Polacy są uzależnieni od antybiotyków
Margit Kossobudzka
28-06-2006,
Jesteśmy uzależnieni od antybiotyków jak mało który naród w Europie - wynika z badań polskich
uczonych. Rusza kampania, która ma nas przekonać do radykalnego ograniczenia konsumpcji tych
leków
Ludzkość wypowiedziała wojnę bakteriom chorobotwórczym dokładnie 64 lata
temu, gdy amerykańska firma Commercial Solvents Corporation zaczęła masową
produkcję pierwszego antybiotyku - penicyliny. Od tego czasu lek ten oparty na
pleśni grzyba pędzlaka dorobił się pokaźnej liczby "kolegów po fachu" - substancji
stworzonych a bazie penicyliny oraz zupełnie nowych związków chemicznych
skutecznie niszczących niewidocznego gołym okiem wroga. Długo wydawało się,
że w tej walce to my jesteśmy górą - wprawdzie z czasem pojawiły się szczepy
mikrobów odporne na ten czy inny lek, ale zawsze w odwodzie były inne środki.
Tęgie głowy naukowców zdawały się wygrywać z bakteryjną ewolucją.
Bakterie uciekają ze szpitali
Problemy zaczęły się w latach 80., kiedy zjawisko antybiotykooporności przybrało
na sile. Leki te stały się remedium na wszystko. Bakterie, które znalazły się pod
taką presją, coraz szybciej "uczyły się", jak pokonywać zabójcze dla nich
substancje. Sytuacja stała się na tyle poważna, że w następnej dekadzie świat
musiał rozpocząć kolejną bitwę, tym razem o... leki. W krajach Unii Europejskiej
powstały liczne programy ochrony antybiotyków, których zadaniem było ograniczenie antybiotykomanii i wprowadzenie systemu
monitorowania najbardziej zjadliwych bakterii mających sobie za nic nawet najbardziej zmasowane terapie.
Bakteria Staphylococcus aureus jest oporna
na większość antybiotyków
Fot. EAST NEWS
O tym, że taką walkę można wygrać, świadczy przykład Szwecji, gdzie w ostatnich dziesięciu latach ograniczono liczbę zużywanych
antybiotyków prawie o połowę. Bez uszczerbku dla zdrowia Szwedów. Z doświadczenia Skandynawów korzysta teraz Polska,
wprowadzając w życie powołany w 2004 roku Narodowy Program Ochrony Antybiotyków.
- To absolutnie ostatni moment, aby zdać sobie sprawę z powagi sytuacji. Wystarczy powiedzieć, że około 25-30 proc. Wszystkich
pieniędzy, jakie nasze szpitale wydają na leki, zostaje przeznaczonych na zakup antybiotyków - mówi prof. Waleria Hryniewicz z
Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, kierownik programu. - Szczególnie niepokoi, że oporność przestała być cechą jedynie
bakterii szpitalnych - podkreśla.
W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, działają ośrodki monitorujące pojawianie się i rozprzestrzenianie opornych bakterii,
które coraz częściej są niewrażliwe na wiele grup antybiotyków i dzięki temu zyskały nazwę patogenów ”alarmowych”. Są to te
mikroby, które zyskały oporność na większość antybiotyków, także tych uważanych przez lekarzy za leki ostatniej szansy,
np. karbapanemy, wankomycyna. - W tej chwili w kraju ponad 20 proc. wszystkich zakażeń płuc wywołanych przez paciorkowce
Streptococcus pneumoniae nie daje się wyleczyć penicyliną, prawie 30 proc. tych mikrobów nie jest wrażliwych na doksycyklinę, nie
mówiąc już o np. popularnym biseptolu czy baktrimie, gdzie ta oporność wynosi już 40 proc. Czym my będziemy niedługo leczyli
pacjentów? - pyta prof. Hryniewicz.
Antybiotyk na dzień dobry
- Szwecja zwalczyła modę na antybiotyki dzięki temu, że jest krajem małym i bogatym, a przy tym słabo zaludnionym - mówi
prof. Otto Cars z uniwersytetu w Uppsali i konsultant Europejskiego Centrum i Prewencji Chorób Zakaźnych. - Poza tym ogromną,
jeśli nie najważniejszą rolę odegrała edukacja zdrowotna. Ludzie są świadomi zagrożenia i współpracują z lekarzami przy doborze
leków - podkreśla.
Czy coś takiego może sprawdzić się w Polsce? Na razie to niemożliwe - uważają nasi lekarze. Z badań wykonanych w ramach
Programu Ochrony Antybiotyków wynika, że Polacy nic nie wiedzą o tym, że antybiotyki są coraz mniej skuteczne. Zdecydowana
większość z nas nie ma pojęcia, czym różni się wirus od bakterii, i przy każdej infekcji dróg oddechowych (w większości
spowodowanej przez wirusy) domagamy się od lekarza antybiotyku. A ci go przepisują, nawet jeśli nie ma takiej potrzeby. Dlaczego
tak się dzieje? Z anonimowych ankiet przeprowadzonych wśród lekarzy wynika, że połowa z nich nie wie, jak powiedzieć pacjentowi,
że potrzebuje on nie antybiotyku, lecz paru dni w łóżku. Często też lekarze przepisują takie leki profilaktycznie, "żeby się jakaś
bakteria nie przyplątała". Rezultat? Aż 88 proc. chorych, którzy przychodzą do przychodni z objawami infekcji, na dzień dobry
dostaje antybiotyk.
Winni temu są nie tylko lekarze, ale także diagnostyka, a raczej jej brak. To druga największa przyczyna naszej antybiotykowej
klęski. W ramach bezpłatnych badań polski lekarz rodzinny może skierować pacjenta na jeden wymaz z gardła, jeden z nosa oraz
na badanie moczu. Na tym koniec. Po więcej musimy zgłosić się do specjalisty. - To oznacza, że leczymy ludzi na ślepo - podkreśla
prof. Hryniewicz. W Europie od pacjenta podejrzanego o bakteryjne zakażenie pobiera się wymaz, by ustalić przyczynę choroby.
W gabinecie lekarskim dostępny jest np. zestaw określający czy zapalenie gardła jest spowodowane bakterią, a więc wymaga
antybiotykoterapii, czy też wirusem.
