Inwentaryzacja Krajoznawcza

NWENTARYZACJA

RAJOZNAWCZA

Spis tre

ci:

Wst

•

Wst

•

Finansowanie

•

Umowa o dzieło

•

Zeszyty

•

Katalog gminy, Katalog powiatu

Zało

enia

•

Cele; Program; Zało

enia

Definicje

•

Definicja; przedmiot, zakres, wnikliwo

ść

, kartoteka; Klasyfikacja

Topografia

•

Klasyfikacja topograficzna - symbol, przykłady

Klasyfikacja rzeczowa - obiekty i walory

•

Symbol klasyfikacji, grupy obiektów - (przyroda, archeologia, architektura, historia, technika,
muzea, etnografia, współczesno

ść

)

Inwentaryzacja

•

Przygotowanie, penetracja

Kartoteka - opracowywanie zebranych materiałów

•

Karta inwentarza, opis obiektu, dokumentacja inwentaryzacyjna - bibliografia, ikonografia,
kartografia, protokół - notatka, przechowywanie, archiwizacja i aktualizacja danych.

Uzupełnienie

•

Udost

pnienie i rozpowszechnianie wyników inwentaryzacji; Wykaz skrótów stosowanych

w pracach inwentaryzacyjnych; Literatura pomocnicza.

ródło: http://www.pttk.pl/kznw/ikp/

1. WST

Zagadnienie inwentaryzacji krajoznawczej omawiane było w PTTK od ko

ca lat pi

ęć

dziesi

tych XX-go

wieku. Podejmowane w Komisji Krajoznawczej ZG PTTK i w innych

rodowiskach Towarzystwa działania

w zakresie inwentaryzacji krajoznawczej znajdowały jednak słaby odd

Najbardziej intensywne i skuteczne prace inwentaryzacyjne prowadzono jedynie na Mazowszu i na
Dolnym

sku. Ich wynikiem było opublikowanie spisu obiektów krajoznawczych zinwentaryzowanych

w obr

bie dawnego woj. warszawskiego (prace Komisji Krajoznawczej d. Okr

gu Mazowieckiego PTTK,

trzy wydania: 1962, 1969, 1975), a pó

niej woj. płockiego (w ramach przygotowa

do III Kongresu

Krajoznawczego w Płocku w 1980 r.) oraz niektórych gmin woj. wrocławskiego.

Potrzeb

prowadzenia inwentaryzacji krajoznawczej okre

lił w Krajoznawczym Programie Turystyki

na lata 1980-1990 III Kongres Krajoznawczy, a nast

pnie X Zjazd Krajowy PTTK.

W 1982 r. podj

to w Komisji Krajoznawczej ZG PTTK działania, których celem było rozpocz

cie szeroko

zakrojonej akcji inwentaryzacji krajoznawczej Polski. Po spotkaniu z przewodnicz

cymi wojewódzkich

komisji krajoznawczych PTTK powołano przy Komisji Krajoznawczej ZG PTTK specjalny Zespół do
Spraw Inwentaryzacji Krajoznawczej Polski, który koordynuje poczynania w tej dziedzinie w skali
krajowej.

Zało

enia programowe i organizacyjne inwentaryzacji krajoznawczej postały rozpatrzone i przyj

te przez

Prezydium Zarz

du Głównego PTTK 22 kwietnia 1983 r.

Akcj

inwentaryzacji krajoznawczej Polski rozpocz

to w 1984 r. W tym

e roku w Poznaniu

przeprowadzono pierwsze szkolenie inwentaryzatorów i wykonano pierwsze kartoteki gminne. Planowano
zako

czenie akcji do roku 1990. Do 2000 r. sporz

dzono dokumentacj

inwentaryzacyjn

w ok. 450

gminach, zako

czono inwentaryzacj

dawnych województw: koszali

skiego, kaliskiego, wrocławskiego,

leszczy

skiego i białostockiego.

Wydano dwa katalogi (inwentarze krajoznawcze) wojewódzkie (koszali

skie i kaliskie) oraz kilkadziesi

katalogów gminnych. W ostatnim czasie wykonano opracowania medialne inwentaryzacji kilkudziesi

ciu

gmin na no

niku CD.

Zebranie Zarz

du Głównego PTTK odbyte w Kielcach 19-20 stycznia 1985 r., po

cone problematyce

udziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w upowszechnianiu kultury, uznało
w podj

tej uchwale za jedno z najwa

niejszych zada

programowych kontynuowanie rozpocz

tej

inwentaryzacji krajoznawczej Polski. Rang

inwentaryzacji doceniły kolejne Zjazdy Krajowe PTTK,

a tak

e Kongresy Krajoznawstwa Polskiego w Opolu w 1990 r. i w Gnie

nie w 2000 r.

Po przej

ciowym osłabieniu tempa inwentaryzacji krajoznawczej Polski w latach 90-tych obserwuje si

zwi

kszenie zakresu prac inwentaryzacyjnych. Dlatego te

Komisja Krajoznawcza ZG PTTK wydaje

kolejne, pi

te, opracowanie wytycznych.

Niniejsze wytyczne stanowi

podstawowa dokument dotycz

cy inwentaryzacji krajoznawczej Polski

i przeznaczone s

dla grup prowadz

cych inwentaryzacj

krajoznawcz

poszczególnych obszarów.

W dokumencie tym poza zało

eniami programowymi i organizacyjnymi przedstawiono podstawowe

poj

cia inwentaryzacji krajoznawczej, klasyfikacj

topograficzn

i rzeczow

inwentaryzowanych obiektów

oraz walorów krajoznawczych, metodyk

prowadzenia prac inwentaryzacyjnych, a tak

e informacje

dotycz

ce udost

pniania wyników inwentaryzacji.

Wybrane zagadnienia inwentaryzacji s

przedstawione szerzej w wydawanych od 1987 r. zeszytach

materiałów pomocniczych Inwentaryzacji Krajoznawczej Polski. Zeszyty materiałów pomocniczych s

opracowaniami maj

cymi słu

pomoc

szczególnie osobom rozpoczynaj

cym działalno

ść

inwentaryzacyjn

. Wykaz zeszytów materiałów pomocniczych podano w zał

czniku nr 4.

Zał

cznik nr 2

Zarz

dzenie Nr 8/2000 Sekretarza Generalnego Zarz

du Głównego PTTK z dnia 20 czerwca 2000 r.

w sprawie: ZASAD FINANSOWANIA INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Realizuj

c postanowienia XI Zjazdu Krajowego PTTK - Uchwała Zjazdu, rozdział I, pkt 3, poz.

a w sprawie inwentaryzacji krajoznawczej, zarz

dzam, co nast

puje:

1. Podstawa finansowania

Dokumentami finansowania jednostki inwentaryzacji s

: wst

pny preliminarz, umowa o dzieło, protokół

przyj

cia stanowi

cy zał

cznik do rachunku.

Podstawow

jednostk

inwentaryzacji krajoznawczej jest miasto lub gmina. W uzasadnionych

przypadkach mo

na wyznaczy

obwody inwentaryzacyjne stanowi

ce cz

ęść

miasta lub gminy.

Merytorycznej oceny przyj

cia pracy dokonuje Zespół ds. Inwentaryzacji Krajoznawczej Polski lub

upowa

nione przez niego osoby. Kontrol

formalno-rachunkow

oraz zatwierdzenie do wypłaty dokonuj

główny ksi

gowy i urz

duj

cy członek prezydium Zarz

du Oddziału PTTK. Rozliczenie z Zarz

dem

Oddziału PTTK nast

puje po przyj

ciu przez ZO PTTK kompletu kart, zdj

ęć

, rysunków z terenu

inwentaryzowanej jednostki oraz przekazaniu do ZG PTTK rozliczenia według wzoru zał

czonego do

Zarz

dzenia.

2. Koszty dokumentacji inwentaryzacji

2.1. Dokumentacja inwentaryzacyjna rozliczana jest na podstawie umowy o dzieło (wzór stanowi
zał

cznik nr 1).

2.2. Za podstaw

rozliczenia opracowania dokumentacji obiektów przyjmuje si

nast

puj

ce maksymalne

warto

ci ryczałtów tytułem zwrotu poniesionych kosztów opracowania, okre

lane w odniesieniu

procentowym do diety delegacyjnej obowi

zuj

cej w dniu rozliczenia:

opis obiektu pojedynczego (lub pierwszego obiektu w zespole)

25%

opis drugiego i nast

pnych obiektów w zespole

10%

rysunek, szkic, plan, mapka (w zale

ci od wielko

ci obszaru

i skali trudno

ci); przykłady wyceny wg zeszytu nr 2 materiałów

pomocniczych:

rys. 8, 14

40%

rys. 1, 7, 9, 11, 13

50%

rys. 3, 5

100%

rys. 10

150%

zdj

cie barwne 10 x 15 cm

20%

protokół-notatka

10%

sprawdzenie opisu obiektu pojedynczego (lub pierwszego w
zespole) wraz z doł

czonym materiałem ikonograficznym (z

poprawieniem do 5 bł

dów na karcie)

sprawdzenie opisu drugiego i nast

pnych obiektów w zespole -

za ka

3. Koszty archiwizacji

3.1. Grupa inwentaryzacyjna dostarcza materiały w jednym egzemplarzu do Regionalnej Pracowni
Krajoznawczej lub wła

ciwego Zarz

du Oddziału PTTK.

3.2. Koszty archiwizacji zbiorów na no

niku elektronicznym mog

refundowane ze

rodków Zarz

Głównego PTTK tylko po wcze

niejszym uzgodnieniu i po zaaprobowaniu przedstawionego preliminarza.

3.3. Ustala si

zwrot kosztów archiwizacji w odniesieniu procentowym do diety delegacyjnej

obowi

zuj

cej w dniu rozliczenia:

skanowanie zdj

cia

15%

skanowanie rysunku

10%

wykonanie archiwum na płytce CDR

300%

•

- 15%

•

- 10%

•

- 300%

W miar

liwo

ci nale

y stosowa

minimalizacj

kosztów archiwizacji zbiorów, a dost

pne

rodki

finansowe przeznacza

w pierwszej kolejno

ci na inwentaryzacj

gmin.

4. Prawa autorskie

4.1. Autorzy inwentaryzacji krajoznawczej zachowuj

prawa autorskie zgodnie z Ustaw

z dnia

04.02.1994 (DZ.U. nr 24 z 23.02.1994, poz. 83).

4.2. Regionalna Pracownia Krajoznawcza, Zarz

d Oddziału lub ZG PTTK maja prawo publikowania

dokumentacji inwentaryzacyjnej w cało

ci lub we fragmentach bez dodatkowego wynagrodzenia autorów

inwentaryzacji.

5. Podatek

Honorarium za dzieło (opracowanie kart, rysunków, szkiców i zdj

ęć

) podlega opodatkowaniu przy

zastosowaniu ulgi podatkowej tytułem kosztów uzyskania zgodnie z Ustaw

z dnia 26.07.1991r.

O PODATKU DOCHODOWYM OD OSÓB FIZYCZNYCH (Dz.U. nr 80 z 10.09.1991).

6. Traci moc zarz

dzenie nr 22/89 Sekretarz Generalnego Zarz

du Głównego PTTK z dnia 17.10.1989 r.

w sprawie zasad finansowania inwentaryzacji krajoznawczej.

7. Zarz

dzenie wchodzi w

ycie z dniem 01.07.2000 r.

Sekretarz Generalny PTTK

Andrzej Gordon

2. ZAŁO

ENIA PROGRAMOWE l ORGANIZACYJNE INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

2.1. CELE INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Podstawowym celem inwentaryzacji krajoznawczej jest uzyskanie pełnych, aktualnych i sprawdzonych
informacji o obecnym zasobie oraz stanie obiektów i walorów krajoznawczych na okre

lonym terenie.

Uzyskanie dzi

ki inwentaryzacji krajoznawczej wiarygodnych materiałów mo

e stanowi

podstaw

wła

ciwego zagospodarowania turystycznego terenu, planowego kierowania ruchem turystycznym,

wytyczania kierunków rozwoju zarówno znanych, jak te

nowo tworzonych rejonów i miejscowo

turystycznych o walorach krajoznawczych, a tak

e lepszego wytyczania znakowanych szlaków

turystycznych. Wyniki inwentaryzacji stanowi

ponadto cenne

ródło wiadomo

ci dla autorów

publikacji krajoznawczo-turystycznych, dla działaczy krajoznawczych i turystycznych przy organizowaniu
wszelkiego rodzaju imprez, wreszcie jako materiały szkoleniowe dla instruktorów krajoznawstwa,
przewodników, przodowników i organizatorów turystyki PTTK.

ny jest te

inny cel działalno

ci inwentaryzatorskiej: oddziaływanie społeczne i wychowawcze,

mobilizuj

ce samych krajoznawców - inwentaryzatorów. Inwentaryzacja krajoznawcza powinna sta

rzeczywist

szkoł

patriotycznego wychowania, przyczyni

do silniejszej wi

zi z własnym regionem,

rozbudzi

dum

narodow

przez bezpo

redni i

ywy kontakt z histori

, kultur

i przyrod

. Powinna

równie

wyzwoli

nowe jako

ciowo działania w zakresie regionalizmu, staj

c si

wyrazem konkretnego

działania dla regionu, dostarczaj

c usystematyzowanej o nim wiedzy.

Realizacja programu inwentaryzacji krajoznawczej w PTTK b

dzie słu

aktywizacji społecznej

szerokich kr

gów krajoznawców. Pozwoli te

na rozszerzenie i pogł

bienie pracy oddziałowych komisji

(klubów) krajoznawczych PTTK, stawiaj

c przed nimi okre

lone zadania organizacyjne i programowe.

2.2. PROGRAM

Program inwentaryzacji krajoznawczej obejmuje:

•

prace przygotowawcze,

•

penetracj

terenu,

•

opracowanie zebranych materiałów,

•

udost

pnianie i rozpowszechnianie wyników inwentaryzacji np. poprzez wydanie opracowa

gminnych lub powiatowych, wydanie opracowa

multimedialnych.

2.3. ZAŁO

ENIA ORGANIZACYJNE

Koordynatorem inwentaryzacji krajoznawczej Polski jest Komisja Krajoznawcza Zarz

du Głównego

PTTK, działaj

ca z upowa

nienia Prezydium Zarz

du Głównego. W celu usprawnienia działa

w tym

zakresie Komisja Krajoznawcza ZG PTTK powołała Zespół do Spraw Inwentaryzacji Krajoznawczej
Polski, zwany dalej Zespołem, odpowiedzialny za poczynania organizacyjne i programowe. Do zada

Zespołu nale

•

przygotowanie niniejszych wytycznych w konsultacji z szerokim aktywem krajoznawczym,

•

przeprowadzanie szkolenia przedstawicieli oddziałowych zespołów do spraw inwentaryzacji
krajoznawczej,

•

koordynacja i konsultacja realizacji inwentaryzacji na terenie poszczególnych regionów,

•

przygotowanie redakcyjne wojewódzkich inwentarzy krajoznawczych.

Konsultacje internetowe

Zasadnicze prace inwentaryzacyjne prowadzone b

na szczeblu powiatowym. Do ich prowadzenia

przy zarz

dach Oddziałów PTTK powołane b

zespoły do spraw inwentaryzacji krajoznawczej. W skład

tych zespołów (3-7 osobowych) powinni wej

ść

członkowie oddziałowych komisji krajoznawczych PTTK,

instruktorzy krajoznawstwa, przodownicy, przewodnicy. Do zada

zespołów nale

•

organizacja i koordynacja realizacji inwentaryzacji krajoznawczej na terenie powiatu,

•

powołanie grup inwentaryzacyjnych,

•

zebranie niezb

dnych materiałów

ródłowych,

•

opracowanie zestawu podstawowej literatury niezb

dnej do prac przygotowawczych,

•

sprawdzenie kart inwentaryzacyjnych,

•

przygotowanie do druku wyników inwentaryzacji całego powiatu lub poszczególnych gmin,

•

dbało

ść

o wła

ciwe przechowywanie inwentarza.

Penetracj

terenu (gmin lub miast) prowadzi

powinny grupy inwentaryzacyjne (2-5 osobowe), tworzone

przede wszystkim z aktywu krajoznawczego miejscowych jednostek PTTK (kół, oddziałów). Po

Ŝą

dane

jest, aby wszyscy członkowie grup przeszli odpowiednie przeszkolenie; dla kierowników grup jest to
obowi

zkowe.

3. POJ

CIA PODSTAWOWE

3.1. DEFINICJA INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Inwentaryzacja krajoznawcza jest to spisywanie obiektów i walorów krajoznawczych z natury.
Inwentaryzacj

krajoznawcz

charakteryzuj

trzy cechy:

•

przedmiot,

•

wnikliwo

ść

•

zakres

3.2. PRZEDMIOT INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Przedmiotem inwentaryzacji krajoznawczej s

obiekty i walory krajoznawcze.

Obiektami krajoznawczymi s

przedmioty nieruchome interesuj

ce ze wzgl

dów na swoje warto

historyczne, religijne, naukowe, artystyczne, kulturalne, techniczne i gospodarcze (np. pomniki przyrody,
zabytki sztuki, tablice pami

tkowe, wybrane obiekty współczesne).

Dwa lub wi

cej obiektów krajoznawczych, tworz

cych zwart

cało

ść

pod wzgl

dem krajoznawczym,

stanowi

zespół krajoznawczy (np. zespół klasztorny: ko

ciół, klasztor i cmentarz ze starodrzewem;

zespół pałacowy: pałac, park przypałacowy, altana, pomnik; ulica o jednolitej zabudowie).

Walorami krajoznawczymi s

cechy

rodowiska nie b

ce obiektami, lecz przedstawiaj

ce okre

lon

warto

ść

krajoznawcz

(np. pi

kno krajobrazu, punkt widokowy, bogactwo flory, obfito

ść

zwierz

t -

zwi

zana z dan

miejscowo

oraz tradycyjne imprezy, festiwale, zwyczaje regionalne).

3.3. WNIKLIWO

ŚĆ

INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Wnikliwo

ść

inwentaryzacji krajoznawczej jest to sposób opisu inwentaryzowanego obiektu (waloru),

w celu uchwycenia i utrwalenia jego cech charakterystycznych, istotnych dla krajoznawstwa.

Kolejno

ść

elementów opisu powinna by

nast

puj

ca:

•

rodzaj, typ, nazwa,

•

poło

enie (je

eli adres nie okre

la go jednoznacznie),

•

rozwój (historia),

•

charakterystyka (wymiary, opis bryły),

•

trze,

•

stan zachowania (je

eli stan jest dobry - nie podawa

•

zwi

zane z obiektem (walorem) wydarzenia dziejowe, ludzie, legendy, zwyczaje, imprezy, folklor,

odbicie w sztuce lub literaturze,

•

udost

pnienie i zagospodarowanie turystyczne (je

eli wymaga uj

cia).

3.4. ZAKRES INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

Zakres inwentaryzacji - to umieszczenie jej w przestrzeni i czasie.

Zakresem przestrzennym jest obszar całego kraju w podziale administracyjnym, obowi

zuj

cym

w Polsce od l stycznia 1999 r., tj. w podziale na 16 województw i na jednostki stopnia podstawowego:
powiaty i gminy.

Zakresem czasowym jest okres mi

dzy faktami najdawniejszymi a dniem penetracji terenowej. Nale

w przeszło

ść

ąć

jak najdalej, aby inwentaryzacja obj

ła wszystkie fakty, które pozostawiły po sobie

dostrzegalne

lady lub

w miejscowej tradycji, a tak

e wszystkie obiekty i walory wg stanu na dzie

przeprowadzenia penetracji terenowej.

3.5. KARTOTEKA INWENTARYZACYJNA

Kartoteka  inwentaryzacyjna  jest  zbiorem  kart  inwentaryzacyjnych  oraz  dokumentacji  inwentaryzacyjnej:
ikonograficznej,  kartograficznej  i  protokołów  -  notatek.  Kartoteka  utrwala  wyniki  inwentaryzacji
krajoznawczej,  zgromadzone  przez  inwentaryzatorów  w  trakcie  pracy  ze

ródłami i w czasie penetracji

terenu. Karta inwentaryzacyjna zawiera opis obiektu lub waloru krajoznawczego oraz jego dokumentacj

bibliograficzn

. Do karty inwentaryzacyjnej doł

cza si

dokumentacj

ikonograficzn

i kartograficzn

obiektu lub waloru krajoznawczego.

dy obiekt, walor krajoznawczy lub zespół krajoznawczy jest zinwentaryzowany na oddzielnej karcie

inwentaryzacyjnej. Czasami do opisu obiektu (zespołu) koniecznym b

dzie zastosowanie kilku kart

(spi

tych, poł

czonych ze sob

Karty w kartotece powinny by

uszeregowane według zasad klasyfikacji topograficznej, natomiast

w ramach ostatniego członu klasyfikacji, topograficznej - zgodnie z klasyfikacj

rzeczow

4. KLASYFIKACJA INWENTARYZACJI KRAJOZNAWCZEJ

4.1. UWAGI OGÓLNE

Klasyfikacja inwentaryzacyjna jest to sposób uszeregowania obiektów i walorów krajoznawczych wg ich
cech szczególnych i lokalizacji w terenie; ma ona za zadanie ułatwienie odszukania wła

ciwej karty

inwentaryzacyjnej. Rozró

nia si

klasyfikacje:

•

topograficzn

, opart

na podziale administracyjnym kraju,

•

rzeczow

, zwi

zan

z cechami inwentaryzowanego obiektu (waloru).

Klasyfikacje - topograficzna i rzeczowa - pozwalaj

dokładnie oznaczy

poło

enie ka

dego obiektu lub

waloru krajoznawczego oraz jego charakter za pomoc

symbolu klasyfikacyjnego.

Jednostk

podstawow

klasyfikacji topograficznej jest szeroko poj

ta miejscowo

ść

, a wi

c miasto, wie

osiedle, a tak

e przysiółek, kolonia, le

nictwo (le

niczówka), gajówka itp., czyli teren zabudowany

i zamieszkany.

Nale

y spisywa

przede wszystkim obiekty krajoznawcze, nast

pnie walory (je

eli s

). W przypadku

obiektu fizjograficznego wykraczaj

cego poza teren jednej miejscowo

ci, np. du

e jezioro, chroniony

kompleks le

ny, nale

y da

jeden cało

ciowy opis tego obiektu przy jednej miejscowo

ci, np. tej, na

terenie której le

y wi

ksza lub atrakcyjniejsza cz

ęść

obiektu; a w innych miejscowo

ciach spisa

tylko

tamtejsze obiekty lub walory krajoznawcze (np. przy jeziorze: wysoki brzeg z odkrywk

geologiczn

punkty widokowe) i da

odsyłacz do opisu cało

ciowego. Obiekty i walory krajoznawcze w lasach spisuje

pod symbolem najbli

szej le

niczówki, gajówki, wsi lub miasta.

Jednostk

podstawow

klasyfikacji rzeczowej jest inwentaryzowany obiekt lub walor krajoznawczy.

4.2. KLASYFIKACJA TOPOGRAFICZNA

4.2.1. Symbol klasyfikacji

Symbol klasyfikacji topograficznej składa si

z dwóch (miasta na prawach powiatu grodzkiego bez

dzielnic administracyjnych) lub trzech członów cyfrowych oraz członu tekstowego. Poszczególne człony
oddzielamy kropkami.

W przypadku zmian w podziale administracyjnym skre

la si

znak skasowanej jednostki i nadaje nowy

znak wg nowego podziału (kraju, województwa, powiatu, gminy).

4.2.2. Pierwszy człon symbolu klasyfikacji topograficznej

jest dwucyfrowym oznaczeniem województwa wg kolejno

ci alfabetycznej:

01 - Dolno

skie

09 - Podkarpackie

02 - Kujawsko-Pomorskie

10 - Podlaskie

03 - Lubelskie

11 - Pomorskie

04 - Lubuskie

12 -

skie

05 - Łódzkie

13 -

tokrzyskie

06 - Małopolskie

14 - Warmi

sko-Mazurskie

07 - Mazowieckie

15 - Wielkopolskie

08 - Opolskie

16 - Zachodniopomorskie

4.2.3. Drugi człon symbolu klasyfikacji topograficznej

jest dwucyfrowym oznaczeniem powiatu w danym województwie. W pierwszej kolejno

ci uwzgl

dniamy

powiaty ziemskie w kolejno

ci alfabetycznej. Numeracj

miast na prawach powiatów grodzkich

rozpoczynamy od nr 61 stosuj

c kolejno

ść

alfabetyczn

. Jako przykład podajemy wykaz powiatów

w województwie

skim.

Powiaty ziemskie

01 - b

dzi

ski

02 - bielski
03 - cieszy

ski

04 - cz

stochowski

05 - gliwicki
06 - kłobucki

07 - lubliniecki
08 - mikołowski
09 - myszkowski
10 - pszczy

ski

11 - raciborski
12 - rybnicki

13 - tarnogórski
14 - tyski
15 - wodzisławski
16 - zawiercia

ski

17 -

ywiecki

Miasta - powiaty grodzkie

61 - Bielsko-Biała
62 - Bytom
63 - Chorzów
64 - Cz

stochowa

65 - D

browa

Górnicza
66 - Gliwice
67 - Jastrz

bie-Zdrój

68 - Jaworzno
69 - Katowice
70 - Mysłowice
71 - Piekary

skie

72 - Ruda

ska

73 - Rybnik

74 - Siemianowice

skie

75 - Sosnowiec
76 -

tochłowice

77 - Tychy
78 - Zabrze
79 -

ory

4.2.4. Trzeci cyfrowy człon symbolu klasyfikacji topograficznej

jest dwucyfrowym oznaczeniem gminy w danym powiecie. Stosujemy kolejno

ść

alfabetyczn

uwzgl

dniaj

c w pierwszej kolejno

ci gminy miejskie, a pó

niej pozostałe gminy (miejsko-wiejskie

i wiejskie).

W kilku przypadkach siedziba gminy stanowi odr

bny powiat grodzki i wówczas rozpoczynamy odliczanie

gmin pocz

wszy od samodzielnych miast. Jako przykład podajemy wykaz gmin w powiatach b

dzi

skim

i rybnickim (woj.

skie) oraz w powiecie wołomi

skim (woj. mazowieckie).

Powiat b

dzi

ski

01
02
03
04
05
06
07

dzin

Czelad

Wojkowice
Bobrowniki
Mierz

cice

Psary
Siewierz

miasto - siedziba starostwa
miasto
miasto
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina miejsko-wiejska

Powiat rybnicki

01
02
03
04
05

Czerwionka-Leszczyny
Gaszowice
Jejkowice
Lyski

wierklany

gmina miejsko-wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska

Powiat wołomi

ski

01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12

Kobyłka
Marki
Z

bki

Zielonka
D

brówka

Jadów
Klembów
Po

tne

Radzymin
Strachówka
Tłuszcz
Wołomin

miasto
miasto
miasto
miasto
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina wiejska
gmina miejsko-wiejska
gmina wiejska
gmina miejsko-wiejska
gmina miejsko-wiejska

Odr

bny podział administracyjny zastosowano dla miasta stołecznego Warszawy: jest to powiat

warszawski (31) z podziałem na 11 gmin (dzielnic).

4.2.5. Tekstowy człon symbolu klasyfikacji topograficznej

stanowi:

•

nazw

miejscowo

ci (miasta, wsi, przysiółka, kolonii itp.),

•

nazw

ulicy lub placu i numeru posesji (je

li wyst

puje).

W przypadku wi

kszych miast dopuszcza si

podawanie nazwy osiedla lub dzielnicy (w nawiasie za

nazw

miasta).

Kolejno

ść

miejscowo

ci w obr

bie gminy ustala si

w porz

dku alfabetycznym. W przypadku w

tpliwo

na uzyska

odpowiednie dane w Urz

dach Statystycznych lub Starostwach. Nale

y zwróci

uwag

na prawidłowy zapis nazwy miejscowo

ci.

Stosujemy nazwy urz

dowe, a nie zwyczajowe (np. przystanek kolejowy Bezchlebie w miejscowo

Przezchlebie, Park Krajobrazowy "Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich" - siedziba dyrekcji w Rudach,
Sobiszowice - a nie Szobiszowice). Proponujemy nazw

miasta pisa

"wersalikami".

Przykłady:

12.69. KATOWICE (Giszowiec), ul. Karolinki 2 oznacza Woj.

skie (człon -12), miasto Katowice

(człon - 69 - miasto na prawach powiatu), dzielnica Giszowiec, ul. Karolinki, nr posesji 2.

07.31.04. WARSZAWA-Centrum, Al. Jana Pawła II 2 oznacza Woj. Mazowieckie (człon - 07), powiat
warszawski (człon - 31), Centrum miasta Warszawy (człon 04), Al. Jana Pawła II, nr posesji 2.

07.32.01. BŁONIE, ul. Słowackiego 4 oznacza Woj. Mazowieckie (człon - 07), powiat warszawski
zachodni (człon - 32), gmin

Błonie (człon - 01), miasto Błonie, ul. Słowackiego, nr posesji 2.

08.04.01. K

DZIERZYN-KO

LE (Sławi

cice) ul. Drzymały 4 oznacza Woj. Opolskie (człon - 08), powiat

dziersko-kozielski (człon - 04), miasto K

dzierzyn-Ko

le (człon - 01), dzielnic

Sławi

cice, ul. Drzymały,

nr posesji 2.

12.66. GLIWICE, ul. Krzywoustego 2 oznacza Woj.

skie (człon - 12), centrum miasta Gliwice (człon -

66 - miasto na prawach powiatu), ul. Krzywoustego (Bolesława), nr posesji 2.

12.66. GLIWICE (Trynek), ul. ks. Jana Dzier

ona 45 oznacza Woj

skie (człon - 12), miasto Gliwice

(człon - 66), dzielnic

Trynek, ul. ks. Jana Dzier

ona, nr posesji 45.

12.01.03. WOJKOWICE, ul. Jana Sobieskiego 8 oznacza Woj.

skie (człon -12), powiat b

dzi

ski

(człon - 01), miasto Wojkowice (człon - 03), ul. Jana Sobieskiego, nr posesji 8.

12.01.02. CZELAD

(Piaski), ul. Tuwima 6 oznacza Woj.

skie (człon - 12), powiat b

dzi

ski (człon -

01), miasto Czelad

(człon - 02), dzielnic

Piaski, ul. Tuwima, nr posesji 6.

12.12.01. CZERWIONKA-LESZCZYNY (Czerwionka), ul. Hallera l oznacza Woj.

skie (człon - 12),

powiat rybnicki (człon - 12), gmin

Czerwionka-Leszczyny (człon - 01), miasto Czerwionka-Leszczyny,

dzielnic

Czerwionka, ul. Hallera, nr posesji l.

12.13.06. Zendek, ul. Okr

ęŜ

na 11a oznacza Woj.

skie (człon - 12), powiat tar-nogórski (człon - 13),

gmin

arowice (człon - 06), wie

Zendek, nr posesji l la.

12.13.06. Zendek-Ostrowy 6 oznacza Woj.

skie (człon - 12), powiat tamogórski (człon - 13), gmin

arowice (człon - 06), wie

Zendek, koloni

Ostrowy, nr posesji 6.

12.12.04. Nowa Wie

11 oznacza Woj.

skie (człon - 12), powiat rybnicki (człon - 12), gmin

Lyski

(człon - 04), wie

Nowa Wie

, nr posesji 11.

4.3. KLASYFIKACJA RZECZOWA

4.3.1. Symbol klasyfikacji

Symbol klasyfikacji rzeczowej składa si

z dwóch członów jednocyfrowych, przedzielonych kropkami.

4.3.2. Pierwszy człon symbolu klasyfikacji rzeczowej

jest jednocyfrowym oznaczeniem grup obiektów lub walorów inwentaryzacyjnych wg nast

puj

cej

kolejno

ci:

rodowisko przyrodnicze

obiekty archeologiczne

zabytki architektury i urbanistyki

upami

tnione miejsca historyczne

zabytki techniki

muzea, archiwa, zbiory

obiekty i o

rodki kultury ludowej

obiekty współczesne (powstałe po 1945 r.), imprezy

4.3.3. Drugi człon symbolu klasyfikacji rzeczowej

jest oznaczeniem podgrupy. W przypadku zespołu krajoznawczego podaje si

symbol wła

ciwy dla

obiektu dominuj

cego oraz dodatkowo w nawiasie symbole pozostałych elementów zespołu.

rodowisko przyrodnicze

1.1. obiekty zwi

zane z budow

geologiczn

(np. odkrywki, jaskinie),

charakterystyczne formy rze

by terenu (np. osta

ce, grz

skalne)

1.2. krajobraz, punkty i ci

gi widokowe

1.3. wody powierzchniowe (rzeki, jeziora, bagna,

ródła itp.)

1.4. parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe

1.5. pomniki przyrody o

ywionej i nieo

ywionej

1.6. parki, ogrody (botaniczne, zoologiczne, dendrologiczne,

palmiarnie)

1.7. grupy starodrzewu, aleje, okazy drzew egzotycznych, głazy

narzutowe oraz inne obiekty godne uznania za pomniki przyrody

Wyja

nienie

•

Obiekty fizjograficzne, np. szczególne ukształtowanie terenu (charakterystyczne wzgórza, doliny,
w

wozy, sie

wodna, strumie

, wyró

niaj

cy si

odcinek rzeki, jezioro), poło

one na obszarze

miejscowo

ci - nale

y klasyfikowa

pod symbolem topograficznym tej miejscowo

ci.

•

W przypadku obiektu fizjograficznego wykraczaj

cego poza obszar jednej miejscowo

ci (du

jezioro, park krajobrazowy i in.) nale

y go klasyfikowa

i sporz

dza

jeden cało

ciowy opis tego

obiektu przy jednej miejscowo

ci, np. tej, na której obszarze le

y wi

ksza lub atrakcyjniejsza

ęść

obiektu, w innych za

miejscowo

ciach spisywa

tylko tamtejsze obiekty lub walory

krajoznawcze (np. przy jeziorze: wysoki brzeg z odkrywk

, punkty widokowe) i da

odsyłacz

do opisu cało

ciowego.

•

Obiekty lub walory krajoznawcze klasyfikuje si

pod symbolem najbli

szej miejscowo

ci.

•

Nie nale

y tworzy

odr

bnych kart po

conych wszystkim obiektom fizjograficznym, tzn. nie

rejestrowa

dej góry, wzgórza, doliny, w

wozu, jeziora itp., z wyj

tkiem, gdy z tym obiektem

fizjograficznym jest zwi

zany konkretny obiekt lub walor krajoznawczy.

Przykłady:

1.1. (1.2.) Ostrzyca - wzgórze 501 m n.p.m., wys. wzgl

dna 200-250 m, regularny sto

ek wulkaniczny

o stromych zboczach, pokryty g

stym lasem. W pobli

u wierzchołka i na samym szczycie gołoborze

bazaltowe. Punkty widokowe.

1.5. (2.5.)

ty Kamie

- głaz narzutowy pomnik przyrody, granit o zaawansowanym wietrzeniu na

pow., obw. 13,8 m, wys. nad pow. ziemi 2,2 m, z tego ok. 0,7 m zanurzony w wodach Zalewu Wi

lanego.

D. miejsce kultowe, legendy miejscowe.

2. Obiekty archeologiczne

2.1. grodziska, pozostało

ci osad prehistorycznych

2.2. rezerwaty archeologiczne

2.3. cmentarzyska, groby pojedyncze o znaczeniu archeologicznym

2.4. dawne miejsca produkcji (np. kopalnia krzemienia, pozostało

dawnego hutnictwa)

2.5. miejsca i zabytki kultowe

Wyja

nienia

•

Nale

y tylko inwentaryzowa

obiekty archeologiczne widoczne w terenie.

•

Nie nale

y spisywa

miejsc po zniwelowanych grodziskach, cmentarzysk nasypanych po

przeprowadzeniu bada

archeologicznych, tak

e miejsc wyst

powania domniemanych grodzisk

i osad itp.

Przykłady:

2.1. Łysa Góra (Szwedzka Góra), grodzisko wczesno

redniowieczne, dwuczłonowe, wymiary ok. 120 x

120 m, w cz

ęś

ci pd. wydzielony sto

ek wys. ok. 6 m i pow. ok. 10 x 10 m na szczycie, otoczony od pn.

koli

cie wałem i fos

. Cz

ęść

pn. (podgrodzie) ni

sza, o rozmiarach 40 x 60 m, otoczona wałem ok. 3 m

wys. i fos

; wał przytyka do sto

ka od strony wsch.

2.1. Góra Bony, grodzisko czworoboczne; pod niewielk

warstw

ziemi gruzowisko ceglane z d. zamku

Oborskich lub Czemiochowskich. XVI.

3. Zabytki urbanistyki i architektury

3.1. zało

enia miejskie

3.2. budynki mieszkalne

3.3. pałace, dwory

3.4. obiekty i zespoły sakralne

3.5. obiekty u

yteczno

ci publicznej

3.6. obiekty obronne, warowne i in.

3.7. budynki gospodarcze

3.8. obiekty tzw. małej architektury (pawilony, ogrodzenia, fontanny

itp.)

Wyja

nienia

•

Wyra

enie "zało

enia miejskie" odnosi si

zarówno do miast, jak i do wsi, które utraciły prawa

miejskie, ale zachowały dawny miejski układ przestrzenny.

•

Pod wyra

eniem "budynki mieszkalne" nale

y rozumie

budynki w miastach (miejskie i wiejskie

w obr

bie miast) i we wsiach, z wyj

tkiem budynków o charakterze ludowym.

•

Do obiektów sakralnych nale

y zaliczy

zarówno

tynie i klasztory ró

nych wyzna

, jak

równie

wolno stoj

ce pos

gi i figury

tych oraz inne obiekty, jak dzwonnice, plebanie,

organistówki lub kanonie.

•

Do grupy "obiekty u

yteczno

ci publicznej" nale

y zaliczy

: ratusze, kramy, hale targowe,

sukiennice, karczmy, poczty, szkoły, szpitale, domy zdrojowe, hotele i in.

•

Pod nazw

"obiekty obronne, warowne i in." nale

y rozumie

obiekty słu

Ŝą

ce do obrony i walki:

obiekty fortyfikacyjne ró

nego rodzaju, twierdze, zamki, mury obronne, tak

e umocnienia polowe

z l i II wojny

wiatowej; do tej grupy nale

y zalicza

tak

e inne obiekty militarne, np. arsenały,

koszary lub kordegardy (odwachy).

•

Grupa "budynki gospodarcze" nie obejmuje obiektów budownictwa ludowego, które klasyfikowane
s

w grupie 7.

•

W przypadku budynków o poł

czonej funkcji, np. budynki mieszkalne i gospodarcze, mieszkalne

i rezydencjonalne, rezydencjonalne i obronne (zamki), nale

y zaznaczy

funkcj

dominuj

przez

podanie odpowiedniego symbolu klasyfikacyjnego na pierwszym miejscu.

•

W przypadku budynków o zmienionej funkcji, np. ko

ciół przebudowany na szkoł

lub odwrotnie,

nale

y w pierwszej kolejno

ci zaznaczy

funkcj

pierwotn

i poda

dat

zmian

funkcji obiektu.

Przykłady:

3.3. (l.6., 4.6.) Pałac Zygmunta Opackiego, podkomorzego warszawskiego i wojewody, ob. Instytut
Melioracji i U

ytków Zielonych, mur., renesansowy. ok. 1620, letnia rezydencja Zygmunta III, przebud. po

1784, arch. Szymon Bogumił Zug, po zniszczeniach 1809 odrestaurowany i rozbud. 1852-57, arch.
Franciszek Maria Lanci, przebud. 2 poł. XIX, uszk. 1944, odbud. arch. Feliks Kanclerz, neorenesansowy.

Tablica upami

tniaj

ca bitw

pod Raszynem, 19.IV.1809.

Oficyna pd., poł

czona z pałacem galeri

arkadow

, mur., neorenesansowa, 1852-57, arch. F. M. Lanci

Oficyna pn. mur., 1951.
Oran

eria mur., 1852-57, arch. F. M. Lanci.

Brama z kordegard

mur., neogotycka 1852-57.

Park krajobrazowy, ok. poł. XVIII, przekształcony po 1874. arch. Sz. B. Zug i ok. 1951, arch. Barbara
Chrzanowska; staw, pozostało

ci pos

gów kamiennych z XIX.

4. Upami

tnione miejsca historyczne

4.1. miejsca bitew

4.2. miejsca innych wydarze

historycznych

4.3. miejsca m

cze

stwa z czasów II wojny

wiatowej

4.4. cmentarze, mauzolea, samotne mogiły

4.5. pomniki

4.6. tablice pami

tkowe, epitafia

4.7. miejsca zwi

zane z wybitnymi lud

4.8. kamienne pomniki dawnego prawa (np. kapliczki i krzy

e pokutne,

gierze), kamienie graniczne

Wyja

nienia

•

Wyra

enie "miejsca innych wydarze

historycznych" odnosi si

do wydarze

zwi

zanych np.

z działalno

organizacji patriotycznych, politycznych, społecznych, kulturalnych, "miejsca

cze

stwa" za

- do obozów zagłady, obozów jenieckich, katowni, miejsc egzekucji i in.

•

Do pomników zalicza si

obeliski, kolumny, tak

e wolno stoj

ce płyty, głazy i m.

z okoliczno

ciowymi napisami.

Przykłady:

4.1. Pole bitwy maciejowickiej, stoczonej 10 X 1794 przez korpus polski pod wodz

gen. Tadeusza

ciuszki z wojskami carskimi gen. I. Fersena.

4.3. (4.5., 4.6.) Miejsca obozów hitlerowskich. Karny obóz pracy Treblinka I (Ar-beitslager Treblinka I):
wyrobisko wielkiej

wirowni i tablica upami

tniaj

ca miejsce pracy niewolniczej (1941-44 zgin

ło tu ok.

7000 wi

ęź

niów); na polanie

ródle

nej fundamenty d. baraków obozowych; na miejscu strace

symboliczny cmentarz i pomnik pomordowanych, odsłoni

ty 10.V.1964, proj. Franciszek Strynkiewicz.

Obóz zagłady Treblinka II (Sonder lager SS Treblinka II); betonowe podkłady symbolizuj

ce bocznic

kolejow

, u jej ko

ca płyta na miejscu d. rampy i fikcyjnego dworca, 1942-43 pomordowano tu ok. 800

000 ofiar, głównie

ydów z Polski i 9 innych krajów Europy; symboliczny cmentarz z 17 000 złomów

granitu, wmurowanych w betonowe płyty; w centrum, na miejscu d. komór gazowych pomnik ku czci
pomordowanych, odsłoni

ty 10.V.1964; cało

ść

mauzoleum proj. Adam Haupt i Franciszek Duszenko.

4.5. Pomnik Władysława Broniewskiego, br

z, proj. Gustaw Zemła, odsłoni

ty 25. VI.1972 w 75

rocznic

urodzin i 10 rocznic

mierci poety.

5. Zabytki techniki

5.1.

obiekty przemysłowe i rzemie

lnicze

5.2.

obiekty transportu i komunikacji

5.3.

budowle hydrotechniczne i wiatrowe

5.4.

obiekty górnictwa

5.5.

zegary słoneczne i wie

owe

Wyja

nienia

•

Pod nazw

"obiekty techniki" nale

y rozumie

budowle wyró

niaj

ce si

ciekaw

form

architektoniczn

lub rozwi

zanymi konstrukcyjnymi (np. mosty), stanowi

ce w przeszło

ci istotne

elementy rozwoju techniki, (np. uj

cia hydrotechniczne), lub reprezentuj

ce dawne gał

zie

produkcji (np. cegielnie, warzelnie soli, browary lub folusze). a nawet ró

ne budowle i urz

dzenia

pomiarowe (np. do odmierzania czasu -zegary słoneczne), lub do odmierzania odległo

ci - stupy

milowe i drogowskazy.

Przykłady:

5.3. Młyn wodny, mur., 3-kondygnacyjny, ob. budynek mieszkalny, d. w przyziemiu młyn zbo

owy,

nieczynny od 1933, zdemontowany, zachował si

zgniatacz walcowy, jagielnik korkowy, fragment koła

mły

skiego i elementy ró

nych maszyn. Grobla i urz

dzenia spi

trzaj

ce wod

w dobrym stanie; staw

zarybiony. Wła

ciciel Kazimierz Rybarczyk.

5.3. Wiatrak, ko

lak drewniany, 1854, budowniczy Wacław Skolimowski, przeniesiony z ul. Górczewskiej

w Warszawie, 1916, z zachowanym wyposa

eniem mechanicznym, bez

migieł. Wła

ciciel Stefan

Klimek.

6. Muzea, archiwa, zbiory

6.1. muzea i zbiory ponadregionalne

6.2. muzea i zbiory regionalne

6.3. skanseny (parki etnograficzne)

6.4. izby regionalne, izby pami

ci narodowej, izby tradycji i historii

6.5. zbiory prywatne o warto

ci krajoznawczej

Wyja

nienia

•

Prawdopodobnie inwentaryzator nie uzyska zgody na inwentaryzacj

zbiorów, dlatego nale

ograniczy

do katalogu, informatora lub informacji kustosza. Nale

y wymieni

działy (grupy

eksponatów) i scharakteryzowa

je. Wskazane jest podanie terminów i warunków zwiedzania.

Przykłady:

6.2. (3.4.) Ko

ciół ewangelicki, gotycki, murowany, XIV-XV, zniszczony 1945, odbud. i przebud. 1960,

ob. Muzeum Regionalne 1961 (działy: archeologiczny, historyczny, etnograficzny).

6.1. Muzeum zapocz

tkowane 1892 przez dr Jarosława Opatrznego i Władysława Mazura, pocz

tkowo

w Bibliotece Miejskiej, 1902 w Towarzystwie Szkoły Ludowej, 1936 w zamku; 1945 zamek wraz z wi

ksz

ęś

zbiorów spłon

ł. Reaktywowane 1948 (archeologia, historia, sztuka polska XIX i XX).

7. Obiekty i o

rodki kultury ludowej

7.1. rozplanowanie przestrzenne wsi

7.2. obiekty i zespoły sakralne

7.3. chałupy, zagrody

7.4. budynki gospodarcze, przemysłowe i rzemie

lnicze

7.5. czynne o

rodki sztuki ludowej

7.6. folklor, np. obyczaje ludowe, obrz

dy, zespoły pie

ni i ta

ca, stałe

imprezy folklorystyczne

Wyja

nienia

•

Przedmiotem inwentaryzacji jest tu ludowa kultura materialna, duchowa, społeczna, sztuka ludowa
i folklor (twórczo

ść

ludowa).

•

Pod nazw

"sztuka ludowa" nale

y rozumie

artystyczn

wytwórczo

ść

, uwarunkowan

rodzim

tradycj

kulturow

•

Budownictwo ludowe, b

ce samorodnym dorobkiem kulturalnym ludu, jest zwłaszcza

w regionach o

ywej kulturze ludowej dziedzin

sztuki ludowej (chałupy budowane z drewna, gliny

i innych materiałów, tak

e inne zabudowania wiejskie, wspólne z nimi pod wzgl

dem

konstrukcyjnym i plastycznym).

•

Do twórczo

ci ludowej zalicza si

tak

e młyny wodne, wiatraki, folusze i inne obiekty przemysłowe

i rzemie

lnicze, dworki drewniane, karczmy i zajazdy, ko

ciółki i cerkwie drewniane, kapliczki

i figury przydro

ne oraz małomiasteczkowe budownictwo drewniane.

•

Budynki wiejskie nie b

ce wynikiem twórczo

ci ludowej nale

y klasyfikowa

w grupie 3.

•

Nie nale

y inwentaryzowa

twórców ludowych jako obiektów krajoznawczych, ale nale

umieszcza

ich działalno

ść

pod hasłem: o

rodki sztuki ludowej.

•

Spółdzielnie przemysłu ludowego i artystycznego nie s

zwykle o

rodkami sztuki ludowej;

powielaj

one, czasem masowo, gotowe wzory bez indywidualnej inwencji wykonawcy.

Przykłady:

7.1. Zało

enia starszych zagród. Stodoły ustawione kalenic

wzdłu

drogi w przedniej cz

ęś

ci siedliska,

chałupy i inne zabudowania równoległe w gł

bi działki siedliskowej.

7.1. (7.3.) Budownictwo kurpiowskie drewniane, m.in. chałupa nr 111, 1850, ze szczytami ubijanymi
"teblami". Wła

ciciel Franciszek Biełczak.

7.5. (7.6.) O

rodek kołbielskiej sztuki ludowej: tkactwo, stroje regionalne - Stefania Jedynak, Maria

Matoskowa, Helena Pi

tka, Weronika Baran; ta

ce i pie

ni kołbielskie - Maria i Leokadia Matoskowe.

8. Obiekty współczesne (powstałe po 1945 r.), imprezy

8.1. zało

enia przestrzenne

8.2. obiekty u

yteczno

ci publicznej (np. obiekty sakralne, kulturalne,

szkolne, naukowe, sportowe, administracyjne)

8.3. budynki mieszkalne

8.4. budownictwo przemysłowe

8.5. obiekty transportu i komunikacji

8.6. obiekty rolnicze

8.7.

tradycyjne imprezy kulturalne, sportowe, festiwale, targi, wystawy i
in.

Wyja

nienia

•

Nale

y inwentaryzowa

tylko obiekty charakterystyczne dla okre

lonego regionu, a tak

wyró

niaj

ce si

swoj

form

i tre

, np. budowle o ponad przeci

tnych walorach

architektonicznych, o nowoczesnych rozwi

zaniach konstrukcyjnych, obiekty przemysłowe

o unikatowej produkcji lub nowatorskiej technologii.

•

Nie nale

y rejestrowa

automatycznie wszystkich zakładów pracy, obiektów rolniczych, szkół,

domów kultury, domów towarowych (hipermarketów), stadionów, k

pielisk, domów wczasowych,

szpitali, sanatoriów itp.

•

Zakłady produkcyjne zwi

zane z przetwórstwem i hodowl

(np. gospodarstwa rybne, młyny)

nale

y zalicza

do obiektów rolniczych.

•

Podczas inwentaryzowania obiektów współczesnych nale

y szczególnie przestrzega

wszystkich

obowi

zuj

cych zakazów. W przypadku wyst

powania jakichkolwiek przeszkód nale

zrezygnowa

z inwentaryzowania tych obiektów.

•

Nie wolno opisywa

, fotografowa

i szkicowa

obiektów wojskowych, a tak

e innych obj

tych

tajemnic

stwow

Przykłady:

8.1. (8.3.) Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (MDM), 1949-52. proj. Stanisław Jankowski, Jan
Knothe, Józef Sigalin i Zygmunt St

ski, mi

dzy ul. Wilcz

, Lwowsk

, Poln

, Armii Ludowej,

Koszykow

i Krucz

; pow. 30 ha, 22 tys. mieszk.

8.2. Ko

ciół paraf. p.w. Narodzenia NMP,

elbetowy, 1964, arch. Mieczysław Giszczy

ski, wystrój

trza nowoczesny, ołtarz główny z barwionej ceramiki, 1966, Krzysztof Henisz, freski Jan Zamoyski.

8.2. Hotel "Metropol", 1965, arch. Zygmunt St

ski, budynek 10-pi

trowy.

elbetowy z ogrzewanym

sufitem, pow. u

ytkowa ok. 11 000 m

. 254 miejsca noclegowe, restauracja, kawiarnia, bar bistro.

8.2. Stadion Dziesi

ciolecia, proj. Jerzy Hryniewiecki, Marek Leykam, Czesław Rajewski, 80 000 miejsc

siedz

cych. Obok budynek administracyjny z szatni

, natryskami i gabinetem lekarskim, boczne boisko

treningowe. Rze

ba "Sztafeta"' Adama Romana. Ob. najwi

ksze targowisko Europy

rodkowej.

5. PRACE INWENTARYZACYJNE

5.1. PRZYGOTOWANIE

Wst

pne prace przygotowawcze nale

Ŝą

do obowi

zków zespołów powiatowych (wojewódzkich - je

li s

wykonawc

powinna by

regionalna pracowania krajoznawcza (je

li istnieje na terenie danego

województwa). Odpowiednie przygotowanie inwentaryzacji jest podstawowym gwarantem powodzenia
tego zamierzenia krajoznawczego.

Prace wyst

pne obejmuj

przygotowania zestawie

wszelkich dost

pnych materiałów

ródłowych

informuj

cych o obiektach i walorach krajoznawczych na terenie inwentaryzowanego terenu

i dotycz

cych:

•

zabytków sztuki, architektury, urbanistyki i archeologii według danych Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków, konserwatorów miejskich lub powiatowych, katalogów zabytków,
ewidencji parków, cmentarzy,

•

miejsc pami

ci narodowej według danych Wojewódzkiego Obywatelskiego Komitetu Ochrony

Pomników Walki i M

cze

stwa (lub odpowiednika),

•

zespołów folklorystycznych i warsztatów twórców ludowych według danych wydziału kultury
urz

du wojewódzkiego,

a tak

e materiałów pomocniczych:

•

spisu literatury krajoznawczej dotycz

cej inwentaryzowanego terenu,

•

map w skali od 1:100 000 do 1:10 000 (w przypadku inwentaryzowania gminy dogodne s

mapy w

skali 1:25 000 lub 1:10 000, dla potrzeb inwentaryzacji wi

kszych miast wystarczy skalowany plan

miasta lub mapa w skali l:5000).

Skompletowanie materiałów

ródłowych oraz uzupełnienie i wzbogacenie ich wiadomo

ciami

zaczerpni

tymi z literatury dotycz

cej całego kraju (zamieszczonej w zał

czniku l) oraz literatury

regionalnej pozwoli zorientowa

w tematyce.

Materiały

ródłowe oraz mapy nale

y rozdzieli

według istniej

cych w obr

bie inwentaryzowanego

województwa jednostek administracyjnych (miasta, gminy), a nast

pnie przekaza

grupom

inwentaryzacyjnym przed ich wyruszeniem w teren. Niedopuszczalne jest rozpocz

cie penetracji

terenowej bez przygotowania materiałów

ródłowych.

Grupy inwentaryzacyjne po zapoznaniu si

z materiałami

ródłowymi oraz na podstawie map terenu

inwentaryzowanego powinny opracowa

plan penetracji siedlisk ludzkich z uwzgl

dnieniem czasu

penetracji, dojazdów oraz ewentualnych noclegów.

5.2. PENETRACJA TERENU

Celem penetracji jest zweryfikowanie wszystkich zebranych informacji

ródłowych przez ich konfrontacj

ze stanem faktycznym na miejscu oraz "odkrywanie" obiektów lub walorów krajoznawczych dot

nieznanych lub nie zaznaczonych w uprzednio zgromadzonych materiałach

ródłowych. W przypadku

stwierdzenia rozbie

ci mi

dzy danymi

ródłowymi a stanem faktycznym na kart

inwentaryzacyjn

nanosi si

dane aktualne (lub sporz

dza notatk

Inwentaryzatorzy wyruszaj

cy w teren powinni by

zaopatrzeni w za

wiadczenia wystawione przez

wła

ciwy Zarz

d Oddziału PTTK, upowa

niaj

ce do prowadzenia czynno

ci inwentaryzatorskich

na okre

lonym terenie i w okre

lonym czasie. Zaleca si

, aby te za

wiadczenia zostały zło

one

(i potwierdzone) w odpowiednich Urz

dach (Miasta, Gminy). W zał

czniku 8 pokazujemy przykładowy

wzór takiego za

wiadczenia.

Inwentaryzatorzy po przybyciu do danej miejscowo

ci powinni porozumie

z osobami mog

cymi

udzieli

potrzebnych informacji, a zwłaszcza z sołtysem, duchowie

stwem, nauczycielami i słu

Zał

cznik Nr 7

PRZYKŁAD ZA

WIADCZENIA INWENTARYZACYJNEGO

Pilica, dnia .......... 2000 r.

Miejsce na piecz

ęć

Urz

WIADCZENIE

wiadcza si

e Ob. ...................................................... leg. si

dowodem osobistym nr ....

........................... wyd. przez ..................................... reprezentuj

cy Oddział PTTK ..........................

przeprowadza inwentaryzacj

krajoznawcz

Gminy (nazwa).

Uprasza si

instytucje pa

stwowe i spółdzielcze, duchowie

stwo i osoby prywatne o udzielenie pomocy i

przekazanie informacji dotycz

cych:

•

historii miejscowo

ci wchodz

cych w skład gminy,

•

rodowiska przyrodniczego,

•

zabytków

wieckich i ko

cielnych,

•

kultury ludowej,

•

miejsc pami

ci narodowej,

•

zabytków techniki,

•

innych ciekawostek zwi

zanych z inwentaryzowanym terenem.

Prosi si

tak

e o umo

liwienie wykonania dokumentacji fotograficznej inwentaryzowanych obiektów (w

tym zabytkowych wn

trz mieszkalnych i sakralnych) zgodnie z obowi

zuj

Ustaw

o Tajemnicy

stwowej i Słu

bowej.

NACZELNIK GMINY

Piecz

ęć

i podpis

5.3. OPRACOWANIE ZEBRANYCH MATERIAŁÓW

5.3.1. Zało

enia ogólne

Rzeczowe i formalne opracowanie wyników inwentaryzacji krajoznawczej polega na sporz

dzeniu opisów

wszystkich obiektów i walorów, ustaleniu prawidłowo

ci merytorycznej poszczególnych opisów, niekiedy

sprawdzeniu wiarygodno

ci oraz w miar

potrzeby uzupełnieniu danych brakuj

cych.

5.3.2. Karta inwentaryzacyjna

Karta inwentaryzacyjna jest to karta gładkiego papieru formatu A-5 (w układzie poziomym 210 x 148 mm),
na której umieszcza si

opis obiektu lub waloru krajoznawczego. Do wypełniania kart stosuje si

komputery lub maszyny do pisania. Schemat układu karty oraz przykład jej wypełnienia podano poni

ej.

Symbol

klasyfikacji

topograficznej

Symbol klasyfikacji rzeczowej (obiekty w
zespole)

Sporz

dzaj

kart

Data

penetracji

terenowej
(daty aktualizacji)

Opis obiektu lub waloru krajoznawczego wg zasad podanych w p. 3.3 i
5.3.3

Bibliografia wg zasad podanych w p. 5.3.4

12.11.04.

Orzeszkowo

4.4. (4.5., l.7)

W. Ł

cki

1986-08-27

D. cmentarz kalwi

ski, przy szosie nr 24 Pniewy-Skwierzyna, w zach.

cz. wsi. Od XVII chowano polsk

szlacht

kalwi

z Wielkopolski.

Opuszczony i zdewastowany po 1945, uporz

dkowany 1983-85. Pow.

ok. 0,5 ha. Nagrobki XIX, kamienne, betonowe,

eliwne, cz.

zrekonstruowane.
Nagrobek Jana Wilhelma Kassyusza (1787 - 1848), pastora,
pedagoga, działacza patriotycznego;

eliwny obelisk, pół. XIX, wys. ok.

Grobowiec

Kurnatowskich,

pół.

XIX,

mur.,

neogotycki.

Nagrobek

Adama

Kurnatowskiego

(zm.

1818),

mur.

Drzewostan li

ciasty, ok. 100-letni, m.in. lipy, klony.

K.Z.S.

P.:

zesz.

13,

1968,

str.

14.

Słowi

ski L.: ... Nie damy pogrze

ść

mowy. Wyd. Pozn. Pozna

1982,

str. 42-57.

Na przedniej stronie karty, w odległo

ci ok. 30 mm od górnego brzegu, nanosi si

poziom

czerwon

lini

dziel

kart

na dwa pola: górne i dolne. Pole górne dzieli si

nast

pnie pionow

czerwon

lini

nakre

lon

w odległo

ci 140 mm od lewego brzegu (70 mm od prawego). Pole górne lewe przeznacza si

na umieszczenie symbolu karty, czyli tzw. adresu. Symbol karty przypomina ułamek: nad kresk

znajduje si

symbol klasyfikacji topograficznej, pod kresk

- symbol klasyfikacji rzeczowej, np.:

12.66. GLIWICE, ul. Krzywoustego 2
8.2(4.6,6.2)

W pole górne prawe wpisuje si

pierwsz

liter

imienia i nazwisko osoby dokonuj

cej penetracji w terenie

a nast

pnie sporz

dzaj

cej t

kart

oraz dat

penetracji.

Pole dolne słu

y jako miejsce dla opisu obiektu lub waloru krajoznawczego, czyli dla zapisu jego

dokumentacji. Je

eli opis nie mie

ci si

na jednej karcie, nale

y przenie

ść

g dalszy opisu na przednie

strony dodatkowych kart. Dodatkowa karta jest opatrywana tym samym symbolem (adresem), co karta
zasadnicza, za

w adresie po prawej stronie otrzymuje cyfr

2, a w miar

potrzeby kolejne dalsze cyfry.

Zaleca si

stosowanie papieru o powi

kszonej grubo

ci (np. 140 mg/dm

5.3.3. Opis obiektu lub waloru krajoznawczego

Opis obiektu lub waloru krajoznawczego, zamieszczony na karcie inwentaryzacyjnej, powinien by

podany w sposób zwi

zły, jasny i jednoznaczny. Wiadomo

ci zawarte w opisie powinny by

cisłe

i pewne, potwierdzone przez

ródła i autopsj

Nale

y unika

dnych ogólnikowych okre

, jak np. przepi

kny, uroczy, stary, nowy (tu poda

okres

powstania lub szacunkowy wiek, np. 50 lat). Opis nie powinien zawiera

zbył wielu szczegółów. Przy

opisie historycznym poda

dat

powstania obiektu i daty tylko najwa

niejszych wydarze

(np. gruntownej

przebudowy, zmiany przeznaczenia). W opisie wyposa

eniu wn

trza ko

ciołów poda

ogóln

informacj

np. barokowe, gł. XVIII (kilka rze

b gotyckich XV), lub wymieni

tylko najcenniejsze elementy o du

warto

ci historycznej lub artystycznej. Je

eli obiekt krajoznawczy jest prawnie uznanym zabytkiem

(urbanistyki, architektury, archeologu, techniki), to na ko

cu opisu tego obiektu nale

y umie

wyraz

"zabytek" (i ewentualnie nr rejestru). Nie podawa

wymiarów opisywanych obiektów, chyba

e jest to

niezb

dne do ich scharakteryzowania, np. pier

nicy lub obwodu drzew pomnikowych. Nale

y zwróci

uwag

na prawidłowo

ść

nazw opisywanych obiektów lub walorów. Mo

na, je

eli jest to uzasadnione,

podawa

inne nazwy: lokalne, zwyczajowe, gwarowe. Je

eli wyst

puje obok siebie kilka podobnych

obiektów, np. kamienice z jednego okresu dziejowego, nale

y je opisywa

razem jako zespół obiektów.

Uzupełnieniem opisu jest odno

nik literaturowy.

Opis obiektu lub waloru krajoznawczego nale

y zweryfikowa

pod wzgl

dem j

zykowym i redakcyjnym.

Tre

ść

i kolejno

ść

poszczególnych elementów opisu podano w p. 3.3.

Przykłady opisów na kartach walorów i obiektów krajoznawczych podane s

w Zeszycie nr l materiałów

pomocniczych (Robert Respondowski, Przykłady opisów obiektów i walorów krajoznawczych, 1987).

5.3.4. Dokumentacja inwentaryzacyjna

Dokumentacja inwentaryzacyjna obejmuje: dokumentacj

bibliograficzn

, ikonograficzn

i kartograficzn

Dokumentacja bibliograficzna

Dokumentacja bibliograficzna potwierdza wszelkie istotne elementy opisu obiektu lub waloru
naniesione na kart

inwentaryzacyjn

oraz rozszerza informacje o obiekcie lub walorze. Przy kilku

pozycjach literatury nale

y podawa

najnowsz

z nich, ewentualnie z dawniejszych najbardziej

szczegółow

. Bibliografi

nale

y podawa

wg nast

puj

cego układu:

•

Prace zwarte (ksi

ąŜ

ki):

Nazwisko autora i pierwsza litera imienia z kropk

i dwukropkiem. Tytuł. Wydanie i numer liczbami

rzymskimi. Wydawca (mo

e by

czytelnym skrótem). Miejsce i rok wydania. Stronica z opisem obiektu.

Przykład:
Kr

glewska E.: Sztuka Leszna. Wyd. Pozn. Pozna

1981.

•

Prace zbiorowe zwarte:

Tytuł. Pod red. (pierwsza litera imienia i nazwisko) lub adnotacja "praca zbiorowa". Wydawca. Miejsce
i rok wydania. Stronica z opisem obiektu.

Przykład:
Studia z dziejów Ziemi Mogile

skiej. Pod red. C. Łuczaka. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Pozna

Mogilno 1978. Str. 374.

•

Uwaga: W przypadku Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce nale

y stosowa

nast

puj

cy zapis:

K.Z.S. w P.: t. a, zesz. b, rok wydania, str. c. gdzie a - nr tomu, b - nr zeszytu, c - nr stronicy, np.

K.Z.S. w P.: t. V. zesz. 13, 1968, str. 14.

•

Artykuły w czasopismach:

Nazwisko autora i pierwsza litera imienia z kropk

i dwukropkiem. Tytuł artykułu. Tytuł czasopisma, tom

lub rocznik (dla roczników, półroczników i kwartalników) w skrócie mał

liter

t. lub rocz., numer lub

zeszyt (dla półroczników, kwartalników, miesi

czników, tygodników) w skrócie nr lub zesz., po przecinku

rok wydania (dla miesi

czników, dwutygodników i tygodników), po przecinku stronica z opisem obiektu w

skrócie małymi literami str. W przypadku dziennika podaje si

po tytule czasop. i przecinku dat

wydania.

Przykłady:

dla rocznika -
Bystrzycki A.: Twierdza D

blin (1837-1916). Rocznik Mazowiecki, t. VI, 1976, str. 171:

dla tygodnika
Dzieka

ska A.: Warka - miasto ambicji. Stolica, nr 30, 1983, str. 12.

Dokumentacj

bibliograficzn

umieszcza si

zwykle po opisie na dole karty lub na ostatniej karcie,

eli opis obejmuje wi

cej kart. Mo

na te

sporz

dzi

odr

kart

bibliograficzn

z ponumerowanym

wykazem literatury dotycz

cej całej jednostki administracyjnej (miasta, gminy), na kartach za

umieszcza

w nawiasie kwadratowym odpowiedni numer tego wykazu i ewentualnie numer strony dziel

Dokumentacja ikonograficzna

Dokumentacja ikonograficzna po

Ŝą

dana jest dla ka

dego obiektu lub waloru. Podstaw

tej

dokumentacji s

dokumentalne zdj

cia fotograficzne sporz

dzone podczas penetracji terenu. Dla celów

dokumentacyjnych stosuje si

zwykle fotografie czarno-białe, jednak

e coraz trudniej wykona

zdj

cia

w tej technice. Dlatego zwykle wykonywa

dziemy zdj

cia barwne. Mog

to by

równie

zdj

cia

dokumentalne wykonane w innych okoliczno

ciach (nie podczas penetracji inwentaryzacyjnej) pod

warunkiem,

e mo

na z nich wykona

reprodukcje lub odbitki z negatywów udost

pnionych przez autora

lub wła

ciciela, oraz

e zdj

cia te obrazuj

stan obiektu lub waloru zgodny ze stanem stwierdzonym

podczas penetracji. Nale

y wykonywa

odbitki w formacie 10 x l5 lub 13 x 18 cm (tj. zbli

onym do formatu

karty inwentaryzacyjnej).

Dokumentacj

ikonograficzn

doł

cza si

do karty inwentaryzacyjnej obiektu stosuj

c koperty formatu

12 x 21 cm. Nie nale

y stosowa

spinaczy lub zszywek. Ewentualne posiadane negatywy nale

przechowywa

oddzielnie, odpowiednio posegregowane i zaopatrzone w symbol karty inwentaryzacyjnej.

da odbitka fotograficzna powinna by

opatrzona podpisem, nazwiskiem autora oraz symbolem

identyfikuj

cym zdj

cie (klasyfikacja topograficzna, rzeczowa, nr zdj

cia w karcie), np. 32.50.

Orzeszkowo /4.4 (4.5, 1.7)/ fot. l - oznacza pierwsze zdj

cie fotograficzne dawnego cmentarza

kalwi

skiego w Orzeszkowie w województwie wielkopolskim, gmina Kwilcz (przykład wypełnienia karty na

str. 19). Numeracja fotografii jest oddzielna dla ka

dego obiektu (zespołu obiektów). Zaleca si

stosowanie specjalnych naklejek przylepnych formatu 105 x 37 mm (obecne odbitki wykluczaj

stosowanie tuszu do piecz

tek, atramentu, ołówka, cienkopisów).

W przypadku niemo

liwo

ci uzyskania zdj

ęć

dopuszcza si

rysunek odr

czny. Dobr

dokumentacj

ikonograficzn

stanowi rysunek techniczny. Dopuszcza si

wykonanie zdj

ęć

cyfrowych lub filmów video

(poza konkursem, bez zwrotu kosztów).

Ze wzgl

dów finansowych wprowadza si

ograniczenie:

rednio jedno zdj

cie mo

e przypada

na jeden obiekt (licz

c obiekty pojedyncze i wszystkie w zespołach).

Dokumentacja kartograficzna

Dokumentacja kartograficzna obejmuje wszelkie szkice map i planów. Zaleca si

wykonywanie szkiców

(mog

uproszczone) dla wszystkich zinwentaryzowanych gmin oraz planów miast, wi

kszych wsi,

a tak

e cmentarzy, parków, zespołów ko

cielnych i klasztornych z naniesieniem obiektów lub walorów

obj

tych kartotek

inwentaryzacyjn

. W odniesieniu do obiektów, nie uwidocznionych dot

d na mapach

lub planach, zwłaszcza trudnych do odnalezienia w terenie, np. drzew pomnikowych w lesie, nale

wykonywa

szkice topograficzne (nawet odr

cznie) poło

enia tych obiektów lub walorów w terenie,

ułatwiaj

ce ich odszukanie.

dy plan lub szkic opatruje si

podpisem, nazwiskiem autora oraz numerem zło

onym z symbolu

klasyfikacji topograficznej oraz kolejnej liczby (podobnie jak w przypadku dokumentacji ikonograficznej).
Dla map i planów wzi

tych z odpowiednich publikacji nale

y poda

ródło wg zasad dokumentacji

bibliograficznej. Przykłady map, planów i szkiców wykonywanych dla potrzeb inwentaryzacji podane s

w Zeszycie nr 2 materiałów pomocniczych (Ł

cki Paweł, Ł

cki Włodzimierz: Mapy, plany i szkice

w dokumentacji inwentaryzacyjnej, 1987).

5.3.5. Protokół-notatka

Protokół-notatk

sporz

dza si

podczas penetracji terenowej w przypadku stwierdzenia,

1. obiekt lub walor krajoznawczy znajduj

cy si

w materiałach

ródłowych przestał istnie

(nale

poda

okoliczno

ci jego unicestwienia),

2. wyst

puje ra

Ŝą

ca rozbie

ść

dzy danymi w materiałach

ródłowych a stanem faktycznym

obiektu lub waloru krajoznawczego,

3. obiekt krajoznawczy znajduj

cy si

w materiałach

ródłowych nie przedstawia

adnej warto

ci ze

wzgl

dów krajoznawczych (np. bezstylowy budynek z pocz. XX).

W przypadku "odkrycia" obiektu lub waloru krajoznawczego nie sporz

dza si

protokółu-notatki, lecz

wykonuje si

jego opis na karcie inwentaryzacyjnej.

Protokół-notatk

sporz

dzamy na papierze formatu A-5 i zaopatrujemy w adres (p. 5.3.2.), dat

penetracji

i nazwisko inwentaryzatora oraz krótkie wyja

nienie. Protokół-notatk

umieszcza si

w kartotece

w miejscu wskazanym przez adres albo przy odpowiedniej karcie inwentaryzacyjnej.

5.3.6. Przechowywanie kart inwentaryzacyjnych

Karty inwentaryzacyjne z dokumentacj

powinny by

przechowywane w regionalnej pracowni

krajoznawczej lub w biurze odpowiedniego Oddziału PTTK.

Komplety kart inwentaryzacyjnych powinny by

starannie przechowywane w kartotece. Dla ułatwienia

odnalezienia w kartotece danej karty mo

na wprowadzi

tzw. "karty rozdzielcze" z symbolem miasta lub

gminy z kolorowego kartonu, wy

sze o ok. l cm od kart inwentaryzacyjnych, wzgl

dnie inne oznaczenia.

Wymagania formalno-administracyjne w zakresie przechowywania kart precyzuje Zarz

dzenie Sekretarza

Generalnego PTTK podane w zał

czniku nr 3.

5.3.7. Metryka zbioru kart inwentaryzacyjnych

Metryka zbioru kart inwentaryzacyjnych stanowi dokumentacj

podsumowuj

przebieg prac nad

inwentaryzacj

krajoznawcz

okre

lonej jednostki administracyjnej. Zawiera ona dane dotycz

ce m.in.

nazwisk autorów, liczby kart, zdj

ęć

, rysunków planów, tak

e kosztów poniesionych na prace

inwentaryzacyjne. W zał

czniku 7 pokazujemy układ metryki zbioru.

Metryk

sporz

dza zespół przyjmuj

cy dokumentacj

na kartach o specjalnym wzorze po zako

czeniu

inwentaryzacji krajoznawczej okre

lonej jednostki administracyjnej i przekazuje j

po l egzemplarzu do:

Komisji Krajoznawczej ZG PTTK, Centralnej Biblioteki PTTK im. Kazimierza Kulwiecia w Warszawie oraz
Zarz

du Oddziału PTTK, na którego terenie prowadzona była inwentaryzacja krajoznawcza. Jeden

egzemplarz przechowuje odpowiednia regionalna pracowania krajoznawcza.

5.3.8. Archiwizacja komputerowa kart inwentaryzacyjnych

Dzisiaj, gdy w ka

dym Oddziale PTTK znajduje si

komputer, nadeszła pora na nowoczesne

archiwizowanie dokumentacji inwentaryzacyjnej. Najbardziej odpowiednim no

nikiem informacji (na rok

2001) jest płytka CDR, na której "wypala si

" w sposób trwały zarówno pliki dokumentów tekstowych (kart

inwentaryzacyjnych, sporz

dzonych za pomoc

edytora tekstowego), jak i zeskanowane fotografie

i rysunki (mapki, plany) w jednym z popularnych formatów graficznych (np. TIFF). Zaleca si

stosowanie

rozdzielczo

ci skanowania 600 dpi (lub wi

kszej), która zapewni pó

niejszy wydruk.

Zaletami takiego sposobu gromadzenia danych s

•

gwarancja długotrwałego przechowania danych (po kilkunastu latach płytk

nale

y przekopiowa

•

łatwy sposób kopiowania danych (w cało

ci lub cz

ęś

ci),

•

proste wyszukiwanie odpowiednich informacji wg zadanego klucza,

•

liwo

ść

łatwego opracowania katalogów gminnych i powiatowych,

•

po odpowiedniej obróbce udost

pnianie danych poprzez internet.

Archiwizacja komputerowa nie mo

e jednak zast

tradycyjnej metody sporz

dzania dokumentacji

inwentaryzacyjnej.

5.4. OKRESOWA AKTUALIZACJA DANYCH

Do zada

oddziałowych komisji krajoznawczych i regionalnych pracowni krajoznawczych PTTK nale

ledzenie zmian zachodz

cych w zasobie i stanie obiektów i walorów krajoznawczych oraz aktualizacja

danych w kartotekach inwentaryzacyjnych. Cała kartoteka inwentaryzacyjna powinna by

aktualizowana

w drodze penetracji terenowej w okresach nie dłu

szych ni

10 lat, zaleca si

aktualizacj

danych co

5 lat.

6. UDOST

PNIANIE I ROZPOWSZECHNIANIE WYNIKÓW INWENTARYZACJI

Wyniki prac inwentaryzacyjnych s

udost

pniane i rozpowszechniane w postaci:

•

zbioru kart inwentaryzacyjnych,

•

wykazu (z krótkim opisem) zinwentaryzowanych obiektów krajoznawczych.

Zbiór kart inwentaryzacyjnych powinien by

bezpłatnie udost

pniany wszystkim zainteresowanym

osobom prawnym i fizycznym.

Wyniki inwentaryzacji krajoznawczej ka

dego województwa powinny by

opracowane do druku przez

zespoły powołane przez Komisj

Krajoznawcz

ZG PTTK. Opracowania te zostan

wydane staraniem

Komisji Krajoznawczej ZG PTTK przez Wydawnictwo PTTK "KRAJ" w postaci serii inwentarzy
krajoznawczych. W przypadku wydawania katalogów wojewódzkich ze

rodków lokalnych Komisja

Krajoznawcza zastrzega sobie prawa do rozpocz

tej serii, wydawniczej i mo

e wymaga

dostosowania

do konspektu wojewódzkiego katalogu inwentaryzacyjnego.

Materiały dokumentacji ikonograficznej powinny by

w poszczególnych województwach wykorzystywane

do popularyzacji wyników inwentaryzacji w formie wystaw fotograficznych lub elementów wystroju
krajoznawczego obiektów i pomieszcze

PTTK itp. Wskazane jest w tym celu dokonanie powi

ksze

najlepszych zdj

ęć

, wykonanych w czasie penetracji. Wystawy takie powinny by

eksponowane zarówno w

jednostkach wykonuj

cych inwentaryzacj

, jak i na terenie jednostek administracyjnych obj

tych

inwentaryzacj

, np. w gminnych czy miejskich domach kultury. Wystawy takie mo

na ł

czy

z prelekcjami

na temat wyników inwentaryzacji.

Ujawnione w czasie inwentaryzacji nieznane dotychczas obiekty nale

y przeanalizowa

pod k

tem

zasadno

ci zgłoszenia ewentualnych wniosków o obj

cie ich ochron

. Dotyczy to szczególnie obiektów

przyrodniczych, architektonicznych i techniki. Wszystkie obiekty kwalifikuj

ce si

do obj

cia ochron

nale

y zgłosi

odpowiednim konserwatorom wojewódzkim (lub Starostwom - w przypadku kandydatów na

pomniki przyrody).

W zał

cznikach 5 i 6 podano konspekt opracowa

(katalogów) inwentaryzacyjnych gmin i powiatów.

7. WYKAZ SKRÓTÓW

W czasie opracowywania materiałów i przygotowywania ich do druku nale

y stosowa

ej podane

skróty. Skróty te winny by

stosowane konsekwentnie we wszystkich przypadkach; stosowanie innych

skrótów jest niedopuszczalne.

Ponadto nale

y stosowa

powszechnie u

ywane skróty: AK, AL, BCh, GL, GS, "SChł", PKP, PKS, RP,

PTTK.

Przy datach: okre

laj

c rok lub wiek nie podaje si

słów ani skrótu rok (r.) lub wiek (w.), np. 1945, a nie

1945 r.; XV, a nie XV w.

Przy nazwiskach (twórców, wła

cicieli) w miar

ci nale

y podawa

pełne imiona, a nie skróty.

Przy powtarzaniu si

tych samych osób w ha

le nale

y stosowa

skróty imion.

al.
abp.
arch.
b.
bł.
bp
cm
cz.
czerw.

d.
dł.
dow.
drew.
dyw.
fund.
gen.
gł.
gł

gm.
grub.
h
ha hr.
im.
jez.
k.
kier.
km
kol.
kpt.
ks.
l.
m
min.
m.in.
mieszk.
mjr
mur.
n.e.
nieb.
np.
n.p.m.
NMP
nr
ob.
obj.
obw.
odbud.

aleja
arcybiskup
architekt
bardzo, były
błogosławiony
biskup
centymetr
cz

ęść

czerwony

wier

dawna, dawny
długo

ść

, długo

dowódca, dowództwo
drewniany
dywizja
fundacji
generał
główny, głównie
gł

boko

ść

gmina
grubo

ść

godzina
hektar hrabia
imienia
jezioro
koło
kierunek, kierunku
kilometr
kolejowa, kolejowy
kapitan
ksi

lewy, leo
metr
minuta
mi

dzy innymi

mieszka

cy, mieszka

ców

major
murowany
naszej ery
niebieski
na przykład
nad poziomem morza
Naj

tszej Marii Panny

numer
obecnie
obj

ść

obwód
odbudowany

odl.
ok.
par.
poł.
piech.
pl.
płk
pn.
p.n.e.
pocz.
poł.
por.
pow.
ppłk
pr.
prawdop.
proj.
przebud.
p.w.
rez.
rocz.
rozbud.
rz.
s
st.
str.
szer.

t.,

tj.
tzw.
ul.
ur.
wg
woj.
wsch.
wyd.
wys.
ziel.
zach.
zał.
zbud.
zesz.
zł
zm.
zn.
zw.

odległo

ść

około
parafialny
południe, południowy
piechoty
plac
pułkownik
północ, północy
przed nasz

pocz

tek

połowa
porucznik
powierzchnia
podpułkownik
prawy
prawdopodobnie
projektował, projekt
przebudowany
pod wezwaniem
rezerwat
rocznik
rozbudowany
rzeka
sekunda
stacja
stronica
szeroko

ść

rednica

tom
to jest
tak zwany
ulica
urodzony
według
województwo
wschód, wschodni
wydawnictwo, wydanie
wysoko

ść

zielony
zachód, zachodni
zało

ony

zbudowany
zeszyt
złoty
zmarły
znaki
zwany

Zał

cznik nr 1

LITERATURA

Podano wa

niejsze pozycje literatury ogólnej pomocniczej przy pracach przygotowawczych oraz przy

szkoleniu inwentaryzatorów. Wojewódzkie zespoły do spraw inwentaryzacji krajoznawczej powinny
przygotowa

podobne zestawy literatury dotycz

ce danego regionu. Przewodników i informatorów

turystycznych nie nale

y traktowa

jako materiałów

ródłowych.

rodowisko przyrodnicze

•

Aleksandrowicz Z., Dr

ał M., Kozłowski S.: Katalog rezerwatów i pomników przyrody

nieo

ywionej w Polsce. PWN. Warszawa 1975

•

Czamiecka-Chodkowska D.: Zabytkowe głazy narzutowe na obszarze Polski - katalog. Cz. I-
IV. Muzeum Ziemi PAN. Wyd. Geologiczne. Warszawa 1977-83

•

Dzieje lasów, le

nictwa i drzewiarstwa w Polsce. Praca zbiorowa. PWRiL. Warszawa 1965

•

Flis J.: Szkolny słownik geograficzny. Wyd. II, WSiP. Warszawa 1982

•

Geomorfologia Polski. Pod red. M. Klimaszewskiego. T. 1-2. PWN. Warszawa 1972

•

Jarosz S.: Krajobrazy Polski i ich pierwotne fragmenty. Wyd. ID. Arkady. Warszawa 1976

•

Kondracki J.: Geografia fizyczna Polski. Wyd. V. PWN. Warszawa 1981

•

Kostrowicki J.:

rodowisko geograficzne Polski. Wyd. III. PWN. Warszawa 1968

•

Mała Encyklopedia Le

na. PWN. Warszawa 1980

•

Ochrona i kształtowanie

rodowiska przyrodniczego. Pod red. W. Michajłowa i K.

Zabierowskiego. T. 1-2. PWN. Warszawa 1978

•

Ochrona przyrody i jej zasobów. Pod red. W. Szafera. T. 1-2. PWN. Warszawa 1965

•

Pietkiewicz S.,

muda S.: Słownik poj

ęć

geograficznych. Wiedza Powszechna. Warszawa 1973

•

Seneta W.: Dendrologia. PWN. Warszawa 1983

•

Seneta W.: Drzewa i krzewy li

ciaste. PWN. Warszawa 1981

•

Strojny W.: Nasze drzewa. PWRiL. Warszawa 1981

•

Szata ro

linna Polski. Pod red. W. Szafera i K. Zarzyckiego. T. 1-2. Wydanie II. PWN. Warszawa

1972

•

Zar

ba R.: Puszcze, bory i lasy Polski. Wyd. III. PWRiL. Warszawa 1986

2. Obiekty archeologiczne

•

ssowski J., Kempisty A.: Przewodnik archeologiczny po Polsce. Wrocław 1973

•

Mapa grodzisk w Polsce. Pod red. W. Antoniewicza i Z. Wartołowskiej. Ossolineum. Wrocław
1965

•

Słownik staro

ytno

ci słowia

skich. T. 1-4. Ossolineum. Wrocław 1961-68

3. Urbanistyka i architektura

•

Guerquin B.: Zamki w Polsce. Wyd. U. Arkady. Warszawa 1985

•

Janicka-Krzywda U.: Atrybut Patron Symbol czyli co o

tych i błogosławionych powinien

wiedzie

przewodnik. Oddz. Akadem. PTTK. Kraków 1987

•

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce. Oddzielne zeszyty dla województw i d. powiatów, a po 1975
r. dla miast i okolic. WAiF. Warszawa 1951-89

•

błowski J.: Dzieje sztuki polskiej. Arkady. Warszawa 1987

•

Łoza S.: Architekci i budowniczowie w Polsce. Budownictwo i architektura. Warszawa 1954

•

Łozi

ski J. Z.: Pomniki sztuki w Polsce. T. I-III, Wyd. "Arkady". Warszawa 1985

•

Łozi

ski J. Z., Miłob

dzki A.: Atlas zabytków architektury w Polsce. Wyd. "Polonia". Warszawa

1967

•

Mały słownik urbanistyczny. Wiedza Powszechna. Warszawa 1970

•

Miłob

dzki A.: Zarys dziejów architektury w Polsce. Wyd. III. Wiedza Powszechna. Warszawa

1978

•

Pomorze w zabytkach sztuki. Wyd. Ossolineum (katalogi zabytków)

•

Słownik terminologiczny sztuk pi

knych. Wyd. II. PWN, Warszawa 1976

•

Szolginia W.: Architektura i budownictwo. Wyd. II. WNT. Warszawa 1982

•

ska K.: Pałace i zamki w Polsce dawniej i dzi

. KAW. Warszawa 1977

•

Sztuka sakralna w Polsce na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Opr. T. Dobrzeniecki. Ars
Christiana. Warszawa 1976

•

sk w zabytkach sztuki. Wyd. Ossolineum (katalogi zabytków)

•

Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. O

rodek Dokumentacji Zabytków. Warszawa

1977-97

•

Zabytki urbanistyki i architektury w Polsce. Odbudowa i konserwacja. Pod. red. W.
Kalinowskiego. Arkady. Warszawa 1976-78

•

Zachwatowicz J.: Architektura polska. Arkady. Warszawa 1966

•

Zaleski W.: Sanktuaria polskie. Wydawnictwo Salezja

skie. Warszawa 1988

•

Zwoli

ska K.., Malicki Z.: Mały słownik terminów plastycznych. Wiedza Powszechna.

Warszawa 1974

4. Historia

•

Bruckner A.: Dzieje kultury polskiej. T. 1-3, Wyd. m. PWN. Warszawa 1957-58

•

Burchard P.: Pami

tki i zabytki kultury

ydowskiej w Polsce. Warszawa 1990

•

Dolata B., Jurga T.: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Wyd. II. Wyd. MON.
Warszawa 1977

•

Dzieje gospodarcze Polski do 1939 r. Wyd. II. Wiedza Powszechna. Warszawa 1973

•

Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r. Wiedza Powszechna. Warszawa 1981

•

Fajkowski J.: Wie

w ogniu - eksterminacja wsi polskiej w okresie okupacji. LSW. Warszawa

1972

•

Mała encyklopedia wojskowa, T. 1-3. Wyd. MON. Warszawa 1967-71

•

Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. PWN.
Warszawa 1979

•

Przewodnik po upami

tnionych miejscach walk i m

cze

stwa lata wojny 1939-1945. Wyd.

IV. Sport i Turystyka. Warszawa 1988

5. Obiekty techniki

•

ków M., Schilling K.: Przewodnik astronomiczny po Polsce. Pojezierze. Olsztyn 1982

•

Historia kultury materialnej Polski. Pod red. W. Hensla i J. Pazdura. T. 1-6. Ossolineum,
Wrocław 1978-79

6. Muzea, archiwa, zbiory

•

Białoszewski N., Unger P.: Izby pami

ci narodowej - informator. Sport i Turystyka. Warszawa

1976

•

Cichy W.: Muzea i izby regionalne PTTK. Wydawnictwo PTTK "Kraj". Warszawa 1985

•

Informator nauki polskiej. Praca zbiorowa. CINTiE. Warszawa 1983

•

Kucza-Kuczy

ska M.: Polskie muzea literackie. Wydawnictwo PTTK "Kraj". Warszawa 1986

•

Lorentz S.: Przewodnik po muzeach i zbiorach w Polsce. Wyd. II. Interpress. Warszawa 1982

•

Muzea skansenowskie w Polsce. Pod red. F. Midury. PWRiL. Warszawa 1979

•

Pokropek M.: Przewodnik po izbach regionalnych w Polsce. LSW. Warszawa 1980

7. Kultura ludowa

•

Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej. T. l. Ossolineum. Wrocław 1976

•

Grabowski J.: Sztuka ludowa, formy i regiony w Polsce. Arkady. Warszawa 1967

•

Pokropek M.: Atlas sztuki ludowej i folkloru w Polsce. Arkady. Warszawa 1978

•

Pokropek M.: Budownictwo ludowe w Polsce. LSW. Warszawa 1976

•

Reinfuss R.: Ludowa rze

ba kamienna w Polsce. Ossolineum. Wrocław 1989

•

Remfuss R.: Ludowe kowalstwo artystyczne w Polsce. Ossolineum. Wrocław 1983

•

Tłoczek J.: Polskie budownictwo drewniane. Ossolineum. Wrocław 1980