ROZWÓJ JAJA PŁODOWEGO
- wczesny okres rozwojowy
- okres zarodkowy
- okres rozwoju płodu
- popłód
ROZWÓJ JAJA PŁODOWEGO
- wczesny okres rozwojowy
- okres zarodkowy
- okres rozwoju płodu
- popłód
Wczesny okres rozwojowy
- trwa około 2 tygodni od zapłodnienia do
ukończenia zagnieżdżenia
- obserwuje się w tym czasie
zapoczątkowanie
różnicowania na elementy trofoblastu
i embrioblastu
Okres zarodkowy
- zarodek (embrion)
- proces gastrulacji (powstają 3 listki
zarodkowe)
- następnie kształtuje się układ krwionośny
(około 5 tygodni)
- gastrulacja (następny etap rozwoju
zarodka)
- powstają listki zarodkowe
zewnętrzny:
ektoderma
wewnętrzny:
endoderma
środkowy:
mezoderma
Rozwój płodu
Trwa od 5 tygodnia ciąży do jej zakończenia
Rozwój płodu (fetus) charakteryzuje bardzo
szybki wzrost
Szybki rozwój płodu dotyczy zarówno jego
masy, jak i długości ciała
Masa i długość płodu
-
masa ciała powiększa się 800-krotnie
- długość ciała zwiększa się 50-krotnie
- masę 1000 g płód osiąga około 30 tygodnia
ciąży
- masę 3000 g płód osiąga około 36 tygodnia
ciąży
- masę 3500 g płód osiąga około 40 tygodnia
ciąży
- średni przyrost masy ciała wynosi 12,5 g
dziennie
-
w 3 m-cu ciąży głowa stanowi ½ całej
długości
- w połowie ciąży (20 tygodni) stanowi ½
długości
- po porodzie płodu donoszonego tylko ¼
długości
płodu
- u człowieka dorosłego długość głowy wynosi
1/8
w stosunku do pozostałej części ciała
- od 8 do 16 tygodnia ciąży następuje
ostateczny
intensywny rozwój narządów
Układ krążenia płodowego
mezodermalny zawiązek serca
różnicuje się już w okresie
powstawania
pierwszych somitów
Ostateczny podział
początkowo pojedynczego worka sercowego
na prawą i lewą część serca
pozostaje w związku z podziałem krążenia
na obieg obwodowy - duży obieg krwi
i krążenie płucne
D
ochodzi do podziału
wspólnej jamy przedsionkowo-komorowej
Równocześnie dzieli się wspólny pień tętniczy
na aortę i pień tętnicy płucnej
U 14 mm zarodka ludzkiego
(około 37 dni od zapłodnienia)
wzrastająca przegroda międzykomorowa
nie jest jeszcze całkowicie zamknięta
i może przez pewien czas utrzymywać się
otwór międzykomorowy
Przegroda przedsionkowa
nie rozdziela całkowicie przedsionków,
a przegroda
międzyprzedsionkowa
utrzymuje się aż do końca życia płodowego
Utrzymanie się drożności tych otworów
w życiu pozapłodowym
może być przyczyną wady
serca!!!
Różnice krążenia płodowego
w stosunku do krążenia u
dorosłych dotyczą zarówno
struktury,
jak i czynności
SERCE PŁODU
jest większe i bardziej kuliste,
jego masa w stosunku do masy ciała
jest dwukrotnie większa niż u
dorosłego
W przegrodzie
międzyprzedsionkowej
znajduje się otwór owalny
Istnieje przewód tętniczy,
który łączy aortę z tętnicą
płucną
Obecność przewodu żylnego
znajdującego się między żyłą
pępkową
a żyłą główną dolną
W systemie krążenia
płodowego znajduje się
dodatkowy narząd – popłód
Krew jest utleniana w łożysku, a nie w
płucach
W tętnicach płodu jest niższe
ciśnienie
Tętno płodu jest szybsze (140/min) i
dwubitne
Krew płodu ma większą objętość,
większą
zdolność łączenia tlenu oraz inny
skład
elementów morfotycznych i
płynnych
Krew płodu
Płód donoszony ma około 300 ml krwi,
co stanowi 8-10% masy ciała
Krwiotworzenie
w życiu wewnątrzmacicznym występuje
w pęcherzyku żółtkowym,
kosmówce, płucach, wątrobie,
śledzionie, węzłach chłonnych i szpiku
kostnym
Liczba krwinek czerwonych około
5
mln
Stężenie hemoglobiny około
13g%
Liczba krwinek białych
15 tys.
Płuca płodu
Płuca w czasie życia
wewnątrzmacicznego
nie są w pełni rozwinięte
Są małe, zapadnięte, wysoko
uniesione
przez przeponę w klatce piersiowej
Rozwój tkanki płucnej
zdolnej do podjęcia samodzielnej
sprawnej czynności oddechowej
następuje stopniowo przez całą ciążę
Płuca uzyskują pełną sprawność
pod koniec życia płodowego,
a nawet dopiero w 2-3 tygodniu po
urodzeniu
Układ wewnątrzwydzielniczy
płodu
Płód jest pod wpływem działania
hormonów matki i łożyska
Ocena czynności trzustki, przysadki
i nadnerczy jest trudna
Trzustka płodu donoszonego
wykazuje dużą zawartość insuliny
Przysadka
obserwuje się wydzielanie gonadotropiny
już u 9-tygodniowych płodów
Nadnercza
Kora płodowa wykazuje obecność
dehydrogenazy, co może być wyrazem
steroidowej czynności hormonalnej
gruczołów
Przewód pokarmowy
- zawiązuje się ektoderma w postaci
cewy
jelitowej
- w 4. tygodniu życia zarodka
pojawia się otwór ustny
- otwór odbytniczy powstaje dopiero
w 3 miesiącu
- cewa jelitowa stanowi również
początek
rozwoju dla trzustki i wątroby
Układ trawienny
Od 28 tygodnia ciąży wykazuje pełny
zespół enzymów potrzebnych płodowi
W II połowie ciąży stwierdzono u
płodów odruch połykania i ruchy
robaczkowe jelit
Ze stałych elementów płynu
owodniowego
oraz złuszczonych komórek
nabłonkowych przewodu pokarmowego
powstaje smółka, która zostaje
wydalona po porodzie
Układ moczowy
Rozwija się z neutronów na
przestrzeni
od VI somitu szyjnego do
ostatniego lędźwiowego w postaci
śródnercza, poniżej którego różnicuje
się nerka ostateczna.
Śródnercze
zawiera elementy
podobne do elementów nerki
ostatecznej, tj. kłębuszki naczyniowe
oraz cewki uchodzące do tkanek
śródnercza (Wolffa).
Pod koniec ciąży nerka ostateczna
zaczyna czynność wydzielniczą, czego
dowodem jest obecność moczu w
pęcherzu moczowym płodu
Popłód
Składa się z 3 zasadniczych
elementów
- łożyska (placenta)
- błony płodowe (membranae fetalis)
- pępowina (funiculus umbilicalis)
Łożysko (placenta)
- w 41,2 dniowej blastocyście
obserwuje się
zróżnicowanie komórek trofoblastu
od
elementów embrioblastu do
trofoblastu
- w tym czasie trofoblast występuje w
formie
litej a dalsze zróżnicowanie polega
na
powstawaniu kosmków
Kosmki pierwotne
zbudowane z samego trofoblastu
Kosmki drugorzędowe
mają podścielisko łącznotkankowe
i dwuwarstwowy nabłonek
trofoblastyczny
Kosmki trzeciorzędowe
w podścielisku łącznotkankowym
występują naczynia krwionośne, a
nabłonek trofoblastu
składa się z dwóch regularnych
warstw
Faza kosmówki
Trwa od chwili powstania
kosmków
do pełnego wykształcenia się
łożyska
i błon płodowych
pozałożyskowych
a więc od około 3 do 16-18 tygodnia
ciąży
We wczesnym okresie
kosmki pokrywają całe jajo płodowe
i wtedy cała ta warstwa jest
nazywana
kosmówką krzewiastą i kosmatą
Zasadniczą cechą kosmówki
jest obecność w niej elementów
płodowych
a brak matczynych
Łożysko
Kształtuje swoją formę od 16-18 tygodnia
aż do
38 tygodnia ciąży (okres przeobrażania)
Należy do typu krwiokosmkowego tzn. że
krew matek bezpośrednio opływa pokrywę
nabłonkową kosmków
Spoistość łożyska jest ciastowata
Ma kształt dysku o wym. 20x18x2,5 cm
Średnia masa bez błon i pępowiny wynosi
450g,
a cały popłód o 100 g więcej
Budowa makroskopowa
Powierzchnia płodowa
- od strony płynu owodniowego
Powierzchnia matczyna
- przylega bezpośrednio do ściany
macicy
Powierzchnia płodowa
Pokryta jest lśniącą owodnią,
od przyczepu pępowiny rozchodzą się
promieniście naczynia krwionośne
- często na niej jest widoczny osad
włóknika
Powierzchnia matczyna
charakteryzuje ją obecność różnej
wielkości zrazów (15-20) podzielonych
różnej głębokości bruzdami
Budowa mikroskopowa
płyta kosmkowa
znajduje się na powierzchni
płodowej
płyta podstawowa
znajduje się przy powierzchni
matczynej
pomiędzy nimi znajdują się kosmki
Kosmki końcowe
-
stanowią elementarne składniki
strukturalne i funkcjonalne łożyska
- pokrywający je trofoblast
stanowi
bezpośrednią powierzchnię wymiany
pomiędzy matką i płodem
Błonki naczyniowo-nabłonkowe
są strukturami kosmków końcowych
i stanowią największą przegrodę
pomiędzy krwią płodowa i krwią
matczyną
Pączki zespólniowe
skupienie jąder zespólni, występujące
w około 30% kosmków
Złogi mas włóknikowych
(fibrynoid)
znajdujące się w płycie kosmkowej i
podstawowej
oraz w przestrzeni międzykosmkowej
i w samych kosmkach
Złogi soli wapnia
obserwowane zarówno w obrazie
makroskopowym, jak i
mikroskopowym,
są głównie w łożyskach ciąż
donoszonych
Błony płodowe
pozałożyskowe
składają się z 3 warstw
ściśle ze sobą zespolonych
- owodnia (amnion)
- kosmówka (chorion)
- doczesna (decidua)
Owodnia
wyściela worek owodniowy
jest pochodzenia płodowego,
zbudowana jest z nabłonka i tkanki
łącznej
Kosmówka
znajduje się między owodnią a
doczesną,
składa się z kilku warstw komórek
trofoblastu -
jest pochodzenia płodowego
Doczesna
styka się ze ścianą macicy,
jest pochodzenia matczynego
Sznur pępowinowy
-
łączy płód z łożyskiem
- długość
od 30 do 100 cm,
- grubość
1-1,5 cm
Składa się z:
- tkanki dojrzałej (galarety
Whartona)
- trzech naczyń: dwie tętnice, jedna
żyła
Czynność popłodu
Krążenie krwi w łożysku
Krążenie płodowe
- z
aczyna się wpłynięciem krwi nieutlenowanej do
płodu
przez dwie tętnice znajdujące się w
pępowinie
- następnie krew płynie przez naczynia płyty
kosmkowej, pnie kosmkowe i kosmki końcowe
- krew utlenowana i zaopatrzona w substancje
potrzebne dla płodu wraca przez jedna żyłę
pępowinową
Krążenie matczyne
- zaczyna się wpłynięciem krwi
utlenowanej
z tętnic macicznych poprzez płytę
podstawową
łożyska do przestrzeni
międzykosmkowej
- po przejściu między kosmkami i oddania
tlenu
oraz pobrania CO
2
i innych
metabolitów
krew przechodzi z powrotem do ustroju
ciężarnej
Transport w łożysku
kosmki łożyskowe
dostarczają pewnych substancji
od matki do płodu i od płodu do
matki
Transport bierny
odbywa się zgodnie z różnicą stężeń
fizycznych
od wyższego do niższego (zjawisko
dyfuzji)
W ten sposób przez łożysko ludzkie
przechodzą:
- gazy oddechowe,
- mocznik
- woda
Transport czynny
aktywny udział samych komórek
w przenoszeniu substancji
- ze środowiska o niższym stężeniu
do środowiska o stężeniu wyższym
- wymaga to energii samej komórki
bądź tzw. bariery łożyskowej
Wymiana substancji w
łożysku
Wymiana gazowa
-
wymiana O
2
i CO
2
– najważniejsza czynność
łożyska
- odbywa się na zasadzie dyfuzji pomiędzy krwią
matczyną i płodową
- przenikanie CO
2
od płodu do matki jest ściśle
związane z wymiana tlenu w odwrotnym
kierunku
- nadmiar CO
2
w naczyniach krwionośnych płodu,
grożący zakwaszeniem, przedostaje się do
przestrzeni międzykosmkowej
Transport wody
dokonuje się na zasadzie różnicy
ciśnień
(osmotycznego i hydrostatycznego)
między przestrzeniami płodu i matki
oraz płynu owodniowego.
Szybkość wymiany wody
pomiędzy matką i płodem
ocenia się na 1600 ml/h
Transport węglowodanów
są głównym źródłem energetycznym dla
płodu
szybko i łatwo przechodzą od
ciężarnej
stężenie glukozy we krwi płodu jest
niższe
o około 10-20% od stężenia we krwi
matki
Transport białek i
aminokwasów
- jest zróżnicowany i w zasadzie zależy od
aktywności
trofoblastu a nie od wielkości cząsteczki
białka
przechodzenie białka ma duże
znaczenie
immunologiczne, ale nie odgrywa większej
roli
odżywczej
- płód produkuje sam własne białka
- białka i aminokwasy przechodzą na
zasadzie
czynnego transportu
Transport lipidów
- zarówno w trofoblaście pokrywającym
kosmki
jak i w nabłonku owodni występuje dużo
różnych
substancji lipidowych
- kwasy tłuszczowe przechodzą od ciężarnej do
płodu
- większość tłuszczów jest hydrolizowana w
nabłonku
trofoblastu
Transport soli mineralnych
i elektrolitów
przenikają szybko i łatwo od matki do
płodu
odbywa się to na zasadzie dyfuzji
przez łożysko i błony płodowe
Przechodzenie witamin
- witamina „C” bez trudności może
przenikać
od matki do płodu
- w transporcie ważnych substancji od
matki
do płodu uwzględnia się transport
leków,
żelaza, bilirubiny i hormonów
Czynność hormonalna łożyska
łożysko
jest aktywnym gruczołem
wydzielania wewnętrznego
Czynność enzymatyczna
łożyska
W łożysku wykryto bardzo wiele
enzymów:
- dehydrogenazy steroidowe
- enzymy oddechowe
- fosfatazy
- oksytocynazę
- histaminazę
Płyn owodniowy (liquor
amnialis)
Płyn owodniowy
jego głównym źródłem wytwarzania jest
owodnia
↓
Wody płodowe
Stanowi środowisko dla rozwijającego się
płodu
Wchłanianie
-
dojrzały płód wchłania w ciągu godziny około
20 cm
płynu i taką samą ilość wydala do worka
owodniowego
- resorpcja płynu dokonuje się w przewodzie
pokarmowym, płucach i przez skórę
- płód do worka owodniowego wydala mocz a
dalsza
wymiana następuje przez płuca, skórę i
pępowinę
Ilość płynu
- zwiększa się progresywnie do 38 tygodnia
ciąży,
potem zmniejsza się jego ilość o około 140 ml
na tydzień
- średnia ilość płynu wynosi 1000-1200 ml
- ocena składników płynu owodniowego oraz
jego
stanu fizykochemicznego jest przydatna w
ocenie
stanu płodu