UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
1
Data
.................
Nazwisko i imię
............................................................................................
Grupa
..........
KARTA PRACY - Tydzień 11
Zakres materiału: Rozmnażanie generatywne roślin okrytozalążkowych – cd.
Klasyfikacja owoców. Charakterystyka poszczególnych typów owoców pojedynczych i złożonych oraz
owocostanów. Biologia rozsiewania.
Ćw. 37. Budowa zarodka roślin jednoliściennych (na przykładzie traw) i budowa nasienia
bielmowego.
przekrój podłużny (
oprac. M. Środa)
pokrój ogólny
A. Pszenica zwyczajna (Triticum vulgare) – ziarniak (jednonasienny owoc niepękający, w którym owocnia
zrośnieta jest z łupiną nasienną).
B. Po obserwacji preparatu z zarodkiem pszenicy zwyczajnej przeanalizuj, opisz i podpisz poniższy
rysunek.
oprac. M. Środa
………………………………………………………………………………………………………………..…
OKRYWA OWOCOWO-NASIENNA:
skórzasta owocnia (= perykarp)
+
łupina nasienna
BIELMO (endosperm):
warstwa aleuronowa
(z białkami zapasowymi)
komórki z ziarnami skrobi
liścień tzw. tarczka
pączek wierzchołkowy ZARODEK
korzonek zarodkowy
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
2
Ćw. 38. Przegląd rodzajów owoców
A. Budowa owocu – po obserwacji materiału zakonserwowanego uzupełnij opisy i podpisz rysunek.
oprac. M. Środa
…………………………………………………………………………………………………………………………….
B. Powstawanie podstawowych typów owoców - podpisz i opisz rysunki
KWIATY:
a........................................ b. ............................................... c. ......................................
Uzupełnij:
Owoc pojedynczy powstaje z ……………………………………………………....................................
…………………………………………………………………………………………………………………………….
Owoc złożony powstaje z …………………………………………………...............................................
............................................................................................................................................................................
Owocostan powstaje z ……………………………………………………................................................
.............................................................................................................................................................
wydłużone
dno kwiatowe
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
3
C. Po przeanalizowaniu budowy owoców różnych gatunków roślin, uzupełnij tabelę:
OWOCE POJEDYNCZE
SUCHE – PĘKAJĄCE
Typ owocu
Cechy charakterystyczne
Przykłady gatunków
mieszek
strąk
łuszczyna
łuszczynka
torebka
OWOCE POJEDYNCZE
SUCHE – NIEPĘKAJĄCE
ziarniak
orzech
orzeszek
niełupka
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
4
rozłupnia
rozłupnia
nietypowa
OWOCE POJEDYNCZE
MIĘSISTE (SOCZYSTE)
pestkowiec
jagoda
OWOCE ZBIOROWE (ZŁOŻONE)
Owoc
zbiorowy
.....................
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
5
Owoc
zbiorowy
.....................
Owoc
zbiorowy
.....................
Owoc
zbiorowy
.....................
OWOCOSTANY
Owocostan
orzeszkowy
Owocostan
pestkowcowy
Owocostan
jagodowy
liczne słupki na
wspólnym dnie kwiatowym
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
6
Ćw. 38. Rozsiewanie owoców i nasion
CHORIA - z jęz. greckiego. rozdzielenie, w botanice - rozprzestrzenianie diaspor
DIASPORY – organy służące do rozprzestrzeniania (propagacji) – odzielenie przestrzenne od rośliny macierzystej
diaspory wegetatywne – np. fragmenty typowych pędów, specjalne pędy – rozłogi (stolony), rozmnóżki wegetatywne
diaspory generatywne – owoce z nasionami lub same nasiona, u roślin nizszych zarodniki
AUTOCHORIA (SAMOSIEWNOŚĆ) wykorzystanie mechanizmów tkwiących roślinie macierzystej
do przemieszczania diaspor
ALLOCHORIA (OBCOSIEWNOŚĆ) wykorzystanie czynników zewnętrznych przemieszczających
diaspory
AUTOCHORIA
Autochoria przy pomocy diaspor wegetatywnych: …………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………
Autochoria przy pomocy diaspor generatywnych:
- zmiany turgoru w owocni (wyrzucanie nasion pod ciśnieniem) - przykłady roślin .....................................
.................................................................................................................................................................................
- nierównowmierne wysychanie ścian owocni - przykłady roślin .....................................................................
................................................................................................................................................................................
ALLOCHORIA
ANEMOCHORIA – rozsiewanie przez wiatr
często bardzo lekkie nasiona i owoce, nierzadko z APARATEM LOTNYM, pochodzącym np. z:
• liści przykwiatowych
• okwiatu
• szyjki słupka
• owocni
• łupiny nasiennej
całe zaschnięte, owocujące rośliny (lub fragmenty)
Przykłady gatunków z aparatem lotnym w postaci włosków : .............................................................................
.................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
Przykłady gatunków z aparatem lotnym w postaci skrzydełek : ..........................................................................
.................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
ZOOCHORIA
1. SYNZOOCHORIA = DYS-ZOOCHORIA → rozwleczenie podczas żerowania lub przenoszenia do
kryjówek, pozostawianie w zapomnianych kryjówkach; zwykle dotyczy cięzkich owoców np. orzechów
(leszczyna, dąb,buk) lub nasion (kasztanowiec), w takim przypadku brak specjalnych przystosowań poza
wysoka wartością odzywczą dużych diaspor (zwierzęta roznoszące np. wiewiórka, chomik, sójka).
Myrmekochoria - mrówkosiewność - specjalne przystosowania
DROBNE owoce i nasiona
powierzchnia diaspor GŁADKA
wiele diaspor dojrzewa w okresie masowego rozwoju larw mrówek
na powierzchni diaspor ELAJOSOMY = CIAŁKA TŁUSZCZOWE zawierające:
• białka, tłuszcze
• witaminy
• kwas rycynolowy (subst. wabiąca)
Przykłady gatunków myrmekochorycznych .........................................................................................................
........................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
UWM w Olsztynie, Architektura krajobrazu – Biologia roslin, KARTA PRACY - TYDZIEŃ 11
Opracowanie: A, Zalewska, M. Środa
Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
7
2. EGZOZOOCHORIA = EPIZOOCHORIA → na powierzchni ciała zwierząt
najczęściej przylepione z grudkami ziemi
morfologia niektórych diaspor ułatwia im przyczepianie się do ciała zwierząt! – haczykowate,
zadziorkowate struktury – włoski, elementy zachowanego okwiatu, szyjki słupka, liści
przykwiatowych
Przykłady gatunków:...........................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
3. ENDOZOOCHORIA → w przewodzie pokarmowym
- nasiona muszą być zabezpieczone przed strawieniem
- często ułatwia kiełkowania nasion
- obecność substancji pokarmowych dla zwierząt, najczesciej cukry proste w wodniczkach miękiszu
- „informacja barwna” o dojrzałości owocu (karotenoidy w chromoplastach, antocjany w wodniczce)
Przykłady gatunków......................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................
HYDROCHORIA = WODOSIEWNOŚĆ
1. wybijanie drobnych nasion z otwartych owoców przez KROPLE DESZCZU
Przykłady gatunków: ...................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................
2. Przenoszenie diaspor przez wodę w akwenach - bardzo ważna dla roślin wodnych i bagiennych
(diaspory wegetatywne i generatywne)
Przystosowania diaspor generatywnych roślin wodnych i błotnych do przenoszenia przez wodę
egzokarp owoców hydrofobowy
łupina nasienna hydrofobowa albo pokryta śluzem
komory powietrzne:
• między owocem a jego osłoną ( pęcherzykiem ) między nasieniem a owocnią
• w mezokarpie owocni
• w łupinie nasiennej
Przykłady gatunków:..............................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................
ANTROPOCHORIA - przenoszenie diaspor przez człowieka:
• na powierzchni ubrania
• w przewodzie pokarmowym
przenoszenie związane z różnymi czynnościami cywilizacyjnymi, jak np.:
• uprawa roślin użytkowych
• handel i transport
Przykłady gatunków:................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................