunoglobulin - IgE u co najmniej
50% wrażliwych osobników.
Alergeny pokarmowe zwierzęce:
•
mleko krowie
•
białko jaja kurzego
•
żółtko jaja kurzego
•
mięso zwierząt
•
ryby
•
skorupiaki
Alergeny pokarmowe roślinne:
•
ziarna zbóż
•
soja
•
ryż
•
orzechy arachidowe
•
niektóre warzywa (pomidor, seler, marchew)
•
niektóre owoce (jabłko, truskawka, cytrusy)
NARZĄDY ZMYSŁÓW :
Hałas to każdy niepożądany lub szkodliwy dla zdrowia człowieka dźwięk lub zbiór
dźwięków o różnych częstotliwościach, słyszalny lub niesłyszalny.
Miarą hałasu jest poziom dźwięku wyrażony w decybelach (dB). Dopuszczalny max,
poziom dźwięku w Polsce-85 dB. 1/3 populacji polskiej narażona jest na hałas o
poziomie przekraczającym dopuszczalne normy.
„Hałas nie wywołuje skutków odczuwalnych natychmiast, działa jak bardzo cierpliwy,
perfidny morderca"
Działanie hałasu może być:
•
przeszkadzające - rozprasza uwagę, zmniejsza rozumienie mowy, wywołuje
zmęczenie, utrudnia wypoczynek
•
uciążliwe - upośledza słuch, powoduje objawy nerwicowe,
•
szkodliwe - prowadzi do całkowitej głuchoty, uniemożliwia ustne porozumiewanie
się, wywołuje stres, wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego.
Szkodliwe działanie hałasu kumuluje się w czasie i zależy od:
•
natężenia
•
częstotliwości
•
charakteru
•
czasu działania w ciągu dnia i całego życia
•
osobniczej wrażliwości
•
wieku i płci
•
stanu zdrowia, zwłaszcza uszu.
Hałas może wywoływać bezpośrednie szkodliwe działanie zarówno na ucho środkowe
jak i wewnętrzne.
Silne bodźce akustyczne mogą spowodować:
•
pęknięcia lub wtłoczenia błony bębenkowej
•
rozerwania łańcuszka kosteczek
•
krwiaki jamy bębenkowej
2
UKŁADU ENDOKRYNNEGO:
Wpływ niedoboru jodu na tarczycę :
● przeciętne zapotrzebowanie na jod wynosi 50-100 u.g/dobę
●
dietą niskojodowa prowadzi do zwiększenia masy gruczołu tarczowego, jest to
proces o charakterze adaptacyjnym, ale jeżeli nasilenie jest duże prowadzi do
stanu patologicznego jakim jest wole
●
na obszarach z niską podażą jodu wykazano większą liczbę przypadków
nadczynności tarczycy o charakterze wola guzkowego toksycznego oraz większą
częstość występowania raka pęcherzykowego tarczycy
●
niedobór jodu w okresie życia płodowego prowadzi do zaburzeń rozwojowych,
zwłaszcza rozwoju mózgu, znaczny niedobór prowadzi do upośledzenia
głębokiego stopnia (kretynizm)
●
jeżeli w danej populacji wole występuje u co najmniej 10% osób lub u 20%
dzieci w wieku szkolnym mówimy wówczas o tzw. wolu endemicznym
Wpływ nadmiaru jodu :
•
Nadmiar jodu może wywołać proces autoimmunizacyjny w tarczycy (choroba
Grayesa-Basedowa). Mechanizmy tego procesu nic są do końca poznane jednym
z nich może być zwiększona immunogenność jodowanych białek.
•
Innymi czynnikami środowiskowymi, które wydają się mieć znaczenie w
etiopatogenezie autoimmunologicznych chorób tarczycy są bakterie, wirusy, a
także grzyby — u 36% chorych ze świeżo rozpoznaną chorobą Graves-Basedowa
oraz u 67% chorych z chorobą Hashimoto stwierdza się serologicznie cechy
niedawno przebytej infekcji bakteryjnej lub wirusowej
Chorobotwórcze czynniki biotyczne środowiska wydają się odgrywać istotną rolę także
w etiopatogenezie innych autoimmunizacyjnych chorób układu dokrewnego - trzustka,
nadnercza (choroba Addisona).
UDZIAŁ CZYNNIKÓW ŚRODOWISKOWYCH W POWSTAWANIU OTYŁOŚCI
Zjawisko otyłości należy postrzegać jako nie tylko defekt genetyczny, lecz jako chorobę
o wieloczynnikowej etiologii i patogenezie, w powstawaniu której istotną rolę
odgrywają czynniki środowiskowe.
Czynniki będące przyczyną otyłości :
•
błędy w sposobie żywienia (nawyki żywieniowe - ilość, jakość, częstość i sposób
spożywania posiłków)
•
wzrost dostępności relatywnie taniej żywności, w tym produktów o wysokiej wartości
kalorycznej i wysokiej zawartości tłuszczu (agresywny marketing i reklama żywności)
•
znaczne (w niektórych społeczeństwach wręcz drastyczne) ograniczenie poziomu
codziennej aktywności fizycznej populacji
3